Ώριμος πατέρας τώρα πιά προσπαθώ να προσφέρω στο παιδί μου την καλλιέργεια που θεωρώ σημαντική για κάθε άνθρωπο. Αυτή λοιπόν περιλαμβάνει καί την Όπερα για παιδιά. Χρειάζεται όμως πάρα πολύ προσοχή ώστε μία καλή πρόθεση να μην οδηγήσει σε καταστροφικό αποτέλεσμα.

Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν αναρίθμητες επιλογές για παιδιά στην Αθήνα, παρά την «κρίση». Παιδικά θεατρικά έργα, μουσικές και χορευτικές παραστάσεις, παρουσιάσεις βιβλίων με μουσική κλπ.

Η Όπερα όμως είναι κάτι το ξεχωριστό. Αφ’ ενός γιατί προϋποθέτει μια πολύπλοκη και «βαριά» παραγωγή, αφ’ ετέρου γιατί προέρχεται από λίγους ταλαντούχους δημιουργούς. Έτσι «Όπερα» προσφέρεται μόνον από την Εθνική Λυρική Σκηνή (ΕΛΣ), από το Μέγαρο Μουσικής, από την Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών (ΣΓΤ) και από το Δημοτικό θέατρο Πειραιά.

Φέτος λοιπόν πήγαμε σε 3 παραστάσεις:

«Μύθοι του Αισώπου» (μουσικό παραμύθι για τραγουδιστές, ορχήστρα & θέατρο σκιών του Δημήτρη Παπαδημητρίου) στην ΣΓΤ.

«Παραμύθια με την Καμεράτα» του Τάσου Ρωσόπουλου και της Δήμητρας Τρυπάνη.

«Προσοχή ο πρίγκιπας λερώνει» του Νίκου Κυπουργού στην ΕΛΣ.

Δεν πήγαμε στο πολύ καλό «Μαγικό βιολί» του Νίκου Ξανθούλη στο Δημοτικό θέατρο Πειραιά γιατί το είχαμε απολαύσει πριν από ένα ή δύο χρόνια στην Αθήνα.

1. Στους «Μύθους του Αισώπου» η σύνθεση ήταν ενδιαφέρουσα, το λιμπρέτο του Γιώργου Κορδέλλα ενδιαφέρον, η ερμηνεία των μονωδών καλή αλλά… δυσνόητη. Ευτυχώς η συνολική σύλληψη με τις πολλαπλές εναλλαγές στοιχείων και την παρεμβολή καραγκιόζη διατήρησε το ενδιαφέρον των μικρών και έτσι ο «μικρός κύριος» έφυγε ικανοποιημένος. Θεωρώ πάντως ότι η σήμανση 5-13 ετών ήταν εισιτΗριο-θηρική (κατά το ψηφοθηρική), γιατί τα μικρότερα των 8 ετών παιδιά δεν πρέπει να κατάλαβαν τίποτα εκτός από τον καραγκιόζη. Πολύ αρνητική στιγμή ήταν το κομμάτι ο «χορός για ένα άλογο & έναν γάϊδαρο» όπου δύο έγχορδα φλυάρησαν για πάρα-πάρα πολλά λεπτά σε μία δεξιοτεχνική πλην άχρηστη σύλληψη του συνθέτη.

2. Στη εκδήλωση «Παραμύθια με την Καμεράτα» στο μεν μουσικό παραμύθι «Το βασιλόπουλο και ο δράκος» του Τάσου Ρωσόπουλου η σύνθεση ήταν καλή, όμως το λιμπρέτο του Γιώργου Κοροπούλη κοινότυπο και πολύ μεγάλης διάρκειας, που δεν κατάφερε να σώσει η ερμηνεία του Πιατά που ήταν μεν καλή αλλά πάρα πολύ γρήγορη, με αποτέλεσμα να προφταίνουν οι ενήλικες με δυσκολία και τα παιδιά με πολύ μεγάλη δυσκολία να παρακολουθούν την πλοκή.

Στο 2ο παραμύθι «την εκδίκηση της Νεράϊδας» η μουσική ήταν απαράδεκτη, η ερμηνεία των Παπασταύρου-Μπρε καλή, αλλά το κείμενο… ακατάληπτο. Παρότι καθίσαμε στη 2η σειρά ο «μικρός κύριος» έπληξε αρκετά, αφού δεν καταλάβαινε την υπόθεση.

