Πριν από τρία χρόνια, η κρίση έσκασε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου. Ήταν αποτέλεσμα, όμως, ολιγωρίας πολλών ετών. Ο Καρακούσης στο tovima.gr μπορεί να διηγηθεί την εθνική αποτυχία κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης σε λίγες παραγράφους. Έγραφε πριν από λίγο καιρό (3.2.2013): “Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου κέρδισε την εξουσία υποσχόμενος την ‘αλλαγή’ και πολλά άλλα. Η πολιτική αλλαγή όντως επήλθε, έγιναν και κάποια από εκείνα που είχε υποσχεθεί, αλλά τα περισσότερα έμειναν ανεκπλήρωτα ή απεδείχθησαν ατελέσφορα… Η πραγματική αλλαγή επιχειρήθηκε μετά το 1985, όταν η δική του οικονομική πολιτική κατέρρευσε και αποδέχθηκε εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσέφερε και τη χρηματοδότηση διάσωσης της οικονομίας. Τότε με το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης και Ανάπτυξης όπως το βάφτισε ο Κώστας Σημίτης – υπουργός Εθνικής Οικονομίας του Ανδρέα Παπανδρέου – έγιναν τα πρώτα μεγάλα βήματα απελευθέρωσης και επιχειρήθηκε ο έλεγχος των δημοσίων οικονομικών. Εκείνο το πρόγραμμα ήταν τριετές και στην προμετωπίδα έφερε το σύνθημα ‘Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε’.”

Συνεχίζει: “Ο πρώτος χρόνος του προγράμματος που εφάρμοσε ο Κώστας Σημίτης διακρίθηκε από τα σκληρά μέτρα που προέβλεπε και από τις πολλές αντιδράσεις. Ο δεύτερος χρόνος ήταν υποτονικός, αλλά κάτι πήγε να αρχίσει στη ζώνη της ανάπτυξης. Ο τρίτος χρόνος του προγράμματος ήταν αφιερωμένος στη διόρθωση των δημοσίων οικονομικών. Στο τέλος του 1987 κυριάρχησαν οι διαμάχες για τον προϋπολογισμό, τους φόρους και τα έσοδα της φοροδιαφυγής. Ο Σημίτης επέμεινε, ο Τσοβόλας έκανε αντίσταση, ο Κουτσόγιωργας, ο Ακης και οι υπόλοιποι σιγοντάριζαν γιατί δεν άντεχαν την επιτυχία του τότε τσάρου της οικονομίας και έτσι κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού ο Παπανδρέου απέπεμψε τον Σημίτη. Τα πλήθη ικανοποιήθηκαν γιατί έφυγε ο «άκαρδος» υπουργός Εθνικής Οικονομίας, αλλά το 1988 τα σκάνδαλα κυριάρχησαν και τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν. Στις εκλογές του 1989 ο Παπανδρέου είπε εκείνο το αμίμητο ‘Τσοβόλα δώσ’ τα όλα’ και η εκδίκηση των ελλειμμάτων δεν άργησε να έλθει. Στις αρχές του 1990 το ελληνικό κράτος είχε ξεμείνει από λεφτά και έφθασε να προσφέρει επιτόκιο 27% για να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Η επόμενη απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης από τον Κ. Μητσοτάκη έμεινε επίσης στη μέση για πολιτικούς λόγους. Εκείνη που ανέλαβε ο Αλέκος Παπαδόπουλος το 1994 χάθηκε το 1997 επειδή επικράτησαν υπερφίαλες αντιλήψεις στην τότε ηγέτιδα πολιτική τάξη. Εκτοτε μόνο ατελείς προσπάθειες ανελήφθησαν και έτσι φθάσαμε στο σημερινό χάλι της χρεοκοπίας…”

Σε μία παραπλήσια, δική μας ανάγνωση (που περιλαμβάνει και όσους ηγέτες δεν αναφέρθησαν), τα προηγούμενα μεταφράζονται σε: ελλείμματα, πελατειακό κράτος, μεγαλύτερα ελλείμματα, λαϊκισμό, χαμένες ευκαιρίες, ατολμία, πολιτικό ερασιτεχνισμό.

Για τον ξένο τεχνοκράτη και επιστήμονα, η Ελλάδα αποτελεί μυστήριο. Όταν η υπόθεση εργασίας υποχρεωτικά εντάσσει τη χώρα στην ευρωζώνη, η απελπισία του αναλυτή μεγαλώνει. Στο μυαλό του, τα σενάρια καταστροφής αγγίζουν τη βεβαιότητα. Βέβαια, όσοι νομπελίστες υποσχέθηκαν στους επενδυτές την χρεοκοπία της Ελλάδας έπεσαν έξω. Πρόσφατα, ένας από αυτούς υποχρεώθηκε να παραδεχθεί δημοσίως ότι η εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως;

Επιστημονικά δεν ήταν καθόλου λάθος γιατί όπως και να το εξετάσουν, τα νούμερα ‘δεν βγαίνουν’. Κι ας επιμένει ο Στουρνάρας ότι εντός του έτους, άντε στις αρχές 2014, θα υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τίποτε παραπάνω από το ότι θα σταματήσουμε να δανειζόμαστε για τα προς το ζειν. Μετά ακολουθεί η αναγκαία ραγδαία μείωση του χρέους, που αν δεν επιτευχθεί με νέο κούρεμα, απαιτεί καλπασμό του ΑΕΠ για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Τόσο οι νομπελίστες, όσο και οι εγχώριοι πολιτικολογούντες οικονομολόγοι (Στουρνάρας, Μηλιός, Βαρουφάκης κ.λπ.) θα πρέπει να παραδεχθούν ότι αυτά είναι δύσκολα πράγματα για μία χώρα στην οποία το εκάστοτε κυβερνών κόμμα θεωρεί τους πολίτες (και τα επαγγέλματά τους) ως εκλογικά κοινά και πολιτεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του εκλογικού κύκλου. Και βέβαια, αυτή τη φορά η ανάπτυξη δεν θα έρθει με την αύξηση της κατανάλωσης των ιθαγενών. Πάνε αυτά. Οι πιστωτικές κάρτες με τα ληστρικά επιτόκια, και τα εποχικά καταναλωτικά δάνεια που τροφοδοτούσαν την αγορά και τα εύκολα κέρδη των τραπεζών αποτελούν παρελθόν.

Η ανάπτυξη θα προκύψει από σοβαρές και καινοτόμες επενδύσεις, που θα προσελκύσουν ποιοτικούς επισκέπτες (εποχικούς αλλά και σε μόνιμη βάση) και θα παράξουν προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τις αγορές του εξωτερικού. Η προσπάθεια αυτή απαιτεί (τη γνωστή σε όλους μας) ‘αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας’, και προϋποθέτει καινοτομία, πρωτοτυπία, σχέδιο, σοβαρότητα και -βέβαια- επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.

Αυτά δεν αποτελούν ιδεολογικό ζήτημα. Είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότητας, προκειμένου η χώρα να είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της, τα οποία -σε μεγάλο βαθμό- είναι ανεξάρτητα της δράσης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα είναι κακής ποιότητας προπαγάνδα, διαφορετικής προέλευσης, είτε λόγω συμφέροντος, είτε λόγω ανάγκης ομαδικής ψυχοθεραπείας εντός κομματικών τειχών, ανάλογα από που το βλέπει ο καθένας.

Η διέξοδος από τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων, της αποτυχίας και του μέτριου πολιτικού προσωπικού απαιτεί δραστικές λύσεις. Κυρίως απαιτεί μεγάλη μερίδα Ελλήνων πολιτικών να αποφασίσει να θυσιαστεί στο βωμό της διαχείρισης της κρίσης.

Αυτό θα αποτελέσει την αρχή της επίλυσης του ελληνικού προβλήματος.

Έστω και αν δημιουργούν ερωτηματικά ή σύγχυση ως προς τις προθέσεις, έχουν ένα θετικό στοιχείο : προκαλούν διανοητική κινητικότητα και ιδεολογική εγρήγορση.

Κατά καιρούς διατυπώνονται προβληματισμοί για την οργανωτική ανασυγκρότηση των δυνάμεων της εγχώριας σοσιαλδημοκρατίας στο πολιτικό πλαίσιο της ευρύτερης “κεντροαριστεράς”. Ορισμένες ιδεολογικοπολιτικές αναζητήσεις παρουσιάζονται από πρόσωπα χωρίς εισέτι δηλωμένη κομματική ένταξη. Άλλες από πρόσωπα με κυβερνητικό παρελθόν, χωρίς αυτό να είναι εξ ορισμού “ενοχοποιητικό”, αν δεν πρόκειται να προσπάθεια να καλυφθούν “αναδρομικά” αδράνειες, αποσπασματικές παρεμβάσεις ή σιωπές του παρελθόντος από τα ίδια αυτά πρόσωπα.

