Το βασικότερο χαρακτηριστικό του πολιτικού μας συστήματος είναι τα μπαλώματα. Ολα τα προηγούμενα χρόνια οι κυβερνήσεις δεν έλυναν προβλήματα· τα επιδοτούσαν με τη λογική τού «ασ’ το γι’ αργότερα» και γι’ άλλους. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο αγροτικός τομέας, ο οποίος, στο μεγαλύτερο μέρος του είναι αντιπαραγωγικός. Οποτεδήποτε, όμως, τα δομικά προβλήματα αυτού του κλάδου οξύνονταν, οι κυβερνήσεις δεν έδιναν λύσεις· έδιναν επιδοτήσεις. Ετσι καταλήξαμε να έχουμε κάθε χρόνο τους αγρότες στους δρόμους, τον αγροτικό τομέα διαλυμένο -να παράγει ακριβά προϊόντα που δεν θέλει κανείς- και τα σούπερ μάρκετ να πλημμυρίζουν από προϊόντα Αργεντινής.

Κάπως έτσι, βλέποντας και μπαλώνοντας, πορεύεται κι αυτή η κυβέρνηση. Το πρώτο παράδειγμα είναι η αντιμεταρρύθμιση στην Παιδεία. Το άγχος του κ. Αρβανιτόπουλου ήταν η πιθανότητα να έχει κλειστά πανεπιστήμια τον Σεπτέμβριο. Και γι’ αυτό κι επιχειρεί να τα ανοίξει όπως να ’ναι. Φυσικά, τα προβλήματα των ΑΕΙ θα διαιωνιστούν, αλλά ποιος νοιάζεται; Το «μπάλωμα» των τροπολογιών Αρβανιτόπουλου θα κρατήσει κανένα χρόνο και μετά ο ίδιος πιθανότατα δεν θα είναι υπουργός.

Αλλά και με τις αποκρατικοποιήσεις δεν διαφαίνεται κάποια στρατηγική. Αν αληθεύουν όσα είπε ο κ. Ευάγγελος Βενιζέλος στην Κοινοβουλευτική του Ομάδα, στην περίπτωση της Αγροτικής δεν έγινε ιδιωτικοποίηση, έγινε διευθέτηση. Δεν αναφερόμαστε μόνο στα χρέη των κομμάτων τα οποία -να το θυμηθούμε!- κάπου θα χαθούν στη συναλλαγή. Σύμφωνα με τον κ. Βενιζέλο, «προηγήθηκε άτυπη διαγωνιστική διαδικασία μεταξύ ασφαλιστικών Ταμείων 4 μεγάλων ελληνικών τραπεζών… Το μεγάλο ζήτημα που αντιμετωπίζαμε ήταν το ζήτημα της τύχης του προσωπικού. Γιατί η αλήθεια είναι ότι σε όλα τα σενάρια που είχαμε επεξεργαστεί, προβλεπόταν δραστική μείωση του προσωπικού κατά 2.000 με 2.500 άτομα». Η λύση τελικά που προκρίθηκε προέβλεπε την «πλήρη απορρόφηση του δικτύου και πλήρη απορρόφηση όλου του προσωπικού».

Με άλλα λόγια, μια κορυφαία οικονομική απόφαση δεν ελήφθη με βάση οικονομικές παραμέτρους -τι συμφέρει; ποια λύση είναι μακροπρόθεσμα η πλέον αποδοτική; τι προοπτικές υπάρχουν;- αλλά με βάση την προστασία του πελατειακού δικτύου των κομμάτων. Το αστείο είναι ότι 1.800 υπάλληλοι της ΑΤΕ συνταξιοδοτούνται μέχρι το 2014 και πιθανότατα θα γίνει πρόγραμμα εθελουσίας εξόδου που θα το πληρώσουν -ποιοι άλλοι;- οι φορολογούμενοι από τα ασφαλιστικά τους Ταμεία.

