Που και που το πλοίο έβγαινε αρόδο, αλλά όχι πολύ μακρυά, έτσι για να μην κολλήσουν τα βαγονάκια και τα κοτσανέλα και να γρασάρουν τα σχοινιά. Τότε το πανί άλλαζε μορφή. Πότε έπαιρνε χρώμα αλλαγών και μεταρρυθμίσων και άλλοτε γινόταν κοινωνικά ευαίσθητο με χαμογελαστά πρόσωπα να ατενίζουν το μέλλον. Όμως, τα χρώματα των πανιών δεν άλλαζαν την πορεία. Το καράβι έκανε κύκλους. Μόλις ξεπρόβαλε η ανοικτή θάλασσα, το πλοίο επέστρεφε. Το πλήρωμα ήταν μπερδεμένο, τα μηνύματα δεν έβγαζαν νόημα, και οι ντόπιοι κοιτούσαν απορημένοι, προσπαθώντας να καταλάβουν τις προθέσεις του καπετάνιου.

Αρκετοί θυμούνται τον τελευταίο μεγάλο καπετάνιο. Σπάνια εμφανιζόταν στη γέφυρα. Προτιμούσε το γραφείο του ή προτιμούσε να βγαίνει στην παραλία να τα πίνει με φίλους από τα παλιά. Τότε, έλεγαν πολλοί, άλλαζε εικόνα, γινόταν διαφορετικός. Απέφευγε την καμπίνα πλοήγησης. Εκεί άφηνε άλλους. Άλλωστε είχε δώσει σαφείς οδηγίες για την πορεία. Να είναι ασφαλής. Το πλοίο δεν έπρεπε να βρεθεί σε κίνδυνο. Κι ας μην έβγαινε από το λιμάνι.

Υστερα από χρόνια άξαφνα έφυγε. Στις κουβέντες του το πλήρωμα δεν έχει καλά λόγια να πει για αυτόν που τον διαδέχθηκε. Στην αρχή φάνηκε δυναμικός, με σχέδια, αλλά πέρασε όλο τον καιρό στο κατάρτι, να κοιτά τον ορίζοντα, με σκέψεις που δεν χωρούσαν στο μυαλό του πληρώματος.

Ξαφνικά, κάτι ξένοι που είχαν έρθει για επίσκεψη έπεισαν τον καπετάνιο να λύσει τους κάβους. Το πλοίο άρχισε να κινείται. Όμως, οι άξονες κίνησης, η καρίνα, οι προπέλες δεν λειτουργούσαν καλά. Γύρισαν πίσω άρον άρον και άρχισαν τις επισκευές, οι οποίες έμοιζαν ατελείωτες. Το ηθικό έπεσε, οι αξιωματικοί έκαναν του κεφαλιού τους, ορισμένοι είχαν ήδη αρχίσει να κάνουν πρόβες στη τιμονιέρα και καμώνονταν τους σπουδαίους. Με το ‘να και με τ’ άλλο, το πλοίο δεν σαλπάρισε ποτέ.

Στις αρχές του καλοκαιρού, νέος καπετάνιος ήλθε και ανέλαβε το τιμόνι. Στην αρχή καθυστέρησε, μετά κουτσά στραβά το καράβι βγήκε στα ανοικτά. Οι προσπάθειες συντονισμού και πλοήγησης ήταν δύσκολες. Ήταν πολύς ο καιρός που είχε μείνει ακίνητο. Από την άλλη, οι εργασίες δεν είχαν προχωρήσει. Ήταν και εκείνα τα ανταλλακτικά που περίμεναν από το εξωτερικό και δεν έρχονταν. Το πλοίο ήταν βαρύ, το πλήρωμα κουρασμένο, οι προμήθειες λιγοστές. Στην αρχή προσπάθησε να πείσει το πλήρωμα ότι θα τα καταφέρουν. Μετά άρχισε και ο ίδιος να αναρωτιέται: Πώς να το στρίψεις να έλθει στην πορεία του; Και πόσο καιρό θα έπαιρνε;

Χαρακτηριστική από την άποψη αυτή είναι η περίπτωση των Ανεξάρτητων Ελλήνων του κ. Πάνου Καμμένου. Πρόκειται για ένα κόμμα αποτυχημένων και καιροσκόπων βουλευτών και πολιτευτών, το οποίο “ποντάρει” πολιτικά στην οργή και στην απέχθεια που αισθάνονται τα λαϊκά στρώματα για τον δικομματισμό. Όχι, βέβαια, για κανέναν άλλο λόγο αλλά επειδή αυτός ο δικομματισμός, όπως αναπτύχθηκε από την μεταπολίτευση και μετά, χωρίς να προσφέρει τίποτα το ουσιαστικό στην πρόοδο της χώρας εξέθρεψε μία στηριζόμενη στα δανεικά άπληστη κοινωνία, τα διεφθαρμένα μέλη της οποίας –άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο– στρέφονται σήμερα κατά αυτών που μέχρι τώρα τα τάϊζαν με δανεικό χρήμα.

Στο πλαίσιο αυτής της πραγματικότητας δημιουργήθηκε μία αρπακτική κοινωνία, που συνήθισε να στηρίζεται ανελλιπώς και αδιαλείπτως στα δημόσια μαγειρεία και την οποία σήμερα απαρτίζουν αργόμισθοι και κρατικοδίαιτοι συνδικαλιστές, βολεμένοι σε συνεχή χειμερία νάρκη δημόσιοι υπάλληλοι και πάμπλουτοι “εθνικοί προμηθευτές”, που ανακυκλώνουν το δημόσιο χρήμα ανατροφοδοτώντας τα πολιτικά γραφεία. Όπως πολύ σωστά γράφει και στoν ιστότοπό του ο οικονομολόγος κ. Γιώργος Αναστασόπουλος, αυτό το μεταπολιτευτικό “τέρας” αναπαραγόταν από γενιά σε γενιά και απομυζούσε εθνικό πλούτο ερήμην του μέλλοντος και των προοπτικών της χώρας.

