Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι το κόμμα των Χριστιανοκοινωνιστών (CSU), κύριος σύμμαχος της κ. Μέρκελ, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στη βαυαρική Βουλή το 2008, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Δεν είναι καθόλου λίγο και μπορεί να αποβεί καθοριστικό στις ομοσπονδιακές εκλογές, που θα γίνουν το φθινόπωρο του 2013. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε λίγους μήνες, θέματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος, εφ’ όσον απαιτούν αποφάσεις των Γερμανών πολιτικών, θα ανακατεύονται τόσο πολύ με τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, που πολύ καλά θα κάνουμε να το αποφύγουμε.

Δυσκολίες θα υπάρχουν και στη Γαλλία. Ο νέος πρόεδρος συνεχίζει συστηματικά την προετοιμασία για να πείσει τις αγορές κεφαλαίου ότι η χώρα του δεν θα κινδυνεύσει να μη μπορεί να πληρώσει τα δάνειά της και ότι θα ισορροπήσει μεταξύ λιτότητας και ευημερίας. Δεν θα έχει, όμως, καμία διάθεση να ακούσει με συμπόνια ότι η χώρα μας χρειάζεται νέα βοήθεια για να τα καταφέρει με τις «τρομερές δυσκολίες» μας.

Ισπανία και Ιταλία, που συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών που συνεισφέρουν πολύ στα δανειακά κεφάλαια για τη διάσωση της Ελλάδας, βουλιάζουν σταδιακά στη λιτότητα και την αγωνία με τα χρέη τους και το τραπεζικό τους σύστημα. Είναι φανερό ότι δεν θέλουν να ακούσουν ούτε κουβέντα για νέα σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα, ειδικά αν πρόκειται για προβλήματα που λύνονται με μεγαλύτερα δάνεια.

Οι τέσσερις αυτές χώρες βάζουν το 60% των κεφαλαίων που συγκρατούν την Ελλάδα στο ευρώ και επιτρέπουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό τη σταδιακή προσαρμογή του. Τους πληρώνουμε ένα επιτόκιο κοντά στο 3%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Ταμείου για τη διεθνή οικονομία δείχνουν και νέα συγκράτηση της δραστηριότητας. Επιβεβαιώνουν ότι το 2013 θα είναι δυσκολότερο, για όλους. Κυρίως για τους φορολογουμένους και τους ανέργους αυτών των κρατών. Ας το έχουμε κατά νουν για τον αέρα με τον οποίο θα διατυπώσουμε τις «εθνικές απαιτήσεις» από τους δανειστές μας. Είναι πολύ πιθανόν να είναι, οι δικοί τους λαοί, πιο θυμωμένοι ακόμη και από εμάς.

Δημοσιεύθηκε skai.gr, 19.7.2012

Ένας πρώτος μύθος που διαδίδεται ευρέως είναι αυτός που λέει ότι η Γερμανία είναι η μεγάλη κερδισμένη του ενιαίου νομίσματος και, ενώ μέσω αυτού ισχυροποίησε την οικονομία της, σήμερα γυρίζει την πλάτη στις χώρες της περιφέρειας και αρνείται να επιδείξει αλληλεγγύη προς αυτές. Οι «βαρύγδουποι» οικονομολογούντες και άλλοι τινες που διαδίδουν τον μύθο αυτόν απλώς παραλείπουν να προσθέσουν ότι, χωρίς την Γερμανία, η ευρωζώνη θα είχε εκραγεί από καιρό τώρα. Γιατί; Διότι τα τρία τελευταία χρόνια η Γερμανία χορήγησε στις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης 215 δισεκατ. ευρώ, τόσο σε δάνεια όσο και σε πιστωτικές εγγυήσεις. Και αν στο ποσόν αυτό προσθέσουμε και τις έμμεσες χορηγήσεις μέσω του Target-2, τότε το σύνολο υπερδιπλασιάζεται. Αν η γερμανική οικονομία δεν είχε αυτή την δανειακή ικανότητα, η Ελλάδα θα είχε χρεωκοπήσει ατάκτως από τις αρχές του 2010 και σήμερα θα διατηρούσε το βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του 1960.

Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι η Γερμανία δανείζει την Ελλάδα με «τοκογλυφικά» επιτόκια. Κατ’ αρχήν, από την αρχή του αποκλεισμού της από τις αγορές το 2010, αν η Ελλάδα ήθελε να δανειστεί θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκιο 10%, που σήμερα πλησιάζει το 40%. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν διανοείται να δανείσει στην χώρα μας ούτε ένα ευρώ για αστείο! Το 2010, λοιπόν, τα επιτόκια του μηχανισμού διάσωσης ήσαν γύρω στο 4%-5%, ήτοι πολύ μικρότερα από αυτά των αγορών, άρα απείχαν πολύ από την έννοια της τοκογλυφίας. Σημειώνουμε επίσης ότι το 2011 δύο χώρες με μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδος, η Ιταλία και η Ισπανία, δανείζονταν με μέσο επιτόκιο 6% και δάνειζαν την χώρα μας με 2,5%, καταγράφοντας ζημίες σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για την οικονομία τους. Αυτά, όμως, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες για τους «τοκογλυφοφάγους».

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όσοι για λόγους λαϊκισμού κατηγορούν την Γερμανία για έλλειψη αλληλεγγύης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση της Α. Μέρκελ, αντί να χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή περιφέρεια, θα μπορούσε να επενδύει στην αντίστοιχη γερμανική –ιδιαίτερα δε στην ανατολική πλευρά της, η οποία παρουσιάζει και υψηλά ποσοστά ανεργίας. Εξάλλου, σε όσους παρακολουθούν τον γερμανικό Τύπο χωρίς παρωπίδες, είναι γνωστό ότι η χώρα του Γκαίτε αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε αρκετές περιφέρειές της, οι κάτοικοι των οποίων εξαγριώνονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι κάποια δισεκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στον ευρωπαϊκό νότο αντί να επενδύονται σε κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές στην ανατολική Γερμανία για παράδειγμα.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι τα πλεονεκτήματα της γερμανικής επιτυχίας των τελευταίων ετών κατανεμήθηκαν πολύ άνισα από κοινωνικής πλευράς. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική ανάπτυξη οδήγησε σε κραυγαλέες ανισότητες, τις οποίες κάλυπτε η χαμηλή ανεργία. Όμως, σήμερα, για λόγους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητος, η ποιότητα των νέων θέσεων εργασίας απέχει αισθητά από την αντίστοιχη που υπήρχε όταν όλοι μιλούσαν με θαυμασμό για τον «ρηνανικό καπιταλισμό». Τα δέκα τελευταία χρόνια το περίφημο γερμανικό κοινωνικό μοντέλο έχει υποβαθμιστεί και για τον απλό Γερμανό πολίτη αυτό το γεγονός οφείλεται στην συμμετοχή της Γερμανίας στην ευρωζώνη και άρα στην ύπαρξη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος –το οποίο η γερμανική κοινή γνώμη δέχθηκε με πολύ μεγάλη δυσκολία και, ως εκ τούτου, με βαρειά καρδιά.

Κατά συνέπεια, οι επιδείξεις αλληλεγγύης από την Γερμανία προς τις χώρες της περιφέρειας που θεωρούνται σπάταλες και ελάχιστα παραγωγικές έχει υψηλό πολιτικό κόστος, το οποίο τα γερμανικά πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να αγνοήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η οποιαδήποτε απαγκίστρωση της Γερμανίας από την έννοια της «γερμανικής Ευρώπης» με κατεύθυνση την «ευρωπαϊκή Γερμανία» είναι ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που, για να πετύχει, θα πρέπει να υπάρξουν και τα απαραίτητα ανταλλάγματα.

