Το διεθνές οικονομικό σύστημα, οι τράπεζες, οι διεθνείς ελεγκτικές εταιρείες, όσοι τέλος πάντων αποτιμούν χώρες και επιχειρήσεις, την αντιμετωπίζουν ως ζώνη υψηλού κινδύνου, που δεν επιτρέπει την ανάληψη οποιουδήποτε ρίσκου.

Γι’ αυτό και κανείς δεν χρηματοδοτεί οτιδήποτε ελληνικό και βεβαίως δεν επενδύει εδώ. Οι διεθνείς τράπεζες, όπως και οι διαχειριστές κεφαλαίου, μας έχουν διαγράψει από τον χάρτη, μας αντιμετωπίζουν σχεδόν ως νεκρή ζώνη.

Κάπως έτσι οι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών εταιρείες αποτιμώνται ελάχιστα, δεν αξίζουν σε τρέχουσες τιμές ούτε όσο τα ακίνητά τους.

Αντιστοίχως οι τράπεζες που έχουν δανείσει επιχειρήσεις με εγγύηση μετοχές αυτών νιώθουν πως δεν έχουν τίποτε και αποφεύγουν οποιαδήποτε διευκολυντική κίνηση γιατί θα πρέπει να την καλύψουν με νέα κεφάλαια, τα οποία δεν έχουν και δεν μπορούν να βρουν.

Με αποτέλεσμα ο υποτιμητικός κύκλος να διευρύνεται και η ελληνική οικονομία να δεινοπαθεί.

Σε αυτό το περιβάλλον λογιστικής απαξίας και χρηματοδοτικής ανεπάρκειας οι τράπεζες δεν μπορούν να παρέμβουν, οι επιχειρήσεις που με λίγα χρήματα μπορούσαν να ξεπεράσουν την κρίση βυθίζονται ακόμη περισσότερο κ.ο.κ.

Ωστόσο, αυτή η εικόνα είναι πλαστή. Οι τρέχουσες αποτιμήσεις είναι αυτές, αλλά οι αξίες είναι άλλες.

«Οι οικονομολόγοι και οι τραπεζίτες ξέρουν τα πάντα για τις τιμές, αλλά τίποτε για τις αξίες» γράφει ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν στο τελευταίο του βιβλίο. Κάτι που στην περίπτωσή μας ταιριάζει γάντι.

Την ώρα που το διεθνές οικονομικό σύστημα μας αντιμετωπίζει σαν κάτι μεταξύ Γκάνας και Ακτής Ελεφαντοστού, όλοι γνωρίζουν ότι αξίζουμε πολλαπλάσια και ότι η σημερινή τραπεζικο-λογιστική αποτίμηση απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Και επίσης άπαντες ενδομύχως πιστεύουν ότι σε ελάχιστο χρόνο όλο αυτό το πέπλο της απαξίας μπορεί να αντικατασταθεί από ένα ρεύμα ενδιαφέροντος και επενδύσεων.

Και αυτό γιατί απλούστατα γνωρίζουν ότι έχουν να κάνουν με μια ευρωπαϊκή χώρα, με ανεπτυγμένες υποδομές, εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, η οποία εφαρμόζει το πιο επιθετικό παγκοσμίως πρόγραμμα οικονομικής εξυγίανσης.

Σε λίγους μήνες, όταν το πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού θα έχει επιβεβαιωθεί και το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών θα τείνει να μηδενισθεί, τότε το διεθνές τραπεζικο-λογιστικό σύστημα θα αναφωνήσει «θαύμα – θαύμα», καθώς θα θεωρεί την Ελλάδα υπόδειγμα δημοσιονομικής εξυγίανσης και ζώνη ισχυρής ανταγωνιστικότητας. Και θα καταδειχθεί βεβαίως η γελοιότης των αγορών, οι οποίες όντως ξέρουν τα πάντα για τις τιμές, αλλά τίποτε για τις αξίες.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 2.9.2012

Στην ευρωζώνη, όλα δείχνουν ότι η κρίση θα χειροτερεύει καθώς το ευρώ παραμένει ισχυρό, η λιτότητα επεκτείνεται και άρα περιορίζει την ζήτηση, οι δε υψηλές τιμές του πετρελαίου, σε συνδυασμό με την πιστωτική ασφυξία, υπονομεύουν κάθε θετική προοπτική ανάπτυξης. Επίσης, κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικό είναι το γεγονός της φυγής κεφαλαίων από τις ευρωπαϊκές τράπεζες με τις διασυνοριακές και διατραπεζικές γραμμές πιστώσεων να αποκόπτονται. Έτσι, πάνω από το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα υπάρχει μία πραγματική δαμόκλειος σπάθη που μόνον αβεβαιότητα και κλίμα έντονης ανησυχίας δημιουργεί.

Ωστόσο, πέρα από την Ευρώπη, η κατάσταση είναι ανησυχητική και στις ΗΠΑ, όπου η ανάπτυξη για το πρώτο τρίμηνο του 2012 έφθασε στο 1,9%, ήτοι κάτω από την αρχικώς προβλεπόμενη, και τα νοικοκυριά προτιμούν να αποταμιεύουν ό,τι μπορούν παρά να δαπανούν. Έτσι, οι ειδικοί δεν αποκλείουν η αμερικανική οικονομία να εισέλθει σε φάση στασιμότητος έως το τέλος του έτους, γεγονός που θα έχει σαφέστατα αρνητικό αντίκτυπο και για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας.

Σοβαρά προβλήματα, όμως, παρουσιάζει και το κινεζικό οικονομικό μοντέλο, με τις επενδύσεις στην Κίνα να μειώνονται και τις μεταρρυθμίσεις για αύξηση της κατανάλωσης να είναι ανεπαρκείς. Εύλογο λοιπόν προβάλλει το ερώτημα της βιωσιμότητας της κινεζικής οικονομίας υπό ένα πολιτικό καθεστώς το οποίο, αργά ή γρήγορα, μπορεί να τύχει βιαίας αμφισβήτησης. Ήδη, κάποια δείγματα είναι ορατά, με ριζικές αμφισβητήσεις εγκαταστάσεως βιομηχανικών μονάδων σε οικολογικές περιοχές.

Στο πλαίσιο των παραπάνω εξελίξεων, η οικονομική επιβράδυνση στις ΗΠΑ, την ευρωζώνη και την Κίνα ήδη μεταφράζεται σε σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη σε άλλες αναδυόμενες περιοχές, λόγω των εμπορικών και χρηματοοικονομικών δεσμών τους με τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση –που σημαίνει ότι δεν έχει συμβεί καμμία «αποσύνδεση» των οικονομιών τους, για το καλύτερο αλλά και για το χειρότερο. Η δε κατάσταση που περιγράφουμε φέρνει στο προσκήνιο την γνωστή θεωρία του Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς, γνωστή ως «παγίδα της ρευστότητος» –την οποία κάποιοι δήθεν κεϋνσιανοί οικονομολόγοι στην χώρα μας είτε αγνοούν, είτε κοροϊδεύουν εαυτούς και αλλήλους.

Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, η «παγίδα της ρευστότητος» σε μία οικονομία είναι μία κατάσταση που διαμορφώνεται όταν τα επιτόκια είναι πολύ χαμηλά και άρα η ελκυστικότητα της ζήτησης του χρήματος είναι, κατά τον Κέϋνς, άπειρη. Αυτό σημαίνει ότι όλοι –αποταμιευτές και επενδυτές– αναμένουν αύξηση των επιτοκίων στο μέλλον και συνεπώς δεν επενδύουν σε τοκοφόρα περιουσιακά στοιχεία σήμερα, στο παρόν. Έτσι, όλη η ποσότητα χρήματος «διακρατείται» ως περιουσιακό στοιχείο. Αν αυξηθεί η προσφορά χρήματος, η επιπλέον αυτή ποσότητα προστίθεται στην ήδη μεγάλη ποσότητα ρευστών. Παρά την αύξηση της προσφοράς χρήματος το επιτόκιο δεν μειώνεται, με αποτέλεσμα να μην αυξάνονται οι επενδύσεις.

Οδυνηρή συνέπεια αυτής της «παγίδας ρευστότητος» είναι η μη πραγματοποίηση επενδύσεων, η άνοδος της ανεργίας και η τάση αποθησαυρίσεως χρήματος – φαινόμενο που ήδη έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στην Ελλάδα και αποτελεί για την ελληνική οικονομία και κοινωνία μία πραγματική ωρολογιακή βόμβα την οποία, ως φαίνεται, κανείς δεν αποφασίζει να αφοπλίσει. Διότι ο αφοπλισμός της βόμβας αυτής απαιτεί την δημιουργία σταθερού κλίματος εμπιστοσύνης προς τις τράπεζες και την οικονομία, καθώς και την υλοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών οι οποίες για την ώρα αποτελούν κακόγουστο ανέκδοτο.

