Ωστόσο ακόμη κι αν επιτυχώς κλείσει, το βασικό πρόβλημα της χώρας, αυτό που συνδέεται με το έλλειμμα παραγωγής και δημιουργίας, δεν πρόκειται να λυθεί.

Και αυτό γιατί, όπως όλοι – έστω διαισθητικά – αντιλαμβάνονται, χωρίς νέα παραγωγή και δημιουργία το ελληνικό μαγαζί δεν πρόκειται να δει προκοπή. Ανεξαρτήτως λοιπόν της έκβασης των διαπραγματεύσεων με δανειστές και εταίρους, το βασικό πρόβλημα, αυτό που πνίγει την ελληνική κοινωνία, θα μένει άλυτο, ως άλλη χαίνουσα και απολύτως διαβρωτική πληγή.

Το μεγάλο ζήτημα λοιπόν είτε εντός του ευρώ, είτε έξω από αυτό, είναι ακριβώς αυτό: Της παραγωγής και της δημιουργίας. Μέχρι τώρα ουδείς έχει συστηματικά απασχοληθεί με αυτό το μέγα θέμα. Ούτε η Δεξιά, ούτε η Αριστερά, ούτε το κέντρο.

Όμως η χώρα έχει δυνάμεις. Διαθέτει σύγχρονες υποδομές, τα κάθε λογής δίκτυα είναι ανεπτυγμένα, τα παραδείγματα μοντέρνας παραγωγής δεν είναι λίγα, η νεολαία της είναι εκπαιδευμένη, πολύγλωσση και εξοικειωμένη με τις νέες τεχνολογίες, οι νέοι έλληνες μηχανικοί προσαρμόζονται με μεγάλη ευκολία σε οποιοδήποτε περιβάλλον, οι νέοι γιατροί επίσης έχουν μεγάλες δυνατότητες όπως φαίνεται από την αξιοποίησή τους στα νοσοκομεία και στα ερευνητικά κέντρα της Ευρώπης – μόνο στη Γερμανία αυτή τη στιγμή ειδικεύονται περίπου 6.000 – και βεβαίως όλη αυτή η στρατιά των ανέργων πτυχιούχων είναι γεμάτη προσόντα και ανεκμετάλλευτες δεξιότητες.

Αυτός ο συνδυασμός υποδομών και δυνατοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού δεν μπορεί να μένει για πολύ ανεκμετάλλευτος.

Διαθέτει όλα τα στοιχεία και τις προϋποθέσεις για ένα εκρηκτικό κίνημα παραγωγής και δημιουργίας, από μικρές δημιουργικές ομάδες νέων επιστημόνων.

Αρκεί κάποιοι να το φαντασθούν και να το υποστηρίξουν πραγματικά. Προσφέροντας κυρίως χώρο, ενθάρρυνση, οργάνωση, διασύνδεση, κίνητρα και λίγα χρήματα.

Στην περίπτωσή μας η κινητοποίηση αυτού του εκπαιδευμένου αργούντος ή ετεροαπασχολούμενου ανθρώπινου δυναμικού είναι το ήμισυ του παντός.

Αν διαμορφωθούν οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίησή του, η χώρα δεν έχει τίποτε να φοβηθεί, έστω κι αν στην αρχή χρειασθεί να υπομείνει χαμηλότερα εισοδήματα και μικρότερες αμοιβές.

Με τη διαφορά, όπως είπαμε, ότι κάποιοι πρέπει να το φαντασθούν και να το υποστηρίξουν με θέρμη και ενθουσιασμό αυτό το νεανικό κίνημα παραγωγής και δημιουργίας.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 25.10.2012