Ετσι με μπαλώματα προχωρά και η μη εφαρμογή του Μνημονίου. Αντί να κλείνουν οι πληγές του κράτους που τροφοδοτούν τα ελλείμματα, περικόπτονται οριζοντίως μισθοί και συντάξεις έτσι ώστε να βελτιωθούν τα νούμερα χωρίς να πειράζονται οι αντιπαραγωγικές δομές. Στο τέλος, ακόμη κι αν πετύχουμε τους αριθμητικούς στόχους του Μνημονίου, η προσαρμογή δεν θα είναι βιώσιμη διότι δεν θα έχουν πειραχτεί τα γενεσιουργά αίτια της κρίσης. Το καλύτερο, δηλαδή, σενάριο είναι η επανάληψη της προηγούμενης εικοσαετίας. Μετά την υπερπροσπάθεια στη δεκαετία του ’90 για να διορθωθούν τα νούμερα και να μπούμε στην ΟΝΕ, ακολούθησε η κατρακύλα που μας έφτασε μέχρι το Μνημόνιο. Ποιος θυμάται άραγε πόσο καλά είχαν «λύσει» το ασφαλιστικό ο κ. Δημήτρης Ρέππας και η κ. Φάνη Πάλλη-Πετραλιά;

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ‘Καθημερινή’, 3.8.2012

Αδιέξοδο; Μα δεν λέμε ότι “η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα”; Πώς γίνεται και η δική μας δημοκρατία σε κάθε πρόβλημα βρίσκει τοίχο; Πώς γίνεται να μην έχουμε λύσει ούτε καν το πρόβλημα των σκουπιδιών της Αθήνας; Πώς γίνεται να έχουμε μάχες στους δρόμους για ένα πρόβλημα που αντιμετώπισαν όλες οι δυτικές πόλεις και το έλυσαν χωρίς μολότοφ και ΜΑΤ;

Μήπως, τελικά, είμαστε ένα Ιράκ (χωρίς –προς το παρόν, τουλάχιστον– τις αυτοσχέδιες βόμβες) όπου η δημοκρατία δεν ανθεί όσο κι αν την υμνούμε;

Μήπως μάς πρέπει τελικά ένας ανατολίτικου τύπου “αριστοκρατικός δεσποτισμός” για να μπορούμε να συμβιώνουμε; Το τελευταίο ακούγεται σαν νεολογισμός, αλλά είναι μια άποψη που συγκεκαλυμμένα καλλιεργείται χρόνια, είτε διά κάποιας “κυβέρνησης αρίστων, που θα μάς βγάλει από το τέλμα”, είτε διά της ευχής “να υπάρξει ένας Πούτιν και στην Ελλάδα”.

Σύγχυση δικαιωμάτων

Το βασικότερο πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι δεν έχει μάθει να λύνει προβλήματα. Δεν έχει κατανοήσει τον δημοκρατικό κανόνα, το μόνο εργαλείο που έχουν οι άλλες χώρες της Δύσης για να προκόβουν. Υπάρχει σύγχυση μεταξύ των ατομικών δικαιωμάτων και του δικαιώματος της πλειοψηφίας να αποφασίζει. Υπάρχει σύγχυση μεταξύ της παράνομης βίας των πολιτών και της νόμιμης βίας του κράτους· μεταξύ του κοινωνικού συμβολαίου και του κράτους πρόνοιας· μεταξύ ενημέρωσης και εξουσίας· μεταξύ δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτά τα δικαιώματα.

Υπάρχει σύγχυση λέξεων και συνεπώς εννοιών. Στην Ελλάδα κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα του διαλόγου ένας χύδην μεταμοντερνισμός του τύπου “ο αστυνόμος είναι όργανο, το μπουζούκι είναι όργανο, άρα ο αστυνόμος είναι μπουζούκι”. Αυτός διαχέει τη σύγχυση και δεν αφήνει τους πολίτες να ξεκαθαρίζουν προτεραιότητες, λύσεις και το κόστος. Αυτό που επίσης δεν κατανοήσαμε είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις χωρίς κόστος. Κάθε λύση έχει κάποιο κόστος, απλώς πρέπει να βρούμε εκείνες τις λύσεις όπου το όφελος θα είναι μεγαλύτερο από το κόστος.