Οι πρόσφατες σχετικές αναφορές αποτελούν άραγε τακτικισμό και συγκυκριακή αντίδραση στην κινητικότητα που προεκλογικά εμφανίζεται με στόχο τη συνεργασία των δυνάμεων της “κεντροδεξιάς”; Μήπως πρόκειται για κάτι πολιτικά πιο “ειλικρινές” και ιδεολογικά πιο “αυθεντικό”, που σχετίζεται με την απώλεια μεγάλου μέρους της εκλογικής δύναμης του ΠΑ.ΣΟ.Κ.; Επιδιώκεται μήπως έτσι απάντηση στο ερώτημα: “πού είναι η παράταξη”, η οποία γεννήθηκε με το βλέμμα στραμμένο στο δημοκρατικό σοσιαλισμό και έφθασε να εκφράσει μέσα από το ΠΑ.ΣΟ.Κ. πολλές εκδοχές και της Αριστεράς;

Με άλλα λόγια: γιατί εκδήλωσε άλλη εκλογική προτίμηση τεράστιο τμήμα ψηφοφόρων που μέχρι πριν από δύο χρόνια αισθάνονταν ότι εκπροσωπούνται από το κόμμα αυτό;

Που θεωρούσαν ότι δεν παύει να αποτελεί ζητούμενο (γιατί δεν είναι ποτέ δεδομένο) το κεκτημένο του κοινωνικού κράτους, που στην ευρωπαϊκή του εκδοχή δεν επιδίδεται σε φιλανθρωπίες αλλά έχει το βλέμμα στραμμένο στον άνθρωπο ως μέλος της κοινωνίας, στην οικογένεια και κυρίως στις αδύνατες κοινωνικές ομάδες.

Που σκέπτονταν ότι η άσκηση εξουσίας δεν είναι χωρίς προβλήματα, λάθη και αστοχίες, είδαν όμως και αυτή την παραδοχή να μετατρέπεται σε ανέξοδο άλλοθι.

Που βίωσαν ποιος, πότε αλλά και πόσο πολέμησε τις ανισότητες της αγοράς μέσα στην κοινωνία που οδηγούν οδηγεί στη βία και τον αυταρχισμό, ποιος θέλησε το κράτος βασισμένο στη συμμετοχή ενός πολίτη που δεν ιδιωτεύει, ποιος πρόταξε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε ένα κράτους που δεν είναι φιλανθρωπικό ίδρυμα.

Που είδαν εισαγωγή θεσμών (μιας ατελούς έστω) διαβούλευσης και άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας, το κόμμα τους να σκοντάφτει σε συντεχνίες που εξέθρεψε η παθογένεια της διακυβέρνησης, δείχνοντας ότι οι καλές προθέσεις είναι επιβλαβείς αν δεν υλοποιούνται.

Που σκέφτηκαν ότι το κόμμα τους βρέθηκε στη δίνη μιας κρίσης, για την οποία οι ευθύνες δεν βαρύνουν μόνο το ίδιο, έδειξε αρχικά μια διαχειριστική αδράνεια και δεν απέφυγε τη λήψη σκληρών και άδικων μέτρων, πιστεύοντας ότι έτσι διαφυλάσσει και όχι ότι καταστρέφει το μέλλον. Που αναλογίστηκαν μήπως οι θυσίες δεν πιάσουν τόπο, αν η δοκιμασία και η κρίση θα είναι διαρκείς και καταστροφικές.

Όσοι προεκλογικά σώπασαν, όσοι επιλεκτικά εκφράστηκαν τώρα για τη μετεκλογική προοπτική του χώρου της “κεντροαριστεράς” ή της σοσιαλδημοκρατίας, να έχουν μήπως στο νου τους το “πλασάρισμα” (αναδιάταξη, τοποθέτηση) προσώπων και ομάδων την επόμενη μέρα; Αυτή είναι μια εύκολη μομφή. Αν αληθεύει, αναφέρεται σε μια μυωπική προσέγγιση.

Όπως μυωπικό είναι να εστιάζει κανείς στο εάν δικαιώθηκε ο προηγούμενος αρχηγός του ΠΑ.ΣΟ.Κ. σε μείζονες πολιτικές επιλογές, αν έκανε στοιχειώδη αυτοκριτική για τις κομματικές και κυβερνητικές επιλογές του. Και ακόμη πιο μυωπικό να θεωρεί κάποιος ότι για να καινοτομήσει αρκεί μόνιμο στοιχείο της ρητορικής του να αποτελεί η καταγγελία των παθογενειών του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος.

Αυτή την ώρα:

* το κόμμα της συντηρητικής (ή επί το πολυσυλλεκτικότερο “Κεντροδεξιάς”) παράταξης, κατά την κυβερνητική θητεία του οποίου κατέστη αδύνατη η στοιχειώδης έστω διαχείριση και ο εντοπισμός της επικινδυνότητας της διεθνούς και ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης του 2007-2008, προηγείται δημοσκοπικά του κόμματος το οποίο ανέλαβε να κυβερνήσει μεσούσης της κρίσης και καθυστέρησε να λάβει δραστικά μέτρα, ώστε να του αποδίδεται σχεδόν αποκλειστικά η ευθύνη για τα αποτελέσματα της κρίσης και στη χώρα μας.

* κυριαρχεί η αντίληψη ότι η οικονομική κρίση ξεκίνησε στην Ελλάδα στα τέλη του 2009 και ότι τότε άρχισαν να καθίστανται εμφανείς οι παθογένειες όχι της κοινωνίας αλλά του (υποτίθεται) ερήμην αυτής διαμορφωμένου πολιτικού και κομματικού συστήματος της μεταπολίτευσης.

* είναι γενικευμένη η επιθυμία αποκήρυξης (ή μήπως και εξορκισμού;) του κακού συλλογικού εαυτού μας, αφού σπεύδουμε ως κοινωνία να αυτοανακηρυχτούμε «αθώοι του αίματος», για να ζητήσουμε «τα ρέστα» απεκδυόμενοι των ευθυνών μας δια της εσπευσμένης δήθεν ριζοσπαστικοποίησης της εκλογικής μας συμπεριφοράς.

* ένας συνασπισμός δυνάμεων της Αριστεράς επιχειρεί να αρθρώσει πολιτικό λόγο με πολυσυλλεκτική στόχευση, όχι για να συνθέσει τις διαφορετικές φωνές εντός του αλλά για να ακυρώσει και να θυσιάσει στον ελκυστικό βωμό του εκλογικού οφέλους το βασικό οργανωτικό του χαρακτηριστικό, να είναι δηλαδή όχι ένα και ενιαίο κόμμα με πολλές τάσεις αλλά συνασπισμός περισσότερων κομμάτων –στρατηγική επιλογή που ίσως εκθέτει κάποιους στην κατηγορία για έλλειψη «αριστερής παιδείας».

Αυτή την ώρα μπορεί πράγματι να τεθεί το ερώτημα εάν οι δυνάμεις που αισθάνονται κοντά στις ιδέες της ευρωπαϊκά προσανατολισμένης “Κεντροαριστεράς” ή σοσιαλδημοκρατίας, πρέπει να αναζητήσουν την εκλογική τους εκπροσώπηση στο ΠΑ.ΣΟ.Κ., που παρά το μικρό τώρα εκλογικό του ποσοστό εξακολουθεί να εκφέρει ένα λόγο με χαρακτηριστικά πολυσυλλεκτικότητας διεκδικώντας τη συμβολή του στη διαμόρφωση μιας βιώσιμης κυβερνητικής πρότασης και λύσης.

Από την Ευρώπη δόθηκε μία απάντηση : Η πρόσκληση του Προέδρου του ΠΑ.ΣΟ.Κ. από το σοσιαλιστή F. Hollande λίγο μετά την εκλογή του τελευταίου ως Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, η συνάντηση του κ. Βενιζέλου με ομολόγους του της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας στις Βρυξέλλες, τον Πρόεδρο της Ομάδας Προοδευτικής Συμμαχίας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος) και το σοσιαλιστή Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα.

