Φάουστ

Κατά τους αναλυτές, η “κατάθεση” του Γκρεγκ Σμιθ κρούει τον κώδωνα όχι μόνον για την Goldman αλλά και για τους χρηματοπιστωτικούς και επενδυτικούς ομίλους συλλήβδην. Κεκλεισμένων των θυρών και μεταξύ των υψηλόβαθμων στελεχών τους, η συζήτηση διεξάγεται εδώ και πολλά χρόνια γύρω από το ερώτημα “το να κερδίζεις είναι καλό, αλλά το να κερδίζεις περισσότερα είναι καλύτερο ακόμα και εις βάρος των πελατών σου;”. Συνάδελφοι του Γκρεγκ Σμιθ, μιλώντας στον Guardian, δεν έκρυψαν ότι είχαν βρεθεί σε αντίστοιχη με αυτόν θέση. “Μοιάζει με την ιστορία του Φάουστ”, εξομολογείται ένας από αυτούς. “Πουλάς την ψυχή σου στον διάβολο, στους ζάπλουτους του κόσμου. Σε ενδιαφέρει να κερδίσεις εσύ και όχι τόσο ο πελάτης, καταβροχθίζεις μικρότερους διαχειριστές κεφαλαίων από εσένα και κάποια στιγμή πιθανώς και το αφεντικό σου να κάνει το ίδιο για σένα. Αρχικά δεν με πείραζε, αλλά έφτασα κάποτε στα όριά μου”.

Μιλώντας στο Reuters, ο Μπάρνεϊ Φρανκ, μέλος του Κογκρέσου και ένας από τους εμπνευστές του νόμου Ντοντ – Φρανκ για τη μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού κλάδου στις ΗΠΑ, είπε πως το κείμενο του Γκρεγκ Σμιθ θα επηρεάσει τα πλείστα τις τράπεζες, οι οποίες ανθίστανται στις αλλαγές. “Εναπόκειται στην Goldman Sachs να αποδείξει πως ό,τι κάνει ωφελεί τους πελάτες της και την ευρύτερη οικονομία”.

Πίσω στις ρίζες

Τι ήταν, όμως, αυτό, που ενόχλησε τόσο πολύ τον Γκρεγκ Σμιθ και μετά δώδεκα χρόνια στον επενδυτικό όμιλο οδηγήθηκε σε παραίτηση; Γιατί η συνείδησή του δεν τον άφηνε πλέον να βλέπει τους πελάτες του στα μάτια, όπως αποκαλύπτει ο ίδιος; Οι βασικές αρχές της Goldman, τις οποίες ασπαζόταν και διακήρυττε, όταν εξέταζε και προσλάμβανε νέους συναδέλφους του από τη δεξαμενή των αμερικανικών πανεπιστημίων, δεν τηρούνταν πια. “Η Goldman Sachs συνιστά ένα τόσο δομικό στοιχείο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ώστε δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως έχει”, παρατηρεί στο κείμενό του.

Κάνοντας μία αναδρομή, προσθέτει: “Οσο κι αν είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς, κομβικό συστατικό της επιτυχίας της τράπεζας ήταν πάντα η φιλοσοφία της για τη σημασία της ομαδικής εργασίας, την ακεραιότητα, το πνεύμα της σεμνότητας και το να κάνουμε κάθε φορά το σωστό για τους πελάτες μας. Από μέρους μου αισθανόμουν υπερήφανος να τους συμβουλεύω, με στόχο να πράττουν ό,τι θεωρούσα ορθό για εκείνους, ακόμα και αν αυτό σήμαινε λιγότερα έσοδα για την τράπεζα”.

Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή καθίστατο ολοένα και λιγότερο αποδεκτή από την Goldman – είχε έρθει η ώρα να αποχωρήσω πια». Η κατακλείδα της παραίτησής του είναι μία έκκληση προς την Goldman να θέσει και πάλι τον πελάτη στο επίκεντρο, να ξεριζώσει τα ηθικά χρεοκοπημένα στελέχη της ανεξαρτήτως του πόσα έσοδα της εξασφαλίζουν και να επιστρέψει στις θεμελιώδεις της αξίες. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2009 το περιοδικό Rolling Stone σε άρθρο του είχε χαρακτηρίσει την Goldman “γιγαντιαίο καλαμάρι – βρικόλακα”, ενώ το 2010 είχε κατηγορηθεί από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ για εξαπάτηση πελατών. Επί του παρόντος, εμπλέκεται σε μείζον σκάνδαλο συναλλαγών με τη χρήση απόρρητης πληροφόρησης.

