Αν τελικά η Ελλάδα χρεοκοπήσει, αυτό θα οφείλεται στην ανυπαρξία φιλελεύθερων αρχών, πρακτικών και θεσμών. Το ελληνικό πολιτικό και οικονομικό μοντέλο υπήρξε πάντα αντιφιλελεύθερο και σε μεγάλο βαθμό παρασιτικό. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που στην χώρα μας όχι μόνον δεν μπόρεσαν να αναπτυχθούν φιλελεύθερες ιδέες αλλά στην ουσία αποκλείστηκαν και από την δημόσια σφαίρα. Έτσι, η συνεχής και ληστρική κρατική επέκταση στην Ελλάδα συνοδευόταν πάντα και από πληθωρική ιδεολογική στήριξη, με τα γνωστά σήμερα οικονομικά αποτελέσματα. Τα σκάνδαλα και τα φαινόμενα διαφθοράς, που κατά κόρον πλέον έρχονται στην δημοσιότητα, αποτελούν την αποθέωση των πόλων πάνω στους οποίους στηρίχθηκε η οικονομική ζωή της χώρας από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά.

Θα πρέπει, από την άποψη αυτή, να τονίσουμε ότι η πηγή της διαφθοράς στην Ελλάδα δεν ήταν τόσο το χρήμα, όσο οι άνθρωποι και το κράτος. Είναι δηλαδή η ίδια η σύγχρονη ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας, η οποία διαμορφώθηκε υπό την αιγίδα ενός αυταρχικού και οπισθοδρομικού κρατισμού, εμπλουτισμένου με μίσος προς τον οικονομικό ορθολογισμό και ανταγωνισμό και με απέχθεια προς το ατομικό είναι, όπως αυτό αναπτύχθηκε στις ανοικτές δυτικές κοινωνίες. Στο ελληνικό μοντέλο, έγραψε πριν αρκετά χρόνια ο Γιάννης Γεράσης σε ένα εντυπωσιακό τότε βιβλίο του για την νεοελληνική ταυτότητα, η παραγωγή και ο πολίτης δεν αντιμετωπίζονται ως παραγωγικοί συν-εργάτες και συν-τελεστές της οικονομίας, αλλά και ως αντικείμενο εκμετάλλευσης από την πολιτική, διοικητική και τραπεζική εξουσία. Κυρίως, όμως, από την πολιτική.

Πράγματι, στην Ελλάδα της ανύπαρκτης πολιτικής σκέψης και συνείδησης, πολιτική σημαίνει διαχείριση μέσων και δύναμης προς ίδιον και συγγενικόν όφελος. Σημαίνει χειρισμό ψηφοφόρων με σκοπό την αναρρίχηση σε βουλευτικά και κυβερνητικά αξιώματα, μέσω των οποίων διευκολύνεται και η πρόσβαση στον δημόσιο πλούτο. Στην ουσία, λοιπόν, ο νεοέλληνας πολιτικός είναι ένας μεταπράτης εξουσίας, η οποία και μεταποιείται σε υλικό αγαθό στο όνομα του δημοσίου συμφέροντος. Όσο πιο εκτεταμένο λοιπόν είναι το κράτος και όσο πιο περίπλοκη η διοικητική του δομή, τόσο πιο υποταγμένη γίνεται η κοινωνία των πολιτών στους κατακτητές της. Έτσι, στην Ελλάδα, το αντιπροσωπευτικό κοινοβουλευτικό σύστημα αντί να αποτελεί ύψιστη θεσμική έκφραση και εγγύηση ατομικής και κοινωνικής ελευθερίας, στην ουσία είναι μέσον ανταλλαγής ψήφων με δημόσια αγαθά.

Συνεπώς, το σημερινό θέμα της εξυγίανσης του δημόσιου βίου, πέρα από την τιμωρία όλων αυτών που διασπάθισαν το δημόσιο χρήμα, έγκειται στην άρση των παραγόντων που δημιουργούν γόνιμο έδαφος για σκάνδαλα. Και ο πρώτος παράγοντας από την άποψη αυτή είναι η κρατική σπηλιά του Αλή Μπαμπά. Αν ελαχιστοποιηθεί η τρύπα της, αυτομάτως θα γίνουν απελπιστικά λιγότεροι και οι πρωταγωνιστές ή οι κομπάρσοι των σκανδάλων. Οι κυβερνήσεις, έγραφε παλαιότερα ο μέγας αλλά άγνωστος στην χώρα μας Γάλλος φιλόσοφος και οικονομολόγος Φρειδερίκος Μπαστιά, είναι φαντασιακές οντότητες μέσω των οποίων ο καθένας επιδιώκει να βρει τρόπους πλουτισμού σε βάρος των άλλων… Μια αναλυτική ματιά στις κρατικές συντεχνίες επιβεβαιώνει του λόγου το ασφαλές.

Σταδιακά, υπό την πίεση της κρίσεως, η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να αλλάξει αν οι πραγματικές φιλελεύθερες δυνάμεις της χώρας αποκτούσαν κοινοβουλευτική παρουσία. Δυστυχώς, όμως, υπάρχει πλέον σοβαρότατο ενδεχόμενο να απουσιάζουν από την προσεχή σύνθεση του ελληνικού Κοινοβουλίου. Ακόμα χειρότερα, η σύνθεση του τελευταίου θα είναι η χειρότερη δυνατή για ευρωπαϊκή δημοκρατική χώρα, δεδομένου ότι θα υπάρχουν δυνάμεις που σε ποσοστό 30%, αν όχι παραπάνω, θα είναι κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Έτσι, πέρα από την αυτοκτονία των φιλελεύθερων, η χώρα θα βιώσει και την εκ των έσω άλωση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας –με απώτερη επιδίωξη την εξόντωσή της.

Ο κίνδυνος να καταστεί η Ελλάδα έρμαιο των άκρων στην σημερινή κρίση είναι θανατηφόρος –και το γεγονός αυτό κάνει ακόμη βαρύτερη την ευθύνη των φιλελεύθερων και την μη εκλογική τους συνεργασία. Οι δε δικαιολογίες που εκφράζονται γι αυτή την μη συνεργασία κάνουν ακόμα πιο πικρή την αυτοκτονία ενός χώρου που θα μπορούσε να αποτελέσει ελπίδα.

Ξεκινήσαμε από την οικονομία. Πρώτη διαπίστωσή μας είναι ότι, στην κατάταξη των φτωχότερων χωρών του πλανήτη μας, καμμία από αυτές δεν επικαλείται τον φιλελευθερισμό. Η Κίνα έχει κομμουνιστικό καθεστώς, στην Βραζιλία από δεκαετίας κυβερνούν οι σοσιαλιστές, στην Κούβα ο κομμουνισμός συμπλήρωσε πενήντα και πλέον χρόνια, στην Αφρική τα περισσότερα καθεστώτα θεωρούν εκτός νόμου τον φιλελευθερισμό και ορκίζονται στο όνομα του σοσιαλισμού. Στον δε αραβικό κόσμο κυριαρχούν αντιφιλελεύθερες μοναρχίες και στο Ιράν δεσπόζει ο θεοκρατικός αυταρχισμός. Έτσι, από αριθμητικής πλευράς, από τα 7 δισεκατομμύρια ψυχές που είναι ο πληθυσμός του πλανήτη μας, τα 5,2 δισεκατομμύρια τελούν υπό αντιφιλελεύθερα καθεστώτα.

Μία άλλη σημαντική διαπίστωση είναι ότι ο μεγαλύτερες περιβαλλοντικές ζημιές καταγράφονται στην Κίνα, στην Αφρική, στον Αμαζόνιο, στην Ρωσία και στην Κεντρική Ασία –περιοχές που ουδέποτε γνώρισαν τον φιλελευθερισμό και είναι πολύ αμφίβολο αν ποτέ θα τον γνωρίσουν. Παρατηρώντας επίσης την ετήσια κατάταξη για τις χώρες με την μεγαλύτερη διαφθορά στον κόσμο, την οποία καταρτίζει η οργάνωση “Διεθνής Διαφάνεια”, παρατηρούμε ότι στις 50 πρώτες θέσεις δεν υπάρχει καμμία χώρα με φιλελεύθερο καθεστώς ή ακόμα και κατ’ επίφασιν φιλελεύθερο. Αντιθέτως, οι χώρες με ανύπαρκτο ή πολύ χαμηλό δείκτη διαφθοράς (Φινλανδία, Δανία, Σουηδία, κ.α.) είναι όλες δημοκρατικές και πολιτικο-οικονομικά φιλελεύθερες.

Η ίδια ακριβώς παρατήρηση ισχύει και για την προστασία και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην σχετική κατάταξη που δημοσιεύει κάθε χρόνο η οργάνωση “Freedom House”, η υπεροχή των χωρών με φιλελεύθερα καθεστώτα είναι συντριπτική και σχεδόν σε καμμία από αυτές δεν ισχύει η θανατική ποινή. Όσον αφορά δε στην ελευθερία έκφρασης και Τύπου, σύμφωνα με τα στοιχεία των οργανώσεων “Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα” και “Ένωση Ευρωπαίων Δημοσιογράφων”, οι διαφορές μεταξύ αντιφιλελεύθερων και φιλελεύθερων χωρών είναι κραυγαλέες.

Οι αυταρχικές και αντιφιλελεύθερες χώρες κατέχουν, επίσης, τα σκήπτρα και στο οικονομικό έγκλημα. Στο εμπόριο ναρκωτικών πρωταγωνιστούν οι σοσιαλιστικές χώρες της Λατινικής Αμερικής. Στην εμπορία όπλων και λευκής σαρκός τα πρωτεία κατέχουν αφρικανικές δεσποτείες, αυταρχικά καθεστώτα της Κεντρικής Ασίας και η Ρωσία. Η δε ιδιωτική πειρατεία οργιάζει στην Αφρική, εκεί όπου κυριαρχούν και τα πιο εγκληματικά καθεστώτα.

Ας επανέλθουμε στην οικονομία. Οι εχθροί του φιλελευθερισμού υποστηρίζουν ότι η κρίση του 2007 είναι το αποτέλεσμα νεοφιλελεύθερων επιλογών που υιοθετήθηκαν από τις κυβερνήσεις Ρήγκαν-Θάτσερ στις αρχές της δεκαετίας τού 1980 και που οδήγησαν στην απελευθέρωση της παγκόσμιας κινήσεως κεφαλαίων. Ο ισχυρισμός αυτός, αν και έχει κάποια θεωρητική βάση, δεν επαρκεί καθόλου ως επιστημονική επαλήθευση, διότι τα πραγματικά γεγονότα άλλα δηλούν.

Πρώτον, η μεγάλη διεθνής κίνηση κεφαλαίων ξεκίνησε το 1971, με την κατάργηση της Συμφωνίας του Μπρέττον-Γουντς και την ανάδειξη του δολλαρίου σε παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα. Στόχος της τότε κυβερνήσεως των ΗΠΑ ήταν η τόνωση της οικονομικής δραστηριότητος μέσω της εκδόσεως κρατικού χρήματος, η άνοδος του δημοσίου χρέους για την χρηματοδότηση του πολέμου στο Βιετνάμ και η αύξηση της καταναλώσεως με διαφόρων μορφών δανεισμό. Με άλλα λόγια, η τότε πολιτική του προέδρου Νίξον ήταν αμιγώς νεοκεϋνσιανής εμπνεύσεως, ήτοι σαφώς αντιφιλελεύθερη, γι αυτό και είχε δεχθεί αυστηρή κριτική από οικονομολόγους όπως ο Μίλτον Φρήντμαν, ο Μωρίς Αλλαί και ο Τζαίημς Μπιουκάναν –άπαντες νομπελίστες. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι το 1971, μετά την κατάργηση του Μπρέττον-Γουντς, ο μέγας φιλελεύθερος οικονομολόγος –άγνωστος εν Ελλάδι– Λούντβιχ φον Μίζες, αν και 90 ετών, δήλωνε τα εξής προφητικά: “Η κατάργηση του Μπρέττον-Γουντς δίνει την ευκαιρία στις κρατικές κεντρικές τράπεζες να ακολουθούν επεκτατικές νομισματικές πολιτικές, οι οποίες σε βάθος χρόνου θα δημιουργούν την μία μετά την άλλη οικονομική κρίση”.

Στην μετά το Μπρέττον-Γουντς εποχή ήλθε να προστεθεί η πετρελαϊκή κρίση του 1973, η οποία έδωσε την ευκαιρία στους Άραβες δικτάτορες και μονάρχες να ρίξουν στις διεθνείς αγορές περί τα 200 δισεκατ. δολλάρια, τα οποία ζητούσαν ασφάλεια και καλές αποδόσεις. Στην βάση αυτού του πακτωλού πετροδολλαρίων άρχισαν να δημιουργούνται και τα πρώτα “περίεργα” τραπεζικά προϊόντα, κύριο αντικείμενο των οποίων ήταν η χρηματοδότηση κρατών. Σημειώνουμε ότι την περίοδο 1974-1981, το κρατικό χρέος των ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 40% και το αντίστοιχο της τότε Σοβιετικής Ένωσης 100%. Στην Ευρώπη, στην διάρκεια της δεκαετίας του 1980, που είναι και αυτή της σταδιακής απελευθέρωσης της κίνησης κεφαλαίων, οι σοσιαλιστικές κυβερνήσεις Μιττεράν στην Γαλλία, Γκονζάλες στην Ισπανία, Κράξι στην Ιταλία, Σοάρες στην Πορτογαλία και Ανδρέα Παπανδρέου στην Ελλάδα, τριπλασίασαν κατά μέσον όρο τα δημόσια χρέη των χωρών τους και τα ανέβασαν, από 26% του ΑΕΠ το 1981, σε 81% κατά μέσον όρο το 1989. Η συνέχεια είναι γνωστή.

Ερώτημα: περί ποιας ευθύνης του φιλελευθερισμού γίνεται λόγος, όταν η κρίση που σήμερα πλήττει κυρίως την Δύση είναι το πιο αυθεντικό νεοκεϋνσιανό φρούτο; Ο Τζων Στιούαρτ Μιλλ είχε γράψει: “Δεν είναι αρκετό να λέμε ότι ο άνθρωπος υπόκειται στο λάθος. Πρέπει να τού δείχνουμε ποιο είναι αυτό το λάθος”.

Με αφορμή έτσι αυτή την αντιφιλελεύθερη στην ουσία υστερία, αποφασίσαμε να ξαναδιαβάσουμε κάποιες από τις απόψεις του Φρήντριχ Αουγκούστους φον Χάγιεκ (1899-1992), ενός από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους-οικονομολόγους του 20^ου αιώνα, ο οποίος το 1974 είχε τιμηθεί και με το βραβείο Νομπέλ της Οικονομίας “για τις πρωτοποριακές εργασίες του στην θεωρία των νομισμάτων και των οικονομικών διακυμάνσεων, καθώς και για τις διαπεραστικές αναλύσεις του της αλληλεξάρτησης των οικονομικών, κοινωνικών και θεσμικών φαινομένων”. Την εποχή εκείνη, η επιτροπή του βραβείου Νομπέλ της Οικονομίας χαιρέτισε την βαθειά αναλυτική ικανότητα του Φ.Α. Χάγιεκ, “ο οποίος, με τις εργασίες του απεδείκνυε πως η νομισματική επέκταση, όταν συνοδεύεται από πιστώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ την θεληματική αποταμίευση, οδηγεί σε κάκιστη χρησιμοποίηση των πόρων, που με την σειρά της πλήττει σοβαρά την δομή του κεφαλαίου”.

Με άλλα λόγια, ο μεγάλος φιλόσοφος και οικονομολόγος –που είχε διατυπώσει τις πιο πάνω απόψεις στο βιβλίο του The Pure Theory of Capital (1941)– ανέπτυσσε την θεωρία της αυστριακής οικονομικής σχολής σκέψεως, σύμφωνα με την οποίαν η οικονομική κρίση προκαλείται από μία επεκτατική νομισματική πολιτική της κεντρικής τράπεζας, η οποία νοθεύει το σύστημα των σχετικών τιμών στην δομή της παραγωγής. Έτσι, οι πιστωτικές καταχρήσεις αναπτύσσουν καθ’ υπερβολήν τους ορόφους αυτής της δομής που είναι οι περισσότερο απομακρυσμένοι από την τελική κατανάλωση, όπου στην συνέχεια οι αυξήσεις των τιμών αποκαλύπτουν ότι οι επενδύσεις δεν ήσαν αποδοτικές. Υπό παρόμοιες συνθήκες, μία εξισορροπητική πολιτική θα έπρεπε να επιτρέψει στις τιμές να πέσουν σε επίπεδα ισορροπίας, εγκαταλείποντας τις πιστωτικές καταχρήσεις και –σε αντίθεση με τον Κέϋνς– ενθαρρύνοντας την αποταμίευση για να μειωθεί το ταχύτερον η παρέκκλιση μεταξύ της επενδύσεως και της χρηματοδοτήσεώς της, όπως αυτή απεκαλύφθη από την κρίση.

Αυτά έγραφε πριν 70 ακριβώς χρόνια ο Φ.Α.Χάγιεκ και το 2007 οι απόψεις του επιβεβαιώθηκαν μέχρι κεραίας, με τον πλέον δραματικό τρόπο. Διότι, γι αυτά που σήμερα πολλοί οικονομολόγοι κατηγορούν την οικονομία της αγοράς, που ουδέποτε υπήρξε σε γνήσια μορφή στην ανθρώπινη ιστορία, στην ουσία είναι μια βαθειά κρίση του κεϋνσιανού νομισματικού μοντέλου, το οποίο, μέσα από την νομισματική και πιστωτική επέκτασή του, κυρίως στις ΗΠΑ, αποσταθεροποίησε το παγκόσμιο νομισματικό σύστημα. Έτσι, αν ζούσε σήμερα ο φον Χάγιεκ, σίγουρα θα έγραφε ότι ο κρατικός παρεμβατισμός στα νομισματικά και χρηματοοικονομικά συστήματα δημιούργησε σε παγκόσμιο επίπεδο τις ευνοϊκότερες δυνατές συνθήκες για πληθωριστικές ή νομισματικές κρίσεις που κατεγράφησαν ποτέ στην ανθρώπινη οικονομική ιστορία. Διότι, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος τους, οι κεντρικές τράπεζες συνιστούν ένα δημοσίου χαρακτήρος  νομισματικό μονοπώλιο, το οποίο συνδέεται άμεσα και στενά με την πολιτική εξουσία.

Στο βιβλίο του Ο Δρόμος προς την Δουλεία (1944) –το μοναδικό που έχει κυκλοφορήσει στην Ελλάδα, το 1983, με πρωτοβουλία του τότε ιδρυτή του Κέντρου Πολιτικής Έρευνας και Επιμόρφωσης Τιμ. Λούη– ο φον Χάγιεκ επισημαίνει τα εξής ενδιαφέροντα στην σχέση πολιτικής εξουσίας και νομισματικής πολιτικής: Εξηγεί ότι στις μεν κεντρικά σχεδιασμένες οικονομίες η πολιτική δικτατορία είναι αναπόφευκτη, διότι το πολιτικο-κομματικό κράτος πρέπει απαραιτήτως να επεμβαίνει σε αυτά που κάνουμε, σε αυτά που μας αρέσουν και σε αυτά που βιώνουμε. Είναι έτσι αυτονόητο ότι ο οικονομικός έλεγχος του κράτους συνεπάγεται και τον πολιτικό έλεγχο της ατομικής ζωής, με αποτέλεσμα η όποια πολιτική αντίθεση να είναι αδιανόητη χωρίς την έγκριση της κρατικής εξουσίας.

Ακόμα, όμως, έγραψε ο Αυστριακός φιλόσοφος-οικονομολόγος, όταν τα κράτος επεμβαίνει μερικώς στην οικονομία, στο όνομα του “δημοσίου συμφέροντος”, γίνεται αναπόφευκτη η διαφθορά αυτών που ασκούν την εξουσία. Διότι, απλώς, οι γραφειοκρατικές εξουσίες δεν προσελκύουν ανθρώπους αγγελικά πλασμένους. Προσελκύουν άτομα που κατά κανόνα θέλουν να εξουσιάζουν τις ζωές των άλλων. Γι αυτό στις επιλογές τους προτεραιότητα έχουν πάντα οι φίλοι τους. Διψούν για εξουσία. Πρόκειται για το φαινόμενο του πελατειακού καπιταλισμού, που δεν πρέπει να τον συγχέουμε με τον πραγματικό καπιταλισμό.

Διαβάζοντας κανείς τον “Δρόμο προς την Δουλεία” ανακαλύπτει πολλές από τις πτυχές της σημερινής ελληνικής οικονομικής κρίσεως, η οποία, σε πολιτικό επίπεδο είναι μια οξύτατη κρίση τουη πολιτικού πελατειακού συστήματος που κυριάρχησε στην χώρα και της παρωδίας κράτους δικαίου που αναπτύχθηκε γύρω από το σύστημα αυτό. Κατά τον Φ.Α. Χάγιεκ, στον πελατειακό καπιταλισμό η τάξη αναδύεται μόνον από πάνω προς τα κάτω και όχι από κάτω προς τα πάνω.  Έτσι, η πολιτική εξουσία έχει τον σχεδόν απόλυτο έλεγχο της διαθέσεως των πόρων, γεγονός που πλήττει άμεσα τις δυνατότητες ελεύθερων ατομικών αποφάσεων. Ακόμα χειρότερα, εμποδίζεται η ελεύθερη επιλογή και η δυνατότητα συνεργασιών εν ελευθερία.

Επειδή στην Ελλάδα οι ανωτέρω –συνοπτικές, κατ’ ανάγκην– απόψεις θεωρούνται “αντιδραστικές”, γεγονός που εξηγεί γιατί ποτέ δεν κυκλοφόρησε στα ελληνικά και κανένα έργο του Αυστριακού φιλοσόφου, είμεθα πολύ περίεργοι να πληροφορηθούμε ποιος είναι ο “προοδευτικός” αντίλογος σε αυτές.