Έτσι, όπως γράφει, συντελέσθηκε μία πραγματική εθνική καταστροφή την περίοδο όταν οι κυβερνήσεις διόγκωναν το κράτος χωρίς να έχουν τους πόρους να το “θρέψουν”, όταν κατασπαταλούσαν τους εθνικούς πόρους σε “προγραμματικές συμβάσεις” αγοράζοντας προϊόντα και υπηρεσίες σε τιμές υπερπολλαπλάσιες από αυτές της διεθνούς αγοράς για να πριμοδοτήσουν “φίλους” επιχειρηματίες, μηντιάρχες, μεγαλοεργολάβους και λοιπούς επιτήδειους, όταν κατασπαταλούσαν τις πλούσιες κοινοτικές επιδοτήσεις σε χιλιάδες μαϊμού δηλώσεις-παραγωγές για να ικανοποιήσουν στρατιές απατεώνων (χωρίς εισαγωγικά) συμπολιτών μας ψηφοφόρων τους, ώστε να διασφαλίσουν την άνετη επανεκλογή τους. Για όσους αμφιβάλλουν: μελετείστε τις προγραμματικές συμβάσεις του ΟΤΕ και λοιπών ΔΕΚΟ και, επίσης, απευθυνθείτε στους σταφιδοπαραγωγούς, βαμβακοπαραγωγούς, ελαιοπαραγωγούς να σάς “εξηγήσουν το ποίημα”.

Η όποια εθνική καταστροφή έχει ήδη συντελεσθεί όταν οι άφρονες κυβερνώντες επέλεγαν συνειδητά να υποθηκεύουν το μέλλον των παιδιών μας γιγαντώνοντας το Δημόσιο, ιδρύοντας κι άλλους δημόσιους φορείς, ινστιτούτα, οργανισμούς, για να τακτοποιήσουν τα δικά μας ρουσφέτια, με μοναδικό αυτοσκοπό την επανεκλογή του κόμματος και την –μέσω αυτού– δική τους παραμονή στα οφίκια της εξουσίας. Με ενέργειες και επιλογές που διέφθειραν τους πολίτες –οι οποίοι ξέμαθαν να παράγουν, αφού το Δημόσιο προσέφερε πολλαπλές επιλογές καλοπληρωμένων αργομισθιών, ενώ, ταυτόχρονα, για τους πιο “μπασμένους” στα κόλπα, ευκαιρίες για γρήγορο πλουτισμό μέσω της διαφθοράς, του χρηματισμού και της δωροδοκίας, που επέτρεπαν αρκετές θέσεις ευθύνης στον γιγαντωμένο μηχανισμό του. Για όσους αμφιβάλλουν: ερευνείστε πόσο κόστιζε η εξαγορά μιας θέσης ευθύνης ελεγκτή σε εφορία και αναρωτηθείτε το γιατί.

Και όλα αυτά, εις βάρος όσων δεν είχαν την δυνατότητα να ενταχθούν στον προνομιακό αυτόν μηχανισμό διαφθοράς, κυρίως λόγω έλλειψης προσβάσεων ή διαφορετικών πολιτικών “πιστεύω”, καθώς και λίγων ρομαντικών “ηλιθίων” που πίστεψαν στην αγορά και στις δυνατότητές τους για δημιουργία. Οι δύο τελευταίες κατηγορίες πολιτών είναι αυτές που και σήμερα ακόμη τιμωρούνται μέσω της εξοντωτικής φορολογίας, της ύφεσης και της ανεργίας. Αποτελούσαν και αποτελούν τα υποζύγια επί των οποίων άγονται και φέρονται οι εξουσιαστές της κρατικοδίαιτης αριστοκρατίας, όπως ακριβώς οι Οθωμανοί χρησιμοποιούσαν τους χριστιανούς ραγιάδες επί τουρκοκρατίας.

Αυτό, λοιπόν, το παρασιτικό κράτος κάποιοι νομίζουν ότι μπορούν να το διατηρήσουν εν ζωή με όποιο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Βλέπουμε έτσι ένα κυνικό, βίαιο και ρυπαρό φαιοκόκκινο μέτωπο να λαϊκίζει και να βιαιοπραγεί εις βάρος μιας αποχαυνωμένης κοινωνίας, η οποία απομακρύνεται ολοταχώς από την πραγματικότητα. Ωστόσο, από την κατανόηση και την διαχείριση της τελευταίας εξαρτάται το αύριο της αλλά και η επιβίωση της ιστορίας της.

Προς το παρόν, αυτή η πορεία προς τις εκλογές αποτυπώνεται στους τηλεοπτικούς δέκτες σαν παλιομοδίτικο αποτύπωμα. Ακούω τις ίδιες θορυβώδεις συζητήσεις, τους ίδιους διαπληκτισμούς μεταξύ των κομματικών εκπροσώπων. Λες και δεν πέρασε μια μέρα. Πότε; Σε μια εποχή που η χώρα κινδυνεύει να χάσει το πλεονέκτημα της γεωγραφικής και γεωπολιτικής της θέσης. Που η βιωσιμότητα του χρέους αιωρείται και την ίδια ώρα διακυβεύεται ο ορυκτός και τουριστικός της πλούτος. Οχι, δεν είναι ψιλά γράμματα. Είναι η ουσία, είναι η πεμπτουσία. Οι δημοσκοπήσεις ανεβοκατεβάζουν τα ποσοστά των κομμάτων και όλες συγκλίνουν στην άποψη ότι η επόμενη Βουλή θα είναι πολυκομματική. Το ερώτημα είναι τι είδους συνασπισμοί θα προκύψουν και προς ποία κατεύθυνση. Τηρουμένων των αναλογιών, η εικόνα θυμίζει αμυδρά την εποχή του ’55, όταν τα αστικά κόμματα προεκλογικά ήταν έτοιμα να συνεργαστούν με την ΕΔΑ προκειμένου να αποτρέψουν την ανάδειξη στην εξουσία της ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή.