Προσωπική πινελιά

Πέραν του ευρύτερου αντίκτυπου που έχει η παραίτηση του Γκρεγκ Σμιθ, υπάρχει και ένα προσωπικό στοιχείο. Αυτό έχει να κάνει με το ότι ίσως ενδόμυχα όλοι και όλες μας θα θέλαμε να τον μιμηθούμε. Να εγκαταλείψουμε, δηλαδή, εξίσου ηχηρά και θαρραλέα μία δουλειά, η οποία πια απέχει πόρρω των προσδοκιών μας. Toυλάχιστον αυτήν την εξήγηση δίνει ο Ιρλανδός κωμικός Κολμ Ο’ Ρέιγκαν σε σχόλιό του στο BBC. Και προσθέτει με τον πρέποντα κυνισμό ενός ανθρώπου που υπηρετεί την καυστική σάτιρα: “Οταν κατακαθήσει ο κουρνιαχτός από την παραίτηση, η Goldman θα προχωρήσει και ο Γκρεγκ Σμιθ θα κάνει το ίδιο, κλείνοντας συμφωνία για να γράψει βιβλίο στο οποίο θα περιγράφει τον βίο και την πολιτεία του στην τράπεζα”. Τελικώς, έτσι έγινε· και όσον αφορά την Goldman και όσον αφορά το βιβλίο.

Ακαριαία αντίδραση

Στην εκ των ένδον επίθεση η Goldman Sachs αντέδρασε ακαριαία, απευθυνόμενη στους υπαλλήλους και τα στελέχη της με επιστολή του επικεφαλής της, Λόιντ Μπλάνκφαϊν, και του γενικού διευθυντή της, Γκάρι Κον. Αμφότεροι επικαλέστηκαν ενδελεχή έρευνα, η οποία διεξήχθη με τη συμμετοχή των εργαζομένων της Goldman, σχετικά με τις μεθόδους λειτουργίας της και τις σχέσεις της με τους πελάτες της. Στην πλειονότητά τους οι ερωτηθέντες (ποσοστό 89%) επισήμαναν πως ο χρηματοπιστωτικός κολοσσός προσφέρει υποδειγματικές υπηρεσίες. Με ιδιαίτερη έμφαση οι Μπλάνκφαϊν και Κον ανέφεραν στην επιστολή την αντίθεσή τους προς τις απόψεις του Γκρεγκ Σμιθ, προσθέτοντας πως “δεν είναι αντιπροσωπευτικές του τρόπου με τον οποίο διαχειριζόμαστε την τράπεζά μας. Από τη δική μας οπτική γωνία, είμαστε επιτυχημένοι μόνο εάν οι πελάτες μας είναι εξίσου επιτυχημένοι”.

Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ με λιθουανικές και εβραϊκές ρίζες, ο Γκρεγκ Σμιθ εξασφάλισε πλήρη υποτροφία για να σπουδάσει Οικονομικά στο Στάνφορντ, από όπου αποφοίτησε το 2001. Αρχικά εργάστηκε στα γραφεία της Goldman στη Νέα Υόρκη και κατόπιν μεταπήδησε στο Λονδίνο. Αρκετοί άνθρωποι της Goldman θεωρούν τον Γκρεγκ Σμιθ έναν εξοργισμένο εργαζόμενο, ο οποίος απλώς έφυγε επειδή δεν προήχθη και οι πωλήσεις των επενδυτικών προϊόντων του δεν ήταν ικανοποιητικές. Οσοι διατηρούν φιλικές σχέσεις μαζί του έχουν να πουν μόνο καλά λόγια γι’ αυτόν, για την εργατικότητά του, τη φιλαλήθεια και τη σεμνότητά του. “Η αλήθεια έχει ύψιστη σημασία γι’ αυτόν”, λέει ο φίλος του και ιδρυτής των επενδυτικών κεφαλαίων Durban Capital, Ντέιβιντ Μπέρμαν. “Ποτέ δεν μου φάνηκε το στερεότυπο της Goldman, δηλαδή ένας επιθετικός άνθρωπος. Δεν νομίζω πως έχει άλλα κίνητρα”. Η δημόσια κατάθεση των απόψεών του δεν είναι κάτι νέο για τον Γκρεγκ Σμιθ. Λίγο προτού αποφοιτήσει από το Στάνφορντ, είχε δημοσιεύσει στην τοπική εφημερίδα The Stanford Daily ένα άρθρο του σχετικά με τις δυσκολίες εγκλιματισμού του στις ΗΠΑ και προσαρμογής του στην αμερικανική γλωσσική ιδιαιτερότητα.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 7.4.2012