Το ερώτημα, συνεπώς, που τίθεται είναι αυτό της υφής αυτών των ανταλλαγμάτων. Πώς, για παράδειγμα, θα μπορούσε η Γερμανία να δεχθεί μία Ευρωπαϊκή Τραπεζική Εποπτική Αρχή όταν είναι γνωστόν ότι οι τοπικές τράπεζες στα γερμανικά κρατίδια είναι σχεδόν όλες προβληματικές λόγω της κοινωνικής πολιτικής που ακολουθούν μέσω στεγαστικών και εταιρικών δανείων; Πώς θα πεισθεί η Γερμανία να πει ναι στα ευρωομόλογα όταν γνωρίζει ότι οι χώρες της περιφέρειας από το 2002 έως το 2010 δανείζονταν με τα χαμηλότερα δυνατά επιτόκια, χωρίς όμως να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες παραγωγικές επενδύσεις γιατί προτιμούσαν να καταναλώνουν; Αν υποθέσουμε ότι η Γερμανία δέχεται το ευρωομόλογο, ποιος εγγυάται ότι θα το δεχθούν και οι Φινλανδοί, οι Πολωνοί, οι Ολλανδοί, οι Αυστριακοί και ο Σλοβάκοι, που συμμερίζονται την γερμανική ευρωπαϊκή πολιτική;

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Και αυτοί που τα εκχυδαΐζουν για ανομολόγητους λόγους σίγουρα επιδιώκουν την διάλυση της Ευρώπης πολύ περισσότερο από κάποιες γερμανικές ακαμψίες.

Πριν από τις δεύτερες εκλογές, οι εγγενείς αδυναμίες της ισπανικής οικονομίας βγήκαν στην επιφάνεια, όπως και οι ελληνικές προ διετίας. Πολλοί πιστεύουν ότι είναι θέμα χρόνου να φτάσει η στιγμή της Ιταλίας. Ετσι, η Ελλάδα, παρά τη δική της παθογένεια, παρά τον πόνο των ανθρώπων της αισθάνθηκε ότι θα μπορούσε επισήμως να απενοχοποιηθεί – να λάβει κάτι σαν τα παλιά συγχωροχάρτια της εποχής του Λούθηρου, καθώς ούτως ή άλλως γνώριζε ότι δεν έφταιγε μόνον εκείνη για τη μεγάλη φουρτούνα που ο Ποσειδώνας προκάλεσε στην Ευρώπη. Την επομένη των εκλογών της 17ης Ιουνίου, ο συντηρητικός γερμανικός Τύπος αναρωτήθηκε πώς είναι δυνατόν το κόμμα, το οποίο μετείχε στην ελληνική τραγωδία των τελευταίων χρόνων, να μπορούσε τώρα, κερδίζοντας την πρώτη θέση, να αλλάξει το παιγνίδι. Ο κεντροαριστερός γερμανικός Τύπος επέλεξε να αναδείξει τις ουρές στα συσσίτια των πόλεων, επιμερίζοντας με σαφή τρόπο τις ευθύνες που η ίδια η Γερμανία φέρει. Ωστόσο, υπήρξε κι ένας τρίτος πόλος, η επιτομή της κοινής λογικής: Και τώρα τι;

Μέρα με την ημέρα, το περιβάλλον της καγκελαρίου Μέρκελ συνειδητοποιεί ότι οι πραγματικές λύσεις πηγαίνουν πολύ πιο πέρα από όσα η καγκελάριος συζητούσε προ μηνών για την περαιτέρω σύγκλιση της Ε. Ε.: Την ύπαρξη ενός υπουργού Οικονομικών, τη δημιουργία ενιαίου τραπεζικού συστήματος, τον κοινό σχεδιασμό για τη διασφάλιση των καταθέσεων των Ευρωπαίων, αλλά και την ανάπτυξη νέου καταστατικού πολιτικού χάρτη. Εν ολίγοις, το σχέδιο που οι Γερμανοί αποκαλούν πολιτική ένωση και που θα χρειαστεί μια δεκαετία για να πάρει σάρκα και οστά. Ετσι όμως έχουν τα πράγματα; Είναι έτοιμοι οι Γερμανοί πρωτίστως να αποδεχτούν το πλαίσιο μιας αυστηρής πολιτικής ένωσης που θα μεταφράζεται σε λιγότερη κυριαρχία των κρατών και μεγαλύτερη, μεταξύ τους, αλληλεγγύη; Νωρίς για να δοθεί ξεκάθαρη απάντηση, καθώς η έως τώρα τακτική δεν είναι το καλύτερο δείγμα γραφής, παρά το γεγονός ότι, λογικά, η πολιτική ένωση θα αποτελούσε την ασφαλέστερη απάντηση στην παγκόσμια οικονομική κυριαρχία.

Η Ευρώπη διανύει περίοδο ζυμώσεων, όπου ακόμη και ο ανεπαίσθητος θόρυβος που κάνουν οι σαύρες τις νύχτες πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Τα δεδομένα αλλάζουν με καταιγιστικούς ρυθμούς κι ας έχουμε την αίσθηση του βηματισμού της χελώνας. Οι εκλογές που διεξήχθησαν σε Γαλλία και Ελλάδα θέτουν άλλες, πολύ πιο ουσιαστικές παραμέτρους στη συζήτηση για το ευρωπαϊκό μέλλον. Προτάσσουν τον άνθρωπο απέναντι στους αριθμούς και στα οικονομικά μεγέθη. Μπορεί να γίνουμε μάρτυρες σπουδαίων εκπλήξεων: Υπό τον φόβο μιας πιθανής περαιτέρω ύφεσης, σε μία από τις επόμενες συνόδους κορυφής οι Ευρωπαίοι ηγέτες να αναλάβουν πρωτοβουλίες άμβλυνσης της διαρκούς λιτότητας, όχι απλώς προσθέτοντας τον όρο ανάπτυξη ως σαντιγί πάνω από το πενιχρό γλυκό μας, αλλά ως συστατικό στοιχείο της επόμενης ευρωπαϊκής φάσης. Σε περίπτωση εμμονών, εγωισμών και ολιγωρίας, οι Ευρωπαίοι θα συνειδητοποιήσουν ξαφνικά ότι αφήνουν πίσω τους το παλάτι του Οδυσσέα, όπου εντός αλωνίζουν οι μνηστήρες της Πηνελόπης. (Στην περίπτωσή μας, οι αγορές.) Ομως, η λιτότητα, η λύπη και η θλίψη δεν μπορεί να γίνουν συστατικά της ενεργού ζωής του πολίτη που η Ιστορία τον θέλει να έχει δώσει αγώνες για να απαλλαγεί από ασχήμιες προηγούμενων αιώνων. Καταφεύγοντας στη γλώσσα της τέχνης, θα έλεγα πως αυτές οι καταστάσεις θυμίζουν πίνακα του Πικάσο («Repas Frugal» – Λιτό γεύμα) που μαζί με παρεμφερές έργο του Βαν Γκογκ («Chagrin» – Θλίψη, φωτ.) επρόκειτο να δημοπρατηθούν στις 20 Ιουνίου στον οίκο Κρίστις στο Λονδίνο. Πίνακες που πωλούνται ακριβά, για να θυμίζουν στον σύγχρονο άνθρωπο την πορεία της Ιστορίας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.6.2012

Τούτο σημαίνει ότι, πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως η ΝΔ, μέσα σε τριάντα χρόνια δημιούργησαν έναν κρατικοδίαιτο πληθυσμό τον οποίο τροφοδοτούσαν με δανεικά και που σήμερα αποτελεί για την χώρα και το μέλλον των παιδιών της ένα πολυπλόκαμο και κυριολεκτικά αδίστακτο τέρας. Πρόκειται για μία ακίνητη και σε μεγάλο βαθμό διεφθαρμένη γραφειοκρατία ολοκληρωτικού τύπου, η οποία όχι μόνον είναι αδιάβροχη σε αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, αλλά και εξαιρετικά επιθετική κάθε φορά που κρίνει ότι διακυβεύονται τα προνόμιά της. Αυτή η γραφειοκρατία, με ηγέτες δήθεν συνδικαλιστές, όχι μόνον παρεμπόδισε και ακύρωσε τις περισσότερες προσπάθειες παραγωγικής βελτιώσεως και εξελίξεως της οικονομίας, αλά επεδόθη και σε μία πρωτοφανή κατασπατάληση δημοσίου πλούτου, εμποδίζοντας κάθε πρωτοβουλία εξορθολογισμού του Δημοσίου.

Από ποσοτικής πλευράς, την περίοδο 1984-2009 έχουμε καταγράψει ακυρώσεις 1.260 επενδυτικών σχεδίων, συνολικής αξίας 21 δισεκατ. δολλαρίων περίπου, μέσω των οποίων θα είχαν δημιουργηθεί και 100.000 θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), αυτή η πληθωρική γραφειοκρατία απορροφούσε 7% παραπάνω από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας μας σε σύγκριση με άλλες χώρες μέλη του Οργανισμού –ποσοστό που σωρευτικά αντιστοιχεί σε 220 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 1982-2009. Αν στο ποσό αυτό προστεθούν εκβιαστικές απεργίες, κλοπές, σπατάλες, καταχρήσεις και άλλα τινα, τότε μπορούμε άνετα να μιλήσουμε για μία “μεγάλη ληστεία”, ύψους 500 δισεκατ. ευρώ, ήτοι δύο φορές το σημερινό ΑΕΠ της χώρας.

Με το ξέσπασμα της κρίσης, η ελληνική γραφειοκρατία είδε να περιορίζονται αμοιβές και συντάξεις των μελών της, πλην όμως ουδείς δημόσιος υπάλληλος απελύθη. Αντιθέτως, σημαντικό μέρος από τις δανειακές ενέσεις που δέχεται η χώρα απορροφάται από την γραφειοκρατία, η οποία δεν διστάζει να απεργεί για ψύλλου πήδημα εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας.

Στην αντίπερα όχθη, ο ιδιωτικός τομέας της εργασίας και των επιχειρήσεων πληρώνει βαρύτατο τίμημα στον βωμό της κρίσης. Τα δύο τελευταία χρόνια, βοηθούντων και των “ομάδων εφόδου” της κομμουνιστικής αριστεράς, πάνω από 700.000 εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα είναι άνευ εργασίας και περί τις 200.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν κλείσει. Από την άλλη, υγιείς ιδιωτικές επιχειρήσεις κλονίζονται και η πρώτη βιομηχανία της χώρας, ο τουρισμός, παραπαίει. Εν ολίγοις, η ιδιωτική οικονομία απειλείται και αυτή με κατάρρευση και το μέλλον της κυριολεκτικά κρέμεται από μία κλωστή.

Όλα αυτά αποτελούν βούτυρο στην φρυγανιά αδίστακτων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίες, μέσα από την αντιμνημονιακή ρητορική τους, επιχειρούν μία μεγάλη απάτη. Ερήμην της πραγματικότητος, προσπαθούν να προσεταιρισθούν τους εγκάθετους του πελατειακού πολιτικού συστήματος, ήτοι τους βολεμένους του δημοσίου τομέα –που στην ουσία είναι και η πηγή της κρίσης δημοσίου χρέους που πλήττει την Ελλάδα. Χωρίς ίχνος αιδούς, τούς υπόσχονται “μαγικές λύσεις”, που είναι το ισοδύναμο τού “λεφτά υπάρχουν” του κ. Γιώργου Α. Παπανδρέου. Προτείνουν αναδιαπραγματεύσεις του μνημονίου και άλλα παρόμοια, χωρίς να εξηγούν πού θα βρεθούν τα χρήματα για να χρηματοδοτηθούν τα ελλείμματα του Δημοσίου –τα οποία, βέβαια, θα πάρουν την ανηφόρα αν αντιστραφούν οι πολιτικές του μνημονίου. Αποκρύπτουν, επίσης, το γεγονός ότι ήδη, λόγω της ακυβερνησίας, τα ελλείμματα αυτά μεγαλώνουν, με δεδομένες τις καθυστερήσεις στην είσπραξη φορολογικών εσόδων και το πάγωμα των αποκρατικοποιήσεων.

Οι νέοι αυτοί πολιτικοί αγύρτες κάνουν πως δεν βλέπουν την φυγή των καταθέσεων από τις τράπεζες και προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν ότι καμμία ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να υπάρξει στην Ελλάδα με χρεοκοπημένο τον τραπεζικό τομέα –ο οποίος μόνον αν αρχίσουν να επανακάμπτουν οι καταθέσεις θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια του και να παίξει αναπτυξιακό ρόλο. Ας σημειωθεί δε ότι τα 18 δισεκατ. ευρώ κεφάλαια που δίδονται στις τράπεζες προέρχονται από την περίφημη δανειακή σύμβαση που ορισμένοι θέλουν να επαναδιαπραγματευθούν, ενώ ταυτοχρόνως μάς λένε ότι λεφτά υπάρχουν για ανάπτυξη της οικονομίας ακόμη και αν καταγγείλουμε το μνημόνιο. Πρόκειται για ψεύδος ολκής, το οποίο στις σημερινές συνθήκες προσλαμβάνει εγκληματικό χαρακτήρα. Η χώρα αντιμετωπίζει κολοσσιαίο πρόβλημα ρευστότητας και αν οι καταθέσεις στις τράπεζες πέσουν κάτω από τα 150 δισεκατ. ευρώ, την στιγμή που οι οφειλές προς αυτές ξεπερνούν τα 250 δισεκατ. ευρώ, η κατάσταση θα γίνει μη αναστρέψιμη.

Ποιος θα καταβάλει, τότε, το κόστος της μεγάλης πολιτικής απάτης;

Η ελληνική κυβέρνηση συλλέγει λιγότερους φόρους και προκαλεί μεγαλύτερες δαπάνες. Το άθροισμα των δύο υποδεικνύει την απόσταση που έχουμε να διανύσουμε μέχρις ότου προσεγγίσουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πράγματι, το 2009 απήχαμε 10,5 εκατοστιαίες μονάδες του εγχωρίου προϊόντος. Οι 6,3 μονάδες οφείλονταν στην υστέρηση των εσόδων και οι 4,2 μονάδες στα μεγαλύτερα έξοδα.

Ενα χρόνο αργότερα, μετά την αρχική προσπάθεια δημοσιονομικής λιτότητας, η διαφορά αυτή μειώθηκε σε 5,4 μονάδες του ΑΕΠ. Υπολογίστηκε ότι το 2011 έπεσε περαιτέρω στο 4% του ΑΕΠ. Τα πράγματα θα είναι καλύτερα το 2012, οπότε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που υποστηρίζουν το ψηφισμένο από τη Βουλή πρόγραμμα σταθερότητας, η διαφορά αναμένεται να μειωθεί στις 2,5 μονάδες.