Στο προεκλογικό προσκήνιο μετέχουν με τις μηχανές στο φουλ τα κοινωνικά δίκτυα. Ενας χαοτικός διαδικτυακός τόπος, όπου κυριαρχούν η υπερβολή, η παραπλάνηση, αλλά και η σοβαρή κριτική σκέψη. Εν μέσω βεβαίως αναρτήσεων των δηλώσεων του Ν. Φωτόπουλου της ΔΕΗ “δεν θα παραιτηθώ, θα αυτοκτονήσω” και εν μέσω αφισών που οι σχεδιαστές τους θεωρούν κάθε έναν από εμάς υπεύθυνο για το αποτέλεσμα της κάλπης. Κι εγώ τολμώ να αναρωτηθώ για τους νέους. Βλέπω πολλούς να ‘ναι χαμένοι. Στο βιβλίο του “Τα δεινά που μαστίζουν τη χώρα” (εκδόσεις Αλεξάνδρεια), ο ιστορικός της μεταπολεμικής Ευρώπης Τόνι Τζαντ αναφέρεται συχνά στους νέους. “Η γενιά που τώρα εμφανίζεται στο προσκήνιο προβληματίζεται για τον κόσμο που θα κληρονομήσει. Τους φόβους της τους συνοδεύει αίσθημα ανημποριάς. Ξέρει ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά δεν ξέρει πώς να αντιδράσει. Την εποχή των σίγουρων ριζοσπαστικών δογμάτων οι νέοι δεν είχαν αβεβαιότητες, αλλά μια υπερφίαλη αυτοπεποίθηση: εμείς ξέρουμε να φτιάχνουμε τον κόσμο”. Και μια αναγκαία παρένθεση: Ο Τζαντ, μας θυμίζει ο ιστορικός Θάνος Βερέμης στην ‘Κ’ (17/1/2012), έζησε στην εποχή της σπανιότητας των υλικών αγαθών και βίωσε έναν κόσμο γεμάτο ελπίδα, υπερηφάνεια και φαντασία, άφησε δε πίσω του σπουδαία συγγραφική παρακαταθήκη, όπως το Postwar: A History of Europe Since 1945, Penguin Press.

Προφανώς η εποχή των σίγουρων ριζοσπαστικών δογμάτων έχει παρέλθει. Γύρω μας, όμως, κυκλοφορούν κι ας μην τους βλέπουμε, νέοι γεμάτοι ιδέες, κουράγιο και δύναμη. Νέοι που καινοτομούν, που μετέχουν σε μεγάλα συνέδρια, που επιστρέφουν στη γενέθλια γη για να την καλλιεργήσουν. Προβάλλουν το στήθος τους κι ας λαβωθεί. Ας ανατρέξουμε στους πειραματισμούς όσων μετέχουν στην TedxAcademy. Μόλις προχθές διάβαζα για την προσπάθεια ομάδας νέων που διοργάνωσαν στον Βόλο το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Marketing & Branding Τόπου. Ναι, δεν έχουν όλοι οι νέοι αίσθημα ανημποριάς. Αλλά και όσοι κατατρύχονται απ’ αυτήν, ας διαβάσουν μια πρόταση του Αλέξις ντε Τοκβίλ και ας κινηθούν προς την αντίθετη κατεύθυνση: “Φοβάμαι πως οι άνθρωποι θα φτάσουν σε ένα σημείο, όπου θα βλέπουν κάθε νέα θεωρία σαν κίνδυνο, κάθε καινοτομία σαν κουραστικό μπελά, κάθε κοινωνική κατάκτηση σαν ένα πρώτο βήμα προς την επανάσταση και θα αρνούνται να κάνουν οποιαδήποτε κίνηση.”

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 8.4.2012

“Η δεινή κατάστασις στην οποία έχει περιέλθει η ελληνική οικονομία είναι αποτέλεσμα του λαϊκισμού. Το ότι δεν έχει κατορθώσει να απεμπλακεί από την κατάσταση αυτή ώστε να εισέλθει σε πορεία ανάπτυξης, είναι και αυτό αποτέλεσμα του λαϊκισμού. Η δε αδυναμία να ληφθούν έστω και τώρα τα μέτρα εκείνα που είναι απαραίτητα για να ανακάμψει η οικονομία, είναι και αυτή προϊόν του λαϊκισμού. Ο λαϊκισμός έχει καθηλώσει τα πάντα στον τόπο μας και δεν αφήνει τίποτα να προχωρήσει.

“Σήμερα οι διάφοροι λαϊκιστές αρέσκονται να αποδίδουν ευθύνες στους πολιτικούς και στις κυβερνήσεις του παρελθόντος, που δεν είχαν το θάρρος να αψηφίσουν το πολιτικό κόστος και να λάβουν τα μέτρα που έπρεπε, ώστε να αποφευχθή η υπερχρέωση της χώρας που οδήγησε στην πτώχευση. Όμως την ίδια στιγμή, με την στάση τους παρεμποδίζουν την λήψη των μέτρων που απαιτούνται για να εξέλθη ο τόπος από την παρούσα κρίση. Αυτή είναι η αποθέωση και εν τέλει ο θρίαμβος του λαϊκισμού. Είναι τόσο αδίστακτοι οι λαϊκιστές, ώστε επιρρίπτουν ευθύνες για όσα δεν έγιναν, αλλά παράλληλα παρεμποδίζουν οι ίδιοι την πραγματοποίησή τους τώρα.

“Ίσως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ασφαλιστικό. Την άνοιξη του 2001, ο τότε υπουργός Εργασίας κ. Τάσος Γιαννίτσης εισηγήθηκε σειρά προτάσεων για την αντιμετώπιση του Ασφαλιστικού. Ήταν γνωστό ότι το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας δεν θα ήταν βιώσιμο στο μέλλον, αν δεν ελαμβάνοντο κάποια ριζικά μέτρα. Αυτά τα μέτρα λοιπόν πρότεινε τότε ο υπουργός. Αλλά οι λαϊκιστές ξεσηκώθηκαν. Τα ΜΜΕ ωρύοντο, οι συνδικαλιστές άρχισαν τις απεργίες, οι δε πολιτικοί συντάχθηκαν με το γενικότερο κλίμα. Τα στελέχη του κυβερνώντος ΠΑΣΟΚ απείλησαν τον τότε Πρωθυπουργό κ. Σημίτη με ανατροπή. Εκείνος πήρε πίσω τις προτάσεις Γιαννίτση, στην συνέχεια αντικατέστησε τον υπουργό και έτσι η επίλυση του Ασφαλιστικού ενεγράφη στις ελληνικές καλένδες.

“Η μετέπειτα Κυβέρνησις Καραμανλή δεν επέδειξε θάρρος να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ριζικά, παρά μόνον με ημίμετρα. Έτσι το πρόβλημα έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις. Το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας οδηγήθηκαν με μαθηματική νομοτέλεια προς την πτώχευση. Όπως ακριβώς και το ελληνικό Δημόσιο. Οι δαπάνες του συστήματος ήταν αισθητά υψηλότερες από τα αντίστοιχα έσοδά του. Επομένως μοιραίως θα έφθανε η στιγμή της αλήθειας. Σήμερα όλοι οι πολίτες έχουν αντιληφθή ότι το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα έχει χρεωκοπήσει”.