3. Και το αποκορύφωμα ήταν η πολυδιαφημισμένη υπερπαραγωγή της ΕΛΣ «Προσοχή ο πρίγκιπας λερώνει» με πολύ καλή μουσική του Νίκου Κυπουργού, καλό λιμπρέτο του Θωμά Μοσχόπουλου και καλή ερμηνεία από τους μονωδούς, πλην όμως… παντελώς ακατάληπτο! Οι ενήλικες με δυσκολία προλαβαίναμε να διαβάζουμε τον υπερτιτλισμό, αλλά τα παιδιά ούτε την πρώτη λέξη της κάθε παραγράφου. Αποτέλεσμα; Καταστροφική πλήξη και εξαρθρωτικά των σιαγόνων χασμουρητά. Ο μικρός κύριος και η παρέα του εκτονώθηκαν στη συνέχεια με τρεχαλητό και κρυφτό στον βασιλικό Κήπο.

Και αναρωτιέμαι: πως θα ξαναπροτείνω «Όπερα» στο μέλλον μετά από τέτοιες τραυματικές εμπειρίες;

Πρέπει οι αγαπητοί παραγωγοί τέτοιων προϊόντων τέχνης να καταλάβουν ότι ο σκοπός είναι να αγαπήσει ο μέσος μικρός θεατής την Όπερα και όχι να την ταυτίσει με την πληκτική «τιμωρία» που πρέπει να υποστεί στο σκοτάδι μιας χρυσοποίκιλτης αίθουσας ένα ηλιόλουστο πρωινό, πριν απολαύσει την ελευθερία του στο πάρκο ή ακόμα και την αλάνα (που φευ δεν υπάρχει πια).

Έτσι λοιπόν έχω να προτείνω: Α) να δίνεται από τους διοργανωτές μια ρεαλιστική ηλικιακή ψαλίδα, Β) τα κείμενα να είναι λίγο πιο μαζεμένα και Γ) να γίνεται χρήση μικροφώνου ακόμα και από τους Λυρικούς αοιδούς. Ναι, ναι, ξέρω, αυτό το τελευταίο είναι έγκλημα καθοσιώσεως και παραβίαση του άβατου στον κόσμο της Όπερας, αλλά ας γίνει μια εξαίρεση για την παιδική Όπερα, αφού τα παιδιά δεν προλαβαίνουν να διαβάζουν τον υπερτιτλισμό.

1) Κλασικές συνθέσεις μουσουργών (π.χ. Κουρουπός, Κουμεντάκης) εμπνευσμένες από παιδικά παραμύθια, συνήθως “δύσκολες” στην ακρόαση από το ευρύ κοινό.

2) Μουσικά κομμάτια κατάλληλα για άσκηση μαθητευόμενων οργανοπαικτών τρυφερής ηλικίας, γραμμένα από εμπνευσμένους δασκάλους (π.χ. Π. Θεοδοσίου).

3) Μουσική γραμμένη για εμπνευσμένα παιδικά θεατρικά έργα (“Ντενεκεδούπολη” του Γ. Μαρκόπουλου, “Μορμόλης” του Γ. Σπανού, “Ο μάγος με τα χρώματα” του Γ. Κατσαρού, “Οδυσσεβάχ” του Δ. Σαββόπουλου, “Οι περιπέτεις του Τζιτζιρή” του Λ. Κόκοτου, “Περπατώ εις το δάσος” του Κ. Βόμβολου κ.ά.)

4) Εμπνευσμένη μουσική γραμμένη για “παιδικές ψυχές”.

Αυτή η τελευταία κατηγορία δεν αφορά διάφορα στρουμφάκια, ζουζούνια & αρκούδια χαμηλού επιπέδου. Περιλαμβάνει αντίθετα μια σημαντική παραγωγή ελληνικής καλής μουσικής, δυστυχώς όχι ιδιαίτερα διαδεδομένης, λόγω της κατακλυσμιαίας προώθησης σκουπιδομουσικής από τα “μέσα”.