Σύμφωνα με την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ πρόκειται για την όγδοη μεγαλύτερη χρεοκοπία επιχείρησης με βάση το ενεργητικό της στη χώρα και τη μεγαλύτερη μεταξύ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων μετά τη Lehman Brothers το 2008. Ωστόσο, αν και οι επιπτώσεις θα είναι δριμείες για τους 2.870 εργαζομένους της MF Global, ο ευρύτερος αντίκτυπος θα είναι πολύ μικρότερος από εκείνον της Lehman. Λόγου χάριν, όταν στις αρχές της εβδομάδας ο Τζον Κορζάιν ζήτησε την υπαγωγή της εταιρείας του σε καθεστώς προστασίας έναντι των πιστωτών της, η εφημερίδα Financial Times επισήμανε πως προκλήθηκε αναταραχή στο χρηματιστήριο εμπορευμάτων του Σικάγου

Η MF Global ήταν ο μεγαλύτερος εκκαθαριστής στην αγορά αυτή, αλλά, όπως τονίζει η εφημερίδα, είναι περιορισμένες οι ενδείξεις προβλημάτων ρευστότητας. Είχε ενεργητικό 41 δισ. δολαρίων και οφειλές 39,7 δισ. δολαρίων. Η MF Global θεωρείται το πρώτο θύμα στο έδαφος των ΗΠΑ εξαιτίας της μεγάλης της έκθεσης σε ομόλογα του Βελγίου, της Ιρλανδίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας – φημολογείται ότι διατηρούσε και ελληνικά ομόλογα, αν και η ίδια το διαψεύδει.

Ενόσω η κρίση χρέους στην Ευρωζώνη επιδεινωνόταν, αναλυτές και επενδυτές έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου. Ο Τζον Κορζάιν είχε ο ίδιος στοιχηματίσει στα προαναφερθέντα ομόλογα κεφάλαια 6,3 δισ. δολαρίων το τελευταίο τρίμηνο. Μέχρι πριν από μία εβδομάδα διατεινόταν ότι, παρά τις πρωτοφανείς ζημίες του δευτέρου τριμήνου του οικονομικού 2011-2012 ύψους 186 εκατ. δολ. και την έκθεση στο ευρωπαϊκό χρέος, θα κατορθώσει να κλείσει θετικά το τρέχον έτος.

Ο Τζον Κορζάιν, ο οποίος ανέλαβε το πηδάλιο της MF Global στις αρχές του 2010, είχε στόχο να τη μεταμορφώσει σε μικρή Goldman Sachs – ανάλογα “οράματα” για τις δικές τους εταιρείες είχαν και άλλοι πρώην υψηλόβαθμοι της Goldman Sachs, όταν ανεξαρτητοποιήθηκαν από αυτήν. Ο κ. Κορζάιν, ο οποίος διετέλεσε γερουσιαστής, κυβερνήτης του Νιου Τζέρσεϊ και ήταν αποδοτικός στην εξεύρεση κεφαλαίων για την προεκλογική εκστρατεία του νυν Αμερικανού προέδρου, υπηρέτησε την Goldman Sachs επί 25 χρόνια. Εκεί οικοδόμησε έναν σθεναρό βραχίονα επενδυτικής τραπεζικής σε αμερικανικά ομόλογα. Η συνταγή αυτή, όμως, δεν απέδωσε στη MF Global. Στις αρχές Νοεμβρίου, οι οίκοι αξιολόγησης Moody’s, Standard & Poor’s και Fitch την υποβάθμισαν στην κατηγορία των “σκουπιδιών” εξαιτίας της υπερβολικής της έκθεσης σε ευρωπαϊκά ομόλογα, τα οποία χρηματοδότησε με εκτεταμένο δανεισμό.

