Ωστόσο, η επιτυχής διεκπεραίωση του PSI, της ρύθμισης δηλαδή του μεγαλύτερου μέρους των ελληνικών χρεών που κατείχαν εγχώριοι και διεθνείς ιδιωτικοί φορείς, υπήρξε μεγάλο γεγονός, η σημασία του οποίου δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί, ούτε εντός, ούτε εκτός της χώρας.

Οσο κι αν πολλοί το προσπερνούν έχει μεγάλη σημασία η μετακύλιση του χρέους από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο, τον λεγόμενο επίσημο τομέα. Μέχρι τώρα η μεγάλη πίεση προς την ελληνική οικονομία, προέρχονταν από την απειλή αθέτησης υποσχέσεων προς το πλήθος των ιδιωτών που είχαν δανείσει το ελληνικό δημόσιο. Η απειλή της γρήγορης και άτακτης χρεοκοπίας αποτελούσε τη βάση αναστολής των πάντων. Η χώρα είχε μπει σε καραντίνα, σε καθεστώς αποκλεισμού από χρηματοδοτήσεις, επενδύσεις, συναλλαγές, απ’ οτιδήποτε. Και ανά πάσα στιγμή, από ένα τυχαίο γεγονός θα μπορούσε να τιναχθεί στον αέρα, να χρεοκοπήσει και αυτομάτως να απειληθεί με έξωση από την ευρωζώνη. Με τη ρύθμιση των χρεών προς τους ιδιώτες απαλλάχθηκε από αυτή την απειλή, από αυτό τον βραχνά.

Τώρα τα χρέη έχουν ρυθμισθεί και μεταφερθεί στον δημόσιο τομέα. Αυτή η μετακύλιση περιορίζει από το 90% στο 10% την απειλή εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη. Και επιπλέον δίνει τη δυνατότητα επιπρόσθετων ρυθμίσεων και διευκολύνσεων. Μπορούν να υπάρξουν καλύτεροι όροι, επιμηκύνσεις, μικρότερα επιτόκια και σε κάθε περίπτωση, άλλοι χειρισμοί που περιορίζουν σχεδόν εκμηδενίζουν την απειλή της άτακτης χρεοκοπίας. Δεν είναι άσχετο επίσης το γεγονός ότι μετά την ρύθμιση των χρεών άρχισαν οι ευρωπαίοι να συζητούν θέματα επενδύσεων, απελευθέρωσης κοινοτικών πόρων και άλλα σχετιζόμενα με την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, τα οποία προωθεί στις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός κ. Λ. Παπαδήμος.

Στον βαθμό δε που οι προβλεπόμενες πολλές ρυθμίσεις του δευτέρου μνημονίου εφαρμοσθούν και το παραγωγικό μοντέλο της χώρας τροποποιηθεί, το κλίμα θα αλλάξει ριζικά. Οσο θα εμπεδώνεται η εκτίμηση ότι η χώρα δεν πτωχεύει, αλλά αντιθέτως σταθεροποιείται σε χαμηλότερη βάση και αλλάζει, τότε θα αλλάξει και η ατμόσφαιρα. Οταν θα εκλείψει ο φόβος και η απειλή θα υπάρξουν σχεδόν αυτόματα αποφάσεις από όλους όσους έχουν συμφέρον ή βλέπουν ευκαιρίες στο νέο περιβάλλον.

Είναι βέβαιο ότι θα επανακατατεθούν στις ελληνικές Τράπεζες καταθέσεις που διέρρευσαν στο εξωτερικό ή κρύφτηκαν σε χρηματοκιβώτια και μπαούλα.

Επίσης όσοι έβλεπαν την Ελλάδα ως ζώνη επενδύσεων θα επανέλθουν. Το ελληνικό χρηματιστήριο αυτή τη στιγμή είναι από τα φθηνότερα στον κόσμο, η αξία των ελληνικών επιχειρήσεων έχει καταπέσει στο ναδίρ, η υποτίμηση των πάντων έχει καταστήσει την Ελλάδα ζώνη ευκαιριών.

Οταν θα συνειδητοποιηθεί η αλλαγή, δεν μπορεί παρά να προκαλέσει το ενδιαφέρον Ελλήνων και ξένων. Είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθεί. Και εξαρτάται βεβαίως από τη ταχύτητα και τη συνέπεια εφαρμογής του προγράμματος εξυγίανσης.

