Στην εποχή μας, αυτό το τελευταίο στοίχημα ίσως να είναι και το σημαντικότερο. Γι αυτό, σήμερα, ένα από τα μεγάλα στοιχήματα των hedge funds ή επενδυτικών εταιρειών είναι η ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολλαρίου, με άγνωστο Χ την Ελλάδα. Σύμφωνα με εγκυρότατες πληροφορίες, από τον περασμένο Οκτώβριο τα σημαντικότερα hedge funds στην Νέα Υόρκη επενδύουν στην πτώση του ευρώ έναντι του δολλαρίου και “παίζουν” μία σχέση που θα κυμαίνεται από 1,15 έως 1. Ειρήσθω εν παρόδω, τα ίδια επενδυτικά ταμεία από το 2008 έως σήμερα έχουν κερδίσει πάνω από 110 δισεκατ. δολλάρια “παίζοντας” την πτώση του ευρώ έναντι του δολλαρίου, από το 1,51 στην ισοτιμία 1,35 ευρώ-δολλάριο.

Επισημαίνουμε ότι μεταξύ των κορυφαίων hedge funds που “παίζουν” το στοίχημα της πτώσης είναι και αυτό του Τζωρτζ Σόρος, το SAC Capital Advisors. Έτσι τους τελευταίους μήνες πληθαίνουν στον διεθνή οικονομικό Τύπο οι αναλύσεις που ευνοούν την πτώση της ισοτιμίας ευρώ/δολλαρίου εις βάρος του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Κατά κύριο δε λόγο, οι αναλύσεις αυτές έχουν στόχο το μαλακό υπογάστριο της ευρωζώνης, που είναι η έλλειψη ενιαίας οικονομικής πολιτικής, ήτοι μία στοιχειώδης κοινή δημοσιονομική διακυβέρνηση.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ίδιος ο Τζωρτζ Σόρος κατηγορεί τους ηγέτες της ευρωζώνης για τις πολιτικές λιτότητος που εφαρμόζουν, τονίζοντας ότι υπονομεύουν την ανάπτυξη. Με άλλα λόγια, ο Ουγγρο-Αμερικανός δισεκατομμυριούχος βάλλει κατά των σταθεροποιητικών πολιτικών γιατί γνωρίζει ότι οι τελευταίες είναι ενισχυτικές του ευρώ. Είναι όμως και προϋπόθεση για την εκπόνηση και εφαρμογή στην ευρωζώνη κοινών δημοσιονομικών κανόνων, αν η τελευταία θέλει να επιβιώσει. Συμβαίνει, ωστόσο, η επιβίωση της ευρωζώνης να μην εξυπηρετεί τις επενδύσεις στην κατάρρευση του ευρώ έναντι του δολλαρίου, πάνω στην οποία, λένε οι πληροφορίες μας, έχουν επενδυθεί περί τα 300 δισεκατ. δολλάρια. Μια παρόμοια επένδυση σημαίνει ότι μέσω της μόχλευσης, στην πράξη, πάνω στην κατάρρευση του ευρώ “παίζονται” περί τα 3 τρισεκατ. δολλάρια.

Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε στους αναγνώστες μας ότι το πρώτο τεχνικό χαρακτηριστικό των hedge funds είναι η προσφυγή τους στην μόχλευση. Η τελευταία σε γενικές γραμμές ορίζεται ως η σχέση της μάζας των ενεργητικών που βρίσκονται στο χαρτοφυλάκιο και την κεφαλαιακή βάση που διαθέτει το επενδυτικό ταμείο. Έτσι, ένα hedge fund στο οποίο οι επενδυτές εμπιστεύθηκαν 100 εκατ. ευρώ και που έχει επενδύσει 300 εκατ. ευρώ, παρουσιάζει μόχλευση ίση με 3. Κατά κανόνα όμως η μόχλευση αυτή στις ΗΠΑ μπορεί να φθάσει και να γίνει ίση με 10. Συνεπώς, αν σε ένα fund οι επενδυτές έχουν εμπιστευθεί 1 δισεκατ. δολλάρια, το τελευταίο μπορεί να επενδύσει 10 δισεκατ. δολλάρια, τα οποία συνήθως δανείζεται είτε από τις τράπεζες που αποκαλούνται prime broker, είτε αξιοποιώντας την μόχλευση που προσφέρουν τα αποκαλούμενα παράγωγα εργαλεία. Στην πράξη δε, τα τελευταία απαιτούν πολύ χαμηλή κινητοποίηση ρευστού χρήματος, η οποία συνήθως ξεπερνά το 15% των υποκείμενων ενεργητικών.

Εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι γύρω από το ευρώ και την πορεία του τα στοιχήματα είναι γερά και τα επενδυτικά συμφέροντα τεράστια. Είναι επίσης σαφές ότι τα συμφέροντα των hedge funds και των πελατών τους δεν συμπίπτουν απαραιτήτως και με την αμερικανική επί του θέματος πολιτική, η οποία είναι για την ώρα υποστηρικτική του ευρώ και της περαιτέρω επιβίωσής του. Οι Αμερικανοί υπεύθυνοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι, αν για παράδειγμα η Ελλάδα, η οποία και πυροδότησε την κρίση της ευρωζώνης, χρεοκοπήσει αιφνιδίως και εξέλθει από την ευρωζώνη, τότε δεν καταρρέει μόνον το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Την ίδια τύχη θα έχει και το βορειοατλαντικό. Επίσης, η χρηματοπιστωτική κρίση που θα ακολουθούσε θα πυροδοτούσε μία πολυετή διεθνή οικονομική ύφεση, με την ανεργία στις αναπτυγμένες χώρες να εκτοξεύεται στο 20% του ενεργού πληθυσμού. Σαφώς λοιπόν η θέση των ΗΠΑ δεν συμπίπτει με τις αντίστοιχες επιδιώξεις αυτών που, μέσω δήθεν φιλοκοινωνικών κεϋνσιανού περιεχομένου συνταγών θέλουν να επισπεύσουν την πτώση του ευρώ.

Όλα αυτά δείχνουν ότι το 2012 θα είναι μία κρισιμότατη χρονιά για την Ευρώπη και την παγκόσμια παρουσία της. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα, η οποία, όπως ήδη γράψαμες τις στήλες αυτές, αν μέχρι την 20^η Μαρτίου 2012 δεν έχει βρει λύση στο “κούρεμα” του χρέους της με τους δανειστές της και δεν έχει περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες της, τότε η ξαφνική χρεοκοπία της θα πρέπει να θεωρείται βεβαία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αυτό.

Εξελισσόμενος από έναν πανίσχυρο παράγοντα των αγορών, ο οποίος πλούτισε στοιχηματίζοντας εναντίον της στερλίνας, σε έναν οργανικό διανοούμενο με διεθνές πολιτικό εκτόπισμα, είχε δηλώσει πρόσφατα τα εξής: “Γνώμονάς μου ήταν η επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος στη δουλειά μου υπό τους περιορισμούς του νόμου και της ηθικής. Στην πορεία μου ως φιλάνθρωπου και διανοούμενου με καθοδηγούσε το κοινό καλό”. Και πρόσθεσε: “Οταν επέρχεται σύγκρουση ανάμεσα στα δύο, πρέπει να υπερτερεί το δημόσιο συμφέρον”.

Η αντιστάθμιση ρίσκου

Οι ομότεχνοί του στις αγορές θεωρούν τη στροφή του κυρίως συμβολική παρά ουσιαστική. O όμιλός του, Soros Fund Management, των 25,5 δισ. δολ. θα επιστρέψει μεν σχεδόν 1 δισ. δολ. στους επενδυτές και θα επικεντρωθεί αποκλειστικά στη διαχείριση της οικογενειακής περιουσίας, αλλά ο Τζορτζ Σόρος θα παραμείνει ενεργός στην επένδυση των ιδίων του κεφαλαίων. Πρόσφατα, μάλιστα, εκείνος και ο επενδυτικός οίκος Anderson επώλησαν διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια σε χρυσό αξίας σχεδόν 800 εκατ. δολ.

Τον τελευταίο καιρό, λόγω της εκτεταμένης αστάθειας στις αγορές, οι αποδόσεις του ομίλου δεν ήταν ικανοποιητικές. To πρώτο εξάμηνο του 2011 εμφάνισε ζημίες 6% και το 2010 είχε αποδόσεις μόλις 2,5% έναντι του συνήθους μέσου όρου του 20%. Επιπλέον, στην απόφαση του ιδίου και των δύο υιών του για τη δημιουργία ενός ομίλου με έμφαση στην οικογενειακή περιουσία βάρυνε και η νομοθετική αλλαγή στις ΗΠΑ. Τα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου πλέον υπάγονται στην εποπτεία της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SEC). Με την αλλαγή αυτή η SEC θα έχει μια εις βάθος γνώση αυτού του διαβόητου για τη μυστικοπάθεια και αδιαφάνεια κλάδου. Αντιθέτως, στην περίπτωση των οικογενειακών επενδυτικών οίκων, η νέα νομοθεσία αποδεικνύεται λιγότερο αυστηρή.

Η στήριξη στις ιδέες της ελεύθερης αγοράς, της ανοιχτής κοινωνίας και της ελευθερίας του λόγου μέσω των εβδομήντα ιδρυμάτων του Open Society Fund σε όλο τον κόσμο, αναδεικνύει τον Τζορτζ Σόρος σε έναν πεφωτισμένο πολέμιο των απανταχού συντηρητικών και στενόμυαλων.

“Θα δωρίσω το ήμισυ των όσων κέρδισα και τα υπόλοιπα θα δοθούν μετά τον θάνατό μου”, είχε δηλώσει, εκφράζοντας τη σημασία που έχει για εκείνον το φιλανθρωπικό του έργο. Το 1992, βέβαια, είχε στοιχηματίσει πως η Τράπεζα της Αγγλίας θα αναγκαστεί να υποτιμήσει τη στερλίνα. Κέρδισε τότε 1 δισ. δολ. Το 1997 αποκόμισε 750 εκατ. δολ., στοιχηματίζοντας ότι το μπαχτ Ταϊλάνδης θα υποχωρήσει, “εξαναγκάζοντας” τη χώρα να υπαχθεί στο ΔΝΤ. Την ίδια χρονιά, με φιλανθρωπικό κριτήριο, ο Τζορτζ Σόρος τοποθέτησε κεφάλαια στη Ρωσία. Συνέστησε, μάλιστα, στη ρωσική κυβέρνηση να υποτιμήσει 15% το ρούβλι και μερικές ημέρες αργότερα εισακούστηκε. Παρέμεινε ως επενδυτής στη χώρα, θεωρώντας ότι θα δώσει το καλό παράδειγμα και σε άλλους.

Ο εβραϊκής καταγωγής Ούγγρος διέφυγε από τους ναζί, εγκαταλείποντας τη χώρα του το 1944, για να μετεγκατασταθεί στο Λονδίνο. “Ο πατέρας μου εξασφάλισε πλαστά διαβατήρια για την οικογένεια και τους φίλους μας”, αφηγείται ο Τζορτζ Σόρος. “Αντί να υποταχθούμε στη μοίρα, αντισταθήκαμε στη δύναμη του κακού. Επιβιώσαμε, όμως, και βοηθήσαμε και άλλους. Το βίωμα αυτό με σημάδεψε ανεξίτηλα. Η οριακή μου εμπειρία ζωής και θανάτου μετασχηματίστηκε σε μια ευφορική περιπέτεια”. Μεγαλώνοντας, βρέθηκε στη Νέα Υόρκη. Ηθελε να εργαστεί πέντε χρόνια εκεί ως χρηματιστής, να αποταμιεύσει 500.000 δολάρια και να σπουδάσει φιλοσοφία στην Αγγλία. Τελικώς η ακαταμάχητη έλξη της αγοράς τον κέρδισε διά παντός.

Χέρι βοήθειας στην ελληνική κρίση

Μπορεί να μην έγινε φιλόσοφος ο Τζορτζ Σόρος, όπως ονειρευότανε, αλλά σήμερα πλέον μπορεί να αποθησαυρίσει τις πολυποίκιλες εμπειρίες του και να τις μοιραστεί με όλον τον κόσμο. Αφήνοντας στο παρελθόν τις ακραιφνώς κερδοσκοπικές του τάσεις –όπως τις χαρακτηρίζουν τα ειδησεογραφικά πρακτορεία–, προσπάθησε με τις παρεμβάσεις του να συμβάλει στην ισόρροπη αντιμετώπιση της κρίσης χρέους στην Eλλάδα και την Ευρωζώνη, τονίζοντας την ανάγκη ενδυνάμωσης του ευρώ και επινόησης νέων θεσμών. “Οι ευρωπαϊκές ελίτ χρειάζεται να επιστρέψουν στις θεμελιώδεις αρχές, που υπαγόρευσαν τη συγκρότηση της Ε.Ε.”, υπογράμμισε σε άρθρο του στους Financial Times. “Θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η κατανόηση της πραγματικότητας από μας είναι εγγενώς ατελής, ότι οι εντυπώσεις μας για τα πράγματα υπόκεινται σε προκαταλήψεις και ότι οι θεσμοί έχουν ψεγάδια. Μια κοινωνία ανοιχτή δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τις επικρατούσες ρυθμίσεις σαν κάτι το ιερό και όσιο. Οταν οι υφιστάμενες δομές αδυνατούν να ανταποκριθούν στα αιτήματα της εποχής, τότε η ανοιχτή κοινωνία θα πρέπει να επιτρέπει εναλλακτικά σχήματα”.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 31.7.2011