Σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν προσφάτως στο Νταβός της Ελβετίας, αλλά και με βάση τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δια στόματος της γενικής του διευθύντριας κυρίας Κριστίν Λαγκάρντ, στην διάρκεια του 2014 –που από πολλές πλευρές ήδη αναγγέλλεται ως μία ενδιαφέρουσα χρονιά– η Αμερική θα συμβάλει περισσότερο στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη από την Κίνα σε συναλλαγματικές ισοτιμίες της αγοράς. Την ίδια χρονιά, η συμβολή της Ιαπωνίας θα είναι επίσης ανώτερη αυτής της Ινδίας, με την Ευρώπη να διατηρεί, λόγω Γερμανίας, την παγκόσμια εμπορική πρωτοκαθεδρία της. Μία πρωτοκαθεδρία, βέβαια, που κάθε χρόνο ψαλλιδίζεται, με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση να κατέχει σήμερα το 20% του παγκόσμιου εμπορίου, έναντι 28% στις αρχές του 21ου αιώνα.

Από την πλευρά της, παρά την κρίση που ξέσπασε το 2007 με αφετηρία την φούσκα των τοξικών ενυπόθηκων δανείων, η αμερικανική οικονομία έχει δημιουργήσει 4,3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας τα τελευταία δύο χρόνια και θα δημιουργήσει άλλα 2 εκατομμύρια περίπου το 2014. Το φθηνό σχιστολιθικό φυσικό αέριο μειώνει το ενεργειακό κόστος, καθιστώντας την αμερικανική βιομηχανία ανταγωνιστικότερη. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία συνέχιζε αδιάκοπα να τυπώνει χρήματα τα τελευταία πέντε χρόνια, εγκαινίασε το 2014 με μείωση του ρυθμού εκτυπώσεως –γεγονός που έχει ποικίλες παράπλευρες επιπτώσεις, ήδη ορατές στις αναδυόμενες οικονομίες.

Το περίφημο tapering της Ομοσπονδιακής Τράπεζας προβλέπεται να ενισχύσει τα αμερικανικά επιτόκια και το δολλάριο και άρα να προσελκύσει αδέσμευτα κεφάλαια πίσω στην Αμερική. Αυτή η τάση έχει ήδη εκδηλωθεί και προκαλεί τις γνωστές νομισματικές και συναλλαγματικές αναταραχές και διακυμάνσεις στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα δε στην γειτονική μας Τουρκία. Ήδη από τον Μάϊο του 2013, αλλά με ιδιαίτερη ένταση από την 20η Ιανουαρίου 2014, οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες τους αντιμετωπίζουν σοβαρές εκροές επενδυτικών κεφαλαίων, με άμεση συνέπεια την εκδήλωση υποτιμητικών τάσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων τους.

Η εξέλιξη αυτή θα έπρεπε να είναι αναμενόμενη, δεδομένου ότι την τελευταία δεκαετία οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είχαν επωφεληθεί από την υπερβάλλουσα ρευστότητα που δημιουργήθηκε παγκοσμίως από την εξαιρετικά διευκολυντική νομισματική πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών των ανεπτυγμένων οικονομιών, ιδιαίτερα της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Fed), για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής και οικονομικής κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, προσέλκυσαν μεγάλες ποσότητες επενδυτικών κεφαλαίων στις οικονομίες τους, ενισχύοντας ουσιαστικά τις αναπτυξιακές τους επιδόσεις. Τώρα, που έχει ήδη αρχίσει η διαδικασία περιορισμού της παγκόσμιας ρευστότητας από την Fed, υπάρχουν τάσεις φυγής κεφαλαίων από πολλές αναδυόμενες αγορές. Έτσι, τις ημέρες αυτές ζούμε για μία ακόμη φορά την ιστορία των επαναλαμβανόμενων συναλλαγματικών και οικονομικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες ακολουθούν συνήθως περιόδους υπέρμετρα υψηλών καθαρών εισροών κεφαλαίων από το εξωτερικό, όπως άλλωστε συνέβη και στην Ελλάδα έως το 2009.

Όμως, πέρα από τα τεκταινόμενα στην Αμερική και τον αναπτυσσόμενο κόσμο, στην Ευρώπη της κρίσης τα δημόσια ελλείμματα έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ. Η παραγωγικότητα βελτιώνεται, το μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώνεται και τα άλλοτε μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία εξαφανίζονται. Η Βρεταννία μπαίνει και πάλι σε τροχιά ανάπτυξης και η Ιαπωνία υποδέχεται τα Abenomics –ένα αισιόδοξο σχέδιο ανάκαμψης από το όνομα του δημοφιλούς πρωθυπουργού της Shinzo Abe.

Εκτιμάται έτσι από πολλές πλευρές ότι καμμία από αυτές τις πλούσιες οικονομίες δεν θα δεχθεί κάποιο πλήγμα το 2014. Η Αμερική θα σημειώσει μία αξιοπρεπή ανάπτυξη κατά 3%, η Ιαπωνία κατά 2% και η ευρωζώνη κατά 1,2%. Οι περισσότερες αναδυόμενες αγορές θα έχουν καλύτερες επιδόσεις από τις προαναφερθείσες, αλλά το χάσμα της απόδοσης θα μειωθεί. Καθώς η υπερβολική παροχή μετρητών της Κεντρικής Τράπεζας μειώνεται, χρήματα θα εισρεύσουν από πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, φέρνοντας στην επιφάνεια αδυναμίες επισκιασμένες –και αγνοημένες– κατά την διάρκεια των καλών περιόδων. Το φαινόμενο αυτό είναι ήδη ορατό –με χώρες όπως η Αργεντινή, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Μαλαισία και η Ρωσία να αντιμετωπίζουν συναλλαγματική και νομισματική κρίση ταυτοχρόνως. Οι υποδομές της Ινδίας παραμένουν δραματικές, οι Βραζιλιάνοι ακόμα δεν επενδύουν αρκετά και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας διευρύνεται και πάλι. Οι φουσκωμένες τράπεζες της Κίνα, γεμάτες με δάνεια που οι εταιρείες θα δυσκολευτούν να αποπληρώσουν, μοιάζουν με αυτές της Ιαπωνίας στην δεκαετία του 1990 και της Αμερικής στη δεκαετία του 2000. Οι «σκιώδεις» τράπεζες της Κίνας μετακίνησαν τρισεκατομμύρια περισσότερα γουάν μεταξύ των επενδυτών και των δανειοληπτών, κυρίως με τρόπους επικίνδυνα αόρατους στις ρυθμιστικές αρχές.

Κατά τους Φαϊνάνσιαλ Τάϊμς, στη Νότιο Αφρική, στην Τουρκία και στην Ρωσία, όπως και στην Αργεντινή, οι κάθετες πτώσεις των νομισμάτων των τελευταίων ετών έχουν προκαλέσει σοκ στο λιανεμπόριο, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων αγαθών ανεβαίνουν και ο κόσμος κόβει τις δαπάνες. Ακολουθώντας την Αργεντινή, οι κάτοικοι πολλών αναδυομένων αγορών προφυλάσσονται για την προοπτική αύξησης του εγχώριου πληθωρισμού και της υποτίμησης μετατρέποντας αποταμιεύσεις σε δολλάρια. Η μεγαλύτερη ρωσική εφημερίδα, η Komsomolskaya Pravda, συμβούλευσε τους αναγνώστες της να μετατρέψουν το 30%-40% των αποταμιεύσεών τους σε δολλάρια και ευρώ.

Σχετικό πρόβλημα είναι και οι αυξήσεις στα επιτόκια –που πρέπει να γίνουν για να πολεμηθεί ο πληθωρισμός και να στηριχθούν τα νομίσματα– θα πλήξουν τις χρεωμένες επιχειρήσεις, αναστέλλοντας τα επενδυτικά τους σχέδια. Το σοκ της ζήτησης για την μεταποίηση της Αργεντινής, τονίζει η Nomura, θα επηρεάσει τους Βραζιλιάνους προμηθευτές, αφαιρώντας 0,2% από το προβλεπόμενο φετινό ΑΕΠ της Βραζιλίας.