Οι μετοχές της καταβαραθρώθηκαν και ο Τζον Κορζάιν αναζήτησε αγοραστή. Αποτάθηκε σε σχεδόν όλες τις χρηματιστηριακές εταιρείες της Γουόλ Στριτ, προσβλέποντας στο ότι, εάν καταφέρει να πουλήσει περιουσιακά στοιχεία της, ίσως κατορθώσει να διασώσει την εταιρεία του. Το βράδυ της περασμένης Κυριακής υπέγραφε συμφωνία με την επίσης χρηματιστηριακή Interactive Brokers. Αυτή όμως δεν τελεσφόρησε, καθώς τα στελέχη της τελευταίας εντόπισαν διαφυγόντα κεφάλαια από τους λογαριασμούς πελατών της MF Global.

Τα όσα έλειπαν ανέρχονται σε 633 εκατ. δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημες πηγές. Οι αρμόδιες ομοσπονδιακές αρχές των ΗΠΑ διεξάγουν εξονυχιστική έρευνα, ώστε να διαπιστώσουν αν η MF Global χρησιμοποίησε τα κεφάλαια αυτά, που ανήκουν σε ιδιώτες πελάτες της, προκειμένου να αποφύγει την πτώχευση. Η εταιρεία παραδέχθηκε ότι χρησιμοποίησε κεφάλαια της πελατείας της, χωρίς να έχει γίνει ακόμα γνωστός ο προορισμός τους. Ο Κρεγκ Ντόνοϊ, επικεφαλής του CME Group, το οποίο διαχειρίζεται το χρηματιστήριο εμπορευμάτων του Σικάγου, επισήμανε πως με την τακτική της αυτή η χρηματιστηριακή εταιρεία παραβίασε τους κανόνες. Σύμφωνα με το ρυθμιστικό πλαίσιο, οι επενδυτικές/χρηματιστηριακές εταιρείες οφείλουν να διατηρούν τα χρήματα των πελατών τους σε ξεχωριστό λογαριασμό, ούτως ώστε να είναι ευκολότερη η αποζημίωση των τελευταίων σε περίπτωση χρεοκοπίας.

Αξίζει να αναφερθεί ότι μεταξύ των πελατών της συγκαταλέγονται και πολλοί Ελληνες, οι οποίοι είχαν τοποθετήσεις στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Πλέον, η ΜF Global ενδέχεται να αντιμετωπίσει κατηγορίες και κυρώσεις για κατάχρηση. Εντούτοις, ο ίδιος ο Τζον Κορζάιν ίσως φανεί τυχερός. Εάν η εταιρεία βρει αγοραστή και δεν κλείσει, πιθανώς να αποκομίσει από τις τοποθετήσεις του περί τα 12 εκατ. δολάρια. Αρκεί, βέβαια, να μην αποδειχθεί ότι έχει αναμειχθεί σε αξιόποινες πράξεις…

Ο Τζον Κορζάιν, ο οποίος μεταξύ άλλων είχε δει το όνομά του να αναφέρεται ως εκείνο του διαδόχου του Τίμοθι Γκάιτνερ για το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, αποχώρησε βιαίως από τη θέση του πρώτου τη τάξει εταίρου της Goldman Sachs το 1999. Το “πραξικόπημα” διοργανώθηκε από υψηλόβαθμα στελέχη, μεταξύ των οποίων και ο Χένρι Πόλσον, ο μετέπειτα υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ. Αργότερα μέσα στη δεκαετία που ακολούθησε, υπέστη μία ακόμα ήττα. Aποπειράθηκε να επανεκλεγεί κυβερνήτης του Νιου Τζέρσεϊ για δεύτερη φορά, αλλά εις μάτην. Οι ψηφοφόροι τον είχαν αρχικά επιλέξει, πιστεύοντας πως με την εμπειρία του στα τραπεζικά θα μπορούσε να “νοικοκυρέψει” και τα οικονομικά της πολιτείας.