Γνωστό αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής ήταν να έχει η Ελλάδα τον υψηλότερο αριθμό αυτοαπασχολουμένων στην Ευρώπη ανά 1.000 κατοίκους. Συγκεκριμένα, στην χώρα μας το 2007 υπήρχαν 70 εμπορικά καταστήματα ανά 1.000 κατοίκους, ενώ στην ΕΕ ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 39 καταστήματα. Αυτή η εμπορική δομή τα τριάντα τελευταία χρόνια μπόρεσε να επιβιώσει και σε αρκετές περιπτώσεις να πλουτίσει, αφ’ ενός, μέσω της κατανάλωσης τραπεζικής πίστης και την επέκτασή της και, αφ’ ετέρου, λόγω της ένταξής μας στην ευρωζώνη και του συνολικού χαμηλότοκου υπερδανεισμού που την συνόδευσε. Έτσι, δημιουργήθηκε μέσα σε λίγα χρόνια μία υπερεμπορική φούσκα, η οποία για αρκετό διάστημα ήταν και εκτός φορολογικού ελέγχου. Πίσω από την φούσκα αυτή υπήρχαν χιλιάδες αυτοαπασχολούμενοι, οι οποίοι είχαν επιλέξει την αυτοαπασχόληση ελλείψει άλλων ευκαιριών απασχόλησης. Κυρίως στο Δημόσιο.

Δίπλα στην πληθωρική εμπορική δομή της χώρας, η παραγωγική μηχανή της ήταν αναιμική, εσωστρεφής και όχι ιδιαίτερα ανταγωνιστική. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελληνικές εξαγωγές αντιπροσώπευαν μόνον το 7% του ΑΕΠ μας, όταν, στο Βέλγιο για παράδειγμα, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 65% και ο μέσος ευρωπαϊκός όρος φθάνει το 40% περίπου.

Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας δεν είναι τόσο η έλλειψη, όσο η ποιότητα των επενδύσεων. Όπως θα έλεγε και ο γνωστός οικονομολόγος της Αυστριακής Σχολής, Ρόμπιν Χιγκς, η Ελλάδα πάσχει από “κακοεπενδύσεις” –γεγονός που οφείλεται στον κρατισμό και στις απίστευτες δομικές ανεπάρκειές του. Για πολλά χρόνια, έτσι, υπήρξε πρωτοφανής κατασπατάληση επενδυτικού κεφαλαίου, με κορυφαία περίπτωση αυτή των ολυμπιακών έργων. Σήμερα, αυτή η κατασπατάληση επενδυτικών πόρων είναι με την σειρά της δημιουργός ανεργίας, για τον απλούστατο λόγο ότι οι ολυμπιακές επενδύσεις απονεκρώθηκαν μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Επίσης, στο μέτρο που το ελληνικό εμπόριο αναπτυσσόταν με κύριο μοχλό του τις εισαγωγές, η ελληνική παραγωγική μηχανή δεν έκανε καμμία προσπάθέια να επενδύσει σε υποκατάσταση των εισαγωγών. Έτσι, στους παραδοσιακούς τομείς της μεταποίησης, που κατά κανόνα στηρίζονταν στην ένταση της εργασίας, χάθηκαν και μερίδια εσωτερικής αγοράς προς όφελος τρίτων χωρών χαμηλού κόστους.

Σήμερα, υπό το βάρος της κρίσης, όλες οι πιο πάνω δομές καλούνται να καταρρεύσουν και το κοινωνικό κόστος αυτής της κατάρρευσης θα είναι οδυνηρό και υψηλό. Ήδη, η ανεργία στον εμπορικό τομέα προσλαμβάνει κατακλυσμιαίες διαστάσεις, ενώ αμέτρητες εμπορικές επιχειρήσεις είναι έτοιμες να διακόψουν τις δραστηριότητές τους ελλείψει επαρκούς ζήτησης και σχετικής πελατείας.

Υπό τις συνθήκες αυτές –που, όπως καταλαβαίνει κανείς, δεν είναι εύκολα αναστρέψιμες– η Ελλάδα, πέρα από την μακροοικονομική κρίση της, βρίσκεται αντιμέτωπη και με μία βαθειά κρίση οικονομικού προτύπου. Το δε πιο δυσάρεστο είναι ότι κανείς δεν προβληματίζεται πάνω στο θέμα αυτό. Αν λοιπόν στη κρίση δημοσίου χρέους προστεθεί και αυτή του οικονομικού προτύπου, τότε η κατάσταση θα αποκτήσει όντως εκρηκτικό περιεχόμενο. Γι αυτό επείγει η αναδιάρθρωση της οικονομίας μέσω του ΕΣΠΑ και των 20 δισεκατ. ευρώ που το συνοδεύουν. Αναδιάρθρωση που πρέπει να στηριχθεί στην παραγωγή πλούτου και όχι στην κατανάλωση δανεικών.