Με βάση τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, οι καταθέσεις στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχουν πέσει στα 150 δισεκατ. ευρώ, ποσόν ανεπαρκές για τις ανάγκες του συστήματος, καθ’ όσον το σύνολο των δανείων στον ιδιωτικό τομέα –δηλαδή στην πραγματική οικονομία της χώρας, που είναι οι επιχειρήσεις, οι ιδιώτες κι οι ελεύθεροι επαγγελματίες– δεν χρηματοδοτούνται πλήρως από τις καταθέσεις αλλά υπάρχει ανάγκη χρηματοδότησης των τραπεζών από άλλες πηγές, όπως είναι στην ελληνική περίπτωση η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Την ίδια στιγμή, για τους γνωστούς λόγους, η πρόσβαση των τραπεζών μας στις διεθνείς αγορές είναι αδύνατη. Στο επίπεδο αυτό, όμως, τίθεται και ένα σοβαρό ερώτημα: αυτό της πραγματικής αξίας των δανείων των τραπεζών και σε ποιον βαθμό η αξιολόγησή τους πλησιάζει τα 242 δισεκατ. ευρώ. Επίσης, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι η μετοχική αξία του κεφαλαίου των τραπεζών βρίσκεται κοντά στο μηδέν, τότε η κατάσταση προσλαμβάνει δραματική διάσταση διότι, από την άλλη πλευρά, έχουμε και σημαντική πτώση στην αγορά ακινήτων –κάποια από τα οποία αποτελούν εγγύηση για τις τράπεζες.

Είναι, συνεπώς, επείγουσα για την Ελλάδα η τήρηση των δεσμεύσεών της, ώστε η χώρα να μπορέσει να επωφεληθεί από τον ρόλο του Ταμείου Χρηματοδοτικής Σταθερότητος και να αποφύγει την οδυνηρή και κοινωνικώς ισοπεδωτική καταβύθιση στην «παγίδα ρευστότητος και δημοσίου χρέους», που είναι το πιο θανατηφόρο οικονομικό κοκτέϊλ.

Τούτο σημαίνει ότι, πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως η ΝΔ, μέσα σε τριάντα χρόνια δημιούργησαν έναν κρατικοδίαιτο πληθυσμό τον οποίο τροφοδοτούσαν με δανεικά και που σήμερα αποτελεί για την χώρα και το μέλλον των παιδιών της ένα πολυπλόκαμο και κυριολεκτικά αδίστακτο τέρας. Πρόκειται για μία ακίνητη και σε μεγάλο βαθμό διεφθαρμένη γραφειοκρατία ολοκληρωτικού τύπου, η οποία όχι μόνον είναι αδιάβροχη σε αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, αλλά και εξαιρετικά επιθετική κάθε φορά που κρίνει ότι διακυβεύονται τα προνόμιά της. Αυτή η γραφειοκρατία, με ηγέτες δήθεν συνδικαλιστές, όχι μόνον παρεμπόδισε και ακύρωσε τις περισσότερες προσπάθειες παραγωγικής βελτιώσεως και εξελίξεως της οικονομίας, αλά επεδόθη και σε μία πρωτοφανή κατασπατάληση δημοσίου πλούτου, εμποδίζοντας κάθε πρωτοβουλία εξορθολογισμού του Δημοσίου.

Από ποσοτικής πλευράς, την περίοδο 1984-2009 έχουμε καταγράψει ακυρώσεις 1.260 επενδυτικών σχεδίων, συνολικής αξίας 21 δισεκατ. δολλαρίων περίπου, μέσω των οποίων θα είχαν δημιουργηθεί και 100.000 θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), αυτή η πληθωρική γραφειοκρατία απορροφούσε 7% παραπάνω από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας μας σε σύγκριση με άλλες χώρες μέλη του Οργανισμού –ποσοστό που σωρευτικά αντιστοιχεί σε 220 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 1982-2009. Αν στο ποσό αυτό προστεθούν εκβιαστικές απεργίες, κλοπές, σπατάλες, καταχρήσεις και άλλα τινα, τότε μπορούμε άνετα να μιλήσουμε για μία “μεγάλη ληστεία”, ύψους 500 δισεκατ. ευρώ, ήτοι δύο φορές το σημερινό ΑΕΠ της χώρας.

Με το ξέσπασμα της κρίσης, η ελληνική γραφειοκρατία είδε να περιορίζονται αμοιβές και συντάξεις των μελών της, πλην όμως ουδείς δημόσιος υπάλληλος απελύθη. Αντιθέτως, σημαντικό μέρος από τις δανειακές ενέσεις που δέχεται η χώρα απορροφάται από την γραφειοκρατία, η οποία δεν διστάζει να απεργεί για ψύλλου πήδημα εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας.

Στην αντίπερα όχθη, ο ιδιωτικός τομέας της εργασίας και των επιχειρήσεων πληρώνει βαρύτατο τίμημα στον βωμό της κρίσης. Τα δύο τελευταία χρόνια, βοηθούντων και των “ομάδων εφόδου” της κομμουνιστικής αριστεράς, πάνω από 700.000 εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα είναι άνευ εργασίας και περί τις 200.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν κλείσει. Από την άλλη, υγιείς ιδιωτικές επιχειρήσεις κλονίζονται και η πρώτη βιομηχανία της χώρας, ο τουρισμός, παραπαίει. Εν ολίγοις, η ιδιωτική οικονομία απειλείται και αυτή με κατάρρευση και το μέλλον της κυριολεκτικά κρέμεται από μία κλωστή.

Όλα αυτά αποτελούν βούτυρο στην φρυγανιά αδίστακτων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίες, μέσα από την αντιμνημονιακή ρητορική τους, επιχειρούν μία μεγάλη απάτη. Ερήμην της πραγματικότητος, προσπαθούν να προσεταιρισθούν τους εγκάθετους του πελατειακού πολιτικού συστήματος, ήτοι τους βολεμένους του δημοσίου τομέα –που στην ουσία είναι και η πηγή της κρίσης δημοσίου χρέους που πλήττει την Ελλάδα. Χωρίς ίχνος αιδούς, τούς υπόσχονται “μαγικές λύσεις”, που είναι το ισοδύναμο τού “λεφτά υπάρχουν” του κ. Γιώργου Α. Παπανδρέου. Προτείνουν αναδιαπραγματεύσεις του μνημονίου και άλλα παρόμοια, χωρίς να εξηγούν πού θα βρεθούν τα χρήματα για να χρηματοδοτηθούν τα ελλείμματα του Δημοσίου –τα οποία, βέβαια, θα πάρουν την ανηφόρα αν αντιστραφούν οι πολιτικές του μνημονίου. Αποκρύπτουν, επίσης, το γεγονός ότι ήδη, λόγω της ακυβερνησίας, τα ελλείμματα αυτά μεγαλώνουν, με δεδομένες τις καθυστερήσεις στην είσπραξη φορολογικών εσόδων και το πάγωμα των αποκρατικοποιήσεων.

Οι νέοι αυτοί πολιτικοί αγύρτες κάνουν πως δεν βλέπουν την φυγή των καταθέσεων από τις τράπεζες και προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν ότι καμμία ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να υπάρξει στην Ελλάδα με χρεοκοπημένο τον τραπεζικό τομέα –ο οποίος μόνον αν αρχίσουν να επανακάμπτουν οι καταθέσεις θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια του και να παίξει αναπτυξιακό ρόλο. Ας σημειωθεί δε ότι τα 18 δισεκατ. ευρώ κεφάλαια που δίδονται στις τράπεζες προέρχονται από την περίφημη δανειακή σύμβαση που ορισμένοι θέλουν να επαναδιαπραγματευθούν, ενώ ταυτοχρόνως μάς λένε ότι λεφτά υπάρχουν για ανάπτυξη της οικονομίας ακόμη και αν καταγγείλουμε το μνημόνιο. Πρόκειται για ψεύδος ολκής, το οποίο στις σημερινές συνθήκες προσλαμβάνει εγκληματικό χαρακτήρα. Η χώρα αντιμετωπίζει κολοσσιαίο πρόβλημα ρευστότητας και αν οι καταθέσεις στις τράπεζες πέσουν κάτω από τα 150 δισεκατ. ευρώ, την στιγμή που οι οφειλές προς αυτές ξεπερνούν τα 250 δισεκατ. ευρώ, η κατάσταση θα γίνει μη αναστρέψιμη.