Αυτά ερμηνεύτηκαν ως ισχυρό νεύμα για συνεργασία και συνεννόηση. Και συνιστούν ευκρινή και έντονο πολιτικό συμβολισμό, επειδή μέσα στην πιο δύσκολη προεκλογική περίοδο της μεταπολίτευσης ήλθε η επιβεβαίωση και η ανανέωση των δεσμών του ΠΑ.ΣΟ.Κ. με τη μεγάλη πολιτική “οικογένεια” της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας (στην εγχώρια ιδιόλεκτο: “κεντροαριστεράς”, αν το θέμα είναι ορολογικό). Ένα είδος ιδεολογικής “πιστοποίησης” – θα έλεγαν οι πιο “πραγματιστές”.

Η αναγκαιότητα ανάληψης πρωτοβουλιών ουσίας και όχι εντυπώσεων σε οργανωτικό επίπεδο έχει επίσημα εξαγγελθεί. Άλλωστε η συζήτηση για τα οργανωτικά κάθε κομματικού φορέα, δηλαδή για τη λειτουργία του, είναι προϋπόθεση για την επιβίωση και την ύπαρξή του. Αρκεί, όμως, όχι οι μετέχοντες να πείθουν ότι είναι ειλικρινείς, αλλά να υπάρχουν μετέχοντες και ενδιαφερόμενοι.

Το μήνυμα των ευρωπαίων σοσιαλιστών προς το ΠΑ.ΣΟ.Κ. αφορά και την ιδεολογική του ταυτότητα. Είναι το μήνυμα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας για ενότητα και δυναμική του χώρου ως στοιχείου αναγκαίου για να συμβάλει σε πρόταση και λύση διακυβέρνησης.

Το μήνυμα είναι πολύ ηχηρό για να αγνοηθεί ή για να χαρακτηριστεί συγκυριακό. Η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και των διαβουλεύσεων για το σχηματισμό κυβέρνησης θα κινηθεί και μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου.

Αν, όμως, υπακούοντας στις σειρήνες των νέων δημαγωγών και ψευδολόγων, η χώρα καταγγείλει αυτά που έχει υπογράψει, η καταστροφή είναι βέβαιη, όπως επισημαίνει η Alpha Bank στην τελευταία έκθεσή της. Δείτε ολόκληρο το κείμενο το οποίο δημοσιεύουμε, καθώς δίνει απαντήσεις σε πολλά από τα ερωτήματα που απασχολούν όλους μας.

Στις εκλογές της 6^ης Μαΐου 2012, τα δύο πρώην μεγάλα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας απέτυχαν να εξηγήσουν με αξιοπιστία στο εκλογικό σώμα την αναγκαιότητα της συνέχισης της δημοσιονομικής προσαρμογής και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Ειδικότερα, τα κόμματα αυτά και η Τρόικα απέτυχαν να δώσουν στο εκλογικό σώμα ουσιαστική ελπίδα και προοπτική έγκαιρης εξόδου από την κρίση, παρά τα μεγάλα προβλήματα που έχει επισωρεύσει έως σήμερα η προσαρμογή, με την παρατεταμένη ύφεση, την μεγάλη μείωση των εισοδημάτων, το κλείσιμο καταστημάτων και επιχειρήσεων και την αύξηση της ανεργίας σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Το εκλογικό σώμα, το οποίο υπέστη τις επιπτώσεις της πλήρους ανατροπής των οικονομικών συνθηκών τα τελευταία δύο έτη –αφού θα έπρεπε να προσαρμοσθεί στα δεδομένα μιας οικονομίας με μειωμένο εισόδημα λόγω της ύφεσης κατά 20 δισεκατ. ευρώ περίπου και χωρίς τον καθαρό ξένο δανεισμό, που το 2009 έφθασε τα 35 δισεκατ. ευρώ–, βρέθηκε αντιμέτωπο με παραπλανητικές υποσχέσεις από άλλα κόμματα για άμεσες λύσεις μέσω της κατάργησης του Μνημονίου και των δανειακών συμβάσεων. Επιδιώχθηκε έτσι να δοθεί στο εκλογικό σώμα η εντύπωση ότι ανοίγει πλέον ο δρόμος για την διακοπή της λιτότητας και για επαναφορά μισθών, συντάξεων και της απασχόλησης, ενδεχομένως δε και του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου σε βασικούς τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, στα επίπεδα και στην κατάσταση τουλάχιστον του 2009, ή και καλύτερα.

Διαβεβαιώσεις, όμως, ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε τις ανωτέρω πολιτικές και να παραμείνουμε ταυτοχρόνως στην Ζώνη του Ευρώ είναι εντελώς παραπλανητικές. Στην πραγματικότητα, η ακύρωση του Μνημονίου και των δανειακών συμβάσεων και, το σπουδαιότερο, η αντιστροφή της πολιτικής της δημοσιονομικής προσαρμογής και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων οδηγεί την χώρα εκτός της Ζώνης του Ευρώ και επίσης εκτός της ΕΕ-27. Είναι απολύτως σωστό ότι δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός με τον οποίο μία χώρα μπορεί να εκδιωχθεί από την Ζώνη του Ευρώ. Ωστόσο, η όποια συζήτηση για δημιουργία κυβέρνησης με στόχο την απαλλαγή από το Μνημόνιο και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις δανειακές συμβάσεις οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αναγκαστική έξοδο της Ελλάδας από το Ευρώ με δική της πρωτοβουλία. Αυτό θα συμβεί διότι η ακύρωση της σημαντικής χρηματοδοτικής βοήθειας που μάς παρέχεται θα οδηγήσει το ελληνικό τραπεζικό σύστημα εκτός του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και στην νομισματική (πληθωριστική) χρηματοδότηση των εκ νέου αυξανόμενων δημοσιονομικών μας ελλειμμάτων.

Ειδικότερα, αν η Ελλάδα καταφύγει στις ανωτέρω ενέργειες και ακυρώσει το δεύτερο Μνημόνιο και την δανειακή σύμβαση που το συνοδεύουν και, το σπουδαιότερο, αν εγκαταλείψει το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων, τότε θα χάσει τις σημαντικές ενισχύσεις που τής παρέχονται –οι οποίες, σημειωτέον, συνιστούν την μεγαλύτερη χρηματοδοτική ενίσχυση που έχει ποτέ δοθεί σε χώρα στα παγκόσμια χρονικά. Στην περίπτωση αυτή, η χώρα θα υποχρεωθεί σε “άτακτη χρεοκοπία” και ο ελληνικός λαός θα επωμισθεί ολόκληρο το κόστος της ουσιαστικής διάλυσης των βασικών θεσμών λειτουργίας της οικονομίας και το κόστος της εξόδου από μία κρίση που θα είναι πολύ πιο παρατεταμένη και θα λάβει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις.

Όπως επισημαίνει και ο οικονομολόγος κ. Γ. Επιτροπάκης, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, εάν το ελληνικό κράτος αθετήσει τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει, πέρα από το ότι η χώρα για πάρα πολλά χρόνια θα βρεθεί στον μαύρο πίνακα των χωρών-μπατσακτσήδων, θα συμβούν και τα ακόλουθα:

1) Δεν θα λάβει την δεύτερη δόση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης ύψους 29 δισεκατ. ευρώ, που προορίζεται σε μεγάλο βαθμό για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών σε αναπλήρωση των ζημιών που υπέστησαν από το PSI plus, που είχε ως συνέπεια την μείωση της αξίας των κρατικών ομολόγων που είχαν στο ενεργητικό τους κατά -75% περίπου. Εάν συμβεί αυτό, πώς θα γίνει η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών; Χωρίς τα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση σε καθεστώς ελεύθερης κίνησης κεφαλαίων οι ελληνικές τράπεζες και η ελληνική οικονομία είναι εκτεθειμένες σε μεγάλους κινδύνους. Σε κάθε περίπτωση, το εκλογικό σώμα θα πρέπει να πληροφορηθεί ότι η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών δεν γίνεται με κεφάλαια του ελληνικού κράτους –τα οποία δεν υπάρχουν, αφού το ελληνικό κράτος έχει μόνον υποχρεώσεις– αλλά του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF). Τα κεφάλαια αυτά δίδονται μόνον υπό την προϋπόθεση της πιστής τήρησης του δεύτερου Μνημονίου Οικονομικής Πολιτικής.