Οσο πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά προωθηθεί τόσο ταχύτερα θα αμβλυνθούν και οι συνέπειές του. Με άλλα λόγια το μεγάλο κακό έχει περάσει.

Από εδώ και πέρα μόνο κέρδη μπορεί να έχει η ελληνική οικονομία, αρκεί να μην πισωγυρίσει.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 20.3.2012

Ούτε οι κοινοτικοί παράγοντες ούτε όμως οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης πρόλαβαν την επερχόμενη καταστροφή. Η κρίση χρέους επιμένει, ακόμη σήμερα, να καταστρέψει πολλά στην Ευρώπη. Με πρώτο θύμα το περίφημο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Και με πρώτο πεδίο εφαρμογής των θυσιών το συνταξιοδοτικό σύστημα των περισσοτέρων κρατών.

Πολλοί από εμάς δείξαμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη -από όσο τελικώς αποδείχθηκε ορθολογικώς- στην ικανότητα του ενιαίου νομίσματος να προστατεύσει αποτελεσματικά τις οικονομίες μας. Δεν είχαμε ποτέ υπολογίσει την αδυναμία που θα επιδείκνυε την ώρα μιας μεγάλης κρίσης. Κρίση που τελικώς ήρθε και, ακόμη σήμερα, δεν έχει ξεπεραστεί. Το σημαντικό όμως παραμένει εκείνο που οδήγησε στη δημιουργία του κοινού νομίσματος. Η διατήρηση ενός νομίσματος, του ευρώ, κατάλληλου να προστατεύει την αξία των κεφαλαίων που έχουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά στην Ευρώπη.

Η ελληνική κρίση έδειξε το μέγεθος των κινδύνων που έπρεπε να αντιμετωπίσει η Ευρώπη. Ηταν αυτός ένας ακόμη -πολύ σπουδαίος- λόγος για τον οποίο οι εταίροι μας στην Ευρωζώνη, οι Αμερικανοί, ακόμη και οι δύστροποι Βρετανοί, έσπευσαν να εκδηλώσουν -εντελώς πρακτικά- τη συμπαράστασή τους στην Ελληνική Δημοκρατία.

Η ανταλλαγή των ελληνικών ομολόγων, το ελληνικό swap, εγκαινιάζει τη δεύτερη φάση διάσωσης του ελληνικού κράτους. Η επιτυχία του έχει σημαντικές διαστάσεις. Πρώτον, μας κρατά «εντός ευρώ». Ο κίνδυνος ανοικτής κρίσης, ανικανότητας της Ελλάδας να πληρώσει το τριετές ομόλογο που έληγε σε λίγες ημέρες, πανικού και εξόδου των κεφαλαίων είχε πλησιάσει σε απόσταση αναπνοής.

Δεύτερον, το “κούρεμα” κρατά ανοικτές τις τράπεζες. Η κρίση που θα ξέσπαγε σε λίγες ημέρες θα “άδειαζε” τις τράπεζες και θα υποχρέωνε την Τράπεζα της Ελλάδος σε έκτακτα μέτρα διατήρησης της “ψυχραιμίας”. Τρίτον, η ανασυγκρότηση του χρέους θα φέρει, σε μικρότερο χρόνο από εκείνον που παλαιότερα είχε υπολογιστεί, αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού συστήματος.

Η διαφορά μεταξύ των δύο καταστάσεων είναι τεράστιας σημασίας. Η ίδια διαφορά θα εκδηλωθεί ακόμη εντονότερα, στον πολιτικό και κοινωνικό στίβο. Μεταξύ εκείνων που αντιλαμβανόμενοι τα λάθη που έγιναν, δράττονται όμως τώρα ευκαιριών που παρουσιάζονται -όπως το επιτυχημένο PSI- και εργάζονται σκληρά για την έξοδο από την κρίση. Και των άλλων. Εκείνων που θα προτιμούσαν την πλήρη κατάρρευση, την ανοικτή και μαζική εξαθλίωση των πολλών, με μοναδική δικαιολογία τη “διάσωση” της χώρας εκτός διεθνούς αγοράς. Πάντοτε όμως η Ελλάδα διασώθηκε εντασσόμενη καλύτερα και βαθύτερα στη διεθνή κοινότητα, στην ανοικτή αγορά και τον ακόμη πιο ελεύθερο ανταγωνισμό. Ποτέ το αντίθετο!