Ποιος θα καταβάλει, τότε, το κόστος της μεγάλης πολιτικής απάτης;

Φάουστ

Κατά τους αναλυτές, η “κατάθεση” του Γκρεγκ Σμιθ κρούει τον κώδωνα όχι μόνον για την Goldman αλλά και για τους χρηματοπιστωτικούς και επενδυτικούς ομίλους συλλήβδην. Κεκλεισμένων των θυρών και μεταξύ των υψηλόβαθμων στελεχών τους, η συζήτηση διεξάγεται εδώ και πολλά χρόνια γύρω από το ερώτημα “το να κερδίζεις είναι καλό, αλλά το να κερδίζεις περισσότερα είναι καλύτερο ακόμα και εις βάρος των πελατών σου;”. Συνάδελφοι του Γκρεγκ Σμιθ, μιλώντας στον Guardian, δεν έκρυψαν ότι είχαν βρεθεί σε αντίστοιχη με αυτόν θέση. “Μοιάζει με την ιστορία του Φάουστ”, εξομολογείται ένας από αυτούς. “Πουλάς την ψυχή σου στον διάβολο, στους ζάπλουτους του κόσμου. Σε ενδιαφέρει να κερδίσεις εσύ και όχι τόσο ο πελάτης, καταβροχθίζεις μικρότερους διαχειριστές κεφαλαίων από εσένα και κάποια στιγμή πιθανώς και το αφεντικό σου να κάνει το ίδιο για σένα. Αρχικά δεν με πείραζε, αλλά έφτασα κάποτε στα όριά μου”.

Μιλώντας στο Reuters, ο Μπάρνεϊ Φρανκ, μέλος του Κογκρέσου και ένας από τους εμπνευστές του νόμου Ντοντ – Φρανκ για τη μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού κλάδου στις ΗΠΑ, είπε πως το κείμενο του Γκρεγκ Σμιθ θα επηρεάσει τα πλείστα τις τράπεζες, οι οποίες ανθίστανται στις αλλαγές. “Εναπόκειται στην Goldman Sachs να αποδείξει πως ό,τι κάνει ωφελεί τους πελάτες της και την ευρύτερη οικονομία”.

Πίσω στις ρίζες

Τι ήταν, όμως, αυτό, που ενόχλησε τόσο πολύ τον Γκρεγκ Σμιθ και μετά δώδεκα χρόνια στον επενδυτικό όμιλο οδηγήθηκε σε παραίτηση; Γιατί η συνείδησή του δεν τον άφηνε πλέον να βλέπει τους πελάτες του στα μάτια, όπως αποκαλύπτει ο ίδιος; Οι βασικές αρχές της Goldman, τις οποίες ασπαζόταν και διακήρυττε, όταν εξέταζε και προσλάμβανε νέους συναδέλφους του από τη δεξαμενή των αμερικανικών πανεπιστημίων, δεν τηρούνταν πια. “Η Goldman Sachs συνιστά ένα τόσο δομικό στοιχείο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ώστε δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως έχει”, παρατηρεί στο κείμενό του.

Κάνοντας μία αναδρομή, προσθέτει: “Οσο κι αν είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς, κομβικό συστατικό της επιτυχίας της τράπεζας ήταν πάντα η φιλοσοφία της για τη σημασία της ομαδικής εργασίας, την ακεραιότητα, το πνεύμα της σεμνότητας και το να κάνουμε κάθε φορά το σωστό για τους πελάτες μας. Από μέρους μου αισθανόμουν υπερήφανος να τους συμβουλεύω, με στόχο να πράττουν ό,τι θεωρούσα ορθό για εκείνους, ακόμα και αν αυτό σήμαινε λιγότερα έσοδα για την τράπεζα”.

Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή καθίστατο ολοένα και λιγότερο αποδεκτή από την Goldman – είχε έρθει η ώρα να αποχωρήσω πια». Η κατακλείδα της παραίτησής του είναι μία έκκληση προς την Goldman να θέσει και πάλι τον πελάτη στο επίκεντρο, να ξεριζώσει τα ηθικά χρεοκοπημένα στελέχη της ανεξαρτήτως του πόσα έσοδα της εξασφαλίζουν και να επιστρέψει στις θεμελιώδεις της αξίες. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2009 το περιοδικό Rolling Stone σε άρθρο του είχε χαρακτηρίσει την Goldman “γιγαντιαίο καλαμάρι – βρικόλακα”, ενώ το 2010 είχε κατηγορηθεί από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ για εξαπάτηση πελατών. Επί του παρόντος, εμπλέκεται σε μείζον σκάνδαλο συναλλαγών με τη χρήση απόρρητης πληροφόρησης.

Προσωπική πινελιά

Πέραν του ευρύτερου αντίκτυπου που έχει η παραίτηση του Γκρεγκ Σμιθ, υπάρχει και ένα προσωπικό στοιχείο. Αυτό έχει να κάνει με το ότι ίσως ενδόμυχα όλοι και όλες μας θα θέλαμε να τον μιμηθούμε. Να εγκαταλείψουμε, δηλαδή, εξίσου ηχηρά και θαρραλέα μία δουλειά, η οποία πια απέχει πόρρω των προσδοκιών μας. Toυλάχιστον αυτήν την εξήγηση δίνει ο Ιρλανδός κωμικός Κολμ Ο’ Ρέιγκαν σε σχόλιό του στο BBC. Και προσθέτει με τον πρέποντα κυνισμό ενός ανθρώπου που υπηρετεί την καυστική σάτιρα: “Οταν κατακαθήσει ο κουρνιαχτός από την παραίτηση, η Goldman θα προχωρήσει και ο Γκρεγκ Σμιθ θα κάνει το ίδιο, κλείνοντας συμφωνία για να γράψει βιβλίο στο οποίο θα περιγράφει τον βίο και την πολιτεία του στην τράπεζα”. Τελικώς, έτσι έγινε· και όσον αφορά την Goldman και όσον αφορά το βιβλίο.

Ακαριαία αντίδραση

Στην εκ των ένδον επίθεση η Goldman Sachs αντέδρασε ακαριαία, απευθυνόμενη στους υπαλλήλους και τα στελέχη της με επιστολή του επικεφαλής της, Λόιντ Μπλάνκφαϊν, και του γενικού διευθυντή της, Γκάρι Κον. Αμφότεροι επικαλέστηκαν ενδελεχή έρευνα, η οποία διεξήχθη με τη συμμετοχή των εργαζομένων της Goldman, σχετικά με τις μεθόδους λειτουργίας της και τις σχέσεις της με τους πελάτες της. Στην πλειονότητά τους οι ερωτηθέντες (ποσοστό 89%) επισήμαναν πως ο χρηματοπιστωτικός κολοσσός προσφέρει υποδειγματικές υπηρεσίες. Με ιδιαίτερη έμφαση οι Μπλάνκφαϊν και Κον ανέφεραν στην επιστολή την αντίθεσή τους προς τις απόψεις του Γκρεγκ Σμιθ, προσθέτοντας πως “δεν είναι αντιπροσωπευτικές του τρόπου με τον οποίο διαχειριζόμαστε την τράπεζά μας. Από τη δική μας οπτική γωνία, είμαστε επιτυχημένοι μόνο εάν οι πελάτες μας είναι εξίσου επιτυχημένοι”.

Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ με λιθουανικές και εβραϊκές ρίζες, ο Γκρεγκ Σμιθ εξασφάλισε πλήρη υποτροφία για να σπουδάσει Οικονομικά στο Στάνφορντ, από όπου αποφοίτησε το 2001. Αρχικά εργάστηκε στα γραφεία της Goldman στη Νέα Υόρκη και κατόπιν μεταπήδησε στο Λονδίνο. Αρκετοί άνθρωποι της Goldman θεωρούν τον Γκρεγκ Σμιθ έναν εξοργισμένο εργαζόμενο, ο οποίος απλώς έφυγε επειδή δεν προήχθη και οι πωλήσεις των επενδυτικών προϊόντων του δεν ήταν ικανοποιητικές. Οσοι διατηρούν φιλικές σχέσεις μαζί του έχουν να πουν μόνο καλά λόγια γι’ αυτόν, για την εργατικότητά του, τη φιλαλήθεια και τη σεμνότητά του. “Η αλήθεια έχει ύψιστη σημασία γι’ αυτόν”, λέει ο φίλος του και ιδρυτής των επενδυτικών κεφαλαίων Durban Capital, Ντέιβιντ Μπέρμαν. “Ποτέ δεν μου φάνηκε το στερεότυπο της Goldman, δηλαδή ένας επιθετικός άνθρωπος. Δεν νομίζω πως έχει άλλα κίνητρα”. Η δημόσια κατάθεση των απόψεών του δεν είναι κάτι νέο για τον Γκρεγκ Σμιθ. Λίγο προτού αποφοιτήσει από το Στάνφορντ, είχε δημοσιεύσει στην τοπική εφημερίδα The Stanford Daily ένα άρθρο του σχετικά με τις δυσκολίες εγκλιματισμού του στις ΗΠΑ και προσαρμογής του στην αμερικανική γλωσσική ιδιαιτερότητα.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 7.4.2012

Ωστόσο, η επιτυχής διεκπεραίωση του PSI, της ρύθμισης δηλαδή του μεγαλύτερου μέρους των ελληνικών χρεών που κατείχαν εγχώριοι και διεθνείς ιδιωτικοί φορείς, υπήρξε μεγάλο γεγονός, η σημασία του οποίου δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί, ούτε εντός, ούτε εκτός της χώρας.