Όλα ξεκίνησαν απ’ τη ραδιοφωνική “Λιλιπούπολη” του τρίτου. Για πρώτη φορά τα παιδιά χόρευαν με χοντρά μπιζέλια, πέταγαν στα ουράνια με “μπέμπαντες” και δεν έβγαιναν απ’ το Μουσείο, ούτε με το ζόρι! Κοντά στα παιδιά ανακάλυψαν και οι “μεγάλοι” τη χαρά του σουρεαλισμού μέσα από τον “παιδικής στόχευσης” στίχο. Ευτυχώς η Λιλιπούπολη πριν πεθάνει έδωσε “επιγόνους” πολύ καλού επιπέδου. Κατ’ αρχάς οι δυο από τους τρεις Λιλιπου-πολίτες, ο Νίκος Κυπουργός (Τα μυστικά του κήπου) και η Λένα Πλάτωνος (Η ηχώ και τα λάθη της), δεν έπαψαν να καλλιεργούν το είδος. Σύντομα άρχισε να γεννά διαμάντια ο Σταύρος Παπασταύρου (κορυφαίο το “Μίλα μου για μήλα”) και ακολούθησαν ο Νότης Μαυρουδής “Χάρτινο καράβι” κ.ά.), ο Μάνος Λοίζος (Κάτω από ένα κουνουπίδι), ο Ορφέας Περίδης (Στο πρώτο πέταγμα), ο Μίκης Θεοδωράκης (Δες τι λαμπρό φεγγάρι κ.ά.).

Έτσι φτάσαμε στην τελευταία 10ετία, που ευτυχώς αποδεικνύεται και ιδιαίτερα γόνιμη: Ο Μιχάλης Ανδρονίκου με το “Από τη στεριά το νερό και τον αέρα”, ο Γιώργος Χατζηπιερής με τον “Τεμπέλη δράκο”, η Μέλπω Χαλκουτσάκη με “Τα τραγουδάκια γάλακτος”, η Λέττα Βασιλείου με “Το ασημοπράσινο δάσος”, ο Τάσος Ιωαννίδης με “Τα λάχανα & χάχανα”, ο Άγγελος Αγγέλλου με “Τον κόσμο ανάποδα” γράφουν κεφάτα ή συγκινητικά τραγούδια με πρωτότυπα λόγια.

Τα παιδιά μαθαίνουν σε χρόνο ρεκόρ τα λόγια & τα τραγουδούν μαζί. Μερικοί μάλιστα δημιουργοί, όπως η πολυτάλαντη Εύα Ιεροπούλου (“Τα πως και τα γιατί”, “Ο Ίκαρος ποντίκαρος” κ.ά.) τους δίνει την δυνατότητα να τα τραγουδήσουν και “καραόκε” στο τέλος του δίσκου!

Ένα άλλο αξιοπρόσεκτο στοιχείο είναι η υψηλή ποιότητα των ερμηνευτών που εμπλέκονται. Εκτός από τον αμίμητο βαρύτονο Σπύρο Σακκά (“Λιλιπούπολη”, “Μελοδώνια” κ.ά.), και τη θεϊκή Σαββίνα Γιαννάτου (“Το όνειρο του Ρο”, “Το αηδόνι του αυτοκράτορα” κ.ά.), πλειάδα άλλων μονωδών (π.χ. Δημήτρης Ηλίας στο “Καρναβάλι των θαυμάτων” του Γιάννη Γεωργαντέλη), αλλά και τραγουδιστών από τον χώρο της έντεχνης μουσικής προσφέρουν με μπρίο τις φωνές τους. Δεν λείπουν φυσικά και οι χορωδίες, ειδικά αυτή του Δημήτρη Τυπάλδου, παρούσα σε πλείστες ηχογραφήσεις.