Ως αποτέλεσμα, επέστρεψε από την πολιτική πίσω στη Γουόλ Στριτ. Ανέλαβε τη MF Global, επιδιώκοντας να εφαρμόσει το μοντέλο της Goldman Sachs και να αποκαταστήσει τη φήμη του. Οπως επισημαίνουν όμως αναλυτές στο Bloomberg, το μοντέλο αυτό δύσκολα αντιγράφεται. Μάλιστα, αρκετοί πρώην άνθρωποι της Goldman απέτυχαν όταν αυτονομήθηκαν και δημιούργησαν τους δικούς τους οίκους ή διοίκησαν άλλους. Ο πρώην γενικός οικονομικός διευθυντής της, λόγου χάριν, Τζον Τέιν, ανέλαβε τη Merrill Lynch. Λόγω ογκωδών ζημιών εκδιώχθηκε, ενώ η εταιρεία ετέθη τελικά προς πώληση στο ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Ο Τζον Κορζάιν, τώρα, είχε μέχρι τέλους επενδύσει πολλά στα κρατικά ομόλογα της Ευρωζώνης. Ηδη τον Σεπτέμβριο οι αρμόδιες ομοσπονδιακές αρχές τον είχαν προειδοποιήσει για υπερτιμολόγησή τους. Ο πρώην κυβερνήτης του Νιου Τζέρσεϊ “στοιχημάτισε πως η Ε.Ε. θα έσπευδε να διασώσει τις προβληματικές χώρες και θα απέτρεπε την πτώχευση”, όπως τόνισε στους NYT ο Αζάμ Αχμεντ. Ο χρόνος αποδείχθηκε όμως εχθρός του. Προτού δει τη διάσωση, οι αναλυτές υποβάθμισαν τη μετοχή της εταιρείας του, κλονίζοντας την επενδυτική εμπιστοσύνη και “εξαφανίζοντας” εκατομμύρια δολάρια κεφαλαιοποίησης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 4.11.2011

Με αυτή την αναφορά αρχίζει το πολύκροτο βιβλίο του Γάλλου οικονομικού δημοσιογράφου Μαρκ Ρος, ο οποίος 20 χρόνια τώρα είναι ανταποκριτής της γαλλικής Μοντ στο Σίτυ του Λονδίνου. Είναι, δηλαδή, ο άνθρωπος που βιώνει από κοντά τα παγκόσμια οικονομικά δρώμενα και τον ωκεανό χρήματος που τα περιβάλλει.

Ως γνωστόν, το 1999, ενώ το Χρηματιστήριο της Αθήνας βρίσκεται στα ύψη, αποφασίζεται η οριστικοποίηση της δημιουργίας της ευρωζώνης. Η Ελλάδα δεν μπορεί να προσχωρήσει διότι, τότε, στα χαρτιά, οι όροι συμμετοχής στον μηχανισμό είναι τα πολύ αυστηρά κριτήρια που διατυπώθηκαν στην Συνθήκη του Μάαστριχτ: χρέος κάτω από το 60% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος και έλλειμμα προϋπολογισμού κάτω από το 3%. Η Ελλάδα απέχει πολύ.