Από την άποψη αυτή, οι προοπτικές για την χώρα δεν είναι και τόσο άσχημες. Τομείς όπως ο τουρισμός, η βιομηχανία ειδών διατροφής σε συνδυασμό με μία άλλη γεωργική ανάπτυξη, οι ιατρικές υπηρεσίες, το ηλεκτρονικό εμπόριο, η έρευνα και ανάπτυξη, η εκπαίδευση και η λιμενική οικονομία μπορούν να προσφέρουν στην χώρα κορυφαία ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Αρκεί τα τελευταία να στηριχθούν στην ποιότητα και σε άυλες προστιθέμενες αξίες που εξαρτώνται άμεσα από τον παράγοντα άνθρωπο. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα πρέπει να ξεφύγει από την δημοσιολαγνεία και την κρατική διαφθορά και να δημιουργήσει μία παραγωγική οικονομία παραγωγής υψηλής ποιότητος υπηρεσιών. Η χώρα έχει όλες τις δυνατότητες, μεταξύ Ανατολής και Δύσεως, να γίνει μία μεσογειακή Ελβετία. Και το στοίχημα αυτό μπορεί να πετύχει. Αν…

1. Βασικά Μακρο-Οικονομικά Μεγέθη

Τα βασικά Μακρο-Οικονομικά μεγέθη της οικονομίας κάθε χώρας είναι:

Π = Παραγωγή

Δ = Δαπάνη

Κ = Κατανάλωση

Α = Αποταμίευση

Ε = Επενδύσεις

Ξ = εΞαγωγές

Σ = ειΣαγωγές

Δύναται δε να αποδειχθεί, ότι οι διαφορές μεταξύ των μεγεθών: Παραγωγή / Δαπάνη, Αποταμίευση / Επενδύσεις, εΞαγωγές / ειΣαγωγές είναι ισόποσες και ταυτόσημες.

Δηλαδή, (Π – Δ) = (Α – Ε) = (Ξ – Σ).

Όμως, και αυτό είναι που έχει ιδιαίτερη σημασία, οι ισόποσες και ταυτόσημες αυτές διαφορές μπορεί να είναι, είτε Μηδενικές, είτε Θετικές, είτε Αρνητικές.

- Μηδενικές είναι όταν η οικονομία μιάς χώρας αναπτύσσεται ισόρροπα. Δηλαδή, η Παραγωγή ισούται με τη Δαπάνη (Π=Δ), η Αποταμίευση με τις Επενδύσεις (Α=Ε) και το Ισοζύγιο Εξωτ. Συναλλαγών βρίσκεται σε ισορροπία (Ξ=Σ).

Ήτοι, (Π=Δ) = (Α=Ε) = (Ξ=Σ) = (Μηδέν).

- Θετικές είναι όταν η Παραγωγή υπερβαίνει τη Δαπάνη (Π>Δ), η Αποταμίευση τις Επενδύσεις (Α>Ε) και το Ισοζύγιο Εξωτ. Συναλλαγών είναι πλεονασματικό (Ξ>Σ).

Ήτοι, (Π>Δ) = (Α>Ε) = (Ξ>Σ) = (Συν).

Τέτοιες χώρες είναι οι καλούμενες BRIC (Brazil-Russia-India-China).

- Αρνητικές, αντίθετα, είναι όταν η Δαπάνη υπερβαίνει την Παραγωγή (Π<Δ), οι Επενδύσεις την Αποταμίευση (Α<Ε) και το Ισοζύγιο Εξωτ. Συναλλαγών είναι ελλειμματικό (Ξ<Σ).

Ήτοι, (Π<Δ) = (Α<Ε) = (Ξ<Σ) = (Μείον).

Τέτοιες χώρες είναι οι καλούμενες PIGS (Portugal-Italy-Greece-Spain).

- Στo ερώτημα δε, πώς είναι δυνατόν οικονομίες χωρών που για πολλά συνεχή έτη παρουσιάζουν το ως άνω αρνητικό αποτέλεσμα (Μείον) μπορούν και επιβιώνουν, η απάντηση είναι αυτονόητη: Με κατ’ έτος ισόποσο προς το αρνητικό αυτό αποτέλεσμα Εξωτερικό Δανεισμό (Foreign Borrowing) και  συνεχή Διόγκωση του Δημοσίου Χρέους (Public Dept).

2. Η περίπτωση της Ελληνικής Οικονομίας

- Στην περίπτωση της Ελληνικής Οικονομίας, ο Εξωτερικός Δανεισμός για την κάλυψη του Ελλείμματος Παραγωγής σε σχέση με τη Δαπάνη και συνακόλουθα τη γιγάντωση του Δημόσιου Χρέους είναι, ως γνωστόν, μία τακτική με μακρινό παρελθόν, αρχής γενομένης από τη 10ετία του ‘80. Όμως, το πώς ξεκίνησε και πώς γιγαντώθηκε το Δημόσιο Χρέος της χώρας είναι σε όλους γνωστό. Το θέμα εδώ είναι πώς αντιμετωπίζεται το πρόβλημα του Ελλείμματος στην παρούσα οικονομική συγκυρία. Υπάρχουν τρεις τρόποι: Ο “Ανέφικτος”, ο “Εύκολος αλλά και Αλυσιτελής” και η “Χρυσή Τομή”.

1. Ο “Ανέφικτος” τρόπος είναι να αυξηθεί η Παραγωγή στο ύψος της Δαπάνης. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει από τη μιά μέρα στην άλλη και μάλιστα σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, η οποία στερείται των αναγκαίων παραγωγικών δομών και έχει χαμηλούς δείκτες παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας.

2. Ο ‘‘Εύκολος αλλά και Αλυσιτελής’’ τρόπος είναι να μειωθεί η Δαπάνη στο επίπεδο της Παραγωγής. Ο τρόπος αυτός εφαρμόζεται από την παρούσα Κυβέρνηση με περικοπές μισθών και συντάξεων και αύξηση των αμέσων και εμμέσων φόρων, με συνέπεια την πτώση της Ζήτησης. Όμως, σε μιά οικονομία στην οποία ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος του ΑΕΠ προέρχεται από καταναλωτικό μεταπρατισμό, η πτώση της Ζήτησης προκαλεί ύφεση (και αύξηση της ανεργίας) με αποτέλεσμα ο στόχος περιορισμού του Ελλείμματος (ως % του ΑΕΠ) να μην επιτυγχάνεται.

Για παράδειγμα: Έστω ότι η χώρα έχει Παραγωγή 230 δισεκ. ευρώ (ΑΕΠ σε τρέχ. τιμές), Δαπάνη 255 δισεκ. και Έλλειμμα 25 δισεκ. (10,9% του ΑΕΠ). Και θέτει ως ετήσιο στόχο τη μείωση του Ελλείμματος κατά 10 δισεκ. ευρώ (από 25 σε 15 δισεκ. ή από 10,9% σε 6,5% του ΑΕΠ). Στο ερώτημα εάν ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί, ακόμα και ένας μαθητής Δημοτικού θα απαντούσε: “Ναι, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα μειωθεί ο παρονομαστής”. Διότι άν μειωθεί ο παρονομαστής (η Παραγωγή) πχ. κατά 4% (-9,2 δισεκ.), το Έλλειμμα ως  ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει αμετάβλητο.