Το ίδιο συμβαίνει και με την χώρα. Και αυτή είναι πτωχευμένη και, αν στέκει ακόμη στα πόδια της, αυτό οφείλεται στην απλόχερη βοήθεια των εταίρων μας –τους οποίους οι ντόπιοι καραγκιόζηδες-λαϊκιστές αποκαλούν “στρατό κατοχής”. Πλην όμως, τα δισεκατομμύρια ευρώ που μάς δίνουν τα παίρνουν. Οι ίδιοι καραγκιόζηδες ασκούν κριτική στο μνημόνιο και την τρόϊκα, κρύβοντας –οι γελοίοι– εκκωφαντικές αλήθειες. Όπως, για παράδειγμα, ότι η χώρα βρισκόταν σε ύφεση 20 μήνες πριν την υπογραφή του μνημονίου και την έλευση της τρόϊκας στην Ελλάδα.

“Η ελληνικού τύπου ανάπτυξη”, έγραφε ο Πάσχος Μανδραβέλης στην Καθημερινή, “είχε πεθάνει πολύ πριν από τον Μάϊο του 2010 που ψηφίστηκε και άρχισε να εφαρμόζεται –όπως, τέλος πάντων, εφαρμόζεται– το Μνημόνιο. Το 2008 είχαμε ύφεση -0,6% και το 2009 -2%. Αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες για τους οικονομολόγους των τηλεκαφενείων. Όπως θα έλεγε και ο Βλαδίμηρος Λένιν, ένα ψέμα ειπωμένο πολλές φορές γίνεται αλήθεια. Η νέα αλήθεια, λοιπόν, ειπωμένη πολλές φορές από τα κανάλια, είναι ότι το Μνημόνιο έφερε την ύφεση και όχι ότι η ύφεση (μαζί με την κακοδιαχείριση των προηγούμενων χρόνων) έφερε το Μνημόνιο. Φυσικά, για να πούμε και του τηλεστάρ το δίκιο, αν ο κρατικός προϋπολογισμός του 2010 μπορούσε να αντλήσει τα 32,622 δισεκατομμύρια του 2009 σε δανεικά, σίγουρα η ύφεση θα ήταν πιο ρηχή. Το 2010 τα δάνεια της κεντρικής (μόνον) κυβέρνησης ήταν 23,386 δισεκατ. ευρώ. Τα 9 δισεκατ. περίπου των δανεικών που έλειψαν από την οικονομία το 2010 θα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν μεταξύ Μυκόνου, Αράχωβας, Ντα Κάπο και άλλων παραγωγικών προορισμών, έτσι ώστε να είμαστε “αναπτυγμένοι”, δηλαδή η ύφεση να πάει 3,4% (δεδομένου ότι με την “κεϋνσιανή” πολιτική των δανεικών η ύφεση μεταξύ 2008 και 2009 βάθυνε μόνον 1,4%).

“Υπάρχει όμως ένα μυστικό για την χρονιά της “ανάπτυξης”, που ήταν το σωτήριο προ Μνημονίου έτος 2009. Τα 21,5 δισεκατ. από τα 32,6 που δανειστήκαμε τότε, πρέπει να τα πληρώσουμε φέτος. Στις 20 Μαρτίου 2012 λήγουν δύο ομόλογα τριετούς διάρκειας που συνήφθησαν τις ονειρεμένες εποχές. Ένα των 7 δισεκατ. που δανειστήκαμε στις 17/2/2099 και μία επανέκδοση στις 5/5/2009 με ανεξόφλητο υπόλοιπο 14,433 δισεκατ. Τότε βέβαια που ήμασταν “αναπτυγμένοι” (έστω με ύφεση 2%), δεν μάς ένοιαζε. Ποιος ζει, ποιος πεθαίνει μέχρι το 2012, όπως λέει ένα κλασσικό νεοελληνικό ρητό. Ζήσαμε, όμως, και τώρα τρέχει ο κ. Παπαδήμος όχι μόνον να “κουρέψει” το χρέος, αλλά και να εξηγήσει γιατί οι υπουργοί μας θα χρειαστούν και άλλα δανεικά για να φέρουν την “ανάπτυξη”. Το χειρότερο δε είναι ότι θα ζήσουν τα παιδιά μας, στα οποία εκτός από τον διάστικτο με μοβ, μπεζ και κανελί αυθαίρετα φυσικό μας πλούτο, θα κληροδοτήσουμε (“κουρεμένο”) χρέος 120% του ΑΕΠ –με την προϋπόθεση ότι θα κάνουμε όσα πρέπει να κάνουμε. Αλλά σήμερα πάλι ξαναλέμε: ποιος ζει ποιος πεθαίνει μέχρι το 2020. Δεν κλαίγονται σήμερα τόσοι και τόσοι στα κανάλια γιατί το 2009 δεν δανειστήκαμε τα διπλά και τριπλά, ώστε να έχουμε φέτος να πληρώνουμε καμμιά 60αριά δισεκατ. επιπλέον σε τοκοχρεολύσια;”.

Είναι σαφές ότι η χώρα τελεί υπό την απεχθή δικτατορία μιας σπείρας πολιτικών, δημοσιογράφων και αδίστακτων επιχειρηματιών, οι οποίοι, μετά την ληστεία των δεκαετιών που πέρασαν, “ονειρεύονται” κάτι καινούργιο. Θέλουν να αρπάξουν ό,τι απομένει στους αφελείς που τους ψήφισαν και συνεχίζουν να ακούν τις μπουρδολογίες τους. Αυτή η σπείρα συνιστά την πανώλη του λαϊκισμού στην Ελλάδα. Είναι η φοβερότερη απειλή για την χώρα. Ας τους απομονώσουμε, λοιπόν. Η πανώλη είναι εξοντωτική ασθένεια. Είναι όλεθρος.

Η φωτό από πίνακα του Hieronymus Bosch.

Θα πάψουν οι κομματικοί μηχανισμοί να θυμίζουν θέατρο του παραλόγου, ορίζοντας κατά βούληση πού θα τοποθετηθεί κάθε φορά η δική τους “κόκκινη” γραμμή;

Οι απαντήσεις θυμίζουν σταλακτίτες πάνω από έναν κόσμο, ο οποίος δέχτηκε στωικά την καταιγίδα των φοροεισπρακτικών μέτρων, τις μειώσεις των μισθών και των συντάξεων, τις απολύσεις στον ιδιωτικό τομέα, τις νέες αυξήσεις της ΔΕΗ και την εκτόξευση της ανεργίας. Παρ’ όλα αυτά, ουδείς δείχνει να τον σέβεται και ουδείς μπορεί να τον διαβεβαιώσει ότι σε ένα χρόνο, σε δύο χρόνια οι αναγκαίες θυσίες του θα ανταμειφθούν στο μέτρο του δυνατού.

Αντιθέτως καλείται να αντιμετωπίσει δίχως ίχνος οργής(!) το φαιδρό του παλαιοκομματικού Κίμωνα Κουλούρη, τις αποδοκιμασίες εναντίον του Προέδρου της Δημοκρατίας κατά τη διάρκεια του εορτασμού των Θεοφανίων στη Χαλκίδα, τις δηλώσεις του κ. Ρέππα ότι “δεν τίθεται θέμα απολύσεων στον δημόσιο τομέα” (τίθεται όμως και παρατίθεται στον ιδιωτικό) ή την υπερασπιστική γραμμή Μπεγλίτη-Καστανίδη στο ενδεχόμενο να είναι εκ νέου υποψήφιος για την προεδρία του ΠΑΣΟΚ ο Γ. Παπανδρέου. Τραγελαφικές εικόνες!

Το 2012 είναι έτος-σταθμός για την Ελλάδα. Στη διάρκειά του, δύο τινά μπορεί να συμβούν: ή να απογειωθούμε ως χώρα, εκπλήσσοντας τον κόσμο, ή να διασχίσουμε τον ποταμό της θλίψης, τον Αχέροντα. Ο πολίτης θα ήθελε το πρώτο.

Θα ήθελε οι πολιτικοί να ομονοήσουν και να απεμπολήσουν τον διακαή πόθο να ελέγχουν μονίμως το παιγνίδι. Θα ήθελε να ακούσει από τον πρωθυπουργό τη μία και μοναδική αλήθεια για το αύριο. Δεν του αρέσουν πια οι ωραιοποιήσεις, οι μικροελπίδες, τα υφέρποντα μηνύματα. Σταράτες κουβέντες επιδιώκει.

Θα ήθελε, τέλος, να δει το σημερινό πολιτικό προσωπικό να συρρικνώνεται και μέσα απ’ αυτήν τη συρρίκνωση να αναδειχθούν υγιείς δυνάμεις που θα αναλάβουν να πείσουν τις αποπροσανατολισμένες νέες γενιές. Δεν αναζητεί ιδανικούς ανθρώπινους τύπους ο πολίτης, αλλά άτομα με κοινό νου και σωστή αντίληψη της σημερινής διεθνούς και εσωτερικής πραγματικότητας.

Αμφίβολη η πρώτη εκδοχή. Η δεύτερη, ωστόσο, αυτή του Αχέροντα, ενέχει την τραγικότητα. Αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις του Economist για ύφεση 7%, ενώ στον προϋπολογισμό έχει οριστεί ύφεση 2,8%, η σημερινή θολή εικόνα θα μοιάζει έργο τέχνης μπροστά σ’ αυτήν που θα εμφανιστεί στο τέλος του έτους.

Δεν της πρέπει όμως της Ελλάδας η τραγικότητα, κι ας σφάλαμε όλοι πολύ. Της πρέπει η απογείωση, η έκπληξη, η σωτηρία της.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 12.1.2012

Ο Παπανδρέου παλινωδούσε συνεχώς, πέρναγε από τη μία κατάσταση στην άλλη, δεν ισορροπούσε πουθενά και εκεί που νόμιζε κανείς ότι βρίσκει σχετική ισορροπία, κλώτσαγε την καρδάρα με το γάλα και άντε πάλι από την αρχή.

Ο Σαμαράς από την άλλη πλευρά οχυρώθηκε σε γραμμή άμυνας προκειμένου να αποσείσει τις ευθύνες της παράταξής του και διαμόρφωσε σταδιακά το επιχείρημα της επαναδιαπραγμάτευσης με ολίγη ανάπτυξη, ελπίζοντας ότι έτσι θα κερδίσει τον λαό και θα επανέλθει ισχυρότερος.

Στα δεξιά του ο Καρατζαφέρης πήγε να επωφεληθεί από το κενό, αλλά ερχόμενος αντιμέτωπος με το πρόβλημα δείχνει ότι θέλει να την κάνει με ελαφρά πηδηματάκια.

Και η Αριστερά στην σταθερή στη λογική της άρνησης, αλλά χωρίς πρόταση ευθύνης και χωρίς πρωτοβουλίες που οι περιστάσεις επιβάλλουν. Ακόμη κι αυτό το έργο της αλληλεγγύης δεν μπόρεσε να υπηρετήσει, άφησε τη διαχείρισή του στους ιερωμένους της Εκκλησίας, οι οποίοι αποδεικνύονται κοινωνικά πιο ευφυείς, πιο ευαίσθητοι και πιο αποτελεσματικοί.

Όμως τώρα φαίνεται πως ο κόμπος έφθασε στο χτένι. Η ώρα της αλήθειας πλησιάζει. Η μεγάλη ρύθμιση των ελληνικών χρεών θα γίνει μόνο αν οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας συμφωνήσουν σε ένα αξιόπιστο τριετές πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και αλλαγών που θα ορίσουν το νέο μοντέλο δράσης και λειτουργίας της ελληνικής οικονομίας. Και αυτό θα συμβεί εντός του Ιανουαρίου. Η ρύθμιση των χρεών και η νέα δανειακή σύμβαση θα εξαρτηθούν από τη συμφωνία εφαρμογής ενός ισχυρού και αξιόπιστου οικονομικού προγράμματος. Οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου θα κληθούν να αποφασίσουν αν θέλουν κι αν μπορούν να σηκώσουν το βάρος διάσωσης της ελληνικής οικονομίας και παραμονής της στη ζώνη του ευρώ. Αλλιώς θα πρέπει είναι έτοιμες να αποδεχθούν άλλες λύσεις, πιο επώδυνες, πιο συγκρουσιακές και ικανές να οδηγήσουν τη χώρα στην απομόνωση και τον ελληνικό στην εξαθλίωση μιας σχεδόν αδύνατης αυτάρκειας.

Ενδιάμεσες λύσεις δεν υπάρχουν και εδώ δεν χωρούν πια κόλπα και παιχνιδάκια. Ο κάθε κατεργάρης θα μπει στον πάγκο του και θα αναλάβει το μερίδιο της ευθύνης που του αναλογεί. Το δίλημμα αυτή τη φορά θα είναι καθαρό και ευθύ. Κι όποιος δεν το αντέξει θα πρέπει να είναι έτοιμος να υποστεί τις συνέπειες μιας επερχόμενης εθνικής καταστροφής.

Με άλλα λόγια, τελειώνει ο χρόνος για το παρόν πολιτικό σύστημα .Και ο νοών νοείτω…

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 29.12.2011.

- Άλογα. Γιατί;

- Να εδώ λέει ότι περήφανοι ίπποι καλπάζουν στους πέρα κάμπους. Σάλιωσε το χοντρό του δάχτυλο και γύρισε τη σελίδα του βιβλίου που κρατούσε. Θέλω κι εγώ να καλπάσω… σε κάμπους, πρόσθεσε κλείνοντας το βιβλίο και ρίχνοντας ένα ονειροπόλο βλέμμα στον ορίζοντα.

- Αγόρι μου εσύ έχεις τον ποταμό σου. Πλατσουρίζεις όλη μέρα στο χλιαρό νερό χωρίς κανένας να σε ενοχλεί. Κυλιέσαι στη δροσερή λάσπη στα μαλακά. Τι να τους κάνεις τους κάμπους.

- Μαμά;

- Μμμμ…

- Θα ήθελα όταν μεγαλώσω να γίνω περήφανος ίππος.

- Παιδί μου τι λες; Είσαι ένας παχουλός μικρός ιπποπόταμος και όταν μεγαλώσεις θα γίνεις ένας παχουλός μεγάλος ιπποπόταμος.

- Μα δεν θέλω!

- Είσαι τρελός; Με τέτοια προσόντα όλοι οι δρόμοι είναι ανοικτοί. Μπορεί να γίνεις ακόμα και … πολιτικός

- Αλήθεια;

- Αλήθεια. Απλώς χρειάζεται η κατάλληλη προετοιμασία.

- Τι πρέπει να κάνω δηλαδή;

- Πρώτον: Να στέκεις ακίνητος όσο μπορείς περισσότερη ώρα για να μην ξοδεύεις ενέργεια. Να, ας πούμε ξάπλωσε στην όχθη του ποταμού στον ήλιο και βάλε να δεις τηλεόραση. Δεύτερον: Να τρως τεράστιες ποσότητες φαγητού και γλυκών. Μάσα αργά και κατάπινε νωχελικά. Τρίτον: Να κοιμάσαι πολύ ή όταν δεν κοιμάσαι να χασμουριέσαι. Ότι κάνεις δηλαδή. Και κυρίως να σταματήσεις να σκέπτεσαι ανατρεπτικά.

- Τι θα πει ανατρεπτικά.

- Εννοώ να μην κάνεις απότομες κινήσεις και ταράζεις την επιφάνεια του νερού στον ήρεμο βούρκο μας.

- Γιατί;

- Γιατί μην ξεχνάς ότι ο ποταμός είναι το σπίτι μας αλλά και ο καμπινές μας. Δεν θέλεις να έρθουν στην επιφάνεια οι βρωμιές; Θέλεις;

- Εγώ θέλω να γίνω περήφανος ίππος και να καλπάζω σε κάμπους.

- Να είδες; Πάλι ανατρεπτικά σκέφτεσαι.

- Μα δεν κουνήθηκα! Και δεν έκανα βρωμιές.

- Ναι αλλά λες βρωμιές. Άκου ίππος!

Ο μικρός παχουλός ιπποπόταμος δεν μίλησε. Ξανάνοιξε το βιβλίο του και ξανάρχισε το διάβασμα.

Ύστερα από λίγο καιρό, ένα απόγευμα, είχε βουτήξει ολόκληρο το κεφάλι του στο νερό και στεκόταν ακίνητος. Η μαμά του που τον παρακολουθούσε μετά από 4,5 λεπτά άπνοιας άρχισε να ανησυχεί και εκνευρισμένη έμπηξε τις φωνές.

- Τι θα γίνει επιτέλους; Βγάλε το κεφάλι σου έξω!!

Ο μικρός άκουσε τα ουρλιαχτά και ξεπρόβαλλε το κεφάλι.

- Τι κάνεις; Θέλεις να με τρελλάνεις;

- Μα μαμά είδα ένα ντοκυμαντέρ στην τηλεόραση για τους λεπτεπίλεπτους ιππόκαμπους. Νάβλεπες πως κολυμπούσαν με τις ώρες μέσα στο νερό χωρίς να βγαίνουν στην επιφάνεια.

- Άκου παιδάκι μου εσύ είσαι ένας παχουλός μικρός ιπποπόταμος.

- Θέλω να κολυμπήσω σε θαλασσινό νερό.

- Αγόρι μου είσαι με τα καλά σου; Εσύ έχεις τον ποταμό σου με το γλυκό λασπόνερο. Τι να το κάνεις το αλμυρό θαλασσινό νερό;

- Μαμά, θα ήθελα όταν μεγαλώσω να γίνω λεπτεπίλεπτος ιππόκαμπος.

- Όταν μεγαλώσεις θα γίνεις ένας παχουλός μεγάλος ιπποπόταμος. Με λίγη τύχη και αν φανείς συνετός, μπορεί να γίνεις ακόμα και υπουργός οικονομικών ή και αντιπρόεδρος στην κυβέρνηση του ποταμού!

- Τι θα πει συνετός;

- Αυτός που δεν σκέπτεται ανατρεπτικά όπως εσύ, αλλά κοιτάει το συμφέρον του.

- Μαμά πεινάω.

- Α γειά σου παιδί μου! Τώρα μιλάς συνετά. Πάρε αυτή τη μεγάλη πλάκα σοκολάτα και άδειασε το μυαλό σου από κάθε σκέψη.