Την εποχή εκείνη, οι Γάλλοι και οι Γερμανοί ιθύνοντες, καθώς ήταν αποφασισμένοι να εδραιώσουν την καλή φήμη του κοινού νομίσματος με την εισαγωγή όσο το δυνατόν περισσότερων χωρών στον μηχανισμό, προκειμένου να αποτρέψουν τους κερδοσκόπους –από τότε!– να επιτεθούν, πιέζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κάνει δεκτή την Ελλάδα. Το Σίτι και η Γουώλ Στρητ πρέπει να πεισθούν. Οι δύο χρηματαγορές βλέπουν, πράγματι, με κακό μάτι την έλευση ενός εν δυνάμει ανταγωνιστή, της Φρανκφούρτης, έδρας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Γοητευμένος, όπως όλοι οι Ιταλοί, από τους αγγλοσάξονες τραπεζίτες, ο πρόεδρος της Επιτροπής, ο Ρομάνο Πρόντι, αντιστέκεται στην διεύρυνση της ζώνης του ευρώ. Δεν έχει όμως σημασία! Ο Επίτροπος για τις Οικονομικές και Νομισματικές Υποθέσεις, ο Γάλλος Υβ Τιμπό ντε Σιλγκί, ένας από τους αρχιτέκτονες της μετάβασης στο ευρώ, ανάγει το όραμα της διεύρυνσης σε προσωπική υπόθεση. Άλλωστε, όλες οι χώρες του νέου κλάμπ δεν τακτοποίησαν κάπως τα λογιστικά τους, ώστε να πληρούν τα κριτήρια του Μάαστριχτ, ελαττώνοντας τα χρέη τους; Μεταξύ κατεργαρέων ειλικρίνεια…

Η ελληνική κυβέρνηση, γράφει στο βιβλίο του ο Μαρκ Ρος (εκδόσεις Μεταίχμιο, 2010), ζητά από την Goldman Sachs να την βοηθήσει να βρει τεχνάσματα, για να μπει στην ζώνη του ευρώ λίγο μετά την δημιουργία του νέου νομίσματος. Η Αθήνα θέλει κυρίως να κρύψει την έκταση των ελλειμμάτων της. Για να γίνει αυτό, ο Σοσιαλιστές, με ηγέτη τον Κώστα Σημίτη, έχουν την πρόθεση να απαλλαγούν από το βάρος των στρατιωτικών δαπανών –σημαντικών, λόγω της υποβόσκουσας διαμάχης με την Τουρκία–, ώστε αυτές να μην συμπεριλαμβάνονται στις δημόσιες δαπάνες.

Γιατί η Goldman Sachs να αρνηθεί μια τέτοια εντολή, με υψηλή αμοιβή, και να μην κάνει ένα νομότυπο φτιασίδωμα; Παρά τις συχνά απρόβλεπτες δυσκολίες που παρουσιάζουν οι σχέσεις με τον χώρο της πολιτικής, η βοήθεια προς τα κράτη βρίσκεται στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων των επενδυτικών τραπεζών. Αν και οι ευρωπαϊκοί οίκοι έχουν την τάση να αφήνουν αυτού του είδους τις συναλλαγές για τα γραφεία των ειδικών λογιστών, οι αμερικανοί συνάδελφοί τους παρέχουν συχνά και με κάθε νομιμότητα αυτού του τύπου τις υπηρεσίες. Και άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσέφυγαν στην τεχνογνωσία των μεγάλων χρηματοοικονομικών οργανισμών για να “βελτιστοποιήσουν” την εικόνα των εθνικών τους λογαριασμών. Η Ιταλία έκανε ακριβώς το ίδιο με την αμερικανική τράπεζα JP Morgan.

Για την Goldman Sachs, η Ελλάδα γίνεται ξαφνικά μάννα εξ ουρανού. Πώς να μην δουν ότι μία μικρή χώρα με αδύναμη τραπεζική υποδομή, στοιχειώδεις στατιστικές των δημοσιονομικών και με ανθούσα παραοικονομία, που καθιστά προβληματική την είσπραξη φόρων και δασμών, αποτελεί κελεπούρι; Ένας οικονομικός κολοσσός έχει ακόμα πιο πρόσφορο έδαφος, καθώς στην Ελλάδα το Χρηματιστήριο δεν διαθέτει αποτρεπτικούς κανόνες, το κράτος θολώνει το οικονομικό παιχνίδι και οι δαιδαλώδεις συμφωνίες μετόχων είναι ο κανόνας. Η αυτοκρατορία Goldman ενδιαφέρεται ειδικότερα για την Ελλάδα για έναν επιπλέον λόγο: την φύση του χρέους της. Πρόκειται για σύνθετα ομόλογα, αποτιμημένα με ασαφή κριτήρια και απροσδιόριστη δυνατότητα προεξόφλησης, τα οποία είναι πρόσφορα για κερδοσκοπία. Με λίγα λόγια, το ακριβώς αντίθετο του γαλλικού χρέους, για παράδειγμα – το οποίο είναι απλό, προβλέψιμο, εύκολα ρευστοποιήσιμο, στηριγμένο σε ένα πολύ ακριβές χρονοδιάγραμμα.