Σε κάθε περίπτωση, τα κεφάλαια αυτά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κρατικοποίηση των ελληνικών τραπεζών διότι, αν αυτό γίνει, οι δανειστές μας, δικαίως, θα τα θεωρήσουν “δανεικά και αγύριστα”. Επομένως, δικαίως, δεν θα τα διαθέσουν. Σημειώνεται ότι το όλο εγχείρημα της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε, με την έξοδό μας από την κρίση, να επιστραφούν τα κεφάλαια αυτά στους δανειστές μας, με τις τράπεζες να παραμένουν ιδιωτικές και όχι κακοδιοικούμενες υπό κρατικό έλεγχο, έτσι ώστε να μην υπάρξει διόγκωση του δημοσίου χρέους –η εξυπηρέτηση του οποίου θα βαρύνει όλους τους φορολογουμένους.

2) Θα διακοπεί οριστικά η χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ, με απώλεια ρευστότητας για την ελληνική οικονομία ύψους άνω των 130 δισεκατ. ευρώ. Στο τέλος Μαρτίου 2012 το υπόλοιπο των ιδιωτικών καταθέσεων στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα ανερχόταν σε 165,3 δισεκατ. ευρώ, ενώ το υπόλοιπο των δανείων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά ανερχόταν στα 245,1 δισεκατ. ευρώ. Απόψεις σύμφωνα με τις οποίες τα 165 δισεκατ. ευρώ των χρημάτων των καταθετών στις τράπεζες θα χρησιμοποιηθούν για την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών εκφράζουν παντελή άγνοια της πραγματικότητας. Από δε πολιτικής πλευράς, αποτελούν συνειδητή προσπάθεια εξαπάτησης της κοινής γνώμης, η οποία δυστυχώς αγνοεί και μεγάλα κομμάτια της πραγματικότητας. Με άλλα λόγια, η τακτική αυτή ίσως να είναι ακόμα πιο εγκληματική στην παρούσα φάση από την αντίστοιχη του Γ. Παπανδρέου το 2009.

Επισημαίνεται για πολλαπλή φορά ότι πρόσθετα δάνεια δεν μπορούν να δοθούν εάν δεν επιστρέψουν οι καταθέσεις που έχουν φύγει από το τραπεζικό σύστημα. Η διατήρηση των χορηγήσεων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά στο σημερινό υψηλό επίπεδο σε σχέση με τις σημαντικά μειωμένες καταθέσεις είναι έως σήμερα δυνατή διότι υπάρχει η χρηματοδότηση από την ΕΚΤ, σε μεγάλο βαθμό με εγγυήσεις του Δημοσίου. Εάν η χώρα περιέλθει σε κατάσταση “άτακτης χρεοκοπίας”, τότε οι εγγυήσεις του ελληνικού Δημοσίου θα έχουν μηδενική αξία και η χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα στην Ελλάδα θα μειωθεί αυτόματα κατά το ποσόν που δεν θα καλύπτεται πια με την χρηματοδότηση από την ΕΚΤ. Εάν ανατραπούν τα βασικά μέτρα μειώσεως των πρωτογενών ελλειμμάτων της γενικής κυβέρνησης, που ανέρχονταν στα 5,2 δισεκατ. ευρώ το 2011, το έλλειμμα αυτό θα αυξηθεί και πάλι σημαντικά –πιθανότατα σε επίπεδα άνω των 10 δισεκατ. ευρώ το 2012. Σημειώνεται η ήδη σημαντική πτώση των καθαρών εσόδων του ΤΠ τον Απρίλιο του 2012, η οποία προφανώς θα συνεχιστεί και στους επόμενους μήνες εάν η ακυβερνησία της χώρας συνεχιστεί. Χωρίς δυνατότητα δανεισμού από την τρόικα, από πού θα καλυφθούν αυτές οι δαπάνες;

Σχετικά με το θέμα αυτό η αριστερή πλευρά των αντιμνημονιακών θεωρεί ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με την υψηλή φορολόγηση των περιουσιών των μεγάλων επιχειρήσεων και των πλουσίων, που αναγκαστικά θα πληρώσουν τον λογαριασμό. Επικαλούνται σχετικά τα παραδείγματα της Γερμανίας μετά τον Πόλεμο. Από την άλλη μεριά, η δεξιά πτέρυγα των αντιμνημονιακών σημειώνει την δυνατότητα μείωσης των εξόδων του ελληνικού Δημοσίου για προμήθειες, αναλώσιμα, αμοιβές επιτροπών, καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα και τηλεπικοινωνίες κατά 5 δισεκατ. ευρώ σε δύο έτη (επιπλέον της μείωσης που σημειώθηκε την περίοδο 2010-2011), δηλαδή, από τα 7,3 δισεκατ. που ήταν το 2011, στα 2,4 δισεκατ. ευρώ το 2013. Επίσης, σημειώνουν ότι υπάρχει η δυνατότητα αξιοποίησης των υπόλοιπων κοιμώμενων λογαριασμών στις τράπεζες, ύψους τουλάχιστον 15 δισεκατ. ευρώ. Επιπλέον, προβάλλουν την δυνατότητα διαζευκτικών πηγών χρηματοδότησης από την Κίνα, την Ρωσία και άλλες χώρες, πηγές για κάλυψη των ελλειμμάτων που θα παρουσιαστούν βραχυπρόθεμα –αρκεί, βέβαια, να δεχθούν να μάς χρηματοδοτήσουν χωρίς τόκους και ανατοκισμούς.

Όλα αυτά συνιστούν μία πιο σύγχρονη εκδοχή του “λεφτά υπάρχουν”, που αν γίνει πράξη θα έχει τεράστιο κόστος για την ελληνική οικονομία. Διότι, θα έχει ως συνέπεια την “άτακτη χρεοκοπία” και την έξοδο της χώρας από το Ευρώ και ουσιαστικά την πλήρη αποσύνθεση της ελληνικής οικονομίας και της χώρας ως σύνολο. Ήδη, η συνεχιζόμενη ακυβερνησία και οι ανεξέλεγκτες δηλώσεις περί καταργήσεως του Μνημονίου και των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων, καθώς και περί κρατικοποιήσεως των τραπεζών, έχουν διαταράξει για μία ακόμη φορά το οικονομικό κλίμα στην χώρα και είναι πολύ πιθανόν ότι θα συμβάλουν στην αδυναμία εκτέλεσης του προϋπολογισμού του 2012 και στην ανάγκη για νέα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής εις βάρος αυτών των ίδιων των πολιτών που αναζητούν σανίδα σωτηρίας σε κόμματα που υπόσχονται εύκολες και ανέξοδες λύσεις.

Αυτή την φορά η δημοσιονομική προσαρμογή δεν εξαρτάται από το κόμμα που βρίσκεται ή θα βρεθεί στην εξουσία. Είναι υποχρεωτική διότι οι εγχώριες δημόσιες δαπάνες προσδιορίζονται αυστηρά από τα δημόσια έσοδα από φόρους και από εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία. Δυνατότητα δανεισμού από το εξωτερικό δεν υπάρχει πια και τα αντιμνημονιακά κόμματα κάνουν ό,τι μπορούν για να θέσουν μονίμως την Ελλάδα εκτός των διεθνών αγορών χρηματοδότησης. Επομένως, μόνον τα εγχώρια κρατικά έσοδα υπάρχουν και αυτά θα αυξηθούν αν ανακάμψει η ελληνική οικονομία και αν υπάρχουν επιχειρήσεις και τράπεζες που θα θελήσουν να συνεχίσουν την δραστηριότητά τους στην Ελλάδα.

Αν όλα αυτά κάποιοι δεν τα καταλαβαίνουν, λυπούμεθα πολύ γι’ αυτούς και τα παιδιά τους. Τί άλλο να πούμε;

Πολλοί θα μιλούν για τη “σοφία του εκλογικού αποτελέσματος” και για την “οργή που εξέφρασε ο κόσμος”, χωρίς να κατανοούν το οξύμωρο της “οργισμένης σοφίας”. Οι δημοσιογράφοι-παρουσιαστές των talk-show, μόνιμοι κήνσορες των πάντων και θεράποντες ουδενός, θα ψέγουν τους πολιτικούς των δύο μεγάλων κομμάτων ότι δεν κατάλαβαν νωρίς τις διαθέσεις του κόσμου. Στα αριστερά θα πανηγυρίζουν το προοίμιο της επανάστασης, ενώ θα διατυπώνουν και μια ευχή για “πλατιά σύμπραξη των αντικαπιταλιστικών δυνάμεων ώστε να καρποφορήσει η μεγάλη νίκη του λαού, στις 6 Μαΐου”.