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ακόμη και ο Νουριέλ Ρουμπίνι –ο οικονομολόγος που προβλέπει κρίσεις και υφέσεις– δεν παύει τον τελευταίο καιρό να υπογραμμίζει  ότι, με αφετηρία τις οικονομίες της Αμερικής και της Ιαπωνίας, η Δύση επανέρχεται στο διεθνές οικονομικό προσκήνιο, ως πηγή καλών νέων.

Ουσιαστικά, η διαφοροποίηση της εν λόγω τάξης απο την κατώτερη ή εργατική, ήταν η πρόσβαση σε υψηλότερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας και ως εκ τούτου, η πρόσβαση σε υψηλότερο και ευκολότερο δανεισμό. Ως εκ τούτου, αγοράσθηκαν σπίτια, αυτοκίνητα, διακοπές, καταναλωτικά είδη απο τη Μεσαία τάξη, μόνο και μόνο επειδή ήταν προσιτά τα δάνεια και γενικότερα, η χρηματοδότηση.

Με λίγα λόγια, η Μεσαία τάξη παρασύρθηκε απο την ευκόλως προσφερόμενη χρηματοδότηση και δανείσθηκε για να προσεγγίσει την λεγόμενη Ανώτερη τάξη σε υλικά αγαθά. Αυτό βέβαια, ήταν μια ψευδαίσθηση, κάτι εφήμερο.

Με την διογκώμενη ανεργία και την κατάρρευση των μισθών, ουσιαστικά χάθηκαν οι δανεικές υλικές περιουσίες της Μεσαίας τάξης. Φυσικά, ποτέ δεν ήταν ιδιοκτησία τους, αλλά δεν το είχαν συνειδητοποιήσει.

Τώρα όμως, παρά το γεγονός οτι οι περιουσίες της Μέσαίας τάξης έχουν σχεδόν εξανεμισθεί, το μεγαλύτερο ποσοστό ακόμα πιστεύει οτι είναι μια παροδική κατάσταση και δεν πράττει ενάντια στο σύστημα. Είναι δυνατόν; Τι περιμένουν; Ειλικρινά, πιστεύουν οτι η πρόσκαιρη –δανεική- υλική ευμάρεια θα επανέλθει;

Απο τη στιγμή που ο Άνθρωπος οργανώθηκε σε κοινωνίες, πάντα λίγοι κυβερνούσαν σε βάρος των πολλών. Δεν έχει αλλάξει τίποτα στο διάβα των αιώνων. Η άρχουσα τάξη πάντα δημιουργούσε την ψευδαίσθηση σε μέρος των υπολοίπων, ότι τα πράγματα θα είναι καλά και για αυτούς, αν διαιωνιζόταν η καθεστυκύια τάξη.

Άλλοτε αυτό γινόταν μέσω των προνομίων, άλλοτε μέσω της οργανωμένης θρησκείας και άλλοτε με την πρόσκαιρη απόκτηση υλικών αγαθών.

Στο τέλος της ημέρας, δεν έχουν καμμία απολύτως σημασία τα υλικά αγαθά. Οι άνθρωποι μπορούμε να ευτυχίσουμε με ελάχιστα, αρκεί να είμαστε ενωμένοι, υγιείς και ευτυχισμένοι. Είμαστε ευτυχισμένοι, αν όλοι οι γύρω μας είναι ευτυχισμένοι.

Μπορούμε να αλλάξουμε την εξέλιξη των πραγμάτων και να ανατρέψουμε την σημερινή κοινωνία των Αγορών.

Έτσι είναι! Και πρέπει να τελειώνουμε με το υπάρχον σύστημα που στηρίζεται στον υλισμό και την κυριαρχία του χρήματος και των Αγορών πάνω απο την Ανθρώπινη ευτυχία.

Κλείνοντας, όπως όλες οι μεγάλες ανατροπές στην Ανθρώπινη Ιστορία, αυτό δεν θα γίνει παρακολουθώντας παθητικά τα γεγονότα…

Ένα σύστημα, εξάλλου, το οποίο, λόγω της συντεχνιακής και βαθύτατα πελατειακής του διαρθρώσεως, είναι γενεσιουργό κατάφωρων κοινωνικών αδικιών –των οποίων, βέβαια, ο συντεχνιακός συνδικαλισμός κάθε άλλο παρά την άρση επιθυμεί. Αντίθετα, ο αντικοινωνικός αυτός συνδικαλισμός επί πολλές δεκαετίες συνέβαλλε στην δημιουργία δημοσίων ελλειμμάτων, πιέζοντας τις εκάστοτε κυβερνήσεις να χρηματοδοτούν ένα παμφάγο ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα. Ένα σύστημα στο πλαίσιο του οποίου κάποιοι εισπράττουν πέντε και έξι συντάξεις μηνιαίως, χωρίς να έχουν συνεισφέρει ούτε για την μία!

Σημειώνουμε ότι, σύμφωνα με στοιχεία των οικονομικών υπηρεσιών της Alpha Bank, την περίοδο 2002-2009, η υπέρμετρη αύξηση των επιχορηγήσεων των ασφαλιστικών Ταμείων από τον κρατικό προϋπολογισμό οδηγούσε στην ταχεία άνοδο των πρωτογενών δαπανών, με άμεση συνέπεια οι τελευταίες, από 18% του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος το 2002, να αντιπροσωπεύουν σχεδόν 25% (ή 56 δισεκατ. ευρώ) το 2009! Υπογραμμίζεται ότι εκείνο το έτος οι δαπάνες για συντάξεις στην Ελλάδα έφθασαν τα 37,6 δισεκατ. ευρώ. Δυστυχώς δε, την ίδια περίοδο, παρά την ικανοποιητική πορεία των εισφορών στα Ταμεία –οι οποίες είχαν αυξηθεί λόγω της εντάξεως 500.000 μεταναστών στο σύστημα– οι διοικήσεις τους προχώρησαν για πολιτικο-πελατειακούς λόγους σε απίθανες αυξήσεις των παροχών, με αποτέλεσμα να μην ενισχυθούν τα αποθεματικά, που ήδη τότε ήσαν ανεπαρκή.

Σήμερα, το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, με την κατάρρευσή του να είναι η πιθανότερη προοπτική, δεν έχει πλέον δυνάμεις. Οι έσχατες δυνατότητες σωτηρίας του που υπήρχαν, τού αφαιρέθηκαν από κάποια παχύδερμα του συνδικαλισμού, που διεκδικούν και εύσημα «προόδου».

Στην Ελλάδα του 1951, κάπου 14 εργαζόμενοι συντηρούσαν έναν συνταξιούχο. Είκοσι χρόνια αργότερα, η σχέση αυτή ήταν 1 προς 4. Το 2000 είχε πέσει στο 1 προς 1,7 και σήμερα βρίσκεται στο 1 προς 1,3, με προοπτική σε λιγότερο από μία δεκαετία να γίνει 1 προς 1. Σε απόλυτους αριθμούς, στην Ελλάδα του 2013 και με αρνητική πορεία για το ΑΕΠ μας περί το 5%, εργάζονται 3.600.000 άτομα για να συντηρούν 2.800.000 συνταξιούχους και 1.400.000 ανέργους. Έτσι, στην χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας και των «προοδευτικών δυνάμεων», το διανεμητικό ασφαλιστικό σύστημα έχει εισέλθει σε φάση παραλογισμού. Και τούτο διότι οι λήσταρχοί του ποτέ δεν το άφησαν να αποκτήσει και κεφαλαιοποιητική διάσταση.