Στον αγώνα δρόμου για το ευρώ και μπροστά στις ιδιαιτερότητες του ελληνικού χρέους, ένας τρίτος παράγοντας κινεί το ενδιαφέρον της Άντι Λουδιάδη: η αποδιοργάνωση της Eurostat, η οποία έχει αναλάβει να εναρμονίσει τις στατιστικές των χωρών μελών προκειμένου να συλλάβει τα μεγέθη σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Πρόκειται για δείκτες-κλειδιά στην επεξεργασία της παρακολούθησης του προϋπολογισμού και της νομισματικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Όμως, εγκλωβισμένο στην αναταραχή ενός εσωτερικού οικονομικού σκανδάλου, το τμήμα στατιστικών, την περίοδο της ελληνικής υπόθεσης, έχει κυριολεκτικά παραλύσει. Χωρίς να πουν τίποτε, οι ιθύνοντες δέχονται de facto τους λογαριασμούς που τους παρουσιάζει η τότε ελληνική κυβέρνηση.

Το 2004, ο Μισέλ Βάντεν Αμπέλε, ο νέος γενικός διευθυντής, επιφορτισμένος με την αναδιοργάνωση της Eurostat, αρνείται να πιστοποιήσει τους λογαριασμούς της χώρας. Ο λόγος; Η μη ορθή λογιστικοποίηση ορισμένων στρατιωτικών δαπανών, κυρίως για την αγορά αμερικανικών αεροπλάνων, και η ασαφής λογιστική απεικόνιση της κοινοτικής βοήθειας. Οι αντιδράσεις των Ευρωπαίων υπουργών Οικονομικών; Ανύπαρκτες. Κουκουλώνουν την υπόθεση, νομίζοντας ότι θα ξεχαστεί. Όσο για την Άντι Λουδιάδη, πήρε προαγωγή σε εταίρο-διαχειρίστρια το 2000. Το συμβόλαιο με την Αθήνα θα τής δώσει την δυνατότητα να κλείσει τα στόματα των ζηλόφθονων, για τους οποίους η προαγωγή της οφειλόταν στην πολιτική “θετικής διάκρισης”, που ήρθε από τις ΗΠΑ και η οποία ευνοεί το λεγόμενο ασθενές φύλο. Τα ζητήματα της ηθικής και της δεοντολογίας είναι παντελώς ξένα σε αυτή την γυναίκα της δράσης, η οποία αρπάζει κάθε ευκαιρία για να δείξει πόσο αρπακτικό είναι.

Αυτά γράφει ο Γάλλος δημοσιογράφος στο αποκαλυπτικό βιβλίο του, για να επισημάνει στην συνέχεια πώς λειτούργησε ο κερδοσκοπικός μηχανισμός κάλυψης κινδύνου. Το παραπάνω σύστημα ονομάζεται Credit Default Swaps (CDS) και, αν εφαρμοστεί σωστά, αποφέρει τεράστια κέρδη. Η λειτουργία των CDS είναι σχετικά απλή –τουλάχιστον για όσους γνωρίζουν τα διάφορα τερτίπια της χρηματοοικονομικής. Πρόκειται για συμβόλαια ασφάλισης πάνω σε ένα χρέος, για το οποίο δίνεται η εγγύηση στον πιστωτή ότι θα αποζημιωθεί ακόμα και αν ο οφειλέτης δεν είναι σε θέση να το αποπληρώσει. Προσφέρουν έτσι στους επενδυτές την δυνατότητα να περιορίσουν τους κινδύνους που συνδέονται με ομόλογα, είτε αυτά έχουν εκδοθεί από κράτη είτε από επιχειρήσεις. Άλλο ένα πλεονέκτημα: η αγορά αυτού του χρηματοοικονομικού εργαλείου είναι αδιαφανής κοινή συναινέσει. Οι συναλλαγές γίνονται μακρυά από τα αδιάκριτα βλέμματα και μακριά από τις χρηματιστηριακές αγορές και τους περιοριστικούς κανόνες τους, χωρίς διαμεσολαβητή και χωρίς εξακρίβωση των ενεργειών και των φορέων τους.