Παιδεία και παίδεμα

Η αποσαφήνιση όλων αυτών χρειάζεται παιδεία· όχι μόνο σχολειά αλλά παίδεμα, διάβασμα, ενημέρωση, προβληματισμό. Ακόμη κι αυτή την έννοια της παιδείας δεν την έχουμε αποσαφηνίσει. Δεν είναι μόνο ότι τη θεωρούμε κάτι σαν αναγκαίο κακό πριν από την πρόσληψη στο Δημόσιο (εξ ου και ο μοναδικός στην οικουμένη όρος “αδιόριστοι καθηγητές”) αλλά δεν κατανοούμε ότι η Παιδεία προϋποθέτει τον παιδεμό. Δεν υπάρχει αυτό που λέμε “δημοκρατική παιδεία”. Το διάβασμα πριν γίνει ευχαρίστηση είναι καταναγκασμός. Η σχέση διδασκόντων – διδασκομένων είναι από τη φύση της εξουσιαστική. Κάποιος μιλάει και κάποιοι ακούν. Ενας βαθμολογεί και πολλοί βαθμολογούνται. Κάποιος (μεγαλύτερος) αποφασίζει και κάποιοι (μικρότεροι) υφίστανται τις αποφάσεις του.

Γι’ αυτό ας αφήσουμε πίσω μας τις ανοησίες του Μάη (ναι, η ελευθερία είναι σημαντική, αλλά για να πραγματωθεί απαιτείται να υπάρχει η “τυραννία της πλειοψηφίας”) κι ας γυρίσουμε στην αρχή. Να ξεσκονίσουμε τα κιτάπια για το Κοινωνικό Συμβόλαιο, τις πραγματείες περί διακυβέρνησης, το “Περί ελευθερίας” του Τζον Στιούαρτ Μιλ. Να κάνουμε τη συζήτηση που πιθανότατα οι μεγαλοϊδεατισμοί του παρελθόντος δεν μάς επέτρεψαν να κάνουμε ώς τώρα. Να καταλάβουμε τι σημαίνει η έννοια πολίτης: γιατί σε μια δημοκρατία είναι το σημαντικότερο αξίωμα, αλλά και γιατί έχει τις περισσότερες υποχρεώσεις.

Πρέπει να κατανοήσουμε ότι η δημοκρατία είναι ιερή διότι είναι ο μόνος μηχανισμός που έχουμε για να διευθετούμε αναίμακτα τις κοινωνικές και τις προσωπικές αντιθέσεις. Οφείλουμε να καταλάβουμε ότι νόμος δεν είναι το δίκιο κανενός, αλλά η έκφραση της πλειοψηφίας. Οτι τα ατομικά δικαιώματα είναι ιερά και απαράγραπτα, αλλά δεν είναι όλα τα δικαιώματα ατομικά· αλλά ούτε και οι επιθυμίες είναι δικαιώματα. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι δεν επιβουλεύεται μόνο το κράτος τα δικαιώματά μας αλλά και οργανωμένες ομάδες που αυτοπροσδιορίζονται ως εκφραστές λαού, χωρίς κανείς να τους το έχει ζητήσει και χωρίς καμιά διαδικασία νομιμοποίησης.

Συμβόλαιο ανταλλαγής

Οφείλουμε επίσης να καταλάβουμε ότι το κοινωνικό συμβόλαιο είναι μια ανταλλαγή: δώσαμε το μονοπώλιο της βίας στο κράτος για να έχουμε το δικαίωμα στην ασφάλεια. Οτι το δικαίωμα στην ασφάλεια δεν απειλείται μόνο από το κράτος και τις οικονομικές ελίτ. Απειλείται και από οργανωμένες ομάδες που δικαιολογούν τις βιαιοπραγίες τους με κάποια μελλοντικά και πανύψηλα ιδανικά. Οτι ο λόγος δεν είναι βία και η βία δεν είναι λόγος. Οτι ο όρος “συμβολική βία” είναι σχήμα οξύμωρο. Οτι δικτατορία και δημοκρατία δεν είναι το ίδιο πράγμα και ότι το καθήκον αντίστασης στην πρώτη δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε μπάχαλο την δεύτερη. Οτι ο δημόσιος χώρος αξίζει προστασίας, όχι μόνο από τα συμφέροντα αλλά και από τους πολίτες.

Αυτήν τη στιγμή ο καρκίνος στη χώρα είναι καθολικός. Δεν υπάρχει τομέας, ούτε θεσμός που να μην έχει προσβληθεί. Πριν τελευτήσει η κοινωνία –η οποία δεν είναι μόνο οι άνθρωποί αλλά και οι δεσμοί και οι κανόνες που ενώνουν και κανοναρχούν τις πράξεις των ανθρώπων– πρέπει να ανακαλύψουμε τον δημοκρατικό κανόνα. Αυτός έχει δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις. Εχει ασφάλεια αλλά και τιμωρία για την παραβίαση αυτού του κανόνα.

Αφού τα σιγουρέψουμε όλα αυτά, μπορούμε να προχωρήσουμε στις επιμέρους παθογένειες. Δεν υπάρχει πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί. Δεν υπάρχει πρόβλημα που λύνεται για πάντα. Δεν υπάρχει πρόβλημα που λύνεται χωρίς συμβιβασμούς. Δεν υπάρχει λύση χωρίς κόστος. Δεν υπάρχει “πάρε” χωρίς “δώσε”. Και δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα.

Μόλις κατακτήσουμε τον δημοκρατικό κανόνα, όχι δέκα, αλλά δέκα χιλιάδες προβλήματα μπορούμε να επιλύσουμε.

Οι περιπέτειες του εκσυγχρονισμού

H χώρα έζησε ένα μεγάλο διάστημα με ένα παραλήρημα λαϊκιστικής υστερίας. Πολλοί επείσθησαν ότι μπορεί να υπάρχει πλούτος χωρίς εργασία, μπέρδεψαν την εθνική ανεξαρτησία με την ανέξοδη ρητορεία, κάποιοι επιχειρηματολόγησαν ότι οι υποδομές για την ανάπτυξη είτε είναι κόλπο των καπιταλιστών για να αυξήσουν τα κέρδη τους ή ότι ήταν για τους κουτόφραγκους· εμείς, τέλος πάντων, δεν τις χρειαζόμασταν. Πολλοί ζούσαν σε ένα παραμυθένιο κόσμο. Mε ελπίδες και δράκους. Oι αποτυχίες μας ποτέ δεν εξηγήθηκαν ως προϊόν δικής μας αμέλειας ή αδιαφορίας, αλλά πάντα ήταν αποτελέσματα διεργασιών σκοτεινών δυνάμεων με ακόμη πιο σκοτεινά κίνητρα. H μόνη εμφανής εξήγηση για τα δεινά μας –πάντα στα πλαίσια του παραμυθιού– ήταν η ζήλια. Kάποια αόρατα κέντρα μας ζήλευαν και μας υπονόμευαν.

Τα νεοελληνικά παραμύθια ανακυκλώθηκαν τόσο πολύ που έγιναν σκληρά δόγματα. O ελληνικός ανορθολογισμός έγινε κυρίαρχη ιδεολογία. Oι εχέφρονες βαφτίστηκαν ενεργούμενα τρίτων· φυσικά “εχθρών της χώρας”.

Σιγά σιγά όμως το παραμύθι έχασε την εξηγητική του ικανότητα. Mε όρους εθνικής ανεξαρτησίας δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό γιατί δεν έχουμε εθνική οδό. Mε όρους ιμπεριαλισμού του κεφαλαίου δεν μπορούσε να εξηγηθεί η χαμηλή παραγωγικότητα στον δημόσιο τομέα. Tο κατά Tόμας Kουν “παράδειγμα” που έχουμε φτιάξει για την εξήγηση της νεοελληνικής πραγματικότητας έχει πλέον εμφανή σημάδια κρίσης. Eίμαστε στη φάση αλλαγής “παραδείγματος”.