Οσο κι αν πολλοί το προσπερνούν έχει μεγάλη σημασία η μετακύλιση του χρέους από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο, τον λεγόμενο επίσημο τομέα. Μέχρι τώρα η μεγάλη πίεση προς την ελληνική οικονομία, προέρχονταν από την απειλή αθέτησης υποσχέσεων προς το πλήθος των ιδιωτών που είχαν δανείσει το ελληνικό δημόσιο. Η απειλή της γρήγορης και άτακτης χρεοκοπίας αποτελούσε τη βάση αναστολής των πάντων. Η χώρα είχε μπει σε καραντίνα, σε καθεστώς αποκλεισμού από χρηματοδοτήσεις, επενδύσεις, συναλλαγές, απ’ οτιδήποτε. Και ανά πάσα στιγμή, από ένα τυχαίο γεγονός θα μπορούσε να τιναχθεί στον αέρα, να χρεοκοπήσει και αυτομάτως να απειληθεί με έξωση από την ευρωζώνη. Με τη ρύθμιση των χρεών προς τους ιδιώτες απαλλάχθηκε από αυτή την απειλή, από αυτό τον βραχνά.

Τώρα τα χρέη έχουν ρυθμισθεί και μεταφερθεί στον δημόσιο τομέα. Αυτή η μετακύλιση περιορίζει από το 90% στο 10% την απειλή εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη. Και επιπλέον δίνει τη δυνατότητα επιπρόσθετων ρυθμίσεων και διευκολύνσεων. Μπορούν να υπάρξουν καλύτεροι όροι, επιμηκύνσεις, μικρότερα επιτόκια και σε κάθε περίπτωση, άλλοι χειρισμοί που περιορίζουν σχεδόν εκμηδενίζουν την απειλή της άτακτης χρεοκοπίας. Δεν είναι άσχετο επίσης το γεγονός ότι μετά την ρύθμιση των χρεών άρχισαν οι ευρωπαίοι να συζητούν θέματα επενδύσεων, απελευθέρωσης κοινοτικών πόρων και άλλα σχετιζόμενα με την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, τα οποία προωθεί στις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός κ. Λ. Παπαδήμος.

Στον βαθμό δε που οι προβλεπόμενες πολλές ρυθμίσεις του δευτέρου μνημονίου εφαρμοσθούν και το παραγωγικό μοντέλο της χώρας τροποποιηθεί, το κλίμα θα αλλάξει ριζικά. Οσο θα εμπεδώνεται η εκτίμηση ότι η χώρα δεν πτωχεύει, αλλά αντιθέτως σταθεροποιείται σε χαμηλότερη βάση και αλλάζει, τότε θα αλλάξει και η ατμόσφαιρα. Οταν θα εκλείψει ο φόβος και η απειλή θα υπάρξουν σχεδόν αυτόματα αποφάσεις από όλους όσους έχουν συμφέρον ή βλέπουν ευκαιρίες στο νέο περιβάλλον.

Είναι βέβαιο ότι θα επανακατατεθούν στις ελληνικές Τράπεζες καταθέσεις που διέρρευσαν στο εξωτερικό ή κρύφτηκαν σε χρηματοκιβώτια και μπαούλα.

Επίσης όσοι έβλεπαν την Ελλάδα ως ζώνη επενδύσεων θα επανέλθουν. Το ελληνικό χρηματιστήριο αυτή τη στιγμή είναι από τα φθηνότερα στον κόσμο, η αξία των ελληνικών επιχειρήσεων έχει καταπέσει στο ναδίρ, η υποτίμηση των πάντων έχει καταστήσει την Ελλάδα ζώνη ευκαιριών.

Οταν θα συνειδητοποιηθεί η αλλαγή, δεν μπορεί παρά να προκαλέσει το ενδιαφέρον Ελλήνων και ξένων. Είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθεί. Και εξαρτάται βεβαίως από τη ταχύτητα και τη συνέπεια εφαρμογής του προγράμματος εξυγίανσης.

Οσο πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά προωθηθεί τόσο ταχύτερα θα αμβλυνθούν και οι συνέπειές του. Με άλλα λόγια το μεγάλο κακό έχει περάσει.

Από εδώ και πέρα μόνο κέρδη μπορεί να έχει η ελληνική οικονομία, αρκεί να μην πισωγυρίσει.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 20.3.2012

Έτσι, σε μία χώρα 11 εκατομμυρίων κατοίκων η οποία χρωστά 360 δισεκατ. ευρώ, βοηθήθηκε με άλλα 230 δισεκατ. ευρώ και τής χαρίστηκαν 110 δισεκατ. ευρώ, σημαντικό μέρος του πληθυσμού της υβρίζει τους δανειστές και συμπαραστάτες, ζητώντας και τα ρέστα. Αυτό συμβαίνει δε την ώρα που τα 360 δισεκατ. ευρώ βοήθεια προς την Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων αντιπροσωπεύουν δέκα φορές την δυτική βοήθεια προς 700 εκατομμύρια πεινασμένους της Αφρικής! Αυτή είναι μία θλιβερή και οδυνηρή για τους πεινασμένους πραγματικότητα, την οποία βεβαίως οι όμορφες “προοδευτικές” ψυχές στην Ελλάδα προσποιούνται ότι αγνοούν. Αυτή είναι η κατάντια τους.

Κατά τα λοιπά, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημοσίου χρέους –παρά τις Κασσάνδρες– συνιστά μία εξαιρετική εξέλιξη για το ελληνικό Δημόσιο, αλλά όχι για τους μετόχους των ελληνικών τραπεζών οι οποίοι, χωρίς οι ίδιοι να φέρουν οποιαδήποτε ευθύνη, καλούνται να επωμισθούν ζημιές δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Θα πρέπει δε να υπογραμμισθεί ιδιαιτέρως ότι βασική αιτία των ζημιών αυτών ήταν η τοποθέτηση, εκ μέρους των τραπεζών, μέρους της ιδιωτικής αποταμίευσης που διαχειρίζονται σε ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου ή σε δάνεια δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου, όπως επέβαλλαν οι κανόνες χρηστής διαχείρισης –σύμφωνα με τους οποίους τα κρατικά ομόλογα και οι κρατικές εγγυήσεις αξιολογούνται ως επενδύσεις μηδενικού κινδύνου.

Από την άλλη πλευρά, οι υβρίζοντες τους δανειστές μας θα πρέπει να πληροφορηθούν ότι σε αυτή την κρίσιμη για την χώρα μας συγκυρία, οι φορολογούμενοι άλλων κρατών μελών της ευρωζώνης αναλαμβάνουν μεγάλα βάρη για να βοηθηθεί η Ελλάδα. Η αλληλεγγύη αυτή εκφράζεται με την διαγραφή μέρους του χρέους, κατά 110 δισεκατ. ευρώ, την επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής κατά 11 έως 30 έτη, την δεκαετή περίοδο χάριτος στην πληρωμή χρεολυσίων, τα χαμηλότερα επιτόκια δανεισμού στα διακρατικά δάνεια (μείωση του περιθωρίου σε 150 μονάδες βάσης, από 200 και 300 μονάδες βάσης μέχρι σήμερα), μείωση του επιτοκίου στα νέα ελληνικά ομόλογα κάτω από το επιτόκιο της αγοράς, στο 2% μέχρι το 2015 και 3% από το 2015 έως το 2020, την μεταφορά κερδών που σχετίζονται με την διακράτηση ελληνικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες του ευρωσυστήματος, καθώς, βεβαίως, και την παροχή πόρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας σημαντικού ύψους για να καλυφθούν τα δημοσιονομικά ελλείμματα του ελληνικού κράτους τα επόμενα χρόνια, μέχρι να ορθοποδήσει η χώρα.

Οποιαδήποτε άλλη μικρόψυχη θεώρηση των πραγμάτων δεν συνάδει με την κρισιμότητα της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε, ενώ η τήρηση των όρων που συνοδεύουν το 2^ο ΠΧΣ είναι έτσι κι αλλιώς αναγκαία για την ανόρθωση της οικονομίας της χώρας μας. Είμαστε οι αποδέκτες των ωφελειών από την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους που έχει γίνει ποτέ. Δεν πρέπει να λησμονούμε μία “μικρή λεπτομέρεια”: Δεν μάς χρωστάει κανένας τίποτα. Εμείς χρωστάμε.

Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι, πέρα από την απλόχερη οικονομική βοήθεια, με την απόφαση της 21^ης Φεβρουαρίου 2012 δίδεται στην Ελλάδα η δυνατότητα να επιταχύνει ως συγκροτημένη πολιτεία και ως πλήρως μέλος της ευρωζώνης την εφαρμογή του προγράμματός της για δημοσιονομική προσαρμογή, με καταπολέμηση της σπατάλης, της διαφθοράς και της ανεξέλεγκτης φοροδιαφυγής, καθώς και για εκ βάθρων διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ώστε να υπάρξει ουσιαστική, εις βάθος και μόνιμη βελτίωση του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου λειτουργίας της οικονομίας της.

Σαφώς δε η πρόοδος στους ανωτέρω τομείς είναι αναγκαία για να επανέλθει η χώρα μας σε δυναμική πραγματική οικονομική ανάπτυξη και σε αύξηση των εγχώριων εισοδημάτων και να εξασφαλίσει την οριστική έξοδό της από την κρίση –με παραγωγική εργασία (αντί για βόλεμα στο Δημόσιο), με καλύτερη οργάνωση και επιχειρηματικότητα (αντί για κυνήγι επιδοτήσεων, νομοθετημένων από το κράτος κλειστών επαγγελμάτων και υποχρεωτικών ποσοστών κέρδους, μη ανταγωνιστικών κρατικών προμηθειών, κ.α.), και με την εκμετάλλευση των σημαντικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας. Επίσης, αποτρέπεται οριστικά η διολίσθηση της Ελλάδας σε μία κατάσταση ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας, δηλαδή σε μία κατάσταση εκ βάθρων διασάλευσης κάθε βασικού  θεσμού λειτουργίας της κοινωνίας και της οικονομίας της χώρας, εξόδου από το ευρώ και καταποντισμού της αγοραστικής αξίας των εισοδημάτων και των αποταμιεύσεων, κυρίως των εργαζομένων και των συνταξιούχων, και εκμετάλλευσης των οικονομικών, επιχειρηματικών και γενικότερων δυσκολιών των ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Σημειώνεται ότι οι όροι που συνοδεύουν το πρόγραμμα και περιλαμβάνονται στο νέο Μνημόνιο Συνεννόησης είναι εν πολλοίς αυτονόητες ρυθμίσεις που αντιμετωπίζουν με αποτελεσματικότητα τις αγκυλώσεις και δυσλειτουργίες και επιτρέπουν την βιωσιμότητα ανακάμψεως της ελληνικής οικονομίας μόλις διαμορφωθούν συνθήκες αυτοδυνάμου αναπτύξεως. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Μνημόνιο αποτελεί βεβαίως αναγκαία, αλλά όχι και ικανή συνθήκη για να βγει η χώρα το ταχύτερο δυνατόν από την κρίση, την ύφεση και την μιζέρια. Απαιτούνται πρωτοβουλίες αναπτυξιακού περιεχομένου, που στην παρούσα συγκυρία εστιάζονται σε δύο τομείς: επενδύσεις και χρηματοδότηση.

Στις επενδύσεις μπορούν να συνεισφέρουν οι ιδιωτικοποιήσεις, με παράλληλη δημοπράτηση μεγάλων επενδυτικών έργων στο επίπεδο της λιμενικής οικονομίας, της ενέργειας και του τουρισμού. Αν την ίδια στιγμή αξιοποιηθούν και τα 14 δισεκατ. ευρώ των ευρωπαϊκών Ταμείων για έργα υποδομών, είναι πολύ πιθανόν η Ελλάδα να προσελκύσει και ξένες άμεσες επενδύσεις.

Όμως, ταυτοχρόνως, τονίζει το Δελτίο της Alpha Bank, είναι απαραίτητη και η επανεκκίνηση της τραπεζικής χρηματοδότησης, για να μπορέσουν οι ελληνικές επιχειρήσεις (και τα νοικοκυριά) να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι δυνατό να γίνει με παρεμβάσεις στην λειτουργική και διοικητική αυτοδυναμία των τραπεζών για να διοχετεύσουν ρευστότητα στην αγορά, ανεξαρτήτως τήρησης ή μη των κανόνων χρηστής ανάληψης πιστωτικών κινδύνων. Δεν είναι οι τράπεζες αυτές που εμποδίζουν σήμερα τα προγράμματα του αναπτυξιακού νόμου ή του ΕΣΠΑ, ενώ και η ανακεφαλαιοποίησή τους δεν πρόκειται από μόνη της να αλλάξει το επίπεδο ρευστότητος στην αγορά. Αυτό που απαιτείται πρωτίστως είναι η επανάκαμψη των τραπεζικών καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα και η αναθεώρηση των ασφυκτικών χρονικών περιθωρίων για την αναπλήρωση των κεφαλαίων σε μία περίοδο που πάρα πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες θα προχωρήσουν σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.

Με άλλα λόγια, η βελτίωση της ρευστότητος και η καταπολέμηση της ανεργίας προϋποθέτουν άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία, από την οποία τα δύο τελευταία χρόνια διέρρευσαν πάνω από 65 δισεκατ. ευρώ καταθέσεις. Διέρρευσε, δηλαδή, μία σημαντική δύναμη πυρός, η οποία μπορεί να επανασυσταθεί.

Σε περίπτωση ελεγχόμενης χρεοκοπίας, λοιπόν, η χώρα θα παραμείνει στην ευρωζώνη, θα βιώσει μακρά περίοδο λιτότητας και θα υπάρξει δίχτυ προστασίας για τις τράπεζες και τα ασφαλιστικά ταμεία. Προς το παρόν, το δίχτυ αυτό δεν υπάρχει. Θα δημιουργηθεί μόνον αν η ΕΚΤ αλλάξει τους κανόνες της και αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφασίσουν να ενισχύσουν το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) με περισσότερους πόρους. Με άλλα λόγια, εκτός από τις τράπεζες και τους επενδυτές, το “μάρμαρο” θα πρέπει να πληρώσουν και οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι. Αυτή είναι μία πρώτη προϋπόθεση για να μπορούμε να μιλάμε για ελεγχόμενη χρεοκοπία.

Δεύτερη προϋπόθεση φαίνεται πως είναι, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, η επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων -δηλαδή τα έσοδα του προϋπολογισμού να είναι μεγαλύτερα από τις δαπάνες, εξαιρουμένων των τόκων. Αυτό θα επιτρέψει στην χώρα να τα βγάζει πέρα κουτσά-στραβά με τους δικούς της πόρους και να κατευθύνεται το εναπομένον δάνειο της τρόϊκας στην εξόφληση των δανειακών της αναγκών. Ούτε αυτή η προϋπόθεση ικανοποιείται αυτή την στιγμή. Στόχος του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος είναι η επίτευξη πρωτογενών πλεονασμάτων το 2012. Κάτι που μένει να αποδειχθεί.

Ο συνδυασμός των δύο αυτών προϋποθέσεων φέρνει την πιθανή εφαρμογή του Plan B προς το τέλος του 2011 ή στις αρχές του 2012, εκτιμούν -αν και με μεγάλο βαθμό αβεβαιότητας- οι αναλυτές. Προφανώς, όσοι οργανώνουν το σχέδιο θα φροντίσουν ώστε το διάστημα αυτό να διασφαλιστεί η μη μετάβαση της κρίσης στις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Γιατί ακόμα και μόνον η Ιταλία αν επηρεαστεί, οι ζημίες θα είναι ανυπολόγιστες. Επιπλέον, στο διάστημα αυτό πρέπει να ξεκαθαριστεί τί θα γίνει με το νέο πακέτο βοήθειας, της 21ης Ιουλίου -διότι το υφιστάμενο λήγει στα μέσα του 2013 και δεν φτάνει ούτε για την εξυπηρέτηση των δανειακών αναγκών. Πιο αναλυτικά, στην περίπτωση ελεγχόμενης χρεοκοπίας θα έχουμε:

1. Για τις τράπεζες

Τα τραπεζικά ιδρύματα θα περάσουν πολύ δύσκολες στιγμές, θα τελούν υπό καθεστώς αβεβαιότητας και θεωρητικά θα στηριχθούν από την ΕΚΤ και τον EFSF, που θα μπορεί να αγοράζει ομόλογα και να χορηγεί δάνεια στα κράτη μέλη, όπως η Ελλάδα -και όχι μόνο- για την εξασφάλιση της κεφαλαιακής τους επάρκειας. Έτσι, οι καταθέτες θα είναι ασφαλείς. Οι καταθέσεις τους θα παραμείνουν διαθέσιμες, στο σύνολό τους, σε ευρώ. Κρίσιμος παράγοντας στην προκειμένη περίπτωση είναι η επικράτηση συνθηκών ψυχραιμίας στο κοινό. Αν αυτό δεν καταστεί δυνατόν και εκδηλωθούν φαινόμενα πανικού και μαζικών υπεραναλήψεων, αναλυτές δεν αποκλείουν να τεθεί όριο υπεραναλήψεων. Όμως, υποστηρίζουν τραπεζικοί παράγοντες, αυτό θα είναι προσωρινό και δεν θα συνεπάγεται “κούρεμα” στις καταθέσεις.