Το σημαντικό τμήμα της διόρθωσης πρέπει να γίνει στην πλευρά των δαπανών. Οταν όμως λέμε κρατικές δαπάνες εννοούμε, σε τεράστιο μέγεθος, εισοδήματα για κάποιους. Πράγματι, οι μισθοί έφθασαν το 2009 να αναλογούν σε 13,4% του ΑΕΠ. Το 2001, χωρίς αυτό να αποτελεί έτος αναφοράς, η αναλογία ήταν 10,4%, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 10,9%. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του προγράμματος, αναμένεται ότι θα έχουμε επιστρέψει στο 10,6% του ΑΕΠ το 2015!

Είναι προφανές ότι παρ’ όλη τη σκληρότητα των μέτρων λιτότητας, όπως τη βιώνουν οι απασχολούμενοι στο κράτος και ενόσω η συμβολή τους στην εξυγίανση των δημοσιονομικών πραγμάτων είναι σημαντική, η εξ αυτών των περικοπών περιστολή της δαπάνης δεν επαρκεί. Χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια.

Η μεγάλη απειλή στα δημόσια οικονομικά ήταν και τώρα πλέον έχει γιγαντωθεί, οι ανάγκες υποστήριξης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Αγνοήσαμε με τον πλέον επιδεικτικό τρόπο την αυξανόμενη αδυναμία του μηχανισμού κρατικών και ασφαλιστικών εσόδων στην υποστήριξη των ταχύτατα αυξανόμενων αναγκών του συστήματος.

Το λάθος δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην πλευρά των πολιτικών. Τουλάχιστον όχι όλων των πολιτικών. Ολόκληρη η Αριστερά, το σύνολο των συνδικαλιστών, οι διευθυντές των αρμοδίων κρατικών υπηρεσιών, κάποιοι καθηγητές ή δήθεν “καθηγητές”, η αγέλη των κίτρινων Μέσων Ενημέρωσης και βεβαίως, οι λαϊκιστές πολιτικοί έχουν ολόκληρη και αδιαίρετη την ευθύνη.

Σε αυτούς πρέπει να τα ρίχνουν οι συνταξιούχοι και όσοι δικαίως περιμένουν ένα αξιοπρεπές κοινωνικό επίδομα και όχι σε όσους υποστηρίζουν την ανάγκη εξυγίανσης. Ας έχουμε ένα στο νου μας, το ακόλουθο: το άδικο που έπληξε τους 11.000 συμπολίτες μας οι οποίοι εμπιστεύθηκαν τα κρατικά ομόλογα θα είχε πλήξει τα 11.000.000 των κατοίκων αυτής της χώρας αν είχαμε παραδεχθεί την ήττα μας, είχαμε, δηλαδή, προτιμήσει την πτώχευση του ελληνικού κράτους.

Σπεύδω, τέλος, να προλάβω όσους θα υποστηρίξουν ότι το πραγματικό βάρος στον προϋπολογισμό προκαλείται από τους υπερβολικούς τόκους. Το υψηλότερο ποσοστό τόκων επί του ΑΕΠ, στο 6,9%, καταγράφηκε το 2011. Η αναμενόμενη βελτίωση δεν είναι σπουδαία, αφού αναμένεται να σταθεροποιηθεί κοντά στο 6% το 2015. Ηταν 6,5% το 2001. Η πραγματική διαφορά βρίσκεται αλλού.

Η μέση δαπάνη για τόκους, μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, είναι μόλις 2,7% του εγχωρίου προϊόντος τους. Λιγότερο από τα μισά! Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να εξοικονομεί πάνω από 3 μονάδες του ετησίου προϊόντος της, επειδή δεν εκμεταλλευθήκαμε το σταθερό ευρώ και τα χαμηλά επιτόκιά του για να περιορίσουμε το χρέος. Αν ίσχυε ο συνταγματικός κανόνας που απαγορεύει τη σύναψη χρέους όταν ξεπερνάει το 60% του ΑΕΠ, τότε η Ελλάδα δεν θα διέφερε από τα καλά ευρωπαϊκά κράτη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 27.3.2012

Ωστόσο, η επιτυχής διεκπεραίωση του PSI, της ρύθμισης δηλαδή του μεγαλύτερου μέρους των ελληνικών χρεών που κατείχαν εγχώριοι και διεθνείς ιδιωτικοί φορείς, υπήρξε μεγάλο γεγονός, η σημασία του οποίου δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί, ούτε εντός, ούτε εκτός της χώρας.

Οσο κι αν πολλοί το προσπερνούν έχει μεγάλη σημασία η μετακύλιση του χρέους από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο, τον λεγόμενο επίσημο τομέα. Μέχρι τώρα η μεγάλη πίεση προς την ελληνική οικονομία, προέρχονταν από την απειλή αθέτησης υποσχέσεων προς το πλήθος των ιδιωτών που είχαν δανείσει το ελληνικό δημόσιο. Η απειλή της γρήγορης και άτακτης χρεοκοπίας αποτελούσε τη βάση αναστολής των πάντων. Η χώρα είχε μπει σε καραντίνα, σε καθεστώς αποκλεισμού από χρηματοδοτήσεις, επενδύσεις, συναλλαγές, απ’ οτιδήποτε. Και ανά πάσα στιγμή, από ένα τυχαίο γεγονός θα μπορούσε να τιναχθεί στον αέρα, να χρεοκοπήσει και αυτομάτως να απειληθεί με έξωση από την ευρωζώνη. Με τη ρύθμιση των χρεών προς τους ιδιώτες απαλλάχθηκε από αυτή την απειλή, από αυτό τον βραχνά.

Τώρα τα χρέη έχουν ρυθμισθεί και μεταφερθεί στον δημόσιο τομέα. Αυτή η μετακύλιση περιορίζει από το 90% στο 10% την απειλή εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη. Και επιπλέον δίνει τη δυνατότητα επιπρόσθετων ρυθμίσεων και διευκολύνσεων. Μπορούν να υπάρξουν καλύτεροι όροι, επιμηκύνσεις, μικρότερα επιτόκια και σε κάθε περίπτωση, άλλοι χειρισμοί που περιορίζουν σχεδόν εκμηδενίζουν την απειλή της άτακτης χρεοκοπίας. Δεν είναι άσχετο επίσης το γεγονός ότι μετά την ρύθμιση των χρεών άρχισαν οι ευρωπαίοι να συζητούν θέματα επενδύσεων, απελευθέρωσης κοινοτικών πόρων και άλλα σχετιζόμενα με την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, τα οποία προωθεί στις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός κ. Λ. Παπαδήμος.

Στον βαθμό δε που οι προβλεπόμενες πολλές ρυθμίσεις του δευτέρου μνημονίου εφαρμοσθούν και το παραγωγικό μοντέλο της χώρας τροποποιηθεί, το κλίμα θα αλλάξει ριζικά. Οσο θα εμπεδώνεται η εκτίμηση ότι η χώρα δεν πτωχεύει, αλλά αντιθέτως σταθεροποιείται σε χαμηλότερη βάση και αλλάζει, τότε θα αλλάξει και η ατμόσφαιρα. Οταν θα εκλείψει ο φόβος και η απειλή θα υπάρξουν σχεδόν αυτόματα αποφάσεις από όλους όσους έχουν συμφέρον ή βλέπουν ευκαιρίες στο νέο περιβάλλον.

Είναι βέβαιο ότι θα επανακατατεθούν στις ελληνικές Τράπεζες καταθέσεις που διέρρευσαν στο εξωτερικό ή κρύφτηκαν σε χρηματοκιβώτια και μπαούλα.