Στον χορό όμως μπαίνουν και τα τραγούδια με βιβλίο (είναι προτιμότερος αυτός ο όρος παρά ο συνηθισμένος “βιβλίο με CD”, γιατί η μουσική δεν είναι ο μαϊντανός της διήγησης) : “Ο γάιδαρος ο Μένιος” του Κώστα Βόμβολου, “Ο εγωιστής γίγαντας” του Νίκου Ξανθούλη και φυσικά οι καταπληκτικές παραγωγές του Δημήτρη Μπασλάμ “Ο Αγησίλαγος” και της Τατιάνας Ζωγράφου: “Δεν βιάζομαι να μεγαλώσω”. Η μουσική ανάμεικτη με διήγηση, θα ενθουσιάσουν όχι μόνο τα παιδιά αλλά και τους μεγάλους με παιδική ψυχή. Ο κινηματογράφος είναι πολύ χρήσιμος στα παιδιά γιατί εμπλουτίζει τις εικόνες τους, αλλά μουσικό παραμύθι χωρίς εικόνα είναι ακόμα καλύτερο γιατί εξάπτει τη φαντασία. Είναι υπέροχο να παρατηρείς ένα παιδί με το βλέμμα απλανές να ακούει…

Η κατηγορία των έργων παιδικής μουσικής χαρακτηρίζεται από:

- Μουσικές συνθέσεις ανώτερης ποιότητα (π.χ. “Οι δραπέτες της σκακιέρας” του Γιώργου Κουρουπού, “Από το ημερολόγιο ενός παιδιού” του Παναγιώτη Θεοδοσίου).

- Ενορχηστρώσεις πρωτότυπες (π.χ. “Πετώντας πας στη πόλη” του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, “Το μικρό σπίτι της Νίνας” του Κώστα Μπραβάκη).

- Στίχους γνωστών Ελλήνων ποιητών (π.χ. “Μουσικό ανθολόγιο” του Νότη Μαυρουδή, “Παραμυθοτράγουδα” του Γιάννη Ζουγανέλη) ή εξαιρετικών στιχουργών (Μαριαννίνα Κριεζή στην “Λιλιπούπολη”, Παυλίνα Παμπούδη στα εξαίσια, όσο και δυσεύρετα πλέον “Μελοδώνια” του Πέτρου Πετράκη, Ευγένιος Τριβιζάς στο “Όνειρο του σκιάχτρου” του Σάκη Τσιλίκη κ. α.).

- Πλούσια χρήση κλασσικών οργάνων, από την κιθάρα («Είναι καιρός» του Παναγιώτη Μάργαρη), και το πιάνο (“Μελοδώνια” του Π. Πετράκη), μέχρι τα χάλκινα πνευστά (οι δημιουργίες του Δημήτρη Μαραγκόπουλου στη “Λιλιπούπολη” κ.ά.)

Τα περισσότερα από τα προαναφερθέντα έργα δεν θα τα βρείτε στα καταστήματα δίσκων, ούτε στα βιβλιοπωλεία εύκολα. Μερικά μάλιστα έχουν εξαντληθεί, ή για την ακρίβεια, τα έχουν αποσύρει οι σημαντικοί αυτοί άνθρωποι των δισκογραφικών εταιριών που αποφασίζουν ποιά είναι τα ευπώλητα, ή μάλλον ποιά πρέπει να γίνουν ευπώλητα (!). Μήπως αυτό συμβαίνει γιατί πολλές από τις δημιουργίες αυτές έχουν μήνυμα; “Ο γαργαλιστής” του Δημήτρη Μπασλάμ είναι ένας καλός ληστής που αναδιανέμει την χαρά & την αγάπη, “Τα οικολογήματα” του Κώστα Θωμαΐδη καταγγέλουν την καταστροφή του πλανήτη, “Ένας γάτος μια φορά” της Τατιάνας Ζωγράφου εισάγει την έννοια της διαφορετικότητας, τον σεβασμό του “άλλου”. Μήπως μερικοί δεν θέλουν τέτοια διεγερτικά μηνύματα, που κινδυνεύουν να ξυπνήσουν τα αποχαυνωμένα μικρά μας;

Τα μουσικά ακούσματα της παιδικής ηλικίας δημιουργούν τον εθισμό του αυτιού σε αυτό που επιβάλλεται να επακολουθήσει, δηλαδή τους ήχους των κυνοτροφείων. “Κατά μάνα κατά κύρη, κατά γιο και θυγατέρα”. Γονείς που δεν ανήκετε σ’ αυτή την κατηγορία ανασκουμπωθείτε, γιατί χρειάζεται προσπάθεια για να ξεχώσετε τα διαμάντια από το πυκνό στρώμα άνθρακα. Και μια συμβουλή: Ακούστε τα και εσείς.

Φωτό: Ο πίνακας του Λύτρα για τα κάλαντα (1873)