Tα σημάδια αυτής της μετάβασης ήταν εμφανή από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Oι Ελληνες άρχισαν να διαισθάνονται τη σαπίλα στο Bασίλειο της Δανιμαρκίας. O κ. Σημίτης εξελέγη το 1996 και το 2000 ως φορέας ελπίδας για την ορθολογικοποίηση και επαναδυτικοποίηση της χώρας. Ομως, απέτυχε. Oι πολυδιάστατες ισορροπίες που προσπάθησε να κρατήσει και με το κόμμα του και με τα ποικίλα συμφέροντα (τα οποία κρατούν δέσμια τη χώρα) υπονόμευσαν αυτό που προσπάθησε να ενσαρκώσει ο κ. Σημίτης. Tην ελπίδα εκσυγχρονισμού της Eλλάδας.

Η αποτυχία του εκσυγχρονισμού φάνηκε ότι χρειάστηκαν μόλις πέντε χρόνια για να ξηλωθεί το οικοδόμημα. Ακόμη και το κορυφαίο επίτευγμά του, η ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, είναι σήμερα υπό αίρεση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο εκσυγχρονισμός δεν έγινε ποτέ κυρίαρχο αίτημα της χώρας, ούτε καν του ΠΑΣΟΚ. Στηρίχθηκε μεν από τα μεγάλα Μέσα Ενημέρωσης, αλλά δεν δουλεύτηκε μέσα στην κοινωνία. Δεν έγινε κτήμα της μεγάλης μάζας και γι’ αυτό δεν υπήρξαν κοινωνικές αντιστάσεις στο ξήλωμα των ελλιπών –αλλά εκσυγχρονιστικών, οπωσδήποτε– μέτρων κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης από τη Νέα Δημοκρατία. Δεν υπήρξε η πολιτική παιδεία σε βάθος με αποτέλεσμα να επαναληφθεί αυτό που έγραφε από το 2002 ο Γιάννης Βούλγαρης: “Η Ελλάδα, πιεζόμενη από την ανάγκη να μη χάσει το τρένο του εκσυγχρονισμού, αποδεικνυόταν δεκτική των εκσυγχρονιστικών τάσεων που έρχονταν από τη Δύση. Αφομοίωνε όμως τις πιο “εύκολες” επιφανειακές και καταναλωτικές όψεις του εκσυγχρονισμού, παρά τα “δυσκολότερα” και απαιτητικότερα παραγωγικά και κοινωνικά μοντέλα…”.

Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι σε σταυροδρόμι. Ο κίνδυνος της χρεοκοπίας θα την αναγκάζει να κάνει εκσυγχρονιστικά άλματα. Αν όμως αυτά γίνουν μόνο και μόνο για να μη φύγουμε από το τρένο της Δύσης, αν δεν αλλάξουμε, πραγματικά, παραγωγικό μοντέλο και τρόπο θεώρησης της κοινωνίας, πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι εδώ θα είμαστε…

Διαβάστε: Γιάννης Βούλγαρης, «Η πρόκληση της ηγεμονίας», εκδ. Πόλις.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 15.5.2011