Επίσης όσοι έβλεπαν την Ελλάδα ως ζώνη επενδύσεων θα επανέλθουν. Το ελληνικό χρηματιστήριο αυτή τη στιγμή είναι από τα φθηνότερα στον κόσμο, η αξία των ελληνικών επιχειρήσεων έχει καταπέσει στο ναδίρ, η υποτίμηση των πάντων έχει καταστήσει την Ελλάδα ζώνη ευκαιριών.

Οταν θα συνειδητοποιηθεί η αλλαγή, δεν μπορεί παρά να προκαλέσει το ενδιαφέρον Ελλήνων και ξένων. Είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθεί. Και εξαρτάται βεβαίως από τη ταχύτητα και τη συνέπεια εφαρμογής του προγράμματος εξυγίανσης.

Οσο πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά προωθηθεί τόσο ταχύτερα θα αμβλυνθούν και οι συνέπειές του. Με άλλα λόγια το μεγάλο κακό έχει περάσει.

Από εδώ και πέρα μόνο κέρδη μπορεί να έχει η ελληνική οικονομία, αρκεί να μην πισωγυρίσει.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 20.3.2012

Ούτε οι κοινοτικοί παράγοντες ούτε όμως οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης πρόλαβαν την επερχόμενη καταστροφή. Η κρίση χρέους επιμένει, ακόμη σήμερα, να καταστρέψει πολλά στην Ευρώπη. Με πρώτο θύμα το περίφημο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Και με πρώτο πεδίο εφαρμογής των θυσιών το συνταξιοδοτικό σύστημα των περισσοτέρων κρατών.

Πολλοί από εμάς δείξαμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη -από όσο τελικώς αποδείχθηκε ορθολογικώς- στην ικανότητα του ενιαίου νομίσματος να προστατεύσει αποτελεσματικά τις οικονομίες μας. Δεν είχαμε ποτέ υπολογίσει την αδυναμία που θα επιδείκνυε την ώρα μιας μεγάλης κρίσης. Κρίση που τελικώς ήρθε και, ακόμη σήμερα, δεν έχει ξεπεραστεί. Το σημαντικό όμως παραμένει εκείνο που οδήγησε στη δημιουργία του κοινού νομίσματος. Η διατήρηση ενός νομίσματος, του ευρώ, κατάλληλου να προστατεύει την αξία των κεφαλαίων που έχουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά στην Ευρώπη.

Η ελληνική κρίση έδειξε το μέγεθος των κινδύνων που έπρεπε να αντιμετωπίσει η Ευρώπη. Ηταν αυτός ένας ακόμη -πολύ σπουδαίος- λόγος για τον οποίο οι εταίροι μας στην Ευρωζώνη, οι Αμερικανοί, ακόμη και οι δύστροποι Βρετανοί, έσπευσαν να εκδηλώσουν -εντελώς πρακτικά- τη συμπαράστασή τους στην Ελληνική Δημοκρατία.

Η ανταλλαγή των ελληνικών ομολόγων, το ελληνικό swap, εγκαινιάζει τη δεύτερη φάση διάσωσης του ελληνικού κράτους. Η επιτυχία του έχει σημαντικές διαστάσεις. Πρώτον, μας κρατά «εντός ευρώ». Ο κίνδυνος ανοικτής κρίσης, ανικανότητας της Ελλάδας να πληρώσει το τριετές ομόλογο που έληγε σε λίγες ημέρες, πανικού και εξόδου των κεφαλαίων είχε πλησιάσει σε απόσταση αναπνοής.

Δεύτερον, το “κούρεμα” κρατά ανοικτές τις τράπεζες. Η κρίση που θα ξέσπαγε σε λίγες ημέρες θα “άδειαζε” τις τράπεζες και θα υποχρέωνε την Τράπεζα της Ελλάδος σε έκτακτα μέτρα διατήρησης της “ψυχραιμίας”. Τρίτον, η ανασυγκρότηση του χρέους θα φέρει, σε μικρότερο χρόνο από εκείνον που παλαιότερα είχε υπολογιστεί, αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού συστήματος.

Η διαφορά μεταξύ των δύο καταστάσεων είναι τεράστιας σημασίας. Η ίδια διαφορά θα εκδηλωθεί ακόμη εντονότερα, στον πολιτικό και κοινωνικό στίβο. Μεταξύ εκείνων που αντιλαμβανόμενοι τα λάθη που έγιναν, δράττονται όμως τώρα ευκαιριών που παρουσιάζονται -όπως το επιτυχημένο PSI- και εργάζονται σκληρά για την έξοδο από την κρίση. Και των άλλων. Εκείνων που θα προτιμούσαν την πλήρη κατάρρευση, την ανοικτή και μαζική εξαθλίωση των πολλών, με μοναδική δικαιολογία τη “διάσωση” της χώρας εκτός διεθνούς αγοράς. Πάντοτε όμως η Ελλάδα διασώθηκε εντασσόμενη καλύτερα και βαθύτερα στη διεθνή κοινότητα, στην ανοικτή αγορά και τον ακόμη πιο ελεύθερο ανταγωνισμό. Ποτέ το αντίθετο!

Η αντίθεση αυτή θα γίνει εντονότερη καθώς μάλιστα πλησιάζουμε σε χρόνο εκλογικό. Πρόωρων, επιπλέον. Μια αναμέτρηση που την προκαλούν τα γεγονότα και τα οποία δεν είναι καθόλου ευχάριστα. Πολλοί αναρωτιούνται για το είδος και το μέγεθος των κινδύνων που θα χρειαστεί να σταθμίσει το εκλογικό σώμα, όταν βρεθεί μπροστά στην κάλπη.

Θα ψηφίσει, πιστεύουν πολλοί, με τρόπο που θα εκφράζει την οργή που νιώθει για τα λάθη που έγιναν και τον πόνο που προκαλούν στο κοινωνικό σώμα. Καμία αμφιβολία δεν χωρά σε αυτό το θέμα. Τα στοιχεία για την πορεία της ύφεσης, που δημοσιεύτηκαν αργά την Παρασκευή, έδειξαν ότι οι “Αμοιβές Εξαρτημένης Εργασίας” μειώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2011 κατά 11% έναντι του ίδιου τριμήνου του 2010 και κατά 21% έναντι εκείνου του 2009. Αντιστοίχως μειώθηκε η «Δαπάνη της Κυβέρνησης (-12% και -34%, αντιστοίχως), δύο από τις κυριότερες προσεγγίσεις για να κατανοήσει κανείς γιατί ο ρυθμός μείωσης του ΑΕΠ έφτασε στο 7%!

Είναι πλέον εξαιρετικά επείγον να βρούμε τρόπους να ξαναβάλουμε μπροστά την οικονομία. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η περαιτέρω ανασυγκρότηση της οικονομίας αποτελεί προτεραιότητα. Η πορεία αυτή, στην οποία έχουμε ήδη δαπανήσει μεγάλο μέρος της σωρευμένης περιουσίας, δεν πρέπει να ανατραπεί. Αυτό θα συμβεί σε περίπτωση που κάποια τυχαία πολιτική συγκυρία οδηγήσει την κυβέρνηση στη λεγόμενη επαναδιαπραγμάτευση.

Αποτελεί εξαιρετικό γεγονός ότι ο Αντώνης Σαμαράς και το κόμμα του εμφανίζονται πεπεισμένοι στην απόφασή τους να εγκαταλείψουν τη ρητορική και, κυρίως, την απειλή να αρνηθούν όσα έχει, ειδικότερα τις τελευταίες εβδομάδες, συμφωνήσει η χώρα. Οσοι νομίζουν πως τώρα που το PSI θα έχει γίνει και, επομένως, δεν θα υπάρχει ο άμεσος κίνδυνος χρεοκοπίας ευκολότερα μπορεί να χαλαρώσουμε στην εφαρμογή του προγράμματος, κάνουν μεγάλο λάθος. Δεν τρέχουμε πλέον για το δημόσιο χρέος, αλλά για να φέρουμε πίσω την ανάπτυξη μια ώρα ενωρίτερα. Και αυτό δεν πρόκειται να γίνει αν βγούμε από τον δρόμο της προσαρμογής.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 11.3.2012

Έτσι, σε μία χώρα 11 εκατομμυρίων κατοίκων η οποία χρωστά 360 δισεκατ. ευρώ, βοηθήθηκε με άλλα 230 δισεκατ. ευρώ και τής χαρίστηκαν 110 δισεκατ. ευρώ, σημαντικό μέρος του πληθυσμού της υβρίζει τους δανειστές και συμπαραστάτες, ζητώντας και τα ρέστα. Αυτό συμβαίνει δε την ώρα που τα 360 δισεκατ. ευρώ βοήθεια προς την Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων αντιπροσωπεύουν δέκα φορές την δυτική βοήθεια προς 700 εκατομμύρια πεινασμένους της Αφρικής! Αυτή είναι μία θλιβερή και οδυνηρή για τους πεινασμένους πραγματικότητα, την οποία βεβαίως οι όμορφες “προοδευτικές” ψυχές στην Ελλάδα προσποιούνται ότι αγνοούν. Αυτή είναι η κατάντια τους.

Κατά τα λοιπά, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημοσίου χρέους –παρά τις Κασσάνδρες– συνιστά μία εξαιρετική εξέλιξη για το ελληνικό Δημόσιο, αλλά όχι για τους μετόχους των ελληνικών τραπεζών οι οποίοι, χωρίς οι ίδιοι να φέρουν οποιαδήποτε ευθύνη, καλούνται να επωμισθούν ζημιές δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Θα πρέπει δε να υπογραμμισθεί ιδιαιτέρως ότι βασική αιτία των ζημιών αυτών ήταν η τοποθέτηση, εκ μέρους των τραπεζών, μέρους της ιδιωτικής αποταμίευσης που διαχειρίζονται σε ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου ή σε δάνεια δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου, όπως επέβαλλαν οι κανόνες χρηστής διαχείρισης –σύμφωνα με τους οποίους τα κρατικά ομόλογα και οι κρατικές εγγυήσεις αξιολογούνται ως επενδύσεις μηδενικού κινδύνου.

Από την άλλη πλευρά, οι υβρίζοντες τους δανειστές μας θα πρέπει να πληροφορηθούν ότι σε αυτή την κρίσιμη για την χώρα μας συγκυρία, οι φορολογούμενοι άλλων κρατών μελών της ευρωζώνης αναλαμβάνουν μεγάλα βάρη για να βοηθηθεί η Ελλάδα. Η αλληλεγγύη αυτή εκφράζεται με την διαγραφή μέρους του χρέους, κατά 110 δισεκατ. ευρώ, την επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής κατά 11 έως 30 έτη, την δεκαετή περίοδο χάριτος στην πληρωμή χρεολυσίων, τα χαμηλότερα επιτόκια δανεισμού στα διακρατικά δάνεια (μείωση του περιθωρίου σε 150 μονάδες βάσης, από 200 και 300 μονάδες βάσης μέχρι σήμερα), μείωση του επιτοκίου στα νέα ελληνικά ομόλογα κάτω από το επιτόκιο της αγοράς, στο 2% μέχρι το 2015 και 3% από το 2015 έως το 2020, την μεταφορά κερδών που σχετίζονται με την διακράτηση ελληνικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες του ευρωσυστήματος, καθώς, βεβαίως, και την παροχή πόρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας σημαντικού ύψους για να καλυφθούν τα δημοσιονομικά ελλείμματα του ελληνικού κράτους τα επόμενα χρόνια, μέχρι να ορθοποδήσει η χώρα.

Οποιαδήποτε άλλη μικρόψυχη θεώρηση των πραγμάτων δεν συνάδει με την κρισιμότητα της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε, ενώ η τήρηση των όρων που συνοδεύουν το 2^ο ΠΧΣ είναι έτσι κι αλλιώς αναγκαία για την ανόρθωση της οικονομίας της χώρας μας. Είμαστε οι αποδέκτες των ωφελειών από την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους που έχει γίνει ποτέ. Δεν πρέπει να λησμονούμε μία “μικρή λεπτομέρεια”: Δεν μάς χρωστάει κανένας τίποτα. Εμείς χρωστάμε.

Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι, πέρα από την απλόχερη οικονομική βοήθεια, με την απόφαση της 21^ης Φεβρουαρίου 2012 δίδεται στην Ελλάδα η δυνατότητα να επιταχύνει ως συγκροτημένη πολιτεία και ως πλήρως μέλος της ευρωζώνης την εφαρμογή του προγράμματός της για δημοσιονομική προσαρμογή, με καταπολέμηση της σπατάλης, της διαφθοράς και της ανεξέλεγκτης φοροδιαφυγής, καθώς και για εκ βάθρων διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ώστε να υπάρξει ουσιαστική, εις βάθος και μόνιμη βελτίωση του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου λειτουργίας της οικονομίας της.

Σαφώς δε η πρόοδος στους ανωτέρω τομείς είναι αναγκαία για να επανέλθει η χώρα μας σε δυναμική πραγματική οικονομική ανάπτυξη και σε αύξηση των εγχώριων εισοδημάτων και να εξασφαλίσει την οριστική έξοδό της από την κρίση –με παραγωγική εργασία (αντί για βόλεμα στο Δημόσιο), με καλύτερη οργάνωση και επιχειρηματικότητα (αντί για κυνήγι επιδοτήσεων, νομοθετημένων από το κράτος κλειστών επαγγελμάτων και υποχρεωτικών ποσοστών κέρδους, μη ανταγωνιστικών κρατικών προμηθειών, κ.α.), και με την εκμετάλλευση των σημαντικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας. Επίσης, αποτρέπεται οριστικά η διολίσθηση της Ελλάδας σε μία κατάσταση ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας, δηλαδή σε μία κατάσταση εκ βάθρων διασάλευσης κάθε βασικού  θεσμού λειτουργίας της κοινωνίας και της οικονομίας της χώρας, εξόδου από το ευρώ και καταποντισμού της αγοραστικής αξίας των εισοδημάτων και των αποταμιεύσεων, κυρίως των εργαζομένων και των συνταξιούχων, και εκμετάλλευσης των οικονομικών, επιχειρηματικών και γενικότερων δυσκολιών των ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Σημειώνεται ότι οι όροι που συνοδεύουν το πρόγραμμα και περιλαμβάνονται στο νέο Μνημόνιο Συνεννόησης είναι εν πολλοίς αυτονόητες ρυθμίσεις που αντιμετωπίζουν με αποτελεσματικότητα τις αγκυλώσεις και δυσλειτουργίες και επιτρέπουν την βιωσιμότητα ανακάμψεως της ελληνικής οικονομίας μόλις διαμορφωθούν συνθήκες αυτοδυνάμου αναπτύξεως. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Μνημόνιο αποτελεί βεβαίως αναγκαία, αλλά όχι και ικανή συνθήκη για να βγει η χώρα το ταχύτερο δυνατόν από την κρίση, την ύφεση και την μιζέρια. Απαιτούνται πρωτοβουλίες αναπτυξιακού περιεχομένου, που στην παρούσα συγκυρία εστιάζονται σε δύο τομείς: επενδύσεις και χρηματοδότηση.