«Στην ελληνική κοινωνία πλανάται μία λανθασμένη αντίληψη περί των ασφαλιστικών εισφορών που καταβάλλουν εργαζόμενοι και εργοδότες. Οι εργαζόμενοι θεωρούν ότι οι ασφαλιστικές εισφορές που παρακρατούνται από τον ακαθάριστο μισθό τους αφορούν τις δικές τους συντάξεις, όμως με το ισχύον σύστημα, οι εισφορές των εργαζομένων δεν αφορούν τις δικές τους συντάξεις αλλά τις συντάξεις που καταβάλλονται κάθε έτος στους συνταξιούχους», είχε επισημάνει παλαιότερα και ο καθηγητής-τ.υπουργός Τάσος Γιαννίτσης. «Έτσι λοιπόν, στο διανεμητικό σύστημα, οι εργαζόμενοι πληρώνουν εισφορές αλλά οι εισφορές αυτές χρησιμοποιούνται την ίδια χρονιά για να ικανοποιηθούν τα θεσπισμένα δικαιώματα των συνταξιούχων, δηλαδή να πληρωθούν οι συντάξεις τους. Η πληρωμή των εισφορών από τους εργαζόμενους μπορεί να μην χρηματοδοτεί την δική τους σύνταξη, όμως δημιουργεί μία προσδοκία και στηρίζεται σε έναν άτυπο κανόνα ότι στο μέλλον και αυτοί θα λάβουν από την επόμενη γενεά τα ίδια οφέλη που εξασφάλισαν στο παρελθόν στους τότε συνταξιούχους. Το πόσο μπορούν να εξασφαλιστούν τα ίδια οφέλη όταν συντελούνται σημαντικές μεταβολές των συνθηκών, και ιδιαίτερα το πόσο ίδιες θυσίες συνεπάγονται τα ίδια οφέλη από πλευράς των επόμενων γενεών, είναι ένα εξαιρετικά προβληματικό θέμα…».

Αυτά έγραφε το 2007 ο Τάσος Γιαννίτσης, απολυθείς υπουργός από τις «δυνάμεις της προόδου» και σήμερα οι εξελίξεις τον επιβεβαιώνουν με τον τραγικότερο τρόπο. Ακόμα χειρότερα, η σημερινή κατάσταση αποδεικνύει με τον πλέον δραματικό τρόπο την πλήρη κατάρρευση της περί «αλληλεγγύης των γενεών» μυθολογίας, με την σκληρή πραγματικότητα να μάς δείχνει ότι είμεθα μάρτυρες μιας πρωτοφανούς ΛΗΣΤΕΙΑΣ γενεών. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα ιδιαιτέρως ειδεχθές κοινωνικό έγκλημα, οι πρωτεργάτες του οποίου δεν αισθάνονται ούτε στοιχειώδη ντροπή έχοντας κατακλέψει τα παιδιά τους. Υποθέτουμε, όμως, ότι γι αυτούς το προϊόν της ληστείας ήταν τόσο υψηλό ώστε τα τέκνα τους ενδεχομένως να μην έχουν ανάγκη μελλοντικής προστασίας.

Υπό τις συνθήκες που περιγράψαμε, αν η σημερινή κυβέρνηση –εις πείσμα των γελωτοποιών και των κερδοσκόπων της πολιτικής– δεν προχωρήσει σε ριζικές μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση του μεικτού ασφαλιστικού συστήματος, η πλήρης κατάρρευση του τελευταίου θα είναι και η πραγματική ελληνική τραγωδία του 21ου αιώνα.

Πριν από τρία χρόνια, η κρίση έσκασε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου. Ήταν αποτέλεσμα, όμως, ολιγωρίας πολλών ετών. Ο Καρακούσης στο tovima.gr μπορεί να διηγηθεί την εθνική αποτυχία κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης σε λίγες παραγράφους. Έγραφε πριν από λίγο καιρό (3.2.2013): “Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου κέρδισε την εξουσία υποσχόμενος την ‘αλλαγή’ και πολλά άλλα. Η πολιτική αλλαγή όντως επήλθε, έγιναν και κάποια από εκείνα που είχε υποσχεθεί, αλλά τα περισσότερα έμειναν ανεκπλήρωτα ή απεδείχθησαν ατελέσφορα… Η πραγματική αλλαγή επιχειρήθηκε μετά το 1985, όταν η δική του οικονομική πολιτική κατέρρευσε και αποδέχθηκε εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσέφερε και τη χρηματοδότηση διάσωσης της οικονομίας. Τότε με το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης και Ανάπτυξης όπως το βάφτισε ο Κώστας Σημίτης – υπουργός Εθνικής Οικονομίας του Ανδρέα Παπανδρέου – έγιναν τα πρώτα μεγάλα βήματα απελευθέρωσης και επιχειρήθηκε ο έλεγχος των δημοσίων οικονομικών. Εκείνο το πρόγραμμα ήταν τριετές και στην προμετωπίδα έφερε το σύνθημα ‘Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε’.”

Συνεχίζει: “Ο πρώτος χρόνος του προγράμματος που εφάρμοσε ο Κώστας Σημίτης διακρίθηκε από τα σκληρά μέτρα που προέβλεπε και από τις πολλές αντιδράσεις. Ο δεύτερος χρόνος ήταν υποτονικός, αλλά κάτι πήγε να αρχίσει στη ζώνη της ανάπτυξης. Ο τρίτος χρόνος του προγράμματος ήταν αφιερωμένος στη διόρθωση των δημοσίων οικονομικών. Στο τέλος του 1987 κυριάρχησαν οι διαμάχες για τον προϋπολογισμό, τους φόρους και τα έσοδα της φοροδιαφυγής. Ο Σημίτης επέμεινε, ο Τσοβόλας έκανε αντίσταση, ο Κουτσόγιωργας, ο Ακης και οι υπόλοιποι σιγοντάριζαν γιατί δεν άντεχαν την επιτυχία του τότε τσάρου της οικονομίας και έτσι κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού ο Παπανδρέου απέπεμψε τον Σημίτη. Τα πλήθη ικανοποιήθηκαν γιατί έφυγε ο «άκαρδος» υπουργός Εθνικής Οικονομίας, αλλά το 1988 τα σκάνδαλα κυριάρχησαν και τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν. Στις εκλογές του 1989 ο Παπανδρέου είπε εκείνο το αμίμητο ‘Τσοβόλα δώσ’ τα όλα’ και η εκδίκηση των ελλειμμάτων δεν άργησε να έλθει. Στις αρχές του 1990 το ελληνικό κράτος είχε ξεμείνει από λεφτά και έφθασε να προσφέρει επιτόκιο 27% για να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Η επόμενη απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης από τον Κ. Μητσοτάκη έμεινε επίσης στη μέση για πολιτικούς λόγους. Εκείνη που ανέλαβε ο Αλέκος Παπαδόπουλος το 1994 χάθηκε το 1997 επειδή επικράτησαν υπερφίαλες αντιλήψεις στην τότε ηγέτιδα πολιτική τάξη. Εκτοτε μόνο ατελείς προσπάθειες ανελήφθησαν και έτσι φθάσαμε στο σημερινό χάλι της χρεοκοπίας…”

Σε μία παραπλήσια, δική μας ανάγνωση (που περιλαμβάνει και όσους ηγέτες δεν αναφέρθησαν), τα προηγούμενα μεταφράζονται σε: ελλείμματα, πελατειακό κράτος, μεγαλύτερα ελλείμματα, λαϊκισμό, χαμένες ευκαιρίες, ατολμία, πολιτικό ερασιτεχνισμό.

Για τον ξένο τεχνοκράτη και επιστήμονα, η Ελλάδα αποτελεί μυστήριο. Όταν η υπόθεση εργασίας υποχρεωτικά εντάσσει τη χώρα στην ευρωζώνη, η απελπισία του αναλυτή μεγαλώνει. Στο μυαλό του, τα σενάρια καταστροφής αγγίζουν τη βεβαιότητα. Βέβαια, όσοι νομπελίστες υποσχέθηκαν στους επενδυτές την χρεοκοπία της Ελλάδας έπεσαν έξω. Πρόσφατα, ένας από αυτούς υποχρεώθηκε να παραδεχθεί δημοσίως ότι η εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως;

Επιστημονικά δεν ήταν καθόλου λάθος γιατί όπως και να το εξετάσουν, τα νούμερα ‘δεν βγαίνουν’. Κι ας επιμένει ο Στουρνάρας ότι εντός του έτους, άντε στις αρχές 2014, θα υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τίποτε παραπάνω από το ότι θα σταματήσουμε να δανειζόμαστε για τα προς το ζειν. Μετά ακολουθεί η αναγκαία ραγδαία μείωση του χρέους, που αν δεν επιτευχθεί με νέο κούρεμα, απαιτεί καλπασμό του ΑΕΠ για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Τόσο οι νομπελίστες, όσο και οι εγχώριοι πολιτικολογούντες οικονομολόγοι (Στουρνάρας, Μηλιός, Βαρουφάκης κ.λπ.) θα πρέπει να παραδεχθούν ότι αυτά είναι δύσκολα πράγματα για μία χώρα στην οποία το εκάστοτε κυβερνών κόμμα θεωρεί τους πολίτες (και τα επαγγέλματά τους) ως εκλογικά κοινά και πολιτεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του εκλογικού κύκλου. Και βέβαια, αυτή τη φορά η ανάπτυξη δεν θα έρθει με την αύξηση της κατανάλωσης των ιθαγενών. Πάνε αυτά. Οι πιστωτικές κάρτες με τα ληστρικά επιτόκια, και τα εποχικά καταναλωτικά δάνεια που τροφοδοτούσαν την αγορά και τα εύκολα κέρδη των τραπεζών αποτελούν παρελθόν.

Η ανάπτυξη θα προκύψει από σοβαρές και καινοτόμες επενδύσεις, που θα προσελκύσουν ποιοτικούς επισκέπτες (εποχικούς αλλά και σε μόνιμη βάση) και θα παράξουν προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τις αγορές του εξωτερικού. Η προσπάθεια αυτή απαιτεί (τη γνωστή σε όλους μας) ‘αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας’, και προϋποθέτει καινοτομία, πρωτοτυπία, σχέδιο, σοβαρότητα και -βέβαια- επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.

Αυτά δεν αποτελούν ιδεολογικό ζήτημα. Είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότητας, προκειμένου η χώρα να είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της, τα οποία -σε μεγάλο βαθμό- είναι ανεξάρτητα της δράσης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα είναι κακής ποιότητας προπαγάνδα, διαφορετικής προέλευσης, είτε λόγω συμφέροντος, είτε λόγω ανάγκης ομαδικής ψυχοθεραπείας εντός κομματικών τειχών, ανάλογα από που το βλέπει ο καθένας.

Η διέξοδος από τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων, της αποτυχίας και του μέτριου πολιτικού προσωπικού απαιτεί δραστικές λύσεις. Κυρίως απαιτεί μεγάλη μερίδα Ελλήνων πολιτικών να αποφασίσει να θυσιαστεί στο βωμό της διαχείρισης της κρίσης.

Αυτό θα αποτελέσει την αρχή της επίλυσης του ελληνικού προβλήματος.

Ωστόσο, ένα σοβαρό πρόβλημα παραμένει σχεδόν άλυτο –και αυτό είναι η απερίγραπτη δημόσια διοίκηση της χώρας. Πρόκειται για μια Λερναία Ύδρα που, από την μια στιγμή στην άλλη, μπορεί να καταστρέψει κάθε θετική εξέλιξη στην χώρα μας. Και αν στο επίπεδο αυτό δεν γίνουν τάχιστα ριζικές μεταρρυθμίσεις, έγκυροι κοινοτικοί παράγοντες επισημαίνουν ότι το δεύτερο εξάμηνο του 2013 μπορεί να αποδειχθεί οδυνηρό για την Ελλάδα. Εν ολίγοις, η χώρα θα μπορούσε να βρεθεί σε κατάσταση άτακτης χρεοκοπίας, παραμένοντας στην ευρωζώνη. Γι αυτό, επιβάλλονται μέγιστες προσπάθειες στους τομείς των ιδιωτικοποιήσεων, της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και της απλοποίησης των νομοθετικών ρυθμίσεων που αφορούν τις παραγωγικές επενδύσεις. Από τα αποτελέσματα συγκεκριμένων κινήσεων στα προαναφερόμενα επίπεδα θα κριθεί πόσο διατηρήσιμα είναι τα επιτεύγματα στην μακροοικονομική πορεία της χώρας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, θα πρέπει να υπάρξει σταδιακή υλοποίηση στόχων σε τέσσερα μέτωπα: δημοσιονομική προσαρμογή, ρευστότητα, επενδύσεις και ιδιωτικοποιήσεις, με παράλληλη διοικητική μεταρρύθμιση.

Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα θα πρέπει να αξιοποιήσει παραγωγικά συγκεκριμένα πλεονεκτήματά της στον τουρισμό, στην λιμενική οικονομία, στην ενέργεια και στην βιομηχανία ειδών διατροφής σε συνάρτηση με τον αγροτικό τομέα. Οι κλάδοι αυτοί μπορούν να έχουν γρήγορες αποδόσεις και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας. Γι αυτό επείγει η ενίσχυσή τους, αλλά και η ποιοτική τους βελτίωση.

Οι επενδύσεις που θα συμφωνηθούν το επόμενο εξάμηνο θα αρχίσουν να προσφέρουν θέσεις εργασίας από το 2014 και μετά. Ωστόσο, οι επόμενοι έξι μήνες προσφέρονται για το κλείσιμο τέτοιων συμφωνιών, καθώς: α) Δείχνει να ομαλοποιείται η κατάσταση στο μακροοικονομικό μέτωπο· β) Το κόστος της επένδυσης στην ελληνική αγορά –ακίνητα, ενοίκια, κλπ–, καθώς και το κόστος εργασίας έχουν περιοριστεί σημαντικά· γ) Υπάρχουν υποσχόμενοι κλάδοι οι οποίοι θα μπορούσαν να αποδώσουν σε σημαντικό βαθμό μεσο-μακροπρόθεσμα· δ) Υπάρχουν πολλές εταιρείες με αξιοσημείωτα πλεονεκτήματα αλλά και με μεγάλα προβλήματα ρευστότητας, με αποτέλεσμα το κόστος απόκτησής τους να είναι ιδιαιτέρως χαμηλό, ιδίως αν συνοδευτεί και από κάποιας μορφής «κούρεμα» τραπεζικών δανείων.

Στο μέτωπο των επενδύσεων θα πρέπει, φυσικά, να συμβάλει και η κυβέρνηση με σειρά δράσεων. Για παράδειγμα, οι παράγοντες της αγοράς ζητούν την τάχιστη προκήρυξη και ανάθεση έργων του ΕΣΠΑ, μέσα από τα οποία όχι μόνον θα τονωθεί η ζήτηση στην πραγματική οικονομία, αλλά παράλληλα θα δημιουργηθούν και οι προϋποθέσεις για μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας στην οικονομία σε μακροπρόθεσμο διάστημα. Βέβαια, μπορεί τα περισσότερα έργα να αρχίσουν να τρέχουν από το 2014, ωστόσο το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ταχεία διαδικασία προώθησής τους μέσα στο έτος.

Τέλος, η κυβέρνηση θα πρέπει να λύσει τον γόρδιο δεσμό των τεσσάρων αυτοχρηματοδοτούμενων οδικών αξόνων. Ο υπουργός Ανάπτυξης Κωστής Χατζηδάκης έχει θέσει ως χρονικό όριο της συμφωνίας επανεκκίνησής τους τον προσεχή Απρίλιο, ωστόσο η αγορά θα είναι ευτυχής αν κάτι τέτοιο γίνει μέχρι τον Ιούνιο και τα έργα αρχίσουν μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του δεύτερου έτους.

Η προώθηση των αποκρατικοποιήσεων όχι μόνον θα μειώσει το δημόσιο χρέος, αλλά παράλληλα θα συμβάλει και στην προσέλκυση πρόσθετων επενδύσεων και θα τονώσει το κλίμα γύρω από την οικονομία.

Για παράδειγμα, το project του Ελληνικού θα μπορούσε να προσφέρει σε βάθος χρόνου γύρω στις 20.000 θέσεις εργασίας και πολύ μεγάλο ύψος συναλλάγματος σε ετήσια βάση. Υψηλές επενδύσεις, θέσεις εργασίας και συνάλλαγμα θα μπορούσαν να προέλθουν και από τις μακροπρόθεσμες παραχωρήσεις και άλλων σημαντικών ακινήτων της χώρας. Η πώληση του ΟΠΑΠ και η προώθηση άλλων αποκρατικοποιήσεων σε τομείς όπως τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και η ενέργεια θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά το χρέος αλλά και να δρομολογήσουν μακροπρόθεσμα οφέλη για την ελληνική οικονομία. Βέβαια, στο επόμενο εξάμηνο οι πιθανές ιδιωτικοποιήσεις δεν θα είναι πολλές –όμως, από την πρόοδο που θα έχει υπάρξει στην όλη διαδικασία, η αγορά θα έχει σχηματίσει μια καλύτερη άποψη για το πώς και πόσο τελικά αυτές θα προχωρήσουν.

Πέρα όμως από τις ιδιωτικοποιήσεις, πολύ σημαντικό ρόλο καλούνται να παίξουν οι μεταρρυθμίσεις. Μερικές από αυτές είναι, :

- Στον τομέα των καυσίμων οι παράγοντες της αγοράς πιέζουν την κυβέρνηση για την εφαρμογή του συστήματος εισροών-εκροών ώστε να παταχθεί το πρόβλημα της λαθρεμπορίας καυσίμων

- Στην ασφαλιστική αγορά οι εταιρείες περιμένουν με ανυπομονησία τον ηλεκτρονικό εντοπισμό των ανασφάλιστων οχημάτων –τα οποία υπερβαίνουν το ένα εκατομμύριο!

- Για την πάταξη της φοροδιαφυγής αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον η λειτουργία του περιουσιολογίου

- Η αγορά περιμένει εναγωνίως το νέο φορολογικό νομοσχέδιο, ώστε να τονωθεί η επιχειρηματικότητα, να προσελκυστούν επενδύσεις και να υπάρξουν διαδικασίες ανάπτυξης

- Η απελευθέρωση κλειστών επαγγελμάτων.

Πηγή φωτό: Stournaras’ Flickr

Αυτά είναι τα καλά νέα για τον πρωθυπουργό. Υπάρχουν όμως κι άλλα, το κυριότερο εκ των οποίων είναι ότι όσο περνάει ο καιρός και απομακρύνεται ο φόβος της χρεοκοπίας, η κυβέρνηση θα αρχίσει να κρίνεται με τα στάνταρντ της ομαλότητας. Οσο η μεσαία τάξη εμπεδώνει το αίσθημα ασφάλειας, τόσο περισσότερο θα απαιτεί και τα υπόλοιπα, που οφείλει να κάνει μια κυβέρνηση σε κανονικούς καιρούς. Δεν αναφερόμαστε σε οικονομικά αιτήματα, τα οποία ήταν η μόνιμη και περίπου η μόνη σταθερά των απαιτήσεων της ελληνικής κοινωνίας από τις κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης. Το σοκ του περιορισμού των εισοδημάτων το απορρόφησαν οι κυβερνήσεις Παπανδρέου και το πλήρωσαν. Οπως γράφαμε το περασμένο καλοκαίρι, «παρά τη χωλή δημόσια συζήτηση, παρά τα ανεδαφικά συνθήματα που κυριάρχησαν, οι περισσότεροι Ελληνες έμαθαν για τα παραγωγικά ελλείμματα της χώρας και άρχισαν να συνειδητοποιούν τις θεσμικές στρεβλώσεις της οικονομίας. Ο έντονος -και εν πολλοίς αυτοκριτικός- διάλογος των δύο τελευταίων ετών ήταν ένα βήμα ωριμότητας της κοινωνίας, η οποία αποτυπώθηκε και στο αποτέλεσμα της 17ης Ιουνίου. Οι Ελληνες ψήφισαν υπέρ της Ευρώπης ξέροντας ότι η επιλογή συνοδεύεται και από τις σταθεροποιητικές πολιτικές» («Το σύντομο καλοκαίρι της Αγανάκτησης;», Καθημερινή 22.7.2012).

Σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, η κυβέρνηση έχει μόνο μία μεγάλη εκκρεμότητα. Την αποτελεσματική ενίσχυση των αδύναμων και χτυπημένων από την κρίση Ελλήνων, ήτοι των φτωχών και ανέργων. Αυτό προϋποθέτει δομές κοινωνικού κράτους, διαφορετικές από το ρίχνω λεφτά στον αέρα («ζούμπου» το λέγαμε παλιότερα) κι όποιος προλάβει παίρνει. Αυτό συνέβαινε μέχρι τώρα. Τώρα οι πολίτες θέλουν χειρουργική δεξιότητα. Η κοινωνία δεν μπορεί να έχει τους αδύναμους στο έλεος της τύχης, αλλά επίσης δεν ανέχεται τη σπατάλη. Ζητεί στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές, που θα ενισχύουν τους αδύνατους και όχι τους γραφειοκράτες.

Συνεπώς, πολλοί ψηφοφόροι -αφού είδαν την κρίση να χτυπά και ισχυρότερες χώρες και τη λιτότητα να ροκανίζει τα εισοδήματα και άλλων ευρωπαϊκών λαών- δεν θα κρίνουν την κυβέρνηση Σαμαρά, όπως την κυβέρνηση Παπανδρέου. Η ελληνική κοινωνία μοιάζει να απορροφάει την «έκπληξη» της λιτότητας και προσαρμόζεται ταχύτατα. Η τωρινή κυβέρνηση θα κριθεί από τη δυνατότητά της να φτιάξει θεσμούς, να καταπολεμήσει τις ελληνικές παθογένειες, να δημιουργήσει ένα φτωχότερο μεν (σε σχέση με το παρελθόν), αλλά ευρωπαϊκότερο στις δομές και αποτελεσματικότερο στη λειτουργία κράτος.

Οσο απομακρύνεται ο κίνδυνος της χρεοκοπίας, τόσο μετατίθεται το κέντρο προσοχής του εκλογικού σώματος. Οι πολίτες πλέον θα απαιτούν περισσότερα από την υπόλοιπη, εκτός του κ. Στουρνάρα, κυβέρνηση. Κι εκεί είναι τα πολύ άσχημα νέα για τον κ. Σαμαρά. Η πλειοψηφία των υπουργών του δουλεύει με τον παλαιοκομματικό αραμπά. Κι αυτό, όσο περνάει ο καιρός, θα γίνεται όλο και πιο εμφανές…

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 20.1.2013

Όπως και να έχουν πάντως τα πράγματα, το αντικείμενο της οικονομικής ανάλυσης είναι απλό και αμετάβλητο: πρόκειται για τις συναλλαγές. Οι τελευταίες, από την εποχή του Αδάμ Σμιθ βρίσκονται στην καρδιά της οικονομικής πρακτικής και πολύ πριν τον Διαφωτισμό παίζουν σημαντικό διαρθρωτικό ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες. Από τους Φοίνικες εμπόρους έως τους Βενετούς τραπεζίτες, τους Βρεταννούς βιομηχάνους του 18ου και του 19ου και τους Έλληνες εφοπλιστές του 20ου αιώνα, οι συναλλαγές και η αναζήτηση των καρπών τους οδήγησαν και έφεραν την ανάπτυξη τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία και την Αμερική. Τελικά δε, μέρος της οικονομικής φιλοσοφίας εδράζεται στο φαινόμενο της προσφοράς και της ζήτησης αγαθών, είτε αυτά είναι εμπράγματα είτε υπηρεσίες. Και επειδή το μέσον που χρησιμοποιείται για την ικανοποίηση της προσφοράς και ζήτησης αγαθών είναι το χρήμα, πολύ σοβαρό φαινόμενο είναι και ο εκχρηματισμός μιας οικονομίας. Όσο για το επίκεντρο της οικονομίας και βασικό υποκείμενό της είναι το άτομο, η αυτονομία του, η πληροφόρησή του, ο ορθολογισμός και ο μέσω της αγοράς συντονισμός των συμπεριφορών του.

Υπό τους όρους αυτούς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η οικονομία μελετά τις ατομικές επιλογές και τις εν συνεχεία κοινωνικές τους επιπτώσεις. Αυτή περίπου ήταν και η αρχή πάνω στην οποία στηρίχθηκε ο Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς την δεκαετία του 1930 για να διατυπώσει την «Γενική Θεωρία» του, για την οποία έχει χυθεί άφθονο μελάνι. Στο πλαίσιο αυτό, ο Κέϋνς θεωρείται «νεκροθάφτης της οικονομίας της αγοράς» από τους ακροφιλελεύθερους, «σωτήρας» του παραπαίοντος το 1930 καπιταλισμού για τους μαρξίζοντες, για δε τους δημοκράτες σοσιαλιστές είναι ο άνθρωπος που έδωσε κοινωνικό περιεχόμενο και άρα ανθρώπινο πρόσωπο στην αμιγώς φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς.

Κατά την δική μας ταπεινή γνώμη, ο Βρεταννός οικονομολόγος, σε μια κρίσιμη για την οικονομία της αγοράς περίοδο, πραγματοποίησε μία πραγματιστική ανάλυση των ορίων της. Δεν προτείνει την εγκατάλειψη της κλασσικής φιλελεύθερης λογικής, αλλά μία επανατοποθέτηση των λειτουργιών της μέσω κυβερνητικών παρεμβάσεων στο επίπεδο των οικονομικών πολιτικών. Με άλλα λόγια, ο Κέϋνς, χωρίς να είναι αντιφιλελεύθερος, ενίσχυσε την παρουσία της πολιτικής στην οικονομία –αλλά δεν μπορούσε βεβαίως να προβλέψει ότι πιθανότατα, από την εξέλιξη αυτή μύρια έπονται.

Σήμερα, λοιπόν, ο κεϋνσιανισμός βρίσκεται εκ νέου στο προσκήνιο και κάποιοι τον επικαλούνται ως το απόλυτο «φάρμακο» σε μία κρίση χρηματοοικονομική την οποία αποδίδουν στον «νεοφιλελευθερισμό», την στιγμή που η κρίση αυτή είναι γνησιότατο «κεϋνσιανό» προϊόν.

Ωστόσο, ας υποθέσουμε ότι η κρίση στην ελληνική εκδοχή της είναι «νεοφιλελεύθερη» και άρα χρίζει «κεϋνσιανής» θεραπείας –την οποίαν εσχάτως «ανακάλυψε» και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κ. Αλέξης Τσίπρας. Κατά τον Βρεταννό οικονομολόγο και όχι μόνον, σε περιόδους παρατεταμένης υφέσεως, η έξοδος από την κατάσταση αυτή μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Είτε με την ενίσχυση της προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών, είτε με την ενίσχυση της ζήτησής τους, η οποία προϋποθέτει και την ικανή ύπαρξη παραγωγής.

Στην ελληνική περίπτωση, η τόνωση της ζήτησης είναι ουτοπική για τον απλούστατο λόγο ότι δεν υπάρχει αργούσα παραγωγική δραστηριότητα. Η Ελλάδα δεν έχει την παραγωγή που πρέπει για να εφαρμόσει την κεϋνσιανή συνταγή που προτείνουν κάποιοι άσχετοι με την ελληνική πραγματικότητα. Έτσι, πλανώνται πλάνην οικτράν και όλοι αυτοί που υποστηρίζουν την επιστροφή στην δραχμή. Με δεδομένη την παραγωγική δύναμη της χώρας, οποιαδήποτε υποτίμηση και έκδοση χρήματος θα κατέληγε σε υπερπληθωρισμό και όχι σε έξοδο από την ύφεση. Εξάλλου, τα τριάντα τελευταία χρόνια έγιναν τρεις υποτιμήσεις στην Ελλάδα, χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ερχόμεθα έτσι στο σκέλος της προσφοράς. Πώς μπορεί η τελευταία να ενισχυθεί σε μία χώρα όπου το επιχειρείν ξορκίζεται και η επιχειρηματικότητα καταδιώκεται; Ποια επιχείρηση θα ενισχύσει την προσφορά της όταν, για να επεκτείνει μία αποθήκη της απαιτούνται γραφειοκρατικές διαδικασίες επί δέκα μήνες; Ποια προσφορά μπορεί να προωθήσει, την στιγμή που τεχνογνωσία, κεφάλαια και άνθρωποι είναι είδη εν ανεπαρκεία στην χώρα μας; Μία χώρα που παράγει κατά κόρον δικηγόρους, φιλολόγους και δημοσίους υπαλλήλους τι μπορεί να περιμένει από πλευράς προσφοράς, όταν διεθνώς είναι λιγοστά και αυστηρώς επιλεκτικά τα κεφάλαια που ζητούν να επενδυθούν; Ποια τεχνογνωσία μπορεί να εισαχθεί ή να παραχθεί στην χώρα μας όταν, για να ασκηθεί ηλεκτρονική εμπορική δραστηριότητα, απαιτούνται έξι, επτά ή και οκτώ μήνες ταλαιπωρίας;

Το πραγματικό, λοιπόν, στοίχημα για να υπάρξει ανάπτυξη σε τούτη την χώρα είναι η ριζική διοικητική της μεταρρύθμιση, για να ακολουθήσει στην συνέχεια, μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, παραγωγική αναδιάρθρωση και να αρχίσουν να εισρέουν επενδυτικά κεφάλαια. Την ίδια στιγμή, άμεση θα πρέπει να είναι η σύνδεση του πανεπιστημίου με την παραγωγή και γενναία η χρηματοδότηση νέων επιχειρηματιών που βλέπουν μπροστά. Αν όλα αυτά δεν γίνουν …χθες, το αύριο μάλλον θα είναι η επανάληψη της ιστορίας ως τραγωδία. Όσο για τον Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς, ας τον αφήσουν ήσυχο αυτοί που υπερκαπηλεύονται το όνομά του.

Παρόλα αυτά, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν πτοείται και, στην προσπάθειά της να καταλάβει την εξουσία, ασχημονεί με την πραγματικότητα και με την νοημοσύνη όσων κατοίκων στην χώρα αυτή επιμένουν να μαθαίνουν και να σκέπτονται. Αυτό είναι το συμπέρασμά μας από την συνέντευξη του επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου, μεταξύ άλλων, ετάχθη και υπέρ της διαφθοράς των δημοσίων υπαλλήλων στο μέτρο που αυτοί κρίνουν ότι «δεν έχουν αξιοπρεπή εισοδήματα». Από την άλλη πλευρά, ο κ. Αλέξης Τσίπρας δήλωσε ότι είναι «φιλοευρωπαίος», πλην όμως «οραματίζεται» μιαν άλλη Ευρώπη. Διαφορετική από αυτήν που οικοδομήθηκε τα 55 τελευταία χρόνια, με βάση την ιστορική Συνθήκη της Ρώμης το 1957. Δεν διευκρίνισε, ωστόσο, ποια θα είναι η «δική του Ευρώπη» και με ποιον τρόπο θα την προωθήσει στους 27 λαούς που συνθέτουν την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολύ φοβούμεθα ότι ο κ. Αλ.Τσίπρας δημαγωγεί χωρίς αιδώ και άρα χωρίς συγκράτηση. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η κατάληψη της εξουσίας και, αν αυτό συμβεί, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιον ότι η Ελλάδα θα βρεθεί και εκτό Ευρώπης αλλά και εκτός δημοκρατίας…

Χαριτωμένο και περιεκτικό είναι πάνω στο θέμα αυτό το άρθρο του Μιχάλη Τσιντσίνη στην εφημερίδα «Τα Νέα» της 3ης Σεπτεμβρίου, υπό τον τίτλο «Ο καλύτερος φίλος της Ευρώπης». Γράφει ο αρθρογράφος στην στήλη Προβολές:

«Είναι μια κόλαση. Ένας μηχανισμός «μονεταριστικός» και «νεοφιλελεύθερος». Το εγχείρημα της ολοκλήρωσής του δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απόπειρα της Γερμανίας να επιβάλει την ηγεμονία της. Η Ευρώπη είναι μια εφιαλτική Γερμανώπη (sic).

»Έτσι βλέπει την Ευρώπη ο Αλέξης Τσίπρας. Σαν μια απάνθρωπη καπιταλιστική δυστοπία. Σαν μια μαφιόζικη συμμορία όπου ο ισχυρός (η Μέρκελ) εκβιάζει τον αδύναμο (τους Έλληνες πολιτικούς) κραδαίνοντας την κατάθεση του Χριστοφοράκου –στην οποία αποδίδεται μυστικιστική δύναμη, εφάμιλλη των πρωτοκόλλων της Σιών. Και όμως. Αυτή η ανάγνωση της Ευρώπης δεν εμποδίζει τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης να δηλώνει ταυτόχρονα φιλοευρωπαίος. Και μάλιστα, η πιο φιλοευρωπαϊκή δύναμη στην Ευρώπη.

»Μην σας τρομάζει η αντίφαση. Ο πρόεδρος δεν είναι μαζοχιστής. Το σκεπτικό είναι απλό: Η Ευρώπη είναι ένα απεχθές σύστημα του οποίου θέλουμε να παραμείνουμε μέλη μόνο για να το ανατρέψουμε. Σαν τον κυνηγό που δηλώνει φιλόζωος ενώ διασκεδάζει σκοτώνοντας ζώα, έτσι και ο τσιπραϊκός φιλοευρωπαϊσμός προϋποθέτει την κατεδάφιση της Ευρώπης. Προϋποθέτει την σκέψη ότι αυτή η κοινότητα εθνών δεν θα ξεπεράσει τα υπαρξιακά της προβλήματα με την εμβάθυνση, αλλά με την εκθεμελίωση των θεσμών που την συγκρατούν. Η Δύση, λέει ο Τσίπρας, είναι ένα σύστημα που πάει κατά διαόλου. Το θέμα λοιπόν δεν είναι αν θα «ανήκομεν» σ’ αυτό.

»Το θέμα είναι ότι ο πρόεδρος δεν είναι απλώς φιλοευρωπαίος. Είναι αντιδυτικός φιλοευρωπαίος. Γι αυτό, όταν λέει ότι θέλει να μείνουμε στην Ευρώπη, το εννοεί μόνο γεωγραφικά. Θέλει να μείνουμε εδώ που είμαστε. Ανατολικά της Ευρώπης. Καθηλωμένοι».

Θα προσθέταμε ότι ο κ. Τσίπρας δεν θέλει μόνον να μείνουμε καθηλωμένοι. Θέλει να τελούμε και υπό καθεστώς διανοητικής αναπηρίας, γιατί μόνον έτσι θα δεχθούμε τον κ.Λαφαζάνη υπουργό Οικονομικών, τον κ. Στρατούλη υπουργό Προστασίας του Πολίτη και τον κ. Φωτόπουλο υπουργό Εργασίας! Το πρόβλημα με τις δημοκρατίες είναι ότι ξεχνούν ή αγνοούν τις τραγικές στιγμές της Ιστορίας και τα δράματα που ενδεχομένως κρύβουν…

Τι πρέπει να γίνει, λοιπόν; Μα, φυσικά, μεταξύ άλλων, να αυξηθούν επειγόντως τα δημόσια έσοδα. Πώς; Με διάφορους τρόπους, από τους οποίους ο οικονομικά πλέον αποτελεσματικός και ηθικά ορθός είναι η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.

Οτι η φοροδιαφυγή συνιστά ένα μείζον πρόβλημα, σε σημείο που έχουμε γίνει διεθνώς καταγέλαστοι, είναι ευρύτατα γνωστό. Πιστοποιείται, επίσης, από πληθώρα μελετών. Ενδεικτικά: σε πρόσφατη μελέτη καθηγητών του Πανεπιστημίου του Σικάγου, η φοροδιαφυγή των ελεύθερων επαγγελματιών το 2009 υπολογίζεται στα 28 δισ. ευρώ. Αν τα εισοδήματα αυτά φορολογούνταν, θα απέφεραν 11,2 δισ. δημόσια έσοδα, αρκετά για να καλύψουν περίπου το 1/3 του δημοσιονομικού ελλείμματος το 2009 ή το μισό του 2008!

Παρόμοια είναι η κατάσταση στην είσπραξη του ΦΠΑ. Η Ελλάδα έχει τη μικρότερη αποδοτικότητα στην είσπραξη ΦΠΑ στην Ε.Ε. και τη δεύτερη μικρότερη στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Κομισιόν, η Ελλάδα εισέπραξε μόνο το 37% του οφειλόμενου ΦΠΑ το 2010! Μελέτη του ΟΟΣΑ αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «αν η Ελλάδα μπορούσε να εισπράξει τον ΦΠΑ, τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων με την ίδια αποδοτικότητα όπως άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, αυτό θα αύξανε τα φορολογικά της έσοδα κατά περίπου 4,75% του ΑΕΠ ετησίως».

Με αυτά τα δεδομένα, τι πρέπει να κάνουμε; Να ενισχύσουμε, φυσικά, τους φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς, τόσο με ανθρώπινους όσο και με υλικούς πόρους. Αυτό που κάνει τη διαφορά, όμως, σε έναν οργανισμό δεν είναι τόσο οι πόροι καθεαυτοί όσο η αξιοποίησή τους. Πώς; Με την άσκηση σύγχρονης επαγγελματικής διοίκησης. Μόνο μια καλά οργανωμένη και επαγγελματικά διοικούμενη δημόσια υπηρεσία μπορεί να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στο έργο της και να παραγάγει αποτελέσματα με διάρκεια.

Συμβαίνει αυτό; Κρίνετε μόνοι σας. Ας πάρουμε το ΣΔΟΕ, τον σημαντικότερο μηχανισμό για τη δίωξη του οικονομικού εγκλήματος και της φοροδιαφυγής. Δείτε πώς διοικείται το ΣΔΟΕ – για την ακρίβεια, πώς επιλέγεται ο εκάστοτε ηγέτης του.

Ανακοινώθηκε πρόσφατα ότι ο νέος ειδικός γραμματέας του ΣΔΟΕ είναι ο κ. Στ. Στασινόπουλος. Ποια είναι τα προσόντα του; Μέχρι πρότινος ήταν προϊστάμενος στη ΔΟΥ Μεσσήνης, διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος στον Δήμο Καλαμάτας και, παλαιότερα, επικεφαλής του πολιτικού γραφείου του κ. Σαμαρά στη Μεσσηνία. Ας πάμε πιο πίσω, για να αποκτήσουμε μια πληρέστερη εικόνα του φαινομένου. Από το 1997, έτος λειτουργίας του ΣΔΟΕ, επικεφαλής του διετέλεσαν, μεταξύ άλλων, οι εξής: ο κ. Γ. Κανελλόπουλος, στέλεχος και υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ· ο κ. Δ. Μπατζελής, στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και αδελφός της πρώην υπουργού Κ. Μπατζελή· ο κ. Σπ. Κλαδάς, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της Ν.Δ. και προσωπικός φίλος του τότε πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή· ο κ. Γ. Καπελέρης, πρώην πρόεδρος της ΠΑΣΚΕ Οικονομολόγων και πρώην υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.

Τι κοινό έχουν όλοι αυτοί; Είναι είτε κομματάνθρωποι είτε «κολλητοί» ισχυρών πολιτικών προσώπων είτε και τα δύο. Σε κάθε περίπτωση, προέρχονται από φατρίες (κομματικές, συνδικαλιστικές, προσωποπαγείς κλίκες ή δίκτυα εντοπιότητας), διαπλέκονται με κομματικές εξουσίες, δεν διαθέτουν πολιτική ανεξαρτησία από την εκάστοτε κυβέρνηση. Κατά συνέπεια, δεν διαθέτουν τη «νομιμοποίηση της διαδικασίας», αφού δεν επελέγησαν με ανοιχτές αξιοκρατικές διαδικασίες.

Γιατί να εμπιστευθούμε τον νέο επικεφαλής του ΣΔΟΕ ότι θα ενεργήσει ανεξάρτητα από τυχόν μεροληπτικές εντολές του πολιτικού προστάτη του, σε ό,τι αφορά λ.χ. την έρευνα χιλίων πολιτικών προσώπων τα οποία ελέγχονται από την υπηρεσία του για πιθανό παράνομο πλουτισμό; Γιατί να πιστέψουμε ότι το ΣΔΟΕ πράγματι ερευνά (από το 2008!) την ανεξακρίβωτη προέλευση των 5,2 εκατομμυρίων ευρώ του εκδότη κ. Θ. Αναστασιάδη, όπως κατήγγειλε στη Βουλή η κ. Μπακογιάννη το 2010; Πώς να πιστέψουμε ότι ο επικεφαλής του ΣΔΟΕ θα θέσει πάνω απ’ όλα το συμφέρον της υπηρεσίας του και όχι αυτό του πολιτικού εντολοδότη του;

Οσο ικανός κι αν είναι ο επικεφαλής του ΣΔΟΕ, στο μέτρο που σημείο αναφοράς του είναι κομματικά κέντρα αποφάσεων, το έργο του θα υπονομεύεται από την έλλειψη εμπιστοσύνης. Ιδού, λοιπόν, το ελλαδικό μετα-πρόβλημα ξανά: η αναπαραγωγή της έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Οσο οι θεσμοί του κράτους στελεχώνονται με κομματοκρατικό τρόπο τόσο το έργο τους θα καθίσταται αντικείμενο κομματικής διαμάχης, άρα θα αμφισβητείται. Θα αποδυναμώνεται, συνεπώς, τόσο η παραγωγή έργου όσο και η εμπιστοσύνη των πολιτών σε αυτό.

Και κάτι τελευταίο. Ο νέος επικεφαλής του ΣΔΟΕ αντικατέστησε έναν αποδεδειγμένα ικανό δημόσιο λειτουργό, τον πρώην αντεισαγγελέα Εφετών κ. Διώτη. Ο κ. Διώτης έχαιρε γενικής εκτίμησης, επέδειξε ζήλο και επιτυχίες στη δουλειά του και, με την εισαγγελική του ιδιότητα, ήταν ο άνθρωπος που συνέβαλε τα μέγιστα στη δίωξη της τρομοκρατίας. Ενας τέτοιος άξιος (και ανεξάρτητος) λειτουργός κρίθηκε ότι έπρεπε να αντικατασταθεί, τη στιγμή που η χώρα απεγνωσμένα αναζητεί έσοδα!

Οι πολιτικάντηδες δεν θέλουν θεσμικά αντίβαρα, τους είναι ενοχλητικά. Οι ιστορικοί εθισμοί τους είναι τέτοιοι που εμπιστεύονται μόνο τους «κολλητούς» τους, αποδυναμώνοντας έτσι τους θεσμούς και τις αξίες που τους συνέχουν. Δεν αντιλαμβάνονται ότι το σύγχρονο κράτος είναι μια πολύ σύνθετη υπόθεση για να διοικηθεί αποτελεσματικά από παρέες. Παρά τη χρεοκοπία της, η Ελλάδα του 21ου αιώνα δυσκολεύεται να απαλλαγεί από τη μετα-οθωμανική κληρονομιά της…

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 2.9.2012

Το διεθνές οικονομικό σύστημα, οι τράπεζες, οι διεθνείς ελεγκτικές εταιρείες, όσοι τέλος πάντων αποτιμούν χώρες και επιχειρήσεις, την αντιμετωπίζουν ως ζώνη υψηλού κινδύνου, που δεν επιτρέπει την ανάληψη οποιουδήποτε ρίσκου.

Γι’ αυτό και κανείς δεν χρηματοδοτεί οτιδήποτε ελληνικό και βεβαίως δεν επενδύει εδώ. Οι διεθνείς τράπεζες, όπως και οι διαχειριστές κεφαλαίου, μας έχουν διαγράψει από τον χάρτη, μας αντιμετωπίζουν σχεδόν ως νεκρή ζώνη.

Κάπως έτσι οι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών εταιρείες αποτιμώνται ελάχιστα, δεν αξίζουν σε τρέχουσες τιμές ούτε όσο τα ακίνητά τους.

Αντιστοίχως οι τράπεζες που έχουν δανείσει επιχειρήσεις με εγγύηση μετοχές αυτών νιώθουν πως δεν έχουν τίποτε και αποφεύγουν οποιαδήποτε διευκολυντική κίνηση γιατί θα πρέπει να την καλύψουν με νέα κεφάλαια, τα οποία δεν έχουν και δεν μπορούν να βρουν.

Με αποτέλεσμα ο υποτιμητικός κύκλος να διευρύνεται και η ελληνική οικονομία να δεινοπαθεί.

Σε αυτό το περιβάλλον λογιστικής απαξίας και χρηματοδοτικής ανεπάρκειας οι τράπεζες δεν μπορούν να παρέμβουν, οι επιχειρήσεις που με λίγα χρήματα μπορούσαν να ξεπεράσουν την κρίση βυθίζονται ακόμη περισσότερο κ.ο.κ.

Ωστόσο, αυτή η εικόνα είναι πλαστή. Οι τρέχουσες αποτιμήσεις είναι αυτές, αλλά οι αξίες είναι άλλες.

«Οι οικονομολόγοι και οι τραπεζίτες ξέρουν τα πάντα για τις τιμές, αλλά τίποτε για τις αξίες» γράφει ο νομπελίστας Πολ Κρούγκμαν στο τελευταίο του βιβλίο. Κάτι που στην περίπτωσή μας ταιριάζει γάντι.

Την ώρα που το διεθνές οικονομικό σύστημα μας αντιμετωπίζει σαν κάτι μεταξύ Γκάνας και Ακτής Ελεφαντοστού, όλοι γνωρίζουν ότι αξίζουμε πολλαπλάσια και ότι η σημερινή τραπεζικο-λογιστική αποτίμηση απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Και επίσης άπαντες ενδομύχως πιστεύουν ότι σε ελάχιστο χρόνο όλο αυτό το πέπλο της απαξίας μπορεί να αντικατασταθεί από ένα ρεύμα ενδιαφέροντος και επενδύσεων.

Και αυτό γιατί απλούστατα γνωρίζουν ότι έχουν να κάνουν με μια ευρωπαϊκή χώρα, με ανεπτυγμένες υποδομές, εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, η οποία εφαρμόζει το πιο επιθετικό παγκοσμίως πρόγραμμα οικονομικής εξυγίανσης.

Σε λίγους μήνες, όταν το πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού θα έχει επιβεβαιωθεί και το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών θα τείνει να μηδενισθεί, τότε το διεθνές τραπεζικο-λογιστικό σύστημα θα αναφωνