Εδώ και πολλά χρόνια, η χώρα μας έχει ένα τετραπλό έλλειμμα: προϋπολογισμού, εμπορικού ισοζυγίου, ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και ανταγωνιστικότητος. Εάν, λοιπόν, στις σημερινές συνθήκες της διεθνούς οικονομικής πραγματικότητος, τα μεγέθη αυτά δεν διορθωθούν, η χώρα θα βρεθεί στο περιθώριο. Θα έχει αυτοαποκλεισθεί από το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι. Η παρούσα μεταπρατική και παρασιτική ελληνική οικονομία με τον χαμηλότερο βαθμό εξωστρέφειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πλέον βιώσιμη. Ένας ολόκληρος πληθυσμός δεν μπορεί να ζει και να πλουτίζει από τις κρατικές προσόδους.

Την κατάσταση αυτή δεν ήταν ανάγκη να έλθει κάποια τρόϊκα για να αποφασίσουμε να την ανατρέψουμε. Δεν ήταν απαραίτητο το Μνημόνιο για να μάθουμε ότι ο κρατισμός χρεοκόπησε στην Ελλάδα. Η κατάσταση δεν πάει άλλο. Το Δημόσιο ελέγχει κάθε οικονομική δραστηριότητα, είναι υπερτροφικό και σπαταλά για την συντήρησή του τεράστιους πόρους σε σχέση με την δυνατότητα είσπραξης υγιών φορολογικών εσόδων. Ο δε ιδιωτικός παραγωγικός τομέας διαπαιδαγωγήθηκε να είναι προσαρμοσμένος και προσκολλημένος στο κράτος. Από την συναλλαγή του με αυτό προέρχεται μεγάλο μέρος των εσόδων του.

Τις επιχειρήσεις που προσπάθησαν να βαδίσουν τον δικό τους μοναχικό δρόμο, το κράτος τις εκδικήθηκε με κάθε τρόπο. Τις εξόντωσε. Λίγες είναι σήμερα οι υγιείς παραγωγικές επιχειρήσεις που στέκονται αυτόνομα στην αγορά και ακόμη λιγότερες οι μεγάλες και εξωστρεφείς. Ο πλούτος που παράγουν είναι λιγοστός σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας. Μοιραία, και τα φορολογικά έσοδα που μπορεί να αντλήσει από αυτές το κράτος είναι εξ ίσου λιγοστά. Σε αντιστάθμισμα, αντί να επιχειρηθεί προσαρμογή των δαπανών στο χαμηλό επίπεδο των εισροών, οι κυβερνήσεις επέλεξαν διαχρονικά να αυξάνουν με κάθε τρόπο τα έσοδα, μην επιθυμώντας να μειώσουν δαπάνες και να δυσαρεστήσουν κανέναν αποδέκτη κρατικής προσόδου. Στην προσπάθειά τους αυτή επιβαρύνουν την κοινωνία, με την επιβολή τεράστιας εκτάσεως έμμεσων φόρων, ενώ καλύπτουν σήμερα την τελική υστέρηση χάρη στην δανειακή σύμβαση που υπογράψαμε με τους εταίρους μας.

Δυστυχώς, οι εξορκιστές της ύφεσης, αντί να καταλάβουν ότι η υπερχρέωση της χώρας οφείλεται στην άνευ παραγωγής υπερκατανάλωσή της, μάς προτείνουν ως αναπτυξιακό μέσο την επεκτατική πολιτική δημιουργίας προσόδων από το ήδη χρεοκοπημένο κράτος. Δηλαδή, θέλουν η ανάπτυξη να στηριχθεί εκ νέου στην κατανάλωση, την στιγμή που η χώρα έχει τεράστιο πρόβλημα παραγωγής και δημοσίου χρέους. Δεν καταλαβαίνουν ότι η προσοδοθηρία δημιουργεί παρασιτισμό, ο οποίος, με την σειρά του, γίνεται και η ουσιαστική αιτία κατάρρευσης της οικονομίας.

Τα τελευταία χρόνια, οι γνωστές κυβερνήσεις του δικομματισμού δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από το να εξυπηρετούν την προσοδοθηρία. Έτσι, αποσυνέδεσαν, στον δημόσιο τομέα κατά κύριο λόγο, την αμοιβή από την εργασία. Ακόμα χειρότερα, στο όνομα μιας δήθεν “προοδευτικότητος” μετέτρεψαν την εργασία σε “κοινωνικό δικαίωμα”, σε ένα είδος προνοιακής υποστήριξης που δικαιούνται οι πάντες. Αυτός ο “προοδευτικός” κοινωνικός πατερναλισμός κατέστρεψε κάθε διάθεση για αυτοδημιουργία και επιχειρείν και αφαίρεσε από πολλούς νέους ανθρώπους την αίσθηση της αυτοολοκλήρωσης. Την ίδια στιγμή, το κράτος δανειζόταν για να μοιράζει εισοδήματα, κυρίως στις συντεχνίες και τους κομματικούς στρατούς –ασχέτως αν τα χρήματα δεν κατευθύνονταν σε παραγωγικούς σκοπούς, ασχέτως αν δημιουργούσαν ή όχι κάποιο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, ασχέτως αν υποθήκευαν την χώρα και τις επόμενες γενεές, προκειμένου να συντηρήσουν ένα επίπεδο τεχνητά ωθούμενης υψηλής κατανάλωσης, ένα επίπλαστο αίσθημα πλασματικής ευημερίας.

Παρόμοια πολιτική στην σημερινή φάση της οικονομίας, αλλά και της ευρωζώνης γενικότερα, είναι αδιανόητη. Στην παρούσα συγκυρία, μία τέτοια αναπτυξιακή πολιτική δεν είναι ούτε διατηρήσιμη, ούτε εφικτή. Ακόμα και αν η κυβέρνηση εξασφάλιζε πόρους για να την εφαρμόσει, το μόνο που θα κατάφερνε είναι να μεγαλώσει έτι περαιτέρω τα ελλείμματα και το χρέος χωρίς να βοηθήσει έστω κατ’ ελάχιστον την ελληνική οικονομία, αφού περί το 80% των προϊόντων που καταναλώνουμε έχουν αλλοδαπή προέλευση. Αντιθέτως, παρόμοια πολιτική θα μεγάλωνε κι άλλο την ψαλίδα των τετραπλών ελλειμμάτων, χωρίς να προσθέσει το παραμικρό στον παραγωγικό ιστό της χώρας.

Ένας, συνεπώς, είναι ο δρόμος για την κυβέρνηση. Αυτός της ανάπτυξης μέσω επενδύσεων που στόχο θα έχουν να ενισχύσουν και να μετασχηματίσουν την παραγωγική βάση της οικονομίας μας.