Απευθύνομαι λοιπόν ουσιαστικά σ’ αυτούς που … δεν κοιμούνται, και κάνω την ακόλουθη έκκληση: μην ξεχνάμε τους παλιούς λογοτέχνες, παρασυρμένοι από τη μόδα των σύγχρονων. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει η τάση να αγοράζουμε κυρίως τους νέους δημιουργούς που είναι στη μόδα. Αυτό δεν γίνεται τυχαία. Οι εκδοτικοί οίκοι έχουν κάθε λόγο να διαφημίζουν και να προβάλουν τους νέους συγγραφείς και τις νέες εκδόσεις. Επιχειρήσεις είναι, όχι δανειστικές βιβλιοθήκες, και πρέπει να παραμένουν κερδοφόρες για να επιζήσουν, προς το συμφέρον όλων μας, δημιουργών και αναγνωστών. Από την άλλη δεν επιτρέπεται να μην γνωρίζεις τους παλιούς λογοτέχνες, και ειδικά τους Έλληνες. Αληθές είναι επίσης ότι το σχολείο έχει κάνει με μεγάλη συνέπεια τεράστια προσπάθεια, χρόνια τώρα, να τους καταστήσει αντιπαθητικούς έως μισητούς. Προσπαθώντας να ξεπεράσω αυτούς τους απεχθείς συνειρμούς πηγαίνω τακτικά στην δημοτική βιβλιοθήκη και δανείζομαι βιβλία από τα ράφια της ελληνικής λογοτεχνίας. Σκαρφαλώνω στα απρόσιτα ψηλά ή σκύβω στα σκοτεινά χαμηλά. Διαλέγω τα λιγότερο ελκυστικά, τα πιο κακοπαθιασμένα υποκείμενα. Με την συγκίνηση του συλλέκτη, ανοίγω μια τυχαία σελίδα. Η μυρουδιά του παλιού χαρτιού ερεθίζει τη μύτη μου. Αν οι τέσσερεις αράδες “μου μιλήσουν” το παίρνω.

Έτσι έχω βρει διαμάντια: “Η πριγκιπέσσα Ιζαμπώ” του Άγγελου Τερζάκη, “Η πάπισσα Ιωάννα” του Εμμανουήλ Ροίδη, “Σέργιος και Βάκχος” του Μ. Καραγάτση, “Ο θάνατος του Μέδικου” του Παντελή Πρεβελάκη, “Το τέλος της μικρής μας πόλης” του Δημήτρη Χατζή, “Μαουτχάουζεν” του Ιάκωβου Καμπανέλη, “Η κορομηλιά” του Κοσμά Πολίτη, “Ο ιατροδικαστής” του Βασίλη Βασιλικού, “Το οριζόντιο ύψος” του Δημήτρη Χιόνη και η λίστα δεν τελειώνει.

Αυτά περί λογοτεχνικών βιβλίων, μην ξεχνάμε ωστόσο και τα άλλα. Ιστορικά και “εκλαϊκευμένα” βιβλία επιστήμης, που ίσως θάπρεπε να εμπνεύσουν στους ανεύθυνους, εεε… συγγνώμη στους υπεύθυνους των Υπουργείων Παιδείας του κόσμου, έναν ευχάριστο τρόπο μάθησης και μάλιστα δια βίου (χε, χε).

Ιδού πως θα διαμόρφωνα ένα πρόγραμμα σπουδών γενικής παιδείας, αν ήμουν “Υπουργίνα” Παιδείας: “Η Αλίκη στη χώρα των φυτών” του Γιάννη Μανέτα αντί για μάθημα φυτολογίας, “Γιατί έφαγα τον πατέρα μου” του Roy Lewis, αντί για μάθημα προϊστορίας, “Στον κήπο του Επίκουρου” του Ίρβιν Γιάλομ, αντί για μάθημα ψυχολογίας, “Logicomix” του Απόστολου Δοξιάδη, αντί για θεωρία των μαθηματικών, “Ο κόσμος της Σοφίας” του Jostein Gaarder, αντί για μάθημα φιλοσοφίας, “Το σύμπαν, οι θεοί, οι άνθρωποι” του Jean Pierre Vernant αντί για μάθημα μυθολογίας, “Οι πόλεμοι της μνήμης” του Hagen Fleisher, αντί για μάθημα ιστορίας, “Στην τροχιά του ενός θεού” του Γιώργου Παμπούκη αντί για μάθημα θεολογίας, “Ιστορία περί των πάντων” του Bill Bryson αντί για μάθημα φυσικοχημείας-βιολογίας, και τέλος το φοβερό “Όπλα μικρόβια και ατσάλι” του Diamοnd Jared για να σκεφτούμε πως έγινε ότι έγινε στην ανθρώπινη κοινωνία αυτού του πλανήτη.

Εικοσάχρονοι και τριαντάχρονοι, σας παρακαλώ, δοκιμάστε τα. Σαραντάχρονοι και άνω, σας παρακαλώ, προσφέρετέ τα για δώρο αντί για μαρόν γκλασέ.

Σκέπτομαι ότι στα βαθιά μου γεράματα μετά τα 100, τυφλός και ακινητοποιημένος, μια πολυτέλεια θα προσφέρω στον εαυτό μου: θα πληρώνω έναν άνθρωπο να μου διαβάζει βιβλία! Από τώρα αποταμιεύω μικροποσά γι’ αυτό το σκοπό…

Φωτό: Σχέδιο του Ολλανδού σχεδιαστή Pieter de Leeuw

Η κοινωνία μας δεν θα αντέξει στη διαρκή υποβάθμιση της δημόσιας Παιδείας. Οι ενεργοί πολίτες του αύριο θα υπολείπονται γνώσεων και δεξιοτήτων, αλλά κυρίως θα αδυνατούν να ανταγωνισθούν. Σε αρκετά δυτικά κράτη, παρατηρείται σταδιακή μείωση της συμμετοχής του κράτους στη Παιδεία. Ως εκ τούτου, αναζητείται στήριξη από ιδιωτικούς φορείς. Είναι σαφές ότι σχολεία που βρίσκονται σε υποβαθμισμένες περιοχές, δεν μπορούν να απολαμβάνουν τη δυνατότητα υποστήριξης και χρηματοδότησης από εταιρείες και οργανισμούς. Ως εκ τούτου, παρατηρείται η δημιουργία Παιδείας δυο ταχυτήτων. Αυτό ισχύει σε επίπεδο δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ενδεικτικό της αποστασιοποίησης του κράτους από τη χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων ήταν πρόσφατα ο –σχεδόν- τριπλασιασμός των διδάκτρων στη Βρετανία. Οι οικονομικά ασθενέστεροι φοιτητές έχουν πλέον δυο επιλογές: είτε να καταφύγουν σε δανεισμό, επιλέγοντας μακροχρόνια δάνεια σπουδών, ή να εγκαταλείψουν τις σπουδές τους.

Δυστυχώς, το μοντέλο αυτό δεν μπορεί να εξασφαλίσει ανάπτυξη και κοινωνική πρόοδο, αντιθέτως καταδικάζει μέρος της νεολαίας σε ένδεια και κοινωνική ανισότητα.

Ήδη στην Ελλάδα, η Παιδεία είναι μεταξύ των κοινωνικών αγαθών που έχουν επηρεασθεί από την οικονομική κρίση. Τα κονδύλια προς τα δημόσια σχολεία έχουν μειωθεί δραστικά, οι εκπαιδευτικοί έχουν απωλέσει οικονομικά και εργασιακά δικαιώματα και σε πολλές περιπτώσεις, το φιλότιμο είναι το μόνο κίνητρο για να φέρουν εις πέρας τα καθήκοντά τους.

Σε πρακτικά ζητήματα ακόμα, όπως η συντήρηση και η θέρμανση των σχολικών κτηρίων, η μείωση της κρατικής χρηματοδότησης, προκαλεί εμπόδια στην ομαλή λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος.

Είναι εύκολο κανείς να ασκεί κριτική στην κυβέρνηση, αλλά η διαρκής υποβάθμιση κυρίως της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι απαράδεκτη και δύναται να εξελιχθεί σε μείζον κοινωνικό πρόβλημα.

Οι αυριανοί πολίτες πρέπει να έχουν τα εφόδια να δημιουργήσουν αρτιότερη και δικαιότερη κοινωνία. Αυτό δεν θα συμβεί αν δεν είμαστε συνεπείς απέναντί τους.