Ωστόσο, αν κάποιοι αποτρέψουν την ελεγχόμενη χρεοκοπία και για πολιτικο-κομματικούς λόγους την καταστήσουν μη ελεγχόμενη, το τραπεζικό σύστημα θα καταρρεύσει αμέσως.

2. Για τους δανειολήπτες

Πάντα θεωρητικά, σε πρώτη φάση δεν αλλάζει τίποτα. Όμως, στο μέτρο που θα υποχωρούν οι μισθοί και γενικά τα έσοδα του νοικοκυριού, για πολλούς δανειολήπτες η εξυπηρέτηση των δανείων τους θα γίνεται δυσχερέστερη. Είναι βέβαιον, έτσι, ότι θα υπάρξουν νέες ρυθμίσεις και επαναδιαπραγματεύσεις χρεών, ιδιαίτερα δε αυτών που είναι προϊόν υψηλότοκου δανεισμού μέσω πιστωτικών καρτών.

3. Για τα τραπεζικά ομόλογα

Εκτιμάται ότι οι ελληνικές τράπεζες έχουν ελληνικά ομόλογα 50 δισεκατ. ευρώ. Για να αντέξουν την ζημιά ενός κουρέματος 50%, σύμφωνα με το γερμανικό Plan B (άλλα σενάρια, όπως της Citigroup, μιλούν για 60%-80%), θα χρειαστούν επανακεφαλαιοποίηση. Ανάλογα με τον τρόπο που θα γίνει αυτό, μπορεί να οδηγήσει κάποιες σε κρατικοποιήσεις και τους μετόχους τους σε περαιτέρω δραστική μείωση της περιουσίας τους.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, εξάλλου, εκτιμάται πλέον ότι οι ζημιές στις τράπεζες από την κρίση των ομολόγων είναι 400 δισεκατ. ευρώ (σύμφωνα με την Merrill Lynch). Είναι ένα ποσόν που τρομάζει τους Ευρωπαίους, αφού κάποιος θα χρειαστεί να βάλει βαθειά το χέρι στην τσέπη -και αυτός θα είναι κυρίως ο Γερμανός πολίτης.

4. Για τους ασφαλισμένους

Όλα τα σενάρια που κάνουν λόγο για δίχτυ προστασίας τραπεζών, υποστηρίζουν ότι το ίδιο θα ισχύσει και για τα ασφαλιστικά ταμεία και τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες που έχουν επενδύσει σε ομόλογα. Υπολογίζεται ότι τα ασφαλιστικά ταμεία κατέχουν ομόλογα αξίας 30 δισεκατ. ευρώ. Από την άλλη, τα συνολικά τους ανοίγματα υπολογίζονται σε 300 δισεκατ. ευρώ. Πρόκειται έτσι για ωρολογιακή βόμβα -την οποία δεν είναι βέβαιο σε ποιον βαθμό οι υπεύθυνοι της ευρωζώνης έχουν λάβει υπ’ όψιν τους. Κατά την εκτίμησή μας, περαιτέρω μείωση των συντάξεων είναι αναπόφευκτη, αν η κυβέρνηση θέλει οι συντάξεις να συνεχίσουν να καταβάλλονται κανονικά. Όσο για πρόωρες εξόδους στην σύνταξη, καλύτερα να αποφεύγονται.

5. Για την ανάπτυξη

Από την στιγμή που θα υπάρξει “κούρεμα” του ελληνικού χρέους, η επιστροφή στις αγορές για νέο δανεισμό γίνεται απαγορευτική -και αυτό θα ισχύσει για αρκετά χρόνια. Συνεπώς, η χώρα θα είναι ουσιαστικά απόλυτα εξαρτημένη από τα δάνεια της τρόϊκας, τα οποία προφανώς θα δίνονται με το σταγονόμετρο και όχι για να καλύψουν πρωτογενή ελλείμματα -κάτι που θα ελέγχεται με συνεχή παρουσία Ευρωπαίων ελεγκτών στην Αθήνα, όπως όλα δείχνουν. Αυτές οι συνθήκες ασφυκτικής λιτότητας δημιουργούν αβεβαιότητα για την ανάπτυξη.

Από την άλλη μεριά, η εξάλειψη των ελλειμμάτων και η υποχώρηση του χρέους σε βιώσιμα επίπεδα απελευθερώνουν πόρους υπέρ της ιδιωτικής οικονομίας και -θεωρητικά- λειτουργούν ευνοϊκά για την ανάπτυξη. Ακόμη περισσότερο ευνοϊκή -πάντα θεωρητικά- μπορεί να είναι η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας που θα προκύψει από την μείωση των μισθών και των τιμών. Αλλά αν οι επενδύσεις βασιστούν μόνο στο φτηνό εργατικό δυναμικό, τις χαμηλές τιμές των ακινήτων, της περιουσίας και των μετοχών, το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι το επιθυμητό. Γι αυτό, είναι ζωτικό η μελλοντική ανάπτυξη να στηριχθεί σε τομείς υψηλής άϋλης προστιθέμενης αξίας, που είναι ο τουρισμός, η έρευνα και καινοτομία, η πράσινη ενέργεια, η εκπαίδευση, ο πολιτισμός και γενικά δραστηριότητες που συνδέονται με το μυαλό και το θαυμάσιο ελληνικό φυσικό περιβάλλον. Πολύτιμη από την άποψη αυτή είναι η σχετική μελέτη της McKinsey, που έγινε για λογαριασμό του ΣΕΒ.

6. Για τις αμοιβές εργασίας

Η λιτότητα θα συνεχισθεί και το “όνειρο” της δημοσιοϋπαλληλίας πάει περίπατο. Αναπόφευκτη είναι επίσης και η συρρίκνωση του δημόσιου τομέα, που είναι και η κύρια αιτία της σημερινής κρίσης. Για μία περίοδο η λιτότητα θα αγγίξει και τον ιδιωτικό τομέα, δεδομένου ότι μειώνονται τόσον οι τραπεζικές πιστώσεις όσο και οι κρατικές προμήθειες. Θα έχουμε έτσι ριζικές αλλαγές στην ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα, η οποία θα ακολουθήσει νέους δρόμους. Για την ώρα, όμως, ο ιδιωτικός τομέας είναι αυτός που πληρώνει τα σπασμένα της κρίσης και όχι οι συντεχνίες που την τροφοδοτούν.

Κακά τα ψέματα, οι καλές ημέρες της διεθνοποίησης, της επέκτασης και της μεγέθυνσης έχουν περάσει ανεπιστρεπτί για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Ολος εκείνος ο δημιουργικός κύκλος μεταξύ 1990 και 2007 δείχνει να έχει τελειώσει. «Πώς ολισθήσαμε σε αυτό το σημείο χωρίς να το καταλάβουμε;» διερωτάται στις ιδιωτικές συνομιλίες του ο κ. Ι. Κωστόπουλος, από τους πρωτεργάτες της ελληνικής τραπεζικής άνοιξης.

Αυτή τη στιγμή οι ελληνικές τράπεζες μοιάζουν “πουκάμισα αδειανά”, εξαρτούν τη δραστηριότητά τους από τη στάση του Ζαν-Κλοντ Τρισέ, από την αποδοχή και την τιμολόγηση των ενεχύρων τίτλων που στέλνουν στη Φραγκφούρτη και την τύχη τους από τις ζημιές που θα βγάλει η ανταλλαγή των ομολόγων που οργανώνει ο υπουργός Οικονομικών κ. Ευ. Βενιζέλος και από τις επισφάλειες που θα καταγράψει ο διοικητής της Τράπεζας Ελλάδος κ. Γ. Προβόπουλος, με τη βοήθεια της ΒlackRock, μιας αμερικανικής πολυεθνικής συμβουλευτικής εταιρείας, που ανέλαβε την ίδια δουλειά στην Ιρλανδία και οδήγησε μαζικά τις ιρλανδικές τράπεζες στην κρατικοποίηση.

Οι αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής των Βρυξελλών, ειδικά τις πρώτες ημέρες όταν είδαν να εισρέουν και πάλι καταθέσεις έπειτα από μεγάλο διάστημα εκροών, ανακούφισαν κάπως τους τραπεζίτες. Ωστόσο η συνέχεια ήταν και πάλι αποκαρδιωτική. Η μετάδοση της κρίσης χρέους στην υπόλοιπη Ευρώπη, η ανύψωση των επιτοκίων στην Ιταλία, στην Ισπανία και αλλού, όλο αυτό το ξεπούλημα τίτλων και μετοχών σε όλο τον κόσμο, επανέφεραν τους πάντες σε κατάσταση επιφυλακής. Η επιμονή ταυτόχρονα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στα μέτρα ταχείας απεμπλοκής των ελληνικών τραπεζών από τη χρηματοδότηση της Φραγκφούρτης επέτεινε την αβεβαιότητα. Επιπλέον, το γεγονός ότι ο υπουργός Οικονομικών κάλεσε τους κρατικούς επιτρόπους να ασκήσουν τα καθήκοντά τους, αλλιώς θα αλλάξουν, αλλά και οι αναφορές κυβερνητικών στελεχών για τα ελλείμματα χρηματοδότησης της οικονομίας θορύβησαν τους πάντες. Ουσιαστικά εξελήφθησαν ως σημάδια νέων πιέσεων και επερχόμενων εξελίξεων.

Οπως Ιρλανδία…

Αλλά εκείνο που προκάλεσε πραγματικά ρίγη αγωνίας στους τραπεζίτες ήταν η πρόσληψη της ΒlackRock από την Τράπεζα της Ελλάδος προκειμένου να εκτιμήσει το ύψος των επισφαλών δανείων. Οι περισσότεροι των τραπεζιτών είχαν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις στον κ. Προβόπουλο όταν εκείνος έκανε την πρώτη νύξη. Και αυτό γιατί η αμερικανική συμβουλευτική εταιρεία είχε συμπεριφερθεί πολύ σκληρά στο ιρλανδικό τραπεζικό σύστημα. Οι ιρλανδικές τράπεζες με ενεργητικό 270 δισ. ευρώ φορτώθηκαν με επισφάλειες 24 δισ. ευρώ και χρειάστηκαν αντίστοιχες επανακεφαλαιοποιήσεις, πράγμα που δεν μπορούσαν να επιτύχουν και έτσι οδηγήθηκαν στο κράτος. Το ενεργητικό των ελληνικών τραπεζών είναι περίπου 250 δισ. ευρώ. Τυχόν ανάδειξη αντίστοιχων επισφαλειών και απαίτηση για κεφαλαιακές ενισχύσεις της τάξης των 10-15 δισ. ευρώ θα οδηγούσε τις ελληνικές τράπεζες σε σίγουρη κρατικοποίηση. Αν υπολογισθεί μάλιστα ότι θα απαιτηθούν νέα κεφάλαια ύψους 2,5- 5 δισ. ευρώ για την κάλυψη των ζημιών από τη διαδικασία ανταλλαγής των κρατικών ομολόγων που κατέχουν, τότε δικαίως ανησυχούν οι ιδιώτες τραπεζίτες ότι σύντομα μπορεί να τεθεί ιδιοκτησιακό ζήτημα. Οταν μάλιστα ο υπουργός Οικονομικών κ. Βενιζέλος μεταδίδει προς πάσα κατεύθυνση ότι οι μέτοχοι των ελληνικών τραπεζών θα πρέπει να ενισχύσουν με κεφάλαια τα πιστωτικά ιδρύματα που κατέχουν, το μήνυμα γίνεται σαφέστερο.

Λογικά στο τέλος Σεπτεμβρίου οι ελληνικές τράπεζες θα γνωρίζουν πόσες ζημιές θα αναλογούν στην καθεμία από την ανταλλαγή των ομολόγων. Και στο τέλος Δεκεμβρίου θα ξέρουν επίσης το ύψος των ακάλυπτων επισφαλειών που θα προσδιορίσει η Τράπεζα της Ελλάδος μέσω της αμερικανικής συμβουλευτικής εταιρείας.

Μυστικά ραντεβού

Εναντι των προοπτικών που διαφαίνονται, οι τράπεζες κάνουν σενάρια και προσπαθούν να προσδιορίσουν το ύψος των νέων κεφαλαίων που θα χρειαστούν. Αν τα ποσά είναι μεγάλα και συνολικά κυμαίνονται μεταξύ 10-15 δισ. ευρώ τότε οι εξελίξεις πρέπει να θεωρούνται αναπότρεπτες και θα οδηγήσουν στον “αναδασμό” του εγχώριου τραπεζικού που περιγράφει ο υπουργός Οικονομικών κ. Ευ. Βενιζέλος.

Το ερώτημα που τίθεται, υπό αυτές τις συνθήκες, είναι τι είδους “αναδασμός” θα είναι αυτός και πότε θα γίνει.

Οι τραπεζίτες αντιλαμβάνονται πάντως ότι αν αφήσουν τα γεγονότα να εξελιχθούν θα βρεθούν προ αδιεξόδων και θα χάσουν την πρωτοβουλία των κινήσεων. Είναι κοινό μυστικό στην τραπεζική αγορά ότι αυτή τη στιγμή όλοι συζητούν με όλους. Μπορεί να μην ομολογούνται οι επαφές, αλλά είναι βέβαιο ότι γίνονται. Ουσιαστικά υπάρχουν τρεις ομάδες τραπεζών. Στην πρώτη εντάσσονται οι τέσσερις μεγαλύτερες και συγκεκριμένα η Εθνική, η Εurobank, η Αlpha και η Πειραιώς. Στο δεύτερο γκρουπ ανήκουν το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, η Αγροτική Τράπεζα και οι μικρότερες τράπεζες. Ξεχωριστή ομάδα συγκροτούν η Εμπορική και η Γενική που ελέγχονται από ισχυρές γαλλικές τράπεζες, οι οποίες μπορεί να σκέπτονται διάφορα, καθώς μόνες τους δεν κατάφεραν να τις λειτουργήσουν αποδοτικά. Επίσης είναι οι κυπριακές τράπεζες και ειδικότερα η Τράπεζα Κύπρου και η Μarfin του κ. Βγενόπουλου.

Τον τόνο λοιπόν θα δώσει η πρώτη ομάδα τραπεζών. Πολλά θα εξαρτηθούν από το τι θα γίνει με αυτές και ιδιαιτέρως από τις σταυροειδείς σχέσεις που πιθανώς θα διαμορφωθούν. Ολοι, για παράδειγμα, γνωρίζουν ότι Εurobank και Πειραιώς θα προτιμούσαν τη συγχώνευσή τους με την Εθνική Τράπεζα. Η τελευταία όμως δεν είναι βέβαιο ότι θα ήθελε κάποια από τις δύο. Εχει μετρήσει στο παρελθόν και έχει εμπράκτως εκδηλώσει το ενδιαφέρον της για την Αlpha Βank, η οποία ωστόσο θα προτιμούσε άλλη λύση μετά την αποτυχημένη απόπειρα του περασμένου Ιανουαρίου. Εκείνο το προξενιό χάλασε και προκάλεσε έχθρες μεταξύ των δύο διοικήσεων… Ακόμη είναι γνωστό επίσης ότι αυτόν τον καιρό γίνονται συζητήσεις μεταξύ Εurobank και Αlpha. Ορισμένοι πάντως υποστηρίζουν ότι ένα σχήμα μεταξύ των δύο συγκεκριμένων ιδιωτικών τραπεζών δεν θα είναι βιώσιμο εξαιτίας του γεγονότος ότι και οι δύο τράπεζες έχουν λάβει συνολική κρατική ενίσχυση της τάξης των 2 δισ. ευρώ, την οποία θα χρειαστεί να επιστρέψουν εντός του 2013. Το πρόβλημα εξεύρεσης κεφαλαίων θα παραμένει έντονο και για τη συγχωνευόμενη τράπεζα. Από εκεί και πέρα αναζητούνται λύσεις με διεθνείς εταίρους, αλλά όσο το πρόβλημα της χώρας παραμένει οξύ και άλυτο το ενδιαφέρον είναι περιορισμένο. Θα έλεγε κανείς ότι το τραπεζικό παζλ είναι δύσκολο, οι επιλογές είναι περιορισμένες, αλλά και οι χρηματοδοτικές ανάγκες της οικονομίας μεγάλες και πιεστικές. Αν δεν εξευρεθεί τρόπος ενίσχυσης της ρευστότητάς τους τότε η κρατική παρέμβαση και η επιβολή λύσεων πρέπει να θεωρούνται επιβεβλημένες. Από αυτή την άποψη δεν είναι απίθανο τελικά να οδηγηθούμε σε ντε φάκτο κρατικοποίηση των τραπεζών, ως μέσο λύσης του γόρδιου δεσμού.

Αλλάζει ο επιχειρηματικός χάρτης

Οι αλλαγές στο τραπεζικό σύστημα θα αποτελέσουν τη βάση ευρύτερων ανακατατάξεων στον κύκλο των επιχειρήσεων και των συμφερόντων γενικότερα. Η οικονομική κρίση αυτή καθεαυτή αποκάλυψε πλήθος συγκεκαλυμμένων προβλημάτων στον κόσμο των επιχειρήσεων και εκείνη του τραπεζικού συστήματος ακόμη περισσότερα. Τα ντουλάπια των τραπεζών είναι γεμάτα σκελετούς, ειδικές σχέσεις, προνομιακές χρηματοδοτήσεις και μη εξυπηρετούμενα, αλλά συνεχώς αναχρηματοδοτούμενα δάνεια.

Ολοι αυτοί οι παλαιοί δεσμοί δοκιμάζονται τώρα και λογικώς θα φέρουν συγκρούσεις και αναστατώσεις. Η παλαιά τάξη πραγμάτων αρχίζει σιγά-σιγά και έχει υπαρξιακά προβλήματα, οι τράπεζες δεν διαθέτουν αρκετά χρήματα να καλύψουν παλαιούς δεσμούς και σχέσεις, η οικονομία έχει τις δικές της ανάγκες και οι νέοι παίκτες που εμφανίζονται σιγά-σιγά είναι απαιτητικοί, δεν σηκώνουν τους παλαιούς συμβιβασμούς, θέλουν καθαρές σχέσεις, καθαρό παιγνίδι.

Στον βαθμό όπου το κράτος αρχίσει να πουλάει μαζικά περιουσιακά του στοιχεία και οι παλαιές επιχειρηματικές οικογένειες δεν διαθέτουν δυνάμεις, ούτε διάθεση εμπλοκής, νέες ισορροπίες θα διαμορφωθούν στη χώρα.

Καινούργια “παιδιά” θα εμφανιστούν στη γειτονιά. Πολλά από αυτά θα είναι ξένα ή δικά μας, της θάλασσας ή της μοντέρνας επιχειρηματικότητας, με άλλη κουλτούρα, άλλα ήθη και ίσως πιο επιθετική διάθεση. Κοινή είναι η πεποίθηση ότι η κρίση θα αλλάξει όχι μόνο τον επιχειρηματικό χάρτη, αλλά ολόκληρη τη χώρα.

Ολοι πλέον αντιλαμβάνονται ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε διαδικασία μετάλλαξης. Και η πολιτική έχει μεγάλο ρόλο σε αυτή.

Οσοι είναι σε θέση να κατανοήσουν το βάρος και το βάθος της επερχόμενης αλλαγής επισημαίνουν ότι η διεκδικούμενη συναίνεση δεν είναι εύρημα ή ευφυολόγημα.

Είναι ανάγκη και προϋπόθεση για την οργανωμένη και συντεταγμένη μετάβαση στη νέα εποχή. Αλλιώς άναρχη θα είναι η μετάβαση, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνία, την πολιτική και την οικονομία. Ορισμένοι της πολιτικής δείχνουν να μην αντιλαμβάνονται τις συνέπειες και επιμένουν στα παλιά. ΄Η, όπως λένε ορισμένοι, τα δίνουν όλα για την εξουσία, αδιαφορώντας αν η χώρα γυρίσει στο ΄50. Οφείλουν ωστόσο να γνωρίζουν ότι σε αυτή την εκδοχή δεν θα υπάρχει χώρος για αυτούς…

Δημοσιεύθηκε στο TOVIMA.gr, 7.8.2011

Η οργάνωση και προοπτική της ζωής των Ελλήνων όπως είχε οργανωθεί τις προηγούμενες δεκαετίες έχει πλέον ανατραπεί. Και αυτό είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο. Οποιος δεν το αναγνωρίζει ή δεν το βλέπει, απλώς εθελοτυφλεί.

Πλήθος σχέσεων και κανόνων έχει αναιρεθεί, η κρίση και οι πολλές εκφράσεις της έχουν επιβάλει τα δικά τους μέτρα, τα δικά τους σταθμά, τις δικές τους νομοτέλειες.

Δεν υπάρχει πεδίο αυτή τη στιγμή της οικονομικής και κοινωνικής ζωής που να μην έχει μεταβληθεί.

Από τις εργασιακές σχέσεις και τις αμοιβές, την ίδια εργασία, τους όρους αυτής και τις συντάξεις, μέχρι την άσκηση του εμπορίου, τις δοσοληψίες και τα συναλλακτικά ήθη, τα πάντα έχουν είτε διαβρωθεί, είτε ριζικά μεταβληθεί. Οι κοινωνικές σχέσεις επίσης δοκιμάζονται, οι εντάσεις είναι καθημερινές, ο θυμός και η ανασφάλεια, επηρεάζουν τα πρόσωπα, μεταβάλλουν τις συμπεριφορές.

Γι’ αυτό και παντού επικρατούν αταξία, αναστάτωση και αμφισβήτηση. Και όπου η μεταβολή δεν έχει επέλθει, θα επέλθει στο επόμενο διάστημα, όταν φανερωθούν πλήρως οι συνέπειες της κρίσης και απαιτηθεί ανασύνταξη και αναδιοργάνωση είτε των επιχειρηματικών δομών, είτε των δραστηριοτήτων.

Κακά τα ψέματα, καμία οικονομική δραστηριότητα, μεγάλη ή μικρή δεν θα μείνει αλώβητη και ανεπηρέαστη.

Λίαν προσεχώς θα επέλθει για παράδειγμα ριζική αλλαγή στη λειτουργία των Τραπεζών.

Μέχρι τώρα παίζουν άμυνα, προσπαθούν να συντηρήσουν τη θέση τους, αλλά είναι βέβαιο ότι μετά τα νέα τεστ αντοχής και τις υποχρεώσεις που θα αναλάβουν έναντι της διάσωσής τους αναγκαστικά θα κινηθούν προς συγχωνεύσεις και έλεγχο του κόστους.

Το αυτό θα μεταδώσουν και προς τις συνδεδεμένες με αυτές επιχειρήσεις, από τις οποίες θα απαιτήσουν ανάλογες προσαρμογές. Η αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα πρέπει να θεωρείται βεβαία και αντίστοιχη θα είναι η αναδιάρθρωση συνολικά του ιδιωτικού τομέα της οικονομίας.

Πολλοί από τους παλαιούς ”παίχτες” θα χαθούν, νέοι θα εμφανισθούν, με άλλη κουλτούρα και άλλα ήθη. Νέες επιχειρήσεις θα καλύψουν το κενό, θα φέρουν νέες μεθόδους παραγωγής και οργάνωσης, άλλη αντίληψη εργασίας. Νέες δραστηριότητες ακόμη θα αναδειχθούν, η στροφή στην παραγωγή δεν μπορεί παρά να επέλθει, οι υπηρεσίες θα συρρικνωθούν ή θα αλλάξουν μορφή, η ποιότητά τους θα είναι διαφορετική, όπως και η τιμολόγησή τους θα μεταβληθεί.

Το κράτος επίσης δεν μπορεί παρά να ανασυνταχθεί και αναδιοργανωθεί, να διατυπώσει και υιοθετήσει νέες σχέσεις με τους πολίτες.

Σε κάθε περίπτωση οι αλλαγές είναι μπροστά και θα επιδράσουν καθοριστικά στο κοινωνικό σώμα και μαζί στην πολιτική, η οποία ήδη δοκιμάζεται και όπως όλα δείχνουν θα υποστεί τη εγαλύτερη αναδιάρθρωση.

Το αυτό θα συμβεί με τα ΜΜΕ και τον Τύπο, με τη διαφήμιση, την έρευνα, την επικοινωνία, την τέχνη, τον πολιτισμό, με ότι τέλος πάντων ορίζει τον κύκλο των ιδεών και των αντιλήψεων.

Με άλλα λόγια όλα θα αλλάξουν. Είπαμε η προηγούμενη ζωή μας αν δεν έχει ανατραπεί, οδεύει προς ανατροπή.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 13.7.2011