Ο παχουλός μικρός ιπποπόταμος έκλεισε το βιβλίο του, ξετύλιξε την σοκολάτα, την δάγκωσε και δεν ξαναμίλησε.

Τα χρόνια πέρασαν. Οι ανατρεπτικές σκέψεις βούλιαξαν στα γλυκά χλιαρά νερά του λασποπόταμου και πνίγηκαν. Ο παχουλός μικρός ιπποπόταμος μεταμορφώθηκε σε έναν συνετό παχουλό πολιτικό, διακεκριμένο στέλεχος της κυβέρνησης του ποταμού, που έτρωγε κάθε μέρα μια μεγάλη πλάκα σοκολάτα.

Προδημοσίευση από υπό έκδοση Συλλογή Διηγημάτων του Οδυσσέα Ξένου.

Πιθανόν να μην είναι ακριβές για όλους τους πολιτικούς, αλλά έτσι έχει καταγραφεί στο υποσυνείδητο του λαού.

Τους καιρούς αυτούς, που οργισμένοι πολίτες καλούνται να πληρώσουν έκτακτες εισφορές για το καλό της πατρίδας, πρέπει να φυσήξει άνεμος αλτρουισμού, εθελοντισμού και αυτο-θυσίας. Για να γίνει αυτό χρειάζεται “το καλό παράδειγμα“.

Διατυπώνω, λοιπόν, ως απλός πολίτης και ρομαντικός πατριώτης την ακόλουθη πρόταση που θα δώσει την ευκαιρία στο σύνολο του πολιτικού κόσμου να αρχίσει να αλλάζει την κακή εικόνα του απέναντι στην κοινωνία.

Από το 1974 μέχρι τώρα έχουν σχηματιστεί 14 κυβερνήσεις, που είχαν περίπου 600 υπουργούς και 1.200 υφυπουργούς & αναπληρωτές υπουργούς, χονδρικά δηλαδή 1.500 άτομα. Επίσης εξελέγησαν περίπου 4.000 βουλευτές.

Θα ήταν μια εξαιρετική κίνηση εάν προσέφεραν οικειοθελώς όλοι εφ άπαξ ένα ποσό, ανάλογα φυσικά με το λειτούργημά τους, δηλαδή λιγότερο οι βουλευτές και περισσότερο όσοι κατείχαν κυβερνητικές θέσεις. Υπήρξαν βέβαια άτομα που επανεξελέγησαν στο κοινοβούλιο περισσότερες από μια θητείες και άλλοι που υπουργοποιήθηκαν περισσότερες από μια φορές. Δεν θα ήταν διόλου άδικο να πληρώσουν αυτοί πολλαπλάσια ποσά, μια που οι ευκαιρίες χρηματισμού ήσαν πολλαπλάσιες!

Σε περίπτωση που οι ενδιαφερόμενοι δεν προσφέρουν εθελοντικά τους οβολούς τους, κάτι που δεν θέλω ούτε καν να φανταστώ, θα μπορούσε η κυβέρνηση με κάποιας μορφής διάταγμα να το απαιτήσει. Αφελής σκέψη από νομικής άποψης θα μου πείτε, αλλά μήπως τελικά μπορούν να γίνουν πολλά πράγματα που ούτε το φανταζόμαστε; Πως π.χ. Ο Jacques Chirac πλήρωσε 500.000 ευρώ από την προσωπική του περιουσία για “διακανονισμό” με τον Δήμο του Παρισίου; Κάποιοι θα πουν: “μα εδώ είναι Ελλάδα δεν είναι Γαλλία”. Σωστό, αλλά στην παρούσα κατάσταση αυτό (δηλαδή ότι “εδώ είναι Ελλάδα…”) θα έπρεπε να είναι επιχείρημα υπέρ της υιοθέτησης πρωτότυπων και εξαιρετικά ρηξικέλευθων μέτρων, που θα υπερβαίνουν και τη Γαλλία και την Ευρώπη και κυρίως τους προηγούμενους κακούς εαυτούς μας.

Θα πρέπει κάποτε οι πολίτες της χώρας αυτής, στον κόσμο που ζούμε, να αποφασίσουν τί θέλουν. Επιθυμούν να είναι μέλη της πλούσιας ευρωπαϊκής λέσχης; Αν ναι, αυτό συνεπάγεται υποχρεώσεις και δεσμεύσεις. Επιθυμούν να υπάρξει ανάπτυξη και ευημερία; Αν ναι, αυτό συνεπάγεται κόπο, δημιουργικότητα, προσαρμογή σε δεδομένες συνθήκες. Επιθυμούν να άγονται και να φέρονται, καθώς και να εξευτελίζονται από τα περιττώματα του συνδικαλισμού και της πολιτικής; Αν ναι, ας το πουν και αυτό –λέγοντας όχι, όμως, στα δύο προηγούμενα ερωτήματα. Επιθυμούν οι πολίτες να αρθεί το Μνημόνιο; Ας αποφασίσουν τότε να κυκλοφορούν με κάρα και να σιτίζονται με δελτίο τροφίμων.

Όπως έγραψε και ο συνάδελφος Κώστας Στούπας στο capital.gr, τα ψέμματα τελειώνουν. Για όποιον ξέρει πρόσθεση και αφαίρεση, τα πράγματα μοιάζουν απλά. Οι Ευρωπαίοι μάς δάνεισαν είτε γιατί δεν είχαν άλλη επιλογή, είτε γιατί το θεώρησαν υποχρέωση αλληλεγγύης για το ποσοστό ευθύνης που τους αναλογεί από την ελληνική χρεοκοπία. Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία πως δεν σκοπεύουν να το κάνουν για πάντα. Όποιος μπορεί να διαβάσει τις προθέσεις της κοινής γνώμης σε σχέση με την Ελλάδα στην Ευρώπη, αυτό είναι κάτι παραπάνω από φανερό. Το δίλημμα: ή δέσμευση σε κοινή συναίνεση των βασικών κομμάτων ή δεν έχει άλλη δόση, είναι σαφές –όχι γιατί έτσι θέλουν οι Επίτροποι, αλλά επειδή οι ηγέτες της Ευρώπης βρίσκονται με την πλάτη στον τοίχο σε σχέση με την κοινή γνώμη των χωρών τους.

Η άποψή μας είναι ότι η κοινή γνώμη δεν έχει άδικο. Αποτελείται ως επί το πλείστον από ανθρώπους που εργάζονται παραγωγικά με κανόνες αγοράς και συνταξιοδοτούνται στα 67 τους χρόνια. Γιατί θα πρέπει να χρηματοδοτούν μια χώρα με εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους κάτω από τα 60;

Ένα επιχείρημα που λέει ότι μάς χρειάζονται σαν πελάτες για τις μερσεντές που κατασκευάζουν, δείχνει τον βαθμό της ηλιθιότητας του αριστερού λαϊκισμού. Το ίδιο ισχύει και για όσους υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να πληρώσουμε τα δανεικά μας. Υποστηρίζουν την απατεωνική αυτή άποψη με το απλοϊκό σκεπτικό πως φταίνε όσοι μάς δάνειζαν, αφού υποτίθεται γνώριζαν ότι είμαστε αναξιόπιστοι οποιασδήποτε πίστης. Άρα, δικαιούμαστε να κηρύξουμε στάση πληρωμών και αναδιαπραγμάτευση του χρέους και όλοι αυτοί να την δεχθούν αυθωρεί και παραχρήμα…

Η αλήθεια είναι πως λίγο μάς απασχολεί το ηθικό σκέλος της υπόθεσης. Δηλαδή, της ηθικής υποχρέωσης να εξοφλούμε τα χρέη μας. Αυτό που πρέπει να μάς ενδιαφέρει, ωστόσο, είναι οι συνέπειες της μιας ή της άλλης επιλογής. Τί κόστος θα έχουν και πόση χρονική διάρκεια θα έχει αυτό το κόστος. Πιστεύω πως είναι παιδαριώδες να υπολογίζει κάποιος πως, αν κηρύξουμε στάση πληρωμών, η ζωή θα συνεχιστεί όπως πριν. Πως εμείς θα συνεχίσουμε να δανειζόμαστε για να ξοδεύουμε και οι άλλοι θα μάς δανείζουν. Η διεθνής εμπειρία υποστηρίζει πως θα μείνουμε πολλά χρόνια σε καραντίνα από τις διεθνείς αγορές. Όποιος έχει στοιχειώδη επίγνωση, καταλαβαίνει ότι αυτό σημαίνει πως οι εισαγωγές θα γίνονται με μετρητά. Με απλά λόγια, για μία χώρα με την παραγωγική υποδομή της Ελλάδας, αυτό σημαίνει καύσιμα και τρόφιμα με το δελτίο. Σημαίνει εγκατάσταση στην χώρα μας ενός “παραδείσου” αλβανο-βορειοκορεατικού τύπου.

Πρέπει να έχουν την ευκαιρία να αποβάλουν την επίδραση των συμβούλων και των φίλων, οι οποίοι – λόγω οικειότητας – μπορούν να γίνουν πολύ πειστικοί, και να βρίσκονται μόνοι τους, αυτοί και ο ρόλος που επέλεξαν να διαδραματίσουν, ή η ίδια η ζωή επιφύλαξε γι’ αυτούς.

Είναι οι στιγμές που συνοδεύουν εκείνους τους πολιτικούς που τούς έλαχε να γίνουν ηγέτες σε καιρούς δύσκολους. Στην περίπτωση αυτή, η κρίση του καθενός μπορεί να είναι στοιχείο που οδηγεί στην ανάδειξη και εδραίωση της προσωπικότητάς του, μπορεί, όμως, να οδηγήσει και στην (αυτο)καταστροφή. Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσιμες, η αρνητική εξέλιξη έχει άμεσο αντίκτυπο και στους πολίτες.

Η λήψη των αποφάσεων είναι αυτό που καλείται ο ηγέτης να πράξει, αφού ενημερωθεί, συνθέσει και επιλέξει τα στοιχεία που εξυπηρετούν τον σκοπό του. Για να έχει επιτυχία, η διαδικασία αυτή θα πρέπει να είναι χρονικά προσδιορισμένη και να ακολουθεί στάδια εξέλιξης της λογικής. Αυτό διασφαλίζεται όταν λειτουργεί η κρίση του. Η κρίση εξασκείται σε όλα τα στάδια της διαδικασίας: αξιολόγηση, κατάταξη και επιλογή εκείνων των στοιχείων, που οδηγούν στην εμπεριστατωμένη απόφαση. Τα κριτήρια πολλά: το καλό και το κακό, το σχετικά καλύτερο για τους περισσότερους, η μεσαία οδός. Όχι πολιτικά, αλλά φιλοσοφικά. Εκεί βρίσκεται η αφετηρία και καθοδηγεί τις αποφάσεις, στη βάση των πληροφοριών και της γνώσης που ο κάθε ηγέτης έχουν διαθέσιμες.

Η κρίση ως ικανότητα, καθορίζει τις εξελίξεις και χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά και τις αποφάσεις, ως αποτέλεσμα εξελικτικής γνωστικής διαδικασίας. Στην πορεία αυτή, οι ταλαντεύσεις, ανάλογα με τη ροή πληροφοριών ή απόψεων είναι ο χειρότερος εχθρός των ηγετών, που καλούνται να ανταποκριθούν σε εθνικές ευθύνες, ισορροπώντας με ακρίβεια μεταξύ εφηρμοσμένης πολιτικής και ευρύτερων σκοπιμότητων και συμφερόντων.

Ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, εθνικής ή άλλης, η ικανότητα ενός προσώπου να ηγείται μιας χώρας, ή μιας παράταξης, αλλά και να πορεύεται στη βάση αρχών και αξιών, σε συνδυασμό με την αποτελεσματικότητα της πρακτικής πλευράς των ατομικών και συλλογικών επιδιώξεων αποτελεί το απόλυτο ζητούμενο. Και η Ελλάδα σήμερα, χρειάζεται ακριβώς αυτό.

Τα πράγματα μπορούν, και πρέπει να αλλάξουν. Οι ηγέτες πρέπει να οδηγήσουν τη χώρα έξω από την κρίση, στο φως. Εκείνοι που το πιστεύουν πρέπει να είναι σε θέση να το εφαρμόσουν. Πέρα από πολιτικές σκοπιμότητες και στρεβλώσεις και πέρα από τις μικρές, σε αξία και απήχηση, κομματικές επιδιώξεις της παλαιοπολιτικής.