Βέβαια, η ανάπτυξη δεν είναι μία μηχανιστική διαδικασία που υλοποιείται άνευ προϋποθέσεων, με πομπώδεις εξαγγελίες και υπουργικά διατάγματα. Για να υπάρξει ανάπτυξη χρειάζεται σχέδιο, βούληση, κίνητρα (όχι επιδοτήσεις). Χρειάζεται τόνωση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών (και όχι της κατανάλωσης), αυτή δε με την σειρά της απαιτεί κεφάλαια, επενδύσεις, δημιουργία θέσεων εργασίας. Τότε θα παραχθεί πλούτος κατά τρόπον υγιή. Για να εισρεύσουν, όμως, και να επενδυθούν κεφάλαια, πρέπει ως χώρα να καταστούμε ελκυστικός προορισμός υποδοχής επενδύσεων. Απαιτείται σταθερό και φιλικό φορολογικό περιβάλλον, προσιτό κόστος εργασίας, απουσία γραφειοκρατικών επιβαρύνσεων. Απαιτείται, όμως, και υψηλό επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού, το οποίο μόνον ένα ποιοτικώς αναβαθμισμένο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να προσφέρει.

Τέλος, ύστερα από τριάντα και πλέον χρόνια συμμετοχής μας στην μεγάλη και ισχυρή ευρωπαϊκή οικογένεια, καλόν θα ήταν να μάθουμε ότι εξ αυτού του λόγου, πέρα από το τεντωμένο χέρι αυτού που ζητά, έχουμε και κάποιες υποχρεώσεις…

Θέλετε αποδείξεις; Κοιτάξτε γύρω σας! Πάνω από εκατό τροπολογίες υπέβαλαν πρόσφατα πολλοί βουλευτές μας, σχεδόν όλες σε άσχετα νομοσχέδια, οι περισσότερες από τις οποίες αφορούν την εξυπηρέτηση επιμέρους οργανωμένων συμφερόντων. Η Ελλάδα μπορεί να ψυχορραγεί, αλλά οι πολιτικοί δεν αποβάλλουν τις συνήθειές τους – κάνουν τα πάντα για τους “πελάτες” τους. Η “επανεκκίνηση”, βλέπετε, δεν αλλάζει απαραίτητα το σύστημα, επιβεβαιώνει τη λειτουργία του!

Η σκανδαλώδης χρηματοδότηση των κομμάτων συνεχίζεται, ακόμη κι όταν δεν υπάρχουν χρήματα! Τα κρατικοποιημένα κόμματα του κ. Ευάγγελου Βενιζέλου και του κ. Αντώνη Σαμαρά νομοθετούν ό,τι τα συμφέρει. Πρακτικώς είναι χρεοκοπημένα, δεν πληρώνουν τους υπαλλήλους τους, σπατάλησαν την κρατική χρηματοδότηση και, έχοντας ξεμείνει από χρήματα, τι κάνουν; Ελέγχοντας τη Βουλή, νομοθετούν την κρατική χρηματοδότησή τους! Προσπαθούν να ξεφύγουν από την πίεση των δανειστών τους (των κρατικών τραπεζών!), νομοθετώντας ξεδιάντροπα υπέρ των συμφερόντων τους. Κάνουν, δηλαδή, αυτό που έκαναν πάντα!

Ο υπουργός Παιδείας Γ. Μπαμπινιώτης αναστέλλει την εφαρμογή της κρισιμότερης διάταξης του νόμου Διαμαντοπούλου για τα πανεπιστήμια – τη σύνδεση της χρηματοδότησης με την εκλογή των Συμβουλίων Διοίκησης. Τα οργανωμένα συμφέροντα, υπό την ιδιοτελή καθοδήγηση λιλιπούτειων δήθεν πρυτάνεων, επιχαίρουν. Φυσικά, όσοι παρακολουθούμε τον δημόσιο βίο του κ. Μπαμπινιώτη ουδόλως εκπλησσόμεθα. Οι άνθρωποι του “συστήματος” υπάρχουν για να το προστατεύουν, όχι να το αλλάζουν. Δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος που πολέμησε λυσσαλέα τον νόμο Γιαννάκου;

Ολοι παίζουν τον ιστορικό ρόλο που έμαθαν να παίζουν: τα οργανωμένα συμφέροντα να ανθίστανται, συχνά βίαια και αντιδημοκρατικά, στην αλλαγή, οι δε υποτίθεται διαχειριστές της αλλαγής, τύπου Μπαμπινιώτη, να ενδίδουν στις πιέσεις τους. Η ενδοτικότητα ενθαρρύνει φυσικά τις αντιδραστικές δυνάμεις και ακυρώνει τις μεταρρυθμίσεις. Αλλά αυτό ποσώς ενδιαφέρει τους Μπαμπινιώτηδες! Δεν θα είναι για πάντα υπουργοί! Εχοντας συλλέξει ακόμα έναν τίτλο, θα βάλουν πλώρη για μια θέση σε κάποιο επόμενο Ιδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού.

Οσοι θέλουν να δουν την Ελλάδα να μετασχηματίζεται σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, είναι προτιμότερο να μη μιλάνε για “επανεκκίνηση”. Αυτό το λεξιλόγιο μόνο μιντιακές ανάγκες εξυπηρετεί, αποπροσανατολίζει. Υιοθετεί, με μηχανιστικό τρόπο, τη γλώσσα της αλλαγής για να μην αλλάξει τίποτα! Πολιτικάντηδες, διανοούμενοι του “συστήματος” και οργανωμένα συμφέροντα μετέχουν σε μια φαύλη συμπαιγνία δήθεν μεταρρυθμίσεων, ακριβώς για να αποτρέψουν τις μεταρρυθμίσεις!

Εκεί που υπόκεινται στον διεθνή οικονομικό έλεγχο των δανειστών μας, τα περιθώρια του πολιτικού συστήματος είναι περιορισμένα. Οι ελεγκτές της τρόικας είναι το μόνο όργανο στο οποίο οι πολιτικάντηδες υποχρεούνται να λογοδοτούν. Αφού προσάρμοσαν τη δημοκρατία στα πελατειακά-κομματοκρατικά κριτήριά τους, δεν νιώθουν την υποχρέωση να λογοδοτήσουν στο Κοινοβούλιο, ούτε αισθάνονται το Σύνταγμα και τις άγραφες αξίες που διέπουν τον δημόσιο βίο σε μια δημοκρατία ως αμετακίνητα σημεία αναφοράς. Το κύριο σημείο αναφοράς που γνωρίζουν είναι το ίδιον (κομματικό, συντεχνιακό, προσωπικό) συμφέρον. Μόνο η τρόικα τους καθιστά υπόλογους για τις επιδόσεις τους.

Οι “εξωτερικοί περιορισμοί” των διεθνών δανειακών συμβάσεων πιέζουν για ριζικές αλλαγές. Οπου αυτοί οι περιορισμοί ατονούν ή απουσιάζουν, η φυσική τάση του “συστήματος” είναι η αδράνεια – η διαιώνιση των ιστορικών εθισμών της φαυλότητας. Ρουσφέτια, εξυπηρέτηση επιμέρους συμφερόντων, αυτοεξυπηρετική χρήση του νόμου, ενδοτικότητα στην ανομία χάριν της επίπλαστης συστημικής “ηρεμίας”.

Συμπέρασμα: Οσοι λαχταρούμε η Ελλάδα να γίνει μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα πρέπει να έχουμε το κουράγιο να προεκτείνουμε τον συλλογισμό μας στα άκρα: αν αφεθεί στις εγχώριες δυνάμεις και μόνον, η χώρα δεν θα αλλάξει ουσιωδώς. Η ιστορικά εμπεδωμένη θεσμική φαυλότητα θα τείνει να επικρατήσει. Η χώρα θα αλλάξει, στο μέτρο που η επιτήρηση των δανειστών μας είναι εκτεταμένη και αποτελεσματική. Δεν μας τιμά, φυσικά, κάτι τέτοιο, αλλά αν μας ενδιέφερε στ’ αλήθεια, όχι προσχηματικά, η αξιοπρέπεια, θα είχαμε κάνει διαφορετικές επιλογές. Οχι “επανεκκίνηση” λοιπόν, επιτήρηση! Τρόικα, περισσότερη τρόικα!

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 10.4.2012

Με άλλα λόγια ο κ. Καρατζαφέρης πρότεινε να κάνουμε δύο φορές τα μούτρα των Ευρωπαίων κρέας· αφενός να τους στερήσουμε την πολύτιμη παρουσία μας και αφετέρου να βοηθήσουμε να πάνε στην Ευρώπη (στη θέση μας;) άλλοι μελαψοί. Ελα, όμως, που τα ταξιδιωτικά έγγραφα έχουν αξία στα σύνορα μόνο αν συμμετέχουμε στον χώρο Σένγκεν. Με άλλα λόγια η διπλή πρόταση του κ. Καρατζαφέρη αυτοαναιρείται. Χωρίς συνθήκη τα ταξιδιωτικά έγγραφα που θα τους δώσουμε είναι σαν κι αυτά που κατέστρεψαν πριν μπουν στην Ελλάδα: άχρηστα. Εκτός αν ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ προτείνει να τους ελληνοποιήσουμε, για να έχουν ελληνικά διαβατήρια.

Η δήλωση αυτή είναι ίσως η κορυφή του παγόβουνου του διαλόγου α λα «τρία πουλάκια κάθονται…» που γίνεται για όλα τα θέματα στην Ελλάδα. Αντίστοιχη είναι και η ανακοίνωση κ. Νίκου Χουντή που, μάλιστα, τιτλοφορείται “ΣΕΙΣΜΟΣ!! Ομολογία τρόικας: Σκοπός είναι οι μισθοί και οι συντάξεις στην Ελλάδα να φτάσουν σε επίπεδα Βουλγαρίας και Ρουμανίας (150 ευρώ τον μήνα) – Απαντήσεις της τρόικας σε Νίκο Χουντή”. Ο ευρωβουλευτής του Συνασπισμού μάς πληροφορεί ότι “στην κοινή συνεδρίαση των Επιτροπών Οικονομικών και Απασχόλησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου οι εκπρόσωποι της τρόικας, (Ολι Ρεν, Γιοργκ Ασμουσεν και Πόουλ Τόμσεν, απαντώντας σε ερώτηση του ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, Νίκου Χουντή, αφού ομολόγησαν την παταγώδη αποτυχία του Μνημονίου μέχρι σήμερα, παραδέχθηκαν ότι σκοπός του είναι οι μισθοί και οι συντάξεις στην Ελλάδα να φτάσουν σε επίπεδα Βουλγαρίας και Ρουμανίας, δηλαδή στο επίπεδο των 150 ευρώ τον μήνα”.

Πραγματικά είναι τρομακτικό, αλλά από τα βίντεο που παραθέτει μαζί με την ανακοίνωσή του ο κ. Χουντής δεν προκύπτει κάτι τέτοιο. Οι κ. Ολι Ρεν, Γιοργκ Ασμουσεν και Πόουλ Τόμσεν εξηγούν ότι το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της χώρας οδήγησε στη μείωση των μισθών και επισημαίνουν την έλλειψη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που μπορεί να μάς αναγκάσει σε περαιτέρω μείωση μισθών· είμαστε δεν είμαστε στο Μνημόνιο. Ο κ. Ολι Ρεν αναφέρει ότι υπάρχει κίνδυνος για τη χώρα “αν δεν προχωρήσουν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις υπηρεσίες και στις αγορές για να αυξηθεί ο ανταγωνισμός και η παραγωγικότητα”. Ο κ. Τόμσεν λέει ξεκάθαρα το λογικό: “Ή θα γίνει πιο παραγωγική η Ελλάδα ή θα μειωθούν περαιτέρω οι μισθοί”.

Δυστυχώς, για εμάς, χωρίς τις μεταρρυθμίσεις οι μισθοί Βουλγαρίας-Ρουμανίας μπορεί στο μέλλον να είναι ελκυστικοί. Υπάρχει και η Ζιμπάμπουε με 350 ευρώ κατά κεφαλήν εισόδημα τον χρόνο. Στην οικονομία ένα είναι σίγουρο: η κατανάλωση πάντα φτάνει στα επίπεδα παραγωγής. Γι’ αυτό όλοι προσπαθούν να αυξήσουν την παραγωγή αντί να κλαίνε για τη χαμένη κατανάλωση. Πλην εκείνων που αντιδρούν στις μεταρρυθμίσεις και μετά καταγγέλλουν γιατί πέφτουν οι μισθοί.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.3.2012

Σήμερα τα χρεοστάσια δεν τιμωρούνται με αναγκαστική δουλεία, ούτε με αποστολή πολεμικών σκαφών, άσχετα αν οι λυρικοί της πολιτικής ομιλούν για “κατοχές”, νέο “ΕΑΜ” και -όπως πάει, σε λίγο θα ακούσουμε- για την ανάγκη ύπαρξης ενός νέου Αρη Βελουχιώτη, ο οποίος ως γνωστόν αρνήθηκε τη μισητή στον κ. Τσίπρα συμφωνία της Βάρκιζας.