Παραγωγή 230,0 – Δαπάνη 255,0 = Έλλειμμα 25,0 (10,9% του ΑΕΠ)

(-4%)                  -9,2                   -10,0

Παραγωγή 220,8 – Δαπάνη 245,0 = Έλλειμμα 24,2 (10,9% του ΑΕΠ)

Είναι λοιπόν εμφανές ότι, με ύφεση 4%, οι ως άνω περικοπές Δαπανών  έχουν ως αποτέλεσμα “μιά τρύπα στο νερό”.

3. Η “Χρυσή Τομή” είναι ο τρόπος που υποδηλώνει την προσπάθεια προς δύο κατευθύνσεις: Την περιστολή της Δαπάνης αλλά, ταυτόχρονα και τη λήψη μέτρων με στόχο την αύξηση της Παραγωγής.

Για παράδειγμα: Αν, εκτός από τη μείωση της Δαπάνης κατά 10 δισεκ. (από 255 σε 245), υπάρξει και αύξηση της Παραγωγής κατά 2% (+4,6 δισεκ. ), το αποτέλεσμα που προκύψει είναι θετικό. Το Έλλειμμα από 10,9% του ΑΕΠ μειώνεται σε 4,4% του ΑΕΠ.

Παραγωγή: 230,0 – Δαπάνη: 255,0 = Έλλειμμα: 25,0 (10,9% του ΑΕΠ)

(+2%)                   +4,6                     -10,0

Παραγωγή  234,6 – Δαπάνη: 245,0 = Έλλειμμα: 10,4 (  4,4% του ΑΕΠ)

Συνεπώς, δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι, με ανάπτυξη, έστω 2% ετησίως, το Έλλειμμα θα μπορούσε να μηδενιστεί μέσα σε μια διετία. Για να συμβεί όμως αυτό θα πρέπει, ταυτόχρονα με τα μέτρα περιστολής της Δαπάνης, να υπάρξουν και ριζικές αλλαγές στο Αναπτυξιακό Πρότυπο που εφαρμόζει η χώρα τα τελευταία τριάντα χρόνια.

3.  Συμπέρασμα

Από τα ανωτέρω καθίσταται φανερό ότι βασικό προαπαιτούμενο για τη λύση των χρόνιων προβλημάτων (Πρωτογενές Έλλειμμα και Διογκούμενο Δημόσιο Χρέος) που αντιμετωπίζει η Ελληνική Οικονομία είναι η Ανάπτυξη. Ανάπτυξη όμως στη βάση ενός Νέου Αναπτυξιακού Προτύπου, με λήψη μέτρων πρός δύο βασικές κατευθύνσεις.

α. Τον Εκσυγχρονισμό του υπεράριθμου, αναποτελεσματικού και σπάταλου Δημόσιου Τομέα, την παροχή κινήτρων για την ενίσχυση του Ιδιωτικού Παραγωγικού Τομέα και άμεση αποκρατικοποίηση όλων των ζημιογόνων ΔΕΚΟ.

β. Την εκμετάλλευση των συγκριτικών παραγωγικών πλεονεκτημάτων που διαθέτει η χώρα: Εμπορική Ναυτιλία, Τουρισμός, Γεωργία (καλλιέργειες υψηλής στρεμματικής απόδοσης).

Σημείωση: Περισσότερα στοιχεία και λεπτομέρειες σχετικά με το περιεχόμενο του αναγκαίου αυτού Νέου Αναπτυξιακού Προτύπου μπορείτε να τα βρείτε Παράρτημα 11  του “Ζάππειο ΙΙ”.

Στην Ελλάδα, αμφότερα τα χρέη αυτά συμποσούνται στα 630 δισεκ. ευρώ, από τα οποία τα 360 δισεκατ. είναι το κρατικό χρέος. Αυτό δε το απίστευτο χρέος, που είναι το δεύτερο μεγαλύτερο κατά κεφαλήν στον κόσμο, οφείλεται στο χαοτικό έλλειμμα του Ισοζυγίου Τρεχουσών Συναλλαγών (ΙΤΣ).

Όπως διδάσκει η οικονομική θεωρία, το ΙΤΣ κάθε χρονιάς είναι το άθροισμα των συναλλαγών της χώρας με το εξωτερικό (εκτός των λεγόμενων λογαριασμών κεφαλαίου, που περιλαμβάνουν τις αγορές και πωλήσεις περιουσιών) και είναι ίσο με το άθροισμα των ελλειμμάτων του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα. Το έλλειμμα του ΙΤΣ κάθε χρονιάς προστίθεται στο έλλειμμα της προηγούμενης χρονιάς. Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, το έλλειμμα του ΙΤΣ κάθε χρονιάς ήταν πολύ μεγάλο γιατί η χώρα μας δανειζόταν πολλά λεφτά επειδή είχαμε μπει στο ευρώ και τα επιτόκια ήταν πολύ χαμηλά. Έτσι, όλα μαζί τα ελλείμματα των ετήσιων ΙΤΣ, δηλαδή το εξωτερικό χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, έφτασαν στα 610 δισεκ. ευρώ.

Το ΙΤΣ είναι το άθροισμα του εμπορικού ισοζυγίου (εμπόριο βιομηχανικών και αγροτικών προϊόντων), του ισοζυγίου των υπηρεσιών (τουρισμός, μεταφορές), του ισοζυγίου εισοδημάτων (εισπράξεις και πληρωμές για τόκους, μερίσματα, κέρδη, συντάξεις) και του ισοζυγίου μεταβιβάσεων (ευρωπαϊκά προγράμματα και εμβάσματα μεταναστών), και απεικονίζει στο μεταλύτερο ποσοστό του το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα όλων των παραγωγικών κλάδων. Το άθροισμα των ελλειμμάτων των ΙΤΣ από το 1999 μέχρι το 2009 είναι 166 δισεκατ. ευρώ και αυτό οφείλεται πάνω από όλα καθοριστικά στο άθροισμα των πελώριων εμπορικών ελλειμμάτων κάθε χρονιάς, που φθάνει στο ίδιο διάστημα στα 279 δισεκ. ευρώ!!

Στο παραγωγικό αυτό κενό των 279 δισεκατ. ευρώ συμβάλλει περισσότερο η βιομηχανία, αφού η γεωργία είναι πολύ μικρότερη, με ελλείμματα κάτω από τα 2 δισεκατ. τον χρόνο. Το ποσοστό συμμετοχής της βιομηχανίας στο συνολικό παραγόμενο προϊόν της οικονομίας το 1981 είναι στο φυσιολογικό 20% του ΑΕΠ, δηλαδή στα ίδια επίπεδα περίπου με των άλλων υπό ανάπτυξη ευρωπαϊκών χωρών. Από το 1981, η βιομηχανία συντρίβεται με σύστημα και το προϊόν της μειώνεται και φθάνει περίπου στο 12%-13% του ΑΕΠ –όταν οι υπό ανάπτυξη χώρες της ΕΕ-27 εμφανίζουν ποσοστά που φθάνουν μέχρι και 30% του ΑΕΠ! Η απόκλιση της Ελλάδας από τις άλλες χώρες της ΕΕ είναι πελώρια. Η αποβιομηχάνιση έχει σαν αποτέλεσμα την τεράστια αύξηση του εμπορικού ελλείμματος.

Από τα στοιχεία, τα οποία έχουν παρθεί από τον ΟΠΕ (Οργανισμό Εξαγωγών), παρατηρούμε ότι σε κάθε μία εξαγωγή κάνουμε ως χώρα περίπου τρεις εισαγωγές. Αυτή η αναλογία διαμορφώνει το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα της χώρας, αυτή μετά διαμορφώνει το μεγάλο ΙΤΣ, αυτή τελικά το εξωτερικό χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό.

Με άλλα λόγια, αυτοί που κατέστρεψαν την παραγωγή στην χώρα, αυτοί που σε μία εικοσαετία ακύρωσαν 660 άμεσες ξένες επενδύσεις, αυτοί που με τις 6.600 απεργίες από το 1991 μάς κόστισαν 60 δισεκατ. ευρώ, σήμερα, λέει, είναι “αγανακτισμένοι” και ζητούν και τα ρέστα.