Στην περίπτωση των ελληνικών ομολόγων, ο μηχανισμός αυτός έδωσε την δυνατότητα να προστατευθεί το χρέος από τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις κατά την μετατροπή του σε ευρώ, καθώς αρχικά είχε εκδοθεί σε δολλάρια. Η συναλλαγματική ισοτιμία που επιλέχθηκε ήταν πολύ ευνοϊκή για την Goldman Sachs. Εξάλλου, το ποσό που καλύφθηκε από τα CDS ξεπερνά εκείνο του ελληνικού δημόσιου χρέους! Πώς, όμως; Αλλάζοντας την προθεσμία εξόφλησης της απαίτησης, επισημαίνει ο Μαρκ Ρος, η Ελλάδα δεσμεύεται να πληρώσει στην τράπεζα μεγάλα ποσά έως το 2019 και με επαχθείς όρους, γεγονός που οξύνει ακόμη περισσότερο τις οικονομικές της δυσκολίες. Κατά το πνεύμα της τραπεζίτισσας, αυτοί οι σχεδόν τοκογλυφικού χαρακτήρα όροι δεν έχουν τίποτα το σοκαριστικό. Η Goldman Sachs δεν είναι η Μητέρα Τερέζα. Ο πελάτης που πήγε παρακαλετά δεν είναι σε θέση ισχύος. Η Άντι ορμά στο λαχείο που έχει μπροστά της. Έτσι ακριβώς, χωρίς υπερβολή…

Το σχέδιό της περνά πολύ άνετα από την επιτροπή νέων συναλλαγών της Goldman Sachs International από μια γρήγορη εξέταση. “Ο φάκελος ήταν στημένος με επιδεξιότητα. Πέσαμε όλοι με τα μούτρα. Ήταν μεγάλο το κέρδος και προχωρήσαμε γρήγορα μια δουλειά που πολλοί άλλοι την είχαν απορρίψει. Σε καμμία περίπτωση δεν θα αφήναμε την ευκαιρία”, θυμάται κάποιος που συμμετείχε στην σύσκεψη έγκρισης και άφησε την τράπεζα λίγο αργότερα.

Η διαφορά μεταξύ των αγορών που γίνονται για να “υπάρχει κάλυψη” – τα περίφημα CDS – και εκείνων με καθαρά κερδοσκοπικό σκοπό είναι πολύ δύσκολο να εντοπιστεί. Αλλά, τί σημασία έχει, αφού στην ελληνική υπόθεση όλος ο κόσμος βγαίνει κερδισμένος; Το κόλπο δίνει την δυνατότητα στην Αθήνα να εξαφανίσει προσωρινά τα δισεκατομμύρια ευρώ του χρέους ως δια μαγείας. Από την πλευρά της, η Goldman επωφελείται από τα μεγάλα περιθώρια κέρδους και βλέπει την φήμη της ως καλού διαχειριστή δημόσιου χρέους να απογειώνεται. Μακροπρόθεσμα, όμως, οι τόκοι που θα δίνει το ελληνικό κράτος αποκαλύπτονται βαρύτεροι από εκείνους ενός απλού τραπεζικού δανείου. Θα κουβαλά το βάρος αυτής της υπογραφής για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με κλονισμένη την αξιοπιστία της, η Ελλάδα μοιάζει σήμερα με λαθραίο επιβάτη της νομισματικής ένωσης.

Για το γεγονός αυτό, τεράστιες είναι οι ευθύνες του πολιτικού συστήματος της χώρας, το οποίο, αν τελικά έβαλε την Goldman Sachs στο παιχνίδι του ελληνικού δημόσιου χρέους, το έκανε για να μπορεί να διατηρεί την πέρα για πέρα διεφθαρμένη πελατειακή μορφή του.