Σήμερα, η τιμωρία του χρεοστασίου είναι η άρνηση νέου δανεισμού. Εκείνοι που αδυνατούν να πληρώσουν τα παλιά δάνεια, δεν παίρνουν καινούργια. Αυτό που κατ’ ουσίαν λένε οι αγορές είναι: “Βγάλ’ τα πέρα με όσα παράγεις. Δεν μπορείς διότι εισάγεις ακόμη και οδοντογλυφίδες; Τι να κάνουμε; Εμείς τις μικρές ή μεγάλες οικονομίες που έχουμε, θα τις τοποθετήσουμε αλλού, εκεί όπου πιστεύουμε ότι είναι ασφαλέστερες”.

Βεβαίως οι δανειστές κρατών ουδέποτε παραιτούνται των απαιτήσεών τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι ζήτησαν από τη Ρωσία αποπληρωμή των τσαρικών δανείων τη δεκαετία του ’90, όταν τέλειωσε το διάλειμμα του σοβιετικού κομμουνισμού. Αλλά οι αγορές δεν βάζουν το μαχαίρι στον λαιμό, με τον τρόπο που έκαναν παλιά οι δανείστριες αγγλικές τράπεζες. Δεν στέλνουν τον στόλο στον Σαρωνικό για να επιβάλουν λιτότητα. Απλώς γυρνάνε την πλάτη, υποσημειώνοντας βέβαια το “έχουμε λαμβάνειν”.

Στην Ελλάδα της μεγάλης ποίησης και του αριστερού ανορθολογισμού, τα περιοριστικά μέτρα εμφανίζονται κάτι σαν η μεγάλη συνωμοσία των ξένων και των “εγχώριων εντολέων τους”, όπως είναι η λαϊκιστική έκφραση του συρμού. Δεν εξετάζουμε τι παράγουμε σε σχέση με το τι καταναλώνουμε, ούτε το γεγονός ότι ζούμε ακόμη με δανεικά. Δεν θέλουμε να δούμε ότι ακόμη και το περιορισμένο, σε σχέση με το παρελθόν, σημερινό εισόδημά μας είναι μεγαλύτερο της παραγωγής μας. Αυτό που εξετάζουμε είναι τι λεφτά είχαμε την περίοδο των άπλετων δανεικών με τα λεφτά που παίρνουμε σήμερα, που έχουν περιοριστεί τα δανεικά. Ελεεινολογούμε την τρόικα, επειδή δεν μας δανείζει όπως μας δάνειζαν παλιότερα οι αγορές. Μας δίνουν τόσα λεφτά όσα χρειάζονται για να μην καταρρεύσουμε, αντί να μας δώσουν όσα τραβάει η ψυχή μας. Ποιος ξέρει; Ισως ενδόμυχα να πιστεύουμε ότι οι ωραίοι εκτός από χρέη έχουν κι ανοιχτή γραμμή ρευστότητας ώστε να ξοδεύουν όσα θέλουν και όπως τους κάνει κέφι.

Παραγωγή και κατανάλωση

Η υπόρρητη, λοιπόν, παραδοχή στον δημόσιο διάλογο είναι ότι στην Ελλάδα όλα είναι μια χαρά κι απλώς μας έτυχαν κάποιοι νταήδες του εξωτερικού, οι οποίοι μας στριμώχνουν. Η best seller έκφραση είναι “τα μέτρα που επιβάλλει η τρόικα”, ενώ η ορθή έκφραση είναι “η δύσκολη επιλογή που μάς δίνει η τρόικα”. Αντί η κατανάλωση να προσαρμοστεί αυτόματα στο ύψος της πραγματικής παραγωγής μας, τώρα γίνεται μια προσπάθεια σταδιακής προσαρμογής, με την ελπίδα ότι θα αρχίσει να ανεβαίνει η παραγωγή έτσι ώστε να συναντήσει στα μισά την κατανάλωση που πέφτει. Εκτός δε των άλλων, η ελπίδα είναι να αποφευχθούν επικίνδυνοι κραδασμοί που θα ρίξουν την παραγωγή στα τάρταρα, με την κατανάλωση να ακολουθεί για να τη συναντήσει.

Το γράψαμε και παλιότερα: “Το 2009 το ελληνικό κράτος χρειάστηκε 24 επιπλέον δισ. για να λειτουργήσει, εκτός τόκων και χρεολυσίων. Αν τον Μάιο του 2010 δεν υπέγραφε τη συμφωνία διάσωσης με την Ευρωπαϊκή Ενωση, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ελλάδα δεν θα κήρυσσε απλώς χρεοκοπία. Θα έπρεπε να περικόψει άμεσα 24 δισ. από τις δαπάνες της. Με το Μνημόνιο δεν έπαψε η υποχρέωση περιορισμού αυτών των δαπανών. Απλώς, αντί να γίνει απότομα και μονομιάς διά της χρεοκοπίας, συμφωνήθηκε να γίνουν οι περικοπές σταδιακά. Το 2010 περιορίσαμε αυτό το πρωτογενές έλλειμμα στα 11 δισ. και η υποχρέωσή μας φέτος είναι να το περιορίσουμε στα δύο δισ., ώστε του χρόνου να περάσουμε σε πλεόνασμα. Αυτό δεν είναι διαπραγματεύσιμο. Οχι με την τρόικα, αλλά με τη λογική. Δεν μπορεί να επιζήσει ένα κράτος ακόμη και αν μετά από θυσίες κατάφερε να μειώσει το έλλειμμα από 24 σε 11 δισ. Το κράτος αυτό απλώς δεν βγαίνει” (Καθημερινή, 20.9.2011).

Τρεις στους δέκα

Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, τη μείωση των δαπανών του κράτους δεν την επιβάλλει η τρόικα, την απαιτούν η ίδια η ζωή και οι παραγωγικές δυνατότητες της χώρας. Αν δηλαδή σε μια χώρα δέκα εργαζόμενοι πρέπει να συντηρούν πέντε ή έξι συνταξιούχους και από αυτούς τους δέκα εργαζόμενους οι τρεις είναι δημόσιοι υπάλληλοι και ακόμη τέσσερις πουλάνε υπηρεσίες μόνο στην εσωτερική αγορά (δάσκαλοι, δικηγόροι, ηθοποιοί, δημοσιογράφοι, ταξιτζήδες κ.λπ.) όλοι μαζί, εργαζόμενοι και συνταξιούχοι, πρέπει να εισάγουν για να τραφούν. Πόσω δε μάλλον, όταν όλοι αυτοί θέλουν και το αυτοκίνητό τους, και τον υπολογιστή τους, και τα γαρίφαλα για τις μεγάλες πίστες (κι αυτά εισαγόμενα είναι). Ο,τι και να κάνουν, όσο και να δουλέψουν, οι υπόλοιποι τρεις του παραγωγικού ιδιωτικού τομέα δεν θα τα βγάλουν πέρα. Ή θα κλατάρουν, από την υπέρμετρη φορολογία, ή θα πάρουν των ομματιών τους και θα πάνε στο εξωτερικό.