Ο κόσμος δεν θα αλλάξει με κρότο, ούτε καν με λυγμό, που προέβλεψε ο ποιητής. Θα αλλάζει με ψιθύρους, δημοσιεύματα και δηλώσεις. Θα είναι οι Financial Times με τίτλο “Greeks reject EU rescue package”, και κάποιοι άλλοι που θα το πουν πιο αριστερά “Greeks vote against austerity measures”. Αλλά οι καλοθελητές στην Ευρωπαϊκή Ένωση (που δυστυχώς πληθαίνουν) θα το πουν ωμά, ότι “η Ελλάδα έχει αποφασίσει να τραβήξει τον δρόμο της εκτός ευρωζώνης”. Οι επίσημες δηλώσεις θα είναι πιο συγκαταβατικές: “σεβόμαστε το αποτέλεσμα των εκλογών, αλλά η Ελλάδα ανεξαρτήτως της κυβέρνησης που θα προκύψει θα πρέπει να σεβαστεί τα συμπεφωνηθέντα του δεύτερου μνημονίου”.

Κανείς όμως δεν θα το εννοεί. Όλοι πλέον ξέρουν ότι μέτρα που δεν μπόρεσε να πάρει μια μονοκομματική κυβέρνηση (του Γιώργου Παπανδρέου) ή μια δικομματική (του Λουκά Παπαδήμου) είναι αδύνατον να ψηφιστούν από μια Βουλή με κάθε απόχρωσης καρύδι. Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα απλώνονται τα χαρτιά του Σχεδίου Β. Οι παλιές συζητήσεις θα φουντώσουν πίσω από τις κλειστές πόρτες. Οι ευρωπαίοι πολιτικοί ή τεχνοκράτες, που ποτέ δεν είδαν με καλό μάτι την παραμονή της Ελλάδας στο ευρώ, θα έχουν ένα επιπλέον επιχείρημα: τη θέληση του ελληνικού λαού.

Εκείνοι που βλέπουν το ευρώ ως ένα δαπανηρό αλλά αναγκαίο όχημα της πολιτικής ενοποίησης της Ευρώπης, θα έχουν σαφώς πιο αδύναμα επιχειρήματα και θα προβάλουν φόβους κατάρρευσης ολόκληρου του εγχειρήματος. Οι άλλοι όμως θα τους απαντούν ότι το κόστος παραμονής της Ελλάδος στην ευρωζώνη έχει γίνει –πριν από πολύ καιρό, μάλιστα– μεγαλύτερο από το κόστος εξόδου, ενώ κάποιοι τρίτοι θα φέρουν το επιχείρημα ότι η Ισπανία ήδη δανείζεται με 5,75% για να δανείζει την Ελλάδα με 3,5-4,5%.

Η εξελισσόμενη κρίση στην ευρωζώνη δεν θα αποτελεί επιχείρημα υπέρ ημών (“βλέπετε; τα παθαίνουν κι άλλοι”) αλλά θα κάνει πιο επιτακτική μια πρόχειρη λύση για την Ελλάδα, για να ασχοληθούν με τα σοβαρότερα προβλήματα τους. Κάποιοι θα αναφέρουν τον “ηθικό κίνδυνο”: αν η Ελλάδα αποτύχει ατιμώρητα, έρχεται η Ισπανία και η Ιταλία, που ήδη δηλώνουν ότι δεν μπορούν να επιτύχουν τους στόχους τους οποίους είχαν θέσει. Και η αποτυχία της Ισπανίας και της Ιταλίας σημαίνει πολλά λεφτά, που κανείς γερμανός ή ολλανδός φορολογούμενος δεν μπορεί –και φυσικά δεν θέλει– να δώσει.

Στον Guardian και στον Monde θα γράφονται πύρινα άρθρα για τις βλαβερές συνέπειες της λιτότητας που οδηγεί τους ψηφοφόρους να ψηφίζουν ναζιστές και λαϊκιστές, αλλά αυτοί που μετράνε τα λεφτά στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θα σηκώσουν αδιάφορα τους ώμους. Το ‘χουν εξάλλου ξαναζήσει με τον Βίκτορα Ορμπάν στην Ουγγαρία. Ο λαϊκιστής δεξιός πρωθυπουργός εκλέχτηκε με το σύνθημα της αποδέσμευσης από το ΔΝΤ. Όταν κατήγγειλε τη συμφωνία χειροκροτήθηκε από όλους τους εγχώριους «αντιστασιακούς». Εν τω μεταξύ, όμως, ο Ορμπάν άλλαξε το σύνταγμα προς το αντιδημοκρατικότερο και τον περασμένο Δεκέμβριο, δύο χρόνια μετά το νταηλίκι, επέστρεψε στην “κηδεμονία” του ΔΝΤ, με την οικονομία σε χειρότερη κατάσταση απ’ ό,τι την ανέλαβε. Σίγουρα κάποιοι απ’ όσους διαμορφώνουν τις αποφάσεις στην Ευρώπη θα αντιτείνουν χαιρέκακα: “αν η Ελλάδα ακολουθήσει τα χνάρια της Ουγγαρίας, θα την καταδικάσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπως έκανε με τον Βίκτορα Ορμπάν. Τώρα, όμως, έχουμε σοβαρότερα πράγματα να ανησυχούμε. Δείτε τα spreads της Γαλλίας που ανεβαίνουν…”.

Κι ενώ στα πρωινάδικα θα ανατέμνουν τις αιχμές του “x” αποτυχόντος πολιτευτή κατά της ηγεσίας του κόμματός του, η συζήτηση εκτός Ελλάδος θα φουντώνει από τις δηλώσεις εγχώριων και εξωχώριων λαϊκιστών. Ακροαριστεροί ο πρώτοι, θα ισχυρίζονται “δεν χρωστάμε δεν πληρώνουμε”, ακροδεξιοί οι δεύτεροι θα τείνουν τον δείκτη του χεριού τους στον κρόταφό τους: “τι σας λέγαμε εμείς; αυτοί θέλουν να φάνε τα λεφτά των φορολογουμένων μας”.

Βέβαια, σε ένα χαοτικό σκηνικό όπως είναι η πολιτική και η οικονομία, πολλά άλλα θα συμβούν. Δεν ξέρουμε, π.χ., πώς θα επηρεάσει η διαφαινόμενη νίκη Ολάντ στις γαλλικές εκλογές. Όχι μόνο εμάς, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη. Μπορεί να ενισχύσει τα πολιτικά επιχειρήματα των νεοκεϋνσιανών, αλλά μπορεί και να βάλει σε μεγάλη δοκιμασία τον γαλλογερμανικό άξονα. Σίγουρα θα αυξήσει το κόστος χρήματος που δανείζεται η ευρωζώνη. Προεκλογικά, οι οίκοι αξιολόγησης είχαν προειδοποιήσει τη Γαλλία ότι στην περίπτωση εκλογής του Φρανσουά Ολάντ στην προεδρία θα υποβαθμίσουν τη γαλλική οικονομία, εξ αιτίας των δηλώσεων του σοσιαλιστή υποψηφίου για μη αποδοχή του νέου δημοσιονομικού συμφώνου. Κάποιοι από το μαύρο μπλοκ της θυγατέρας του Λεπέν θα αρχίσουν τους λογαριασμούς· με πόσο δανείζεται η Γαλλία και πόσο δανείζει τους αδύναμους κρίκους της ευρωζώνης.

Τον Μάρτιο του 2010, κουβέντιαζα με έναν στοχαστικό γέροντα, πρώην στέλεχος μεγάλης ΔΕΚΟ. Ήταν οι πρώτες μέρες της άνοιξης και οι τελευταίες της αμέριμνης αλλά πλασματικής ευημερίας. Γύρω μας, αγόρια και κοριτσόπουλα έπιναν τον (πανάκριβο) φρέντο τους, έπαιζαν με τα εισαγόμενα κινητά τους και τιτίβιζαν για τα θέματα της νιότης τους. “Ξέρεις ποιο είναι το χειρότερο;”, μου είπε. “Αυτά τα παιδιά όχι μόνο θα πληρώσουν χωρίς να φταίνε, αλλά κυρίως δεν μπορούν να φανταστούν τι τα περιμένει”.

Δεν έδωσα σημασία, διότι δεν είχα καταλάβει ότι στην πολιτική και στην οικονομία τα πράγματα δεν γίνονται μονομιάς, όπως διαβάζουμε στα βιβλία ιστορίας. Στη ζωή και στην πολιτική, το ένα μικρό πράγμα φέρνει τ’ άλλο και οι μεγάλες καμπές στην ιστορία μόνο εκ των υστέρων διακρίνονται.

Αυτή είναι και η τελευταία μου ελπίδα, ότι δηλαδή το παραπάνω -πρόδρομο- σενάριο θα αποδειχθεί στο μέλλον μια απλή απόπειρα σκοτεινής κι άχρηστης περιγραφής μιας λογοτεχνικής δυστοπίας.

Δημοσιεύτηκε στο Books’ Journal τεύχος Μαϊου.

Ως τότε η Κεντροδεξιά κάτι είχε καταλάβει αλλά ντρεπόταν να περιγράψει την κρίση ως είχε, η Κεντροαριστερά την υποτιμούσε και νόμιζε αφελώς ότι μπορεί να τη χειρισθεί με ημίμετρα και η Αριστερά, καταδιωκόμενη από τη συνωμοσία που τη χαρακτηρίζει, δεν την αναγνώριζε καν ή καλύτερα δεν την πίστευε, νόμιζε πως ήταν κόλπο του κεφαλαίου!

Τον Μάιο του 2010, παραμονές του πρώτου μνημονίου, όλοι τους ήταν αμήχανοι και απολύτως αιφνιδιασμένοι. Σχεδόν ανακουφίστηκαν από τα πρώτα δανεικά.

Το καλοκαίρι μετακόμισαν όλοι άνετοι στις παραλίες και μόλις το φθινόπωρο, όταν είδαν ότι το πρόγραμμα δεν έτρεχε και η διάσωση δεν έβγαινε, άρχισαν να οικοδομούν θέσεις, αρνήσεις και αμυντικές πολιτικές.

Εν τω μεταξύ όσο ο καιρός περνούσε και τα δαιμόνια απελευθερώνονταν, τόσο βασανίζονταν τα πρόσωπα και τα κόμματα.

Η κοινωνία έβραζε και οι κάθε λογής αμφισβητίες έβρισκαν πεδίο δράσης και προπαγάνδας.

Ολα τα φρούτα του φασισμού, της ακροδεξιάς, της ακροαριστεράς, του αντιεξουσιασμού και της τρομοκρατίας των δρόμων και των όπλων βρήκαν πεδίο δόξης λαμπρό, όπως συμβαίνει πάντοτε σε περιόδους μεγάλων οικονομικών κρίσεων.

Κάπως έτσι κύλησε και το 2011.

Μέχρι που φθάσαμε στα τέλη του περασμένου Οκτώβρη, όπου το πρόβλημα κορυφώθηκε και η χώρα αποδεδειγμένα αντιμετώπισε την απειλή εξόδου από την ευρωζώνη.

Μόλις μετά τις Κάννες άρχισε να συνειδητοποιείται η απειλή.

Σε εκείνη τη δραματική σύνοδο κορυφής κατάλαβε ο κ. Παπανδρέου ότι δεν μπορεί μόνος του.

Τότε ο κ. Σαμαράς άρχισε να βάζει νερό στο κρασί του και η Αριστερά να διαισθάνεται κάποια ευθύνη για τα επερχόμενα δεινά. Υπό το βάρος αυτής της ευθύνης επιχείρησε να ελέγξει τα ασύνταχτα πλήθη που απαιτούσαν να καεί η Βουλή.

Στο τετράμηνο που ακολούθησε η συνειδητοποίηση ήταν πλήρης. Ακόμη και οι πιο ακραίοι της επίσημης πολιτικής κατάλαβαν πια ότι το παιγνίδι απειλούσε τους πάντες και τα πάντα.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτό το διάστημα πληρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κόστους που πήγαζε από την κρίση.

Και δεν ήταν μικρό. Ενας πρώην πρωθυπουργός “εξαερώθηκε”. Ο κ. Παπανδρέου δεν υπάρχει πλέον στην πολιτική σκηνή του τόπου, παρέδωσε τον Νοέμβριο την πρωθυπουργία στον κ. Λουκά Παπαδήμο και τώρα παραδίδει την ηγεσία του ΠαΣοΚ στον κ. Ευάγγελο Βενιζέλο, ο οποίος σήκωσε το βάρος και το κόστος εκπροσώπησης του παραπαίοντος κόμματός του.

Ο κ. Σαμαράς έκανε στροφή 180 μοιρών και απώλεσε το ένα τέταρτο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του, ο κ. Καρατζαφέρης έχασε τα δυναμικότερα των στελεχών του κόμματός του και κινδυνεύει να μείνει εκτός Βουλής και συνολικά το πολιτικό σύστημα εισήλθε σε φάση βίαιου μετασχηματισμού.

Αυτό ήταν ως τώρα το τίμημα του PSI, της πρώτης ουσιαστικής βάσης αντιμετώπισης του οικονομικού προβλήματος της χώρας.

Η συνέχεια επίσης δεν θα είναι ευθύγραμμη. Από εδώ και πέρα όσοι σήκωσαν το βάρος και ανέλαβαν πολιτικό κόστος θα έχουν μόνο κέρδη. Οι υπόλοιποι που έπαιξαν με τη χρεοκοπία και επιδίωξαν το χειροκρότημα του αλλαλάζοντος πλήθους θα ξαναβρούν τη θέση τους στο πάνθεον του περιθωρίου, στο οποίο ανήκουν.

Ένα τρίτο παράδειγμα υπερβολής είναι η πολιτική και οι πολιτικοί. Η υπερπαραγωγή πολιτικού λόγου, λαϊκισμού και πελατειακών σχέσεων και η μόνιμη τάση των Ελλήνων να επενδύουν τις κοινές υποθέσεις με κομματικούς μανδύες έχουν οδηγήσει στη σημερινή κατάσταση.

Από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας έως σήμερα, Κώστας Καραμανλής και Γιώργος Παπανδρέου είναι ιστορικά υπεύθυνοι για την ακροβασία της χώρας στο κενό. Ποιός εκβιάστηκε, ποιος απειλήθηκε, ποιος φοβερίστηκε ή ακυρώθηκε από το κομματικό σκυλολόι, λίγο με ενδιαφέρει. Η Ελλάδα είναι ηρωϊκό Έθνος. Εχει περάσει δοκιμασίες και δεινά που θα εξόντωναν χώρες και λαούς της Ευρώπης. Άντεξε όμως. Τα υπόλοιπα είναι… πως το είπε ο Τράγκας (αλλά προς λάθος άνθρωπο); Για τις “Λουλούδες”.

Αν ο πολυσυζητημένος πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας Σαρτζετάκης είχε διατυπώσει κάτι σωστό επί των ημερών του ήταν ότι η Ελλάδα είναι “Εθνος ανάδελφον”. Άρα χρειάζεται τους ανάλογους ηγέτες, κατά τη γνωστή ελληνική λαϊκή ρήση περί των μεταξωτών και των επιδέξιων. Αλλιώς, φίλες και φίλοι να μην γίνετε πολιτικοί. Πρέπει να πάψει ο χώρος της λαϊκής εκπροσώπευσης να αποτελεί άσυλο ανεπάγγελτων και αποτυχημένων, ενίοτε γραφικών τύπων, που τυγχάνει να γοητεύουν τους γέρους του τόπου τους και να προωθούνται από τις τοπικές της περιοχής. Εντάξει, φωτεινές εξαιρέσεις υπάρχουν, αλλά δυστυχώς δεν παίζουν ρόλο. Ελάχιστοι άνθρωποι με ταλέντα στις επιστήμες, τη διοίκηση και την ηγεσία ανέχονται τον κομματικό ζυγό και την υποταγή σε αμόρφωτους πολιτικάντηδες, προκειμένου να φτάσουν στη Βουλή. Δεν είναι τυχαίο ό,τι η διαδικασία που προηγήθηκε μέχρι να αναλάβει ο Λουκάς Παπαδήμος την πρωθυπουργία έκανε τις διαπραγματεύσεις με την τρόικα να φαντάζουν παιχνίδι. Κανείς δεν θέλει επιστήμονες και οπαδούς της κοινής λογικής σε θέσεις ισχύος.

Αν έχουμε μια ελπίδα να ξεπεράσουμε τα προβλήματα και να προχωρήσουμε μπροστά, αυτή εξαρτάται από την επιθυμία μας να αποκτήσουμε περισσότερους μικρούς και μεγαλύτερους Παπαδήμους, οι οποίοι να έχουν τα κότσια να κοιτούν τους πολιτικούς χαμογελώντας – όχι με το δέος των παρατρεχάμενων καθηγητών που παρακαλούν για θέσεις εξουσίας στο δημόσιο, ή τη σιχασιά που σου προκαλεί η Ψυτάλλεια… Αλλιώς το μέλλον μας θα είναι μία από τα ίδια…

Πριν από δέκα ημέρες, τόλμησα να διατυπώσω την άποψη ότι βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι καινούργιο, που ξεκινά με τη “διάσπαση του (γαλαζο-πράσινου) κομματισμού” (PostNews.gr, 29.10.2011).  Μου είπαν ότι το κείμενο γνώρισε επιτυχία στα social networks γιατί θεωρήθηκε ότι προέβλεψε τις εξελίξεις της ανάληψης του πόστου του πρωθυπουργού από τον Παπαδήμο. Χάρηκα, αλλά η ουσία βρίσκεται αλλού: στο ότι απόψεις όπως αυτές γίνονται ευπρόσδεκτες από το πλέον δυναμικό κοινό των Νέων Μέσων. Η νέα γενιά του διαδικτύου (ηλικιακά ‘παίζουν’ σε μεγάλο εύρος) είναι πολιτικά ενεργή, αλλά κομματικά αδιάφορη. Αυτά τα χαρακτηριστικά τα κόμματα δείχνουν να μην τα αντιλαμβάνονται. Το κόστος θα είναι σημαντικό και θα αυξάνεται, όσο εντείνονται οι (για πολλούς) παράλογες πιέσεις για εκλογές τον Φεβρουάριο. Ο στόχος αυτός τίθεται από εκείνους που θέλουν τη κυβέρνηση Παπαδήμου απλώς και μόνο για το πολιτικό χαμαλίκι, να υπογράψει δηλαδή τις υποχρεώσεις μας προς την ευρωζώνη. Δηλαδή ύστερα από τόσο κόπο και δύο χρόνια ΠΑΣΟΚικό στρίμωγμα, να μην αφήσουμε την τεχνοκρατική προσέγγιση να πετύχει, αλλά να παραδώσουμε και πάλι τα ηνία της χώρας στα κόμματα. LOL…

Θα αποτολμήσω άλλη μία πρόβλεψη: αν τα κόμματα επιμείνουν στις σκληρές κομματικές γραμμές στο επόμενο διάστημα, το μεν ΠΑΣΟΚ θα συνεχίσει να διαλύεται (και ο ΓΑΠ ίσως πορευθεί με ένα νέο σχήμα προς το μέλλον, πιο μετριοπαθές, μοντέρνο και ευρωπαϊκό), η δε ΝΔ θα διασπαστεί μεταξύ της λαϊκής δεξιάς και του κεντρώου (πρώην ‘μεσαίου’) χώρου, που θα ενωθεί με άλλους πολιτικούς χώρους, οδηγώντας στην επανασύσταση του πολιτικού κέντρου.

Θεωρώ ότι για τους νηφάλιους αναλυτές της πολιτικής πραγματικότητας, η προηγούμενη παράγραφος δεν αποτελεί πρόβλεψη αλλά βεβαιότητα, ιδιαίτερα αν η Συγγρού συνεχίσει τις γραφικότητες. Απλώς, ίσως, θα πρέπει, για πρώτη φορά να αρχίσουμε να αναλύουμε με τόλμη, τα πραγματικά δεδομένα. Έτσι, μαζί με το πρωθυπουργικό πόστο, να κάνει και ο δημόσιος πολιτικός λόγος ένα βήμα μπροστά, προς την αλήθεια.

Οι δημοσκοπήσεις που ακολουθούν τις επόμενες ημέρες (με πρώτο στοιχείο την καταγραφή της αντίδρασης των πολιτών για την επιλογή Παπαδήμου), θα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη δύναμη των παλαιών πολιτικών κομμάτων, τα οποία για πρώτη φορά αποχωρούν από το προσκήνιο, παραχωρώντας τη θέση τους στην ιδεολογία της αποτελεσματικότητας. Αν αφήσουν ήσυχο το νέο σχήμα να λειτουργήσει…

Έτσι, παρά την διεθνή κρίση και τις επιπτώσεις της στην ελληνική οικονομία, ο κ. Γ. Α. Παπανδρέου ασκούσε, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, μία δημαγωγική και λαϊκιστική πολιτική ερήμην της οικονομικής συγκυρίας. Η τακτική αυτή συνεχίστηκε και σε όλη την διάρκεια του 2009 –χρονιά που η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας παρέπαιε, αφ’ ενός, υπό το βάρος των δραματικών γεγονότων του Δεκεμβρίου 2008 και, αφ’ ετέρου, υπό τη πίεση μιας οικονομικής κρίσης που είχε ήδη κορυφωθεί και απειλούσε την Ελλάδα. Απειλή την οποία, δυστυχώς, ο τότε πρωθυπουργός κ. Κώστας Καραμανλής συνειδητοποίησε είτε με καθυστέρηση είτε με σχετική ελαφρότητα στην αρχή.

Από την πλευρά του, ο κ. Γ. Α. Παπανδρέου είχε πλήρη γνώση της κατάστασης, τόσο από τον Ισπανό σοσιαλιστή Επίτροπο κ. Χοακίμ Αλμούνια, αρμόδιο για την Οικονομία, όσο και από δύο συμβούλους του που είχαν σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ειδικότερα δε, η ενημέρωση του κ. Γ. Α.Παπανδρέου είχε γίνει από τον Φεβρουάριο του 2009, ενώ το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ επληροφορείτο ότι η Ελλάδα θα αντιμετώπιζε πρόβλημα δανεισμού  –ενδεχόμενο, ωστόσο, το οποίο είχε αφήσει τον κ. Γ. Α. Παπανδρέου παγερά αδιάφορο. Ύπατος στόχος του ιδίου και των μελών της οικογένειάς του ήταν η άνοδος στην εξουσία ώστε, μέσω αυτής, όπως πίστευε, να ισχυροποιηθεί και η κομματική του ισχύς.

Έτσι, όταν ο τότε πρωθυπουργός κ. Κ. Καραμανλής, μπροστά στο ενδεχόμενο να βρεθεί η χώρα με την πλάτη στον τοίχο –όπως είχε συμβεί το 1985 και τον Δεκέμβριο του 1990 επί κυβερνήσεως Ζολώτα–, προκήρυσσε εκλογές με σύνθημά του την λιτότητα, η ευκαιρία ήταν μοναδική για τον κ. Γ. Α. Παπανδρέου να ζητήσει την ψήφο του ελληνικού λαού με την διαβεβαίωση ότι “λεφτά υπάρχουν”. Ακόμα καλύτερα για τον αρχηγό της τότε αξιωματικής αντιπολίτευσης, όταν ο αντίπαλός του μιλούσε για μείωση του δημοσίου και κάποιον εξορθολογισμό των δαπανών του, το ΠΑΣΟΚ διαβεβαίωνε τους ψηφοφόρους για το ακριβώς αντίθετο. Οι δε σύμβουλοι του κ. Γ. Α. Παπανδρέου, οι οποίοι ήσαν αγγλοσαξωνικής κουλτούρας και ελάχιστα φιλικοί προς την Ευρώπη, τον διαβεβαίωναν ότι με κάποιες εκβιαστικές πιέσεις θα μπορούσε “να βρει λεφτά” από τους “κουτόφραγκους”, εκμεταλλευόμενος τις εγγενείς αδυναμίες της ευρωζώνης.

Έτσι, παραλαμβάνοντας μία οικονομία υπό δυνητική πτώχευση, ο νέος πρωθυπουργός άρχισε να φορτώνει τα πάντα στην Νέα Δημοκρατία –εν μέρει όχι αδίκως– και να κάνει λόγο για “κολτ στο τραπέζι” και άλλα φαιδρά παρόμοια. Είχε επίσης αποσπάσει την διαβεβαίωση από τον τότε γενικό διευθυντή του ΔΝΤ, κ. Ντομινίκ Στρως-Καν, ότι θα δεχόταν βοήθεια αρκεί να άνοιγε στο Ταμείο την πόρτα της Ευρώπης. Αυτή ήταν η επιδίωξη του κ. Ντ. Στρως-Καν, ο οποίος ήδη έβλεπε τον εαυτό του στον θώκο του προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας –πλην όμως οι σεξουαλικές του ορέξεις είχαν αντίθετη γνώμη.

Όλα αυτά έγιναν γρήγορα αντιληπτά από τις αγορές, οι άνθρωποι των οποίων περίμεναν μία μικρή ευκαιρία για να ξεσπάσουν κατά της ευρωζώνης –η οποία μπορεί να ήταν νομισματικά ισχυρή, αλλά έπασχε σε δημοσιονομική συνοχή και διακυβέρνηση. Έτσι, από τον Μάϊο του 2010 αρχίζει το ελληνικό δράμα, με την υπογραφή του Μνημονίου.

Σύμφωνα με το τελευταίο, που συμφωνήθηκε με την τρόϊκα (ΕΕ, ΔΝΤ και ΕΚΤ), η Ελλάδα μέσα σε δύο χρόνια έπρεπε να εφαρμόσει αλλαγές που παραμελήθηκαν για δεκαετίες, ώστε όχι μόνο να μειώσει ταχύτατα τα δημοσιονομικά της ελλείμματα αλλά και να επαναφέρει την χώρα σε μία αξιοπρεπή ανταγωνιστική θέση. Με την προϋπόθεση τήρησης της συμφωνίας, στο Μνημόνιο προβλεπόταν ανάκαμψη από το 2012, χαμηλός πληθωρισμός και μείωση της εξωτερικής ανισορροπίας. Κυρίως, όμως, προβλεπόταν η δραματική συρρίκνωση του κράτους έως το 2020 σε περίπου το ήμισυ από το μέγεθος που έχει σήμερα, προοιωνιζόμενο έτσι δραματικές αλλαγές για την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Από τις προβλέψεις αυτές, πέρα από οριζόντια μέτρα περικοπών μισθών, συντάξεων κλπ., τίποτε το ουσιαστικό δεν έγινε. Αντίθετα, η κυβέρνηση, μην έχοντας προβλέψει τις δυσάρεστες εξελίξεις, επεδόθη σε ένα παιχνίδι με τον χρόνο το οποίο ήταν εκ των πραγμάτων καταδικασμένο.

Δύο γεγονότα συγκλίνουν προς το άνοιγμα νέου κεφαλαίου στη δημόσια συζήτηση. Και τα δύο γεγονότα έχουν ως πρωταγωνιστή τον Λουκά Παπαδήμο, ο οποίος παρουσιάζεται ως πρόσωπο κοινής αποδοχής.

Οι κεντροδεξιοί και δεξιοί ιστότοποι έχουν πάρει φωτιά. Η γραμμή είναι συντεταγμένη και σε ορισμένες περιπτώσεις απηχεί δουλεμένα κείμενα.

Η δημοσκόπηση που διενήργησε η Κάπα Research για “Το Βήμα”, παρουσιάζει τον Λουκά Παπαδήμο ως τον πλέον κατάλληλο για να ηγηθεί μιας κυβέρνησης “εθνικής σωτηρίας”. Ο Λουκάς Παπαδήμος, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας συγκεντρώνει 9,2% και βρίσκεται μπροστά από τον Πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας Αντώνη Σαμαρά (9%). Ο Γιώργος Παπανδρέου συγκεντρώνει 7,8%, ο πρόεδρος της Δημοκρατικής Αριστεράς Φώτης Κουβέλης 6,7%, ο πρώην υπουργός των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ Αλέκος Παπαδόπουλος 6,2%, οι πρώην πρωθυπουργοί Κώστας Σημίτης και Κώστας Καραμανλής 5,1% και 4,8% αντίστοιχα, ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Οικονομικών Ευάγγελος Βενιζέλος 4,7%, ο Υπουργός Υγείας Ανδρέας Λοβέρδος 4,4%, και ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ Γιώργος Καρατζαφέρης 3,7%.

Την ίδια στιγμή, τα Μέσα Ενημέρωσης ασχολούνται με την συμμετοχή του Λουκά Παπαδήμου στην ημερίδα με τίτλο “Η Ελλάδα, η Ανατολική Μεσόγειος και η Ευρώπη σ’ έναν κόσμο κρίσης και μεταβαλλόμενης γεωπολιτικής”, που διοργάνωσε, χθες, η έδρα Ελληνικών Σπουδών “Κ. Καραμανλής” στο Πανεπιστήμιο Τάφτς.

Επίσης, σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, μετά την πρόσφατη απόφαση της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για “κούρεμα” 50% του ελληνικού χρέους, συζητείται το ενδεχόμενο να τεθεί ο Λουκάς Παπαδήμος επικεφαλής της ομάδας των τεχνοκρατών της ΕΕ, που έχουν έρθει στην Ελλάδα, για να συνδράμουν το έργο της Κυβέρνησης, της οποίας προϊσταται μέχρι σήμερα ο Γερμανός τεχνοκράτης Χορστ Ράιχενμπαχ.

Δεν γνωρίζω αν ο Λουκάς Παπαδήμος είναι το πλέον κατάλληλο πρόσωπο για την χάραξη της νέας πορείας της χώρας. Αλλά, μετά τα γεγονότα της 28ης Οκτωβρίου 2011, η ανάγκη αναγέννησης της Ελλάδος, της οικονομίας, της κοινωνίας και της ίδιας της πολιτικής, προσπερνούν τα μικροπολιτικά συμφέροντα, τις ανάγκες του καθενός να κυβερνήσει, ή ακόμη και όσα άτοπα εθνικοπατριωτικά ιδεολογήματα (δεξιά, σοσιαλιστικά και αριστερά) μάς κράτησαν πίσω όλα αυτά τα χρόνια…

Λίγες εβδομάδες αργότερα, μια Παρασκευή βράδυ, βρίσκομαι, στο Σύνταγμα. “Τεράστια πλατεία”, σκέφτηκα, “θα χωράει πολλές δεκάδες χιλιάδες κόσμο. Αλλά γιατί έχουν κλείσει όλη την κυκλοφορία; Μόνο λίγες χιλιάδες έχουν μαζευτεί – και από… ατμόσφαιρα, σε κηδείες μεγαλύτερο κέφι έχουν ορισμένοι (που περιμένουν και την… κληρονομιά)!”

Δύο μέρες αργότερα, Κυριακή βράδυ παρακολουθώ στην τηλεόραση της ΕΡΤ τον Θοδωρή Καλούδη να μιλά για “νίκη των δημοκρατικών δυνάμεων” και τον Τέρενς Κουίκ να αναγγέλει πως “αύριο θα σχηματίσει κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου”!

Σήμερα, 18 Οκτωβρίου 2011, ακριβώς τριάντα χρόνια μετά την Κυριακή εκείνη, ξύπνησα άσχημα. Κατήφεια και… θολούρα – φανταστείτε πως κατευθύνθηκα στο περίπτερο, για να αγοράσω τα “Νέα” και να μάθω τη σύνθεση της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και τις προθέσεις του νέου πρωθυπουργού! Ευτυχώς (δυστυχώς), γρήγορα συνειδητοποίησα ότι… τις ξέρω: κατάργησε τους γενικούς διευθυντές στα υπουργεία και τους σχολικούς συμβούλους στην εκπαίδευση (“αυτοί θα μας λένε τι θα κάνουμε εμείς, που ξέρουμε;”), άνοιξε τις κάνουλες της ΕΟΚ (μόνο που από τα έργα υποδομής, τις κατηύθυνε στους αγροτικούς συνεταιρισμούς και τις “αέρινες” επιδοτήσεις), μετατόπισε την Ελλάδα κοντύτερα στην Ανατολή και το Νότο (όπου επιβίωναν ακόμη τα τελευταία δικτατορικά καθεστώτα της υφηλίου, εμείς ήμασταν… παρόντες, με φιλιά και εναγκαλισμούς!), “νομιμοποίησε” τα (μικρά, όμως!) “δωράκια” κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας στη δημόσια διοίκηση, εδραίωσε τη νοοτροπία του… φραπέ (“πού να τρέχω να δουλεύω, τώρα…”) και απενοχοποίησε και τις… γκόμενες στα μάτια του “απλού λαού” – “γιατί να μη τη δείχνω κι εγώ, αφού τη δείχνει κι αυτός (και της… γνέφει και δημόσια);”). Κι όλ’ αυτά… χωρίς λεφτά! Δηλαδή, χωρίς να μας ζητήσει λεφτά! Δηλαδή, μας έδινε κι από πάνω! Δηλαδή… ο Χάρρυ Κλυν τα είχε πει όλα από τότε: “Αυτή η χώρα δε σώζεται με τίποτα, να ‘ούμε!”…