Η αντίθεση αυτή θα γίνει εντονότερη καθώς μάλιστα πλησιάζουμε σε χρόνο εκλογικό. Πρόωρων, επιπλέον. Μια αναμέτρηση που την προκαλούν τα γεγονότα και τα οποία δεν είναι καθόλου ευχάριστα. Πολλοί αναρωτιούνται για το είδος και το μέγεθος των κινδύνων που θα χρειαστεί να σταθμίσει το εκλογικό σώμα, όταν βρεθεί μπροστά στην κάλπη.

Θα ψηφίσει, πιστεύουν πολλοί, με τρόπο που θα εκφράζει την οργή που νιώθει για τα λάθη που έγιναν και τον πόνο που προκαλούν στο κοινωνικό σώμα. Καμία αμφιβολία δεν χωρά σε αυτό το θέμα. Τα στοιχεία για την πορεία της ύφεσης, που δημοσιεύτηκαν αργά την Παρασκευή, έδειξαν ότι οι “Αμοιβές Εξαρτημένης Εργασίας” μειώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2011 κατά 11% έναντι του ίδιου τριμήνου του 2010 και κατά 21% έναντι εκείνου του 2009. Αντιστοίχως μειώθηκε η «Δαπάνη της Κυβέρνησης (-12% και -34%, αντιστοίχως), δύο από τις κυριότερες προσεγγίσεις για να κατανοήσει κανείς γιατί ο ρυθμός μείωσης του ΑΕΠ έφτασε στο 7%!

Είναι πλέον εξαιρετικά επείγον να βρούμε τρόπους να ξαναβάλουμε μπροστά την οικονομία. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η περαιτέρω ανασυγκρότηση της οικονομίας αποτελεί προτεραιότητα. Η πορεία αυτή, στην οποία έχουμε ήδη δαπανήσει μεγάλο μέρος της σωρευμένης περιουσίας, δεν πρέπει να ανατραπεί. Αυτό θα συμβεί σε περίπτωση που κάποια τυχαία πολιτική συγκυρία οδηγήσει την κυβέρνηση στη λεγόμενη επαναδιαπραγμάτευση.

Αποτελεί εξαιρετικό γεγονός ότι ο Αντώνης Σαμαράς και το κόμμα του εμφανίζονται πεπεισμένοι στην απόφασή τους να εγκαταλείψουν τη ρητορική και, κυρίως, την απειλή να αρνηθούν όσα έχει, ειδικότερα τις τελευταίες εβδομάδες, συμφωνήσει η χώρα. Οσοι νομίζουν πως τώρα που το PSI θα έχει γίνει και, επομένως, δεν θα υπάρχει ο άμεσος κίνδυνος χρεοκοπίας ευκολότερα μπορεί να χαλαρώσουμε στην εφαρμογή του προγράμματος, κάνουν μεγάλο λάθος. Δεν τρέχουμε πλέον για το δημόσιο χρέος, αλλά για να φέρουμε πίσω την ανάπτυξη μια ώρα ενωρίτερα. Και αυτό δεν πρόκειται να γίνει αν βγούμε από τον δρόμο της προσαρμογής.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 11.3.2012

1. Πέρασαν τα δύσκολα;

Το δυσκολότερο για το πολιτικό μας σύστημα, πέρασε. Αυτό που εμείς θεωρούμε “δυσκολότερο”. Γιατί, εκείνοι που μας υποστηρίζουν, οι εταίροι της Eυρωζώνης, δεν θεωρούσαν την ψηφοφορία το δυσκολότερο, αφού όλοι αναμένουν ως αυτονόητη την έγκριση ενός προγράμματος σωτηρίας.

Ούτε ήταν η ψηφοφορία εκείνο που ανησυχούσε όσους θα κληθούν να ανταλλάξουν τα ομόλογά τους. Αυτοί νοιάζονται για το τι τελικά θα χάσουν από τα ελληνικά ομόλογα και πόσο σίγουροι θα είναι με τα νέα ελληνικά χαρτιά. Αν δεχτούν να τα πάρουν!

Τα όσα θα γίνουν, εξαρτώνται πάντοτε από την ικανότητά μας να γυρίσουμε την οικονομία σε θετική τροχιά. Να ξαναπάρει μπροστά η επιχειρηματικότητα, να πληρώσει το κράτος όσα χρωστά, να μειωθεί το κόστος και, τελικά, να δημιουργήσουμε νέα εισοδήματα.

Με άλλα λόγια, όλα εξαρτώνται από την εκτίμηση που θα κάνουμε για το πόσο σίγουρη θα είναι η χώρα αυτή στα πολλά επόμενα χρόνια! Το ίδιο ακριβώς που αναρωτιούνται και οι διεθνείς ομολογιούχοι.

 2. Από σήμερα και ως τις εκλογές, τι μένει να γίνει;

Για την κυβέρνηση Παπαδήμου δεν μένουν πολλά. Η επόμενη κυβέρνηση όμως θα τα βρει μπαστούνια…

Πρέπει βεβαίως να φτάσουμε ως τις εκλογές. Που σημαίνει ότι πρέπει να κλείσει το PSI, η ανταλλαγή ομολόγων όπως από την πρώτη στιγμή είχαν συμφωνήσει τα κόμματα και με έμφαση υποστήριξε η πλευρά της Νέας Δημοκρατίας.

Πρώτο βήμα η αποστολή των επιστολών δέσμευσης ότι δεν θα επιχειρηθεί ανατροπή όσων ενέκρινε [την Κυριακή] στη Βουλή. Να κρατήσουμε ότι πάντα θα γίνονται προσαρμογές και αλλαγές, αλλά οι βασικοί στόχοι δεν θα αλλάζουν.

Συνοδευτικό βήμα ο ακριβής προσδιορισμός των δαπανών που θα περικοπούν, αμέσως και με αυστηρό πρόγραμμα, προκειμένου να καλυφθεί το κενό των 300 και κάτι εκατομμυρίων ευρώ. Είναι σίγουρο ότι εφόσον οι προτάσεις δεν είναι συγκεκριμένες, η τρόικα θα επιμείνει στην περικοπή των επικουρικών, αντί της οποίας αναλήφθηκε η δέσμευση να βρεθεί εναλλακτική λύση.

Αμέσως μετά, θα εγκρίνει το Eurogroup την εκταμίευση των ποσών που χρειάζεται η οργάνωση και εκτέλεση του PSI. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι Γερμανία, Ολλανδία και Φινλανδία θα ψηφίσουν να πάρουμε το πρώτο χρήμα. Δυστυχώς χάσαμε το προηγούμενο Eurogroup και το γερμανικό κοινοβούλιο θα ανοίξει στα τέλη του μήνα. Χάσαμε επομένως δύο εβδομάδες.

Έστω τότε, θα βγάλουμε την προσφορά ανταλλαγής των παλαιών ομολόγων με Νέα Ελληνικά Ομόλογα. Επί δύο εβδομάδες θα καταγράψουμε ποιοί επιθυμούν, χωρίς άλλη πίεση, να κάνουν την ανταλλαγή.

3. Και αν δεν θελήσουν να ανταλλάξουν τα ομόλογά τους;

Αν οι πρόθυμοι δεν είναι αρκετοί, τότε θα πρέπει να υποχρεώσουμε τους υπόλοιπους να μπουν στην ανταλλαγή. Θα ψηφίσει δηλαδή η Βουλή τις ρήτρες συλλογικής Δράσης, που σημαίνει ότι οι λιγότεροι θα κάνουν αυτό που θα έχουν συμφωνήσει οι περισσότεροι. Ενα είδος δημοκρατίας στις αγορές.

Υπάρχει κίνδυνος, κάπου, να σκαλώσει και πάλι; Βεβαίως. Επί τέσσερις εβδομάδες θα γίνεται η ανταλλαγή. Θα πρέπει όσοι αρχικώς είπαν ότι θέλουν την ανταλλαγή, να το πράξουν κιόλας. Αν όμως έχουμε βάλει τις ρήτρες η ανταλλαγή γίνεται δυσκολότερη, αφού οι οίκοι αξιολόγησης θα μας έχουν ήδη ρίξει χαμηλότερα, σε καθεστώς SD (selective default-χρεωκοπίας κατ’ επιλογήν).

4. Τι θα έχουμε κερδίσει; Μήπως είναι καλύτερα να αποφασίσουμε τώρα την άρνηση πληρωμών;

Θα έχουμε κερδίσει πολλά εκατομμύρια λιγότερους τόκους. Το επιτόκιο αναμένεται να είναι αρκετά χαμηλό. Πολλά δισεκατομμύρια –γύρω στα 70- λιγότερο χρέος. Το κυριότερο, το ελληνικό χρέος θα είναι και πάλι βιώσιμο, στην προοπτική του 2020. Αυτό σημαίνει όμως ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να δανειστεί, όχι τόσο αργά όσο ορισμένοι πιστεύουν, στις αγορές. Κυρίως, είναι αλήθεια, για να στηρίξει μεγάλα επενδυτικά έργα αλλά και τις καθημερινές δουλειές που κάνουν οι επιχειρήσεις. Κυρίως, πάντως, το τραπεζικό σύστημα θα σταθεί και πάλι στα πόδια του. Ο κίνδυνος που το είχε παραλύσει – με αποτέλεσμα να μην κινείται το χρήμα, να μην υπάρχουν δάνεια και να έχει κολλήσει η οικονομία – θα περάσει – σταδιακά – περισσότερα δάνεια θα ρυθμιστούν και νέες πιστώσεις θα γίνονται προς τις επιχειρήσεις.

Από σχόλιο του Μπάμπη Παπαδημητρίου στην τηλεόραση του SKAI. (Δημοσιεύθηκε skai.gr, 14.2.2012)

Σύμφωνα με τις προβλέψεις μας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την αποφυγή μιας κατάρρευσης του ευρώ, ενώ παράλληλα θα ενταθούν και οι παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) στην ευρωπαϊκή αγορά κρατικών ομολόγων. Με άλλα λόγια, παρά τις επίσημες τοποθετήσεις των υπευθύνων της ΕΚΤ, η τελευταία θα συνεχίσει να στηρίζει τις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης. Παράλληλα, οι διακηρύξεις περί αυστηρών φορολογικών μέτρων και ιδιωτικοποιήσεων θα μετριάσουν τελικά τις πιέσεις των αγορών, οι οποίες μάλλον θα βγουν κερδισμένες από την σταδιακή υποτίμηση του ευρώ έναντι του δολλαρίου.

Όλα αυτά, βέβαια, δεν σημαίνουν ότι οι πολιτικές ηγεσίες της ευρωζώνης θα μπορούν για μεγάλο διάστημα να καθησυχάζουν τις αγορές, χωρίς να λαμβάνουν σοβαρές πολιτικές αποφάσεις στήριξης του ενιαίου νομίσματος και υλοποίησης εξίσου αξιόπιστων διαρθρωτικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων.

Πρέπει να σημειωθεί, επίσης, ότι διάσπαση της ευρωζώνης θα έχει απίθανες αρνητικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, με κύριο θύμα την Ασία –η οποία, σήμερα, με συνολικό μέσο ρυθμό ανάπτυξης 6%, είναι το στήριγμα της παγκόσμιας οικονομίας. Περιττόν να σημειωθεί, βέβαια, ότι η διάλυση του ευρώ θα αποτελέσει πυρηνική βόμβα για τις τράπεζες, ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις θα βιώσουν δραματικές αποσύρσεις καταθέσεων.

Μία άλλη πρόβλεψη που μπορεί να γίνει για το 2012 είναι αυτή που αφορά στην πορεία της ισοτιμίας ευρώ/δολλαρίου. Σύμφωνα με εγκυρότατες πληροφορίες μας, από τον περασμένο Οκτώβριο, τα περισσότερα αγγλοσαξωνικά hedge funds επενδύουν στην πτώση του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος έναντι του δολλαρίου και “παίζουν” σε μία σχέση που θα κυμαίνεται από 1,20 έως 1,05. Εύκολα, έτσι, γίνεται αντιληπτό ότι το πρώτο εξάμηνο του 2012 θα είναι μία δύσκολη περίοδος για το ευρώ –ορισμένες δε κερδοσκοπικές τάσεις θα ενισχυθούν και από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του προσεχούς Μαΐου. Στο επίπεδο αυτό, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιον ότι η Γαλλία, μέσω του απερχόμενου προέδρου της Νικολά Σαρκοζύ, θα επιμείνει στην φορολόγηση των χρηματοοικονομικών συναλλαγών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, απόφαση που δεν είναι εύκολη ως προς την λήψη της.

Όλα αυτά δείχνουν ότι το 2012 θα είναι μία κρισιμότατη χρονιά για την Ευρώπη και την παγκόσμια παρουσία της. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα, η οποία, αν μέχρι την 20η Μαρτίου δεν έχει βρει λύση στο “κούρεμα” του χρέους της με τους δανειστές της και δεν έχει περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες της, τότε η ξαφνική χρεοκοπία της θα πρέπει να θεωρείται βέβαιη. Στη δε Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αυτό.