Μια οικονομία τόσο εσωστρεφής και με τόσο ισχνή παραγωγική βάση είναι αδύνατον να μακροημερεύσει. Μπορεί να περάσει καλά μερικά χρόνια -όταν η παλίρροια του καπιταλισμού σηκώνει όλες τις βάρκες και “λεφτά υπάρχουν” στις αγορές-, αλλά δεν μπορεί να επιβιώσει σε μια κρίση ρευστότητας των αγορών, αλλά ούτε και σε φυσιολογικές περιόδους. Κάποια στιγμή οι δανειστές θα ζητήσουν τα λεφτά τους πίσω και οι τρεις παραγωγικοί της οικονομίας -αν βρίσκονται ακόμη στη χώρα- δεν θα έχουν να τους τα δώσουν.

Το στοίχημα

Αντί να μεμψιμοιρούμε, λοιπόν, για τα δεινά που νομίζουμε ότι φέρνει η τρόικα, ας δούμε την κρίση ως ευκαιρία για να αλλάξουμε τον παραγωγικό προσανατολισμό της χώρας. Δεν είναι εύκολο· εκατοντάδες χιλιάδες θα χρειαστεί στα επόμενα χρόνια να αλλάξουν δουλειά, αφού περάσουν πρώτα από ανεργία. Το στοίχημα της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι να αποφύγει αυτή την αλλαγή. Δεν μπορεί παρά να περάσει από εκεί. Το στοίχημα είναι αν αυτή η αναγκαία μετάβαση θα γίνει με το κράτος δίπλα να στηρίζει εκείνους που θα βρεθούν στο χάσμα που θα ανοίξει. Ο άλλος δρόμος είναι ότι θα έχουμε ένα παντελώς χρεοκοπημένο κράτος, που δεν θα μπορεί ούτε τα σημερινά ευτελή επιδόματα ανεργίας να δίνει.

Αγανακτώντας για την κρίση

Υπήρχαν κάποιες φυλές της Βορείου Αμερικής που χόρευαν για να ξορκίσουν την ξηρασία. Κατά τον ίδιο τρόπο μερικές χιλιάδες Ελλήνων αγανακτούν για να αντιμετωπίσουν την κρίση. Σταθερό σύνθημα των συνδικαλιστών, αλλά και των αριστερών ψαλτών τους είναι ότι: “δεν πάει άλλο. Πρέπει να σηκωθούμε από τον καναπέ, πρέπει να αγωνιστούμε για τα δικαιώματά μας”. Βεβαίως, κάθε αγώνας είναι θεμιτός, αρκεί να λαμβάνει υπόψη του την πραγματικότητα. Θα ήταν λογικό για παράδειγμα αν η συνήθως επαναστατημένη αριστερά, και οι συνδικαλιστικές της παραφυάδες, ζητήσουν να κατανεμηθούν διαφορετικά τα βάρη της κρίσης. Να αλλάξουν, π. χ., οι φορολογικοί συντελεστές σε βάρος της περιουσίας με συνακόλουθη ελάφρυνση της εργασίας.

Αντιθέτως βλέπουμε μια αριστερά που δεν έχει ταξικό πρόταγμα. Δεν καλεί για αύξηση του Φόρου Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας, ώστε να απαλλαγεί από το τέλος η μικρή. Δεν χειροκρότησε την ατυχή μείωση των φορολογικών συντελεστών (που οδήγησε σε ελλειμματικά φορολογικά έσοδα ενός δισ. πέρυσι), ούτε ζητά αύξηση του συντελεστή 45% για τα υψηλά εισοδήματα. Θέλει απλώς περισσότερες προσλήψεις στο Δημόσιο, υψηλότερους μισθούς και χαμηλότερους φόρους γενικώς. Με άλλα λόγια, το στοιχείο “λεφτά δεν υπάρχουν”, δεν μπαίνει καθόλου στην προβληματική της. Απλώς παλεύει γενικώς για ένα άλλο ασαφή κόσμο, όπου λεφτά θα πέφτουν από τον ουρανό.

Αυτό ίσως να είναι το προϊόν της πρακτικής που ακολουθούσε το πολιτικό σύστημα όλα αυτά τα χρόνια. Οι αυξήσεις μισθών στην Ελλάδα δεν αποφασίζονταν με βάση τα οικονομικά στοιχεία, αλλά μόνο με μονάδες πίεσης. Οποια συνδικάτα του Δημοσίου μπορούσαν να πιέσουν αποτελεσματικά την κυβέρνηση, κέρδιζαν αυξήσεις. Οι κυβερνήσεις μπορεί να μην τα μάζευαν από φόρους, αλλά τα αναπλήρωναν (όπως και τόσα άλλα) από δανεισμό. Τα επιπλέον χρήματα κυκλοφορούσαν ένα διάστημα στην οικονομία, ανεβάζοντας τις τιμές και μετά ακολουθούσε πάλι ο ίδιος κύκλος: πίεση – ικανοποίηση αιτημάτων – επιπλέον δανεισμός – νέα “ανάπτυξη”.

Αυτό δημιούργησε κουλτούρα επικερδών διαδηλώσεων, με βάση την οποία πολλοί ελπίζουν ότι θα συνεχίσουν ως έχουν. Ολοι από εμπειρία “ξέρουν” πως η διαδήλωση ακόμη κι αν δεν είναι μαζική, η κατάληψη ακόμη κι αν είναι παράνομη, αποδίδει. Και δημιουργείται μια αέναη διαδικασία “επαναστατικότητας”, η οποία επειδή πλέον δεν αποδίδει γίνεται όλο και πιο εξτρεμιστική και το χειρότερο σμικρύνει την έτσι κι αλλιώς μικρότερη πίτα που παράγεται για να διανεμηθεί. Τα συνδικάτα των συγκοινωνιών υπολογίζουν ένα εκατομμύριο κόστος (μόνο από τα εισιτήρια) κάθε μέρα απεργίας, ενώ οι απεργίες της ΔΕΗ έχουν κόστος τεσσάρων εκατομμυρίων ημερησίως. Οι απεργίες βάζουν το δικό τους λιθαράκι στην ύφεση, κανείς πλέον δεν γίνεται πλουσιότερος (επειδή “δανεικά δεν υπάρχουν”), ενώ η έξοδος από την κρίση απομακρύνεται.

Διαβάστε: “Η ανατομία της κρίσης”, (συλλογικό) εκδ. ΣΚΑΪ Βιβλίο

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 16.10.2011

Και δεν έχει άδικο. Είναι πλέον ηλίου φαεινότερον ότι η πολιτικο-οικονομική εξουσία στην μεταπολευτική Ελλάδα ανήκει σε μία κομματο-συνδικαλιστική μαφία, αδίστακτη και βαθειά αντιδραστική, η οποία ελέγχει σε μεγάλο βαθμό κα όλες τις αρθρώσεις της ζωής του τόπου. Σήμερα, λοιπόν, αυτό το κάλπικο στην κυριολεξία σύστημα δίνει αγώνα επιβίωσης, εξευτελίζοντας την χώρα και το μέλλον της. Στην προσπάθειά του αυτή κατάφερε, έως σήμερα, να παρασύρει –εκβιαστικά– τους εταίρους μας στην ΕΕ, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την τρόϊκα.

Θα πρέπει στο σημείο αυτό να σημειωθεί κάτι που δεν είναι ευρέως γνωστό στην Ελλάδα, αλλά έχει μεγάλη σημασία για την συνέχιση της χρηματοδότησης της χώρας από τον διεθνή μηχανισμό στήριξης. Στην τελευταία αξιολόγηση της Ελλάδας, μετά την οποία εγκρίθηκε η εκταμίευση της πέμπτης δόσης, η τρόϊκα έκανε ουσιαστικά μία λαθροχειρία ολκής προκειμένου να παρακάμψει την αδυναμία της χώρας να εκπληρώσει τους στόχους του Μνημονίου. Με το πρόσχημα ότι δεν υπήρχαν διαθέσιμα τελικά στοιχεία από την Αθήνα, η τρόϊκα άφησε …λευκά τα κρίσιμα “κουτάκια” στον πίνακα, όπου σε κάθε αξιολόγηση αναφέρονται τα τελευταία δημοσιονομικά στοιχεία ώστε να αντιπαραβληθούν με τους συμβατικούς στόχους και να βγει συμπέρασμα για το αν η Ελλάδα είναι συνεπής στις υποχρεώσεις της. Αυτό έγινε, στην πραγματικότητα, επειδή όλα τα στοιχεία που υπήρχαν παρέπεμπαν σε ιλιγγιώδεις αποκλίσεις, όπως φάνηκε πριν λίγες ημέρες, όταν δημοσιοποιήθηκαν από το υπουργείο Οικονομικών τα στοιχεία για την εκτέλεση του προϋπολογισμού κατά το α’ εξάμηνο του έτους. Εκεί είδαμε ότι το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού ξέφυγε στα 12,747 δισεκατ. ευρώ –δηλαδή σχεδόν 2,4 δισεκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο των 10,374 δισεκατ. ευρώ.

Όμως, αυτή η μεθόδευση –όπου, ουσιαστικά, το ΔΝΤ παραβίασε τις πάγιες αρχές του καταστατικού του, χρηματοδοτώντας μια χώρα που δεν εκπληρώνει το conditionality (όροι) του δανείου– δεν μπορεί να συνεχισθεί, γιατί έχει προκαλέσει τεράστιες αντιδράσεις από εκπροσώπους μεγάλων αναπτυσσόμενων οικονομιών στο συμβούλιο του Ταμείου, όπως ενημέρωσε η κ. Κ. Λαγκάρντ τον κ. Ε. Βενιζέλο στην Ουάσινγκτον. Αυτές οι ενστάσεις κορυφώθηκαν στην πρώτη συζήτηση του ελληνικού προβλήματος που έγινε την Πέμπτη –με τους εκπροσώπους της Βραζιλίας, της Ινδίας και της Ρωσίας, δηλαδή, τριών επιφανών μελών του G20, να διατυπώνουν ζωηρές αμφιβολίες για το αν πρέπει να συνεχισθεί η χρηματοδότηση της Ελλάδας, ενώ δεν πιάνει τους στόχους του προγράμματός της. Ο εκπρόσωπος της Βραζιλίας, μάλιστα, αμφισβήτησε την βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους ακόμη και μετά την τελευταία ρύθμιση (βλ. αναδιάρθρωση) που αποφασίσθηκε στις 21 Ιουλίου.

Ένα άλλο αξιοσημείωτο στοιχείο που έμεινε “αφανές” από την προηγούμενη διαδικασία αξιολόγησης είναι ότι οι εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αρνήθηκαν για πρώτη φορά να προσυπογράψουν την έκθεση βιωσιμότητας του χρέους που συνοδεύει κάθε έκθεση της τρόϊκας, ρίχνοντας νερό στον μύλο όσων πιστεύουν ότι το ελληνικό πρόγραμμα διάσωσης είναι μια χαμένη υπόθεση. Η πεποίθηση δε αυτή θα εδραιωθεί πλέον μετά την απόρρητη έκθεση των υπεύθυνων της τρόϊκας προς τους εντολοδόχους τους.

Τί μέλλει γενέσθαι; Η εκτίμησή μας είναι ότι οι πρόωρες εκλογές ίσως αποτελέσουν την τελευταία ευκαιρία για την Ελλάδα να αποφύγει την πτώχευση και την έξοδο από την ευρωζώνη, με τον σχηματισμό οικουμενικής, τρόπον τινα, μετεκλογικής κυβέρνησης. Μία κυβέρνηση, ωστόσο, που θα πρέπει να συγκρουσθεί με τον εαυτό της και την εκτρωματική κοινωνία που εξέθρεψαν οι εγχώριες πολιτικές δυνάμεις.

Παράλληλα, όμως, οι Μ. Μπαρόζο, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν-Κλωντ Τρισέ, πρόεδρος της ΕΚΤ και Ντομινίκ Στρως-Καν, γενικός διευθυντής του ΔΝΤ, επιφόρτισαν τρεις εκπροσώπους τους να παρακολουθούν την εκτέλεση του μνημονίου και να εισηγούνται λύσεις για την έξοδο της ελληνικής οικονομίας από την θηλειά του δημοσίου χρέους της. Προέκυψε έτσι η τρόικα, που δεν απαρτίζεται –όπως περιφρονητικά λένε οι άσχετοι– από υπαλλήλους, αλλά από τους επίσημους εκπροσώπους των προαναφερομένων κορυφαίων εκπροσώπων της Ευρώπης και του ΔΝΤ. Με άλλα λόγια, η τρόικα ενεργεί αντ’ αυτών, είτε αυτό αρέσει είτε όχι.

Όπως προκύπτει από διάφορα non paper που είχε συντάξει για λογαριασμό των κ.κ. Μπαρόζο, Τρισέ και Στρως-Καν, αναλαμβάνοντας τα καθήκοντά της η τρόικα έφριξε κυριολεκτικά από την χαοτική κατάσταση του ελληνικού Δημοσίου, από τις απίστευτες ρεμούλες που έχουν γίνει και από την προϊούσα διαφθορά κάθε κρατικής αρθρώσεως. Βλέποντας επίσης την απροθυμία της κυβερνήσεως να προχωρήσει σε λήψεις διαρθρωτικών μέτρων, οι άνθρωποι της τρόϊκας σκέφθηκαν ότι η αποπληρωμή του δανείου των 110 δισεκατ. ευρώ δεν θα γινόταν ποτέ σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα του μνημονίου.

Με την οικονομία σε ύφεση, με τον ιδιωτικό τομέα να δοκιμάζεται σκληρά και τους επενδυτές να τρέπονται εις άτακτον φυγή μπροστά στην διεφθαρμένη γραφειοκρατία, οι δανειστές μας έκριναν αναγκαία την επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής του δανείου των 110 δισεκατ. Κατ’ επέκτασιν, η τρόϊκα και η κυβέρνηση απομακρύνθηκαν σταδιακά από τον στόχο της εξόδου του ελληνικού Δημοσίου στις αγορές στις αρχές του 2012, απ’ όπου θα μπορούσε να εξασφαλισθεί πρόσθετη χρηματοδότηση της τάξεως των 45 δισεκατ. ευρώ. Έτσι, κυβέρνηση και δανειστές βρέθηκαν μπροστά στο δίλημμα είτε της αναδιαρθρώσεως του χρέους, είτε της εξευρέσεως εσόδων που μπορούν να καλύψουν την χρηματοδοτική τρύπα.

Στο πλαίσιο αυτό, ύστερα από δέκα και πλέον ώρες συζητήσεων, η κυβέρνηση και η τρόϊκα κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μία χώρα που διαθέτει περί τα 300 δισεκατ. ευρώ περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα, χρεώγραφα, επιχειρήσεις, οικόπεδα, κλπ), θα μπορούσε να εκποιήσει περί τα 50 δισεκατ. ευρώ μέχρι το 2015 ώστε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της. Εξάλλου, με δεδομένη την αδιαφορία της για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και για ενίσχυση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, παρά τα δείπνα του υπουργού Γ. Παπακωνσταντίνου με επιχειρηματίες στο Παλαιό Ψυχικό, η εκποίηση δημόσιας περιουσίας είναι μία απολύτως ορθολογική λύση, με θετικές κοινωνικές επιπτώσεις. Αρκεί, βεβαίως, να μπορέσει να εφαρμοσθεί.

Στο σημείο αυτό, ωστόσο, εγείρονται σοβαρότατα προβλήματα. Το πρώτο από αυτά είναι η απροθυμία αρκετών υπουργών της κυβερνήσεως να προχωρήσουν σε ουσιαστικό έργο, το οπίο δεν έχει καμμία σχέση με ιδεολογικές καταβολές του ΠΑΣΟΚ. Αρκετοί υπουργοί ενδιαφέρονται για την πολιτικο-υλική τους επιβίωση και όχι για το αν η χώρα θα πνιγεί από το δημόσιο χρέος, την διαφθορά και την ανομία της. Υπό την πίεσή τους, έτσι, εφευρέθηκε η δήθεν κρίση με την τρόϊκα προκειμένου να διασκεδαστεί και να παραπλανηθεί η κοινή γνώμη και να δείξει ο πρωθυπουργός ότι «δεν σηκώνει επεμβάσεις στα εσωτερικά μας».

Πρόκειται για μία γελοία –πλην όμως επικίνδυνη– τακτική, η οποία, σε τελευταία ανάλυση, είναι ενδεικτική και της περιφρονήσεως που αισθάνονται οι πολιτικοί απέναντι στην κοινή γνώμη. Διότι επί της ουσίας, στην περίφημη συνέντευξη τύπου, οι εκπρόσωποι της Επιτροπής, του ΔΝΤ και της ΕΚΤ δεν είπαν τίποτα παραπάνω από αυτά που είχαν διαπραγματευθεί και συμφωνήσει με την κυβέρνηση γενικά και τον υπουργό Οικονομίας ειδικότερα. Εξήγησαν επίσης σοτυς δημοσιογράφους πώς έχει η κατάσταση και, βεβαίως, έθεσαν το ερώτημα αν η Ελλάδα θέλει να βγάλει την θηλειά από τον λαιμό της ή όχι. Και επειδή το «όχι» δεν σηκώνει συζήτηση, ανέπτυξαν υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να βγει η θηλειά στην περίπτωση του «ναι».

Αντί λοιπόν αυτό το ξεκάθαρο ερώτημα να το θέτει καθημερινά και η κυβέρνηση προς κάθε κατεύθυνση, ως φαίνεται, στο πλαίσιο πολιτικών πρακτικών αντάξιων της βαθειάς Αφρικής, προκρίνει ως εργαλείο εξόδου από τα αδιέξοδα την φαρσοκωμωδία. Το ατύχημα, όμως, που μπορεί να συμβεί σε παρόμοιες περιπτώσεις είναι η φαρσοκωμωδία να μετατραπεί σε τραγωδία. Αλλά η εκδοχή αυτή αφήνει κάποιους παγερά αδιάφορους…

Συμβολίζουν το ξένο και αυτή τη φορά και εχθρικό, γιατί, μην ξεχνιόμαστε, το ‘ξενόφερτο’ ήταν πάντα κάτι που ο Έλληνας έχει συνηθίσει να περιμένει με ‘λαχτάρα’. Τα δολλάρια εξ Αμερικής, τα πακέτα ΚΠΣ, τους τουρίστες. Αν το καλοσκεφτεί κανείς, πάντα περιμέναμε κάποια βοήθεια, την οποία ‘περιδρομιάζαμε’ με ευχαρίστηση και την ‘κοπανούσαμε’ λίγο πριν έρθει ο λογαριασμός.

Η πιο μεγάλη – όμως – ώρα είναι τώρα. Τού ελέγχου. Ελέγχου διαρκείας σε όλα τα επίπεδα. Δεκάδες χρόνια ανοικτά, με αυτοπεραίωση των εθνικών λογιστικών, με ξένα χρήματα. Τώρα ήρθε η ώρα του λογαριασμού. Με τη μορφή βοήθειας. Πάλι. Γιατί μόνοι μας δεν το αποφασίσαμε. Δεν το θελήσαμε, θα μάς χαλούσε τη διάθεση.

Έχετε δει ευρωπαίους ελεγκτές επιδοτήσεων κτηνοτροφίας να τους οδηγούν στα μονοπάτια και τα στενά της ελληνικής υπαίθρου; Η διαδρομή τους είναι πάντα η μακρύτερη, ώστε να προλάβουν να γκαζώσουν τα κοπάδια να αλλάξουν ραχούλα, επομένως και ιδιοκτήτη. Κάπως έτσι περάσαμε πολλά χρόνια, με το ελληνικό δαιμόνιο να ‘τα καταφέρνει’ με τα λεφτά των άλλων.

Το Μνημόνιο θα μπορούσε να είναι ένα από τα σκέλη του ανεκδότου, που πολύ γουστάρουν να διηγούνται οι Έλληνες… για τον Γερμανό που οργανώνει, τον Ιάπωνα/Κορεάτη/Κινέζο (διαλέξτε) που παράγει, τον Ιταλό που σχεδιάζει και τον Έλληνα που στο τέλος, δανείζεται από τους προηγούμενους για να αγοράσει και να καταναλώσει το τελικό προϊόν. Έ, στο τέλος ήρθε και ο Τόμσεν για το έλεγχο των βιβλίων. Να κάνει και λίγο τον μάνατζερ, συμβουλευτικά, να απειλήσει, να ενθαρρύνει, να επιβραβεύσει, να κάνει ό,τι περνά από το χέρι του, προκειμένου τα δανεικά να μην είναι κι αγύριστα. Οι Ευρωπαίοι το μάθανε το μάθημά τους. Οι Έλληνες αφού απειληθούν και μπουν σε σειρά, την κρίσιμη στιγμή τούς ανταμοίβεις με καλά λόγια, για να τους πιέσεις λίγο ακόμη μετά, προκειμένου να διατηρήσουν την προσπάθεια. Κλασική διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού γήινων χαρακτήρων, που κοιτούν την πάρτη τους.

Κάτι δεν πάει καλά σε αυτήν την εικόνα, δεν νομίζετε; Ο κοινός Ευρωπαίος νους έχει σίγουρα επαναστατήσει με τους Έλληνες. Γενικώς εμφανίζονται να μην ξέρουν τι θέλουν, τη δε πρόοδο την αντιλαμβάνονται μόνο ως αύξηση της καταναλωτικής ικανότητας. Το Μνημόνιο δεν είναι τίποτ’ άλλο από αυτά που έπρεπε να έχουμε κάνει – από μόνοι μας – όλα αυτά τα χρόνια.

Από τη μια ο λαός δεν γουστάρει καταπίεση, αλλά σε ποσοστό 90% πιστεύει ότι πρέπει να αλλάξουν τα πράγματα. Η Αξιωματική Αντιπολίτευση προτείνει ‘έναν άλλο δρόμο’ (βλ. ΓΑΠ όταν ήταν Αντιπολίτευση), τα Κουκούδια το χαβά τους και η Ευρωπαϊκή Αριστερά τα ‘χει παίξει, από τότε που μία Συνιστώσα (η πιο έξυπνη να την πω;) εξερευνά τα όρια της φιλελεύθερης αριστεράς. Αρκετά δεξιότερα, ο Καρατζαφέρης επιδίδεται σε δημοσιογραφικά σέξι επικοινωνιακά τσιτάτα, πότε υπέρ, πότε εναντίον της Κυβέρνησης, ρίχνοντας και μια στα μουλωζχτά προς την Συγγρού, συντηρώντας το καλύτερο πολιτικό stand up comedy της πόλης. Βέβαια, δεν προσφέρει τίποτα. Κυρίως γελάς με τα πλήγματα που καταφέρνει στον αντίπαλο. Guerilla politics και μαγκιές προς την αντιπολίτευση που εγκατέλειψε το Νεοκλασσικό που έτριζε, για τις προκάτ αίθουσες του Babis Vovos building.

Κατά τα άλλα, το Μνημόνιο εξελίσσεται σε καραμέλα των αρθρογράφων και φετίχ της νεο-Δεξιάς. Δύο παρατηρήσεις, πολύ προσωπικές: πρώτον, ευτυχώς που το έχουμε, για να το βρίζουμε, για να στηρίζεται το Μαξίμου, για να μπορεί ο νέος εκπρόσωπος της ΝΔ, με το ανάλογο ύφος, να εξασκεί τον πολιτικό λόγο. Σκεφτείτε να μην υπήρχε το Μνημόνιο… ο νεο-Δεξιός ‘ανένδοτος’ δεν θα είχε αντικείμενο, η πορεία προς τον λαό θα ήταν χωρίς ατζέντα, ο σχεδιασμός των Αντιπροέδρων και των συμβούλων χωρίς τις απαιτούμενες αντιθέσεις.

Δεύτερον, στην ουσία του, τί είναι το Μνημόνιο; Σε τί διαφέρει από την ομιλία Καραμανλή στη ΔΕΘ, που άνοιξε την προεκλογική περίοδο των εθνικών εκλογών 2009; Διαφέρει στην παρακράτηση των επιδομάτων και των δώρων των δημοσίων υπαλλήλων; Μήπως έχασαν τις εικονικές υπερωρίες και τα ‘πετρέλαια’ ή το ‘επίδομα προϋπολογισμού’; Επιδόματα, δηλαδή, για να διεκπεραιώνουν τη δουλειά για την οποία τους προσέλαβαν.

Sorry, αλλά ήταν χρωστούμενα. Είναι πολλά τα χρόνια που οι δημόσιοι υπάλληλοι θεωρούν τον μισθό τους κεκτημένο, και για να δουλέψουν ζητούν αυξήσεις, επιδόματα και υπερωρίες. Ήρθε η ώρα να επιστρέψουν μερικά από τα ‘κεκτημένα’ στους υπόλοιπους που τούς έτρεφαν και παρά την κρίση, συνεχίζουν να τούς τρέφουν.

Και βέβαια, Κυβέρνηση και τρόικα ποντάρησαν στα μη καταβληθέντα, παρακρατώντας απλώς τα κεφάλαια στην πηγή. Δεν θα λάβετε, απλά γιατί δεν βγαίνουμε. Πού σπαταλήθηκαν; Ποιοί τα έφαγαν; Μα εμείς οι ίδιοι. Οι περισσότεροι, τουλάχιστον, από εμάς, από το 1981 έως σήμερα. Εναλλάξ. Οι κομματικοί στρατοί πήγαιναν και έρχονταν. Με το αζημίωτο.

Γιατί χρειάστηκε η τρόικα για να αρχίσουμε να συμμαζεύουμε το νοικοκυριό; Απλή απάντηση: Γιατί δεν το κάναμε μόνοι μας. Γιατί δεν το κάναμε από μόνοι μας όλον αυτόν τον καιρό; Γιατί δεν θέλαμε να πιεστούμε… Πώς το λένε, δεν γουστάραμε, βρε αδελφέ. Απλά πράγματα.