Στις επενδύσεις μπορούν να συνεισφέρουν οι ιδιωτικοποιήσεις, με παράλληλη δημοπράτηση μεγάλων επενδυτικών έργων στο επίπεδο της λιμενικής οικονομίας, της ενέργειας και του τουρισμού. Αν την ίδια στιγμή αξιοποιηθούν και τα 14 δισεκατ. ευρώ των ευρωπαϊκών Ταμείων για έργα υποδομών, είναι πολύ πιθανόν η Ελλάδα να προσελκύσει και ξένες άμεσες επενδύσεις.

Όμως, ταυτοχρόνως, τονίζει το Δελτίο της Alpha Bank, είναι απαραίτητη και η επανεκκίνηση της τραπεζικής χρηματοδότησης, για να μπορέσουν οι ελληνικές επιχειρήσεις (και τα νοικοκυριά) να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι δυνατό να γίνει με παρεμβάσεις στην λειτουργική και διοικητική αυτοδυναμία των τραπεζών για να διοχετεύσουν ρευστότητα στην αγορά, ανεξαρτήτως τήρησης ή μη των κανόνων χρηστής ανάληψης πιστωτικών κινδύνων. Δεν είναι οι τράπεζες αυτές που εμποδίζουν σήμερα τα προγράμματα του αναπτυξιακού νόμου ή του ΕΣΠΑ, ενώ και η ανακεφαλαιοποίησή τους δεν πρόκειται από μόνη της να αλλάξει το επίπεδο ρευστότητος στην αγορά. Αυτό που απαιτείται πρωτίστως είναι η επανάκαμψη των τραπεζικών καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα και η αναθεώρηση των ασφυκτικών χρονικών περιθωρίων για την αναπλήρωση των κεφαλαίων σε μία περίοδο που πάρα πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες θα προχωρήσουν σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.

Με άλλα λόγια, η βελτίωση της ρευστότητος και η καταπολέμηση της ανεργίας προϋποθέτουν άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία, από την οποία τα δύο τελευταία χρόνια διέρρευσαν πάνω από 65 δισεκατ. ευρώ καταθέσεις. Διέρρευσε, δηλαδή, μία σημαντική δύναμη πυρός, η οποία μπορεί να επανασυσταθεί.

Στο γεγονός ότι τα ελλείμματα τροφοδοτούν το χρέος συμφωνούν όλοι: αριστεροί και δεξιοί. Οι μόνοι που διαφωνούν είναι οι Ελληνες· αριστεροί και δεξιοί. Στη χώρα μας βρίσκουμε διάφορες έννοιες για να παραμερίζουμε τα προφανή. Ενα από αυτά είναι η “ανάπτυξη”, η οποία ως γνωστόν στην Ελλάδα σημαίνει να παράγουν οι άλλοι τα προϊόντα κι εμείς να τα διακινούμε μεταξύ μας. Ας μην ξεχνάμε ότι την περίοδο 1995-2004, παρά τη μεγάλη ονομαστική ανάπτυξη της οικονομίας το χρέος διογκώθηκε από το 101% του ΑΕΠ το 1995, στο 114% του ΑΕΠ το 2004 (OECD Factbook 2009: Economic, Environmental and Social Statistics). Ειρωνική σημείωση: 8,5 δισ. από τα δανεικά που τρέχουμε και δεν προλαβαίνουμε να καλύψουμε φέτος, είναι ομόλογα του 2002, τότε που η ανάπτυξη έτρεχε με 3,8%. (Το μεγαλύτερο μέρος από τα δανεικά που σκάνε τους επόμενους μήνες, δηλαδή 14,5 δισ., είναι ομόλογα του 2009. Είναι αυτά για τα οποία ο κ. Χρυσοχοΐδης κλαίει που δεν πήραμε περισσότερα).

Σε όλο τον κόσμο, λοιπόν, συμφωνούν ότι για να εξυγιανθεί μια οικονομία πρέπει το κράτος να συμμαζέψει τις δαπάνες και τα έσοδα. Μόνο στην Ελλάδα διάφοροι διακηρύσσουν την οικονομική ομοιοπαθητική: η πληγή του ελλείμματος, που αιμορραγεί ακατάσχετα, θεραπεύεται ανοίγοντας μια μεγαλύτερη πληγή. Και αυτό το βαφτίζουν κεϊνσιανισμό. Μιλώντας τις προάλλες στη Βουλή ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Φίλιππος Σαχινίδης είπε κάτι σωστό για τους όψιμους Κεϊνσιανούς: “Ο Κέινς… φρόντισε να έχει στο βιβλίο του μονές και ζυγές σελίδες. Υπάρχουν, λοιπόν, οι επιλεκτικοί αναγνώστες του Κέινς, οι οποίοι διαβάζουν μόνο τις ζυγές σελίδες. Συγκεκριμένα διάβασαν εκείνα τα κομμάτια που έλεγαν ότι σε συνθήκες ύφεσης προτείνεται η παρέμβαση του κράτους μέσω μιας δημοσιονομικής επεκτατικής πολιτικής, προκειμένου να καταφέρουμε να ανέβει η ζήτηση σε ικανοποιητικά επίπεδα και με αυτόν τον τρόπο να ξεπεραστεί η ύφεση. Εάν, όμως, κάποιος έμπαινε στον κόπο να διαβάσει και τις μονές σελίδες του έργου, θα έβλεπε ότι ο Κέινς συνέχιζε λέγοντας ότι μετά, όταν αποκαθίστανται οι ισορροπίες και η οικονομία επανέρχεται στην ανάπτυξη, τότε η χώρα έχει την υποχρέωση, καθ’ όλο το διάστημα που έχει θετικούς ρυθμούς, να φροντίζει όχι μόνο να μειώνει τα ελλείμματα, αλλά να δημιουργεί πλεονάσματα μέσα από τα οποία θα απορροφούσε όλο το χρέος που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια των ελλειμμάτων”.

Η Ελλάδα αμέλησε. Ετσι πληρώνει αυτό δεν έκανε την περίοδο της υψηλής -έστω με πήλινα πόδια- ανάπτυξης, 1996-2007. Δεν μείωσε το χρέος ώστε τώρα να έχει το περιθώριο για επεκτατικές πολιτικές ή έστω να χρηματοδοτήσει ένα ευπρεπές κοινωνικό κράτος για όσους πλήττονται. Αυτό ήταν το “μοιραίο λάθος” της οικονομίας που διέπραξε και ο κ. Σημίτης. Δεν ήταν το Μνημόνιο ή η “ρήτρα ύφεσης”, όπως είπε ο ίδιος στο Βερολίνο. Διότι και τα δύο δεν εξαρτώνται μόνο από μας. Εξαρτώνται κυρίως από εκείνους που δίνουν τα λεφτά.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.1.2012

Μπαίνοντας, το βράδυ της Δευτέρας 23 Ιανουαρίου, στο ίδρυμα των Πρασίνων, Χάινριχ Μπελ, ύστερα από… πεντάλ 10 χιλιομέτρων, το ψιλόβροχο με είχε κάνει μούσκεμα – πώς να κρατήσεις ομπρέλα επάνω στο ποδήλατο; Αλλά ήμουν τόσο ευδιάθετος, όσο καθημερινά σε αυτή τη μαγευτική πόλη, την “φτωχή, αλλά σέξι”, όπως την έχει χαρακτηρίσει ο -για τρίτη συνεχή πενταετία- δήμαρχός της, Κλάους Βόβεραϊτ (“Βόβι” για τους φίλους και ψηφοφόρους του)! Βγαίνοντας, ύστερα από τρεις ώρες, είχα τη γνώριμή μου… “ελληνική” τσαντίλα, η κορύφωσή της οποίας τα τελευταία χρόνια με οδήγησε να μετοικήσω στο Βερολίνο και να ξεκινήσω ξανά μια νέα, ανθρώπινη ζωή…

Οι λόγοι; Σίγουρα όχι ο πρώην πρωθυπουργός. Λίγο γερασμένος σε σχέση με τα χρόνια της πρωθυπουργίας του, το ίδιο ευγενής και απλός, ο κ. Σημίτης στάθηκε σε μερικά σημαντικά, προφανή και αυτονόητα σημεία της τελευταίας δεκαπενταετίας. Όπως: “Η ΟΝΕ δεν είναι μια παρέα προηγμένων χωρών που έχουν κοινά συμφέροντα αντίθετα προς εκείνα των χωρών που υστερούν. Είναι ένα εξελικτικό στάδιο της Ένωσης, ώστε να διευκολυνθεί η οικονομική συνεργασία των μελών της, να δημιουργηθούν σχέσεις οι οποίες θα ενδυναμώνουν την κοινή προσπάθεια ανάπτυξης, να επιτευχθεί βαθμιαία σύγκλιση των οικονομιών και καλύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχουν η κατάργηση των συνόρων και οι κοινές επιδιώξεις. Είναι κοινό σχέδιο προόδου. Οφείλει να εντάσσει λοιπόν στο σχεδιασμό τόσο τους πιο ισχυρούς με τις δυνατότητές τους όσο και τους πιο αδύνατους με τις αδυναμίες τους.” Ή, όπως: “Σε περίπτωση απειλής της Τουρκίας προς την Ελλάδα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εγγυάται την ασφάλεια κάθε χώρας-μέλους της, δεν ισχύει το ίδιο και για το ΝΑΤΟ. Έτσι οι αμυντικές δαπάνες είναι σε ένα βαθμό απαραίτητες. Προσωπικά, πιστεύω ότι δεν υπάρχει περίπτωση πολέμου με την Τουρκία, αλλά ακόμη και να γίνει, θα είναι πόλεμος 2-3 ωρών. Προφανώς, λοιπόν, και δε χρειαζόμαστε π.χ. τα υποβρύχια. Η ηγεσία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, όμως, προφανώς έχει διαφορετική άποψη.” Ή, τέλος, όπως: “Μόλις 2-3 χρόνια μετά την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, οι συνδικαλιστές των εκπαιδευτικών ζητούσαν αυξήσεις 10%, ενώ του Δημοσίου 20%!”

Σίγουρα όχι, λοιπόν, δεν ήταν ο πρώην πρωθυπουργός που με τσάντισε – πιστεύω (και ελπίζω) πώς δε θα έρθει ποτέ η ώρα, που θα με τσαντίζει η κοινή λογική και ο ορθός λόγος. Σίγουρα… ναι, όμως, ήταν οι (δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια) τόσο αναμενόμενες, “προκάτ” αντιδράσεις (“γνωστών”) ορισμένων σε κάθε τι που δεν φαντάζει “επαναστατικό”, στην ουσία σε κάθε τι που δεν είναι λαϊκιστικό και δε “χαϊδεύει” τ’ αφτιά του λαού (τον οποίο, φυσικά, εννοείται ότι μόνο αυτοί που συμπεριφέρονται έτσι, εκπροσωπούν). Ήταν, επίσης σίγουρα, η… διάχυτη “ελληνικότητα” στον όμορφο χώρο του ιδρύματος Μπελ. Ας πούμε, η τόσο… κομψή φράση “Αν δεν είναι για μας, για ποιον είναι καλέ;” κυρίας, η οποία απάντησε έτσι στην ερώτηση της παρέας της “Εδώ γράφει ‘ρεζερβέ’, αλλά δε γράφει για ποιους” – ευνόητο, όμως, δεν είναι πως τα “ψώνια” δεν έχουν… ονοματεπώνυμο; Ή, η φράση “Τι μ… λέει!”, με την οποία κύριος “διένθιζε” -δυνατά, φυσικά!- το λόγο του πρώην πρωθυπουργού, εναλλάξ με τις φράσεις “Μπλα-μπλα-μπλα” και “Ψεύτη!” (η τελευταία στα Γερμανικά) – προφανώς η Αριστερά έχει τους δικούς της κώδικες δημοκρατίας, διαλόγου και σεβασμού της (κάθε) άλλης άποψης. Και ακόμη, ήταν σίγουρα η… απείρου κάλλους επιδρομή στο μπουφέ, μετά το τέλος της εκδήλωσης – ειδικότερα σε έναν από τους δέκα δίσκους, σε αυτό με τα μπιφτέκια! Μα απειλεί κιόλας και τους Έλληνες της Γερμανίας η… ασιτία;

Ύστερα απ΄ όλ΄αυτά η δήλωση του συνομιλητή του Κώστα Σημίτη, Ντάνιελ Κον- Μπέντιτ, “μιλώντας για την Ελλάδα, μιλάμε για την Ευρώπη” μου ακούστηκε τόσο αγνή, όσο αθώα(;) ο ίδιος πρόσθεσε λίγο αργότερα ότι “απαιτείται χρόνος για να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα”: μα πότε θα καταλάβουν οι Ευρωπαίοι (όχι οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, οι Ευρωπαίοι, σκέτο) πως ουδεμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αν πρώτα δεν ξεκινήσει και πως ουδεμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ξεκινήσει αν πρώτα δεν έχει δεχτεί την αναγκαιότητά της κάθε πολίτης της χώρας;

Για το θέμα της επιστροφής στη δραχμή(!) δε χρειάζεται καν να μεταφέρω εδώ την επιχειρηματολογία του Κώστα Σημίτη, σχετικά με το πόσο καταστροφικό θα ήταν κάτι τέτοιο. Θεωρώ πως αν διαβάζετε ακόμη το κείμενο αυτό, σίγουρα γνωρίζετε (και πιστεύετε) ό,τι και ο ίδιος. Αξίζει, όμως, να παραθέσω το επιστέγασμα της τοποθέτησης του Κον-Μπέντιτ στο ίδιο ζήτημα: “Αφού φτιάξεις την ομελέτα, δεν μπορείς πλέον να ξανασχηματίσεις το αβγό όπως ήταν πριν”!

Και βέβαια, να σημειώσω ότι τη συζήτηση μεταξύ των κυρίων Σημίτη και Κον-Μπέντιτ, που ακολούθησε την ομιλία του Έλληνα πρώην πρωθυπουργού, συντόνισε εξαιρετικά η -ιδιαιτέρως “διαβασμένη”- δημοσιογράφος Κριστιάν Σλέτζερ, συντάκτρια της σοβαρότερης εφημερίδας της Γερμανίας, Sueddeutsche Zeitung, η οποία εκδίδεται στο Μόναχο. Φανταστείτε, δηλαδή, να διοργανωνόταν αντίστοιχη εκδήλωση στην Αθήνα, να καλούσαν για το συντονισμό δημοσιογράφο της σοβαρότερης εγχώριας εφημερίδας (η οποία να εκδιδόταν όχι στην πρωτεύουσα, αλλά στην Πάτρα ή το Ηράκλειο) και αυτή να διάλεγε να στείλει συντάκτη της από τη Λάρισα ή τις Σέρρες! Ε, όσο υπάρχει πιθανότητα να λάβει σάρκα και οστά (ολόκληρη) η παραπάνω υπόθεση, άλλο τόσο η Ελλάδα θα μοιάσει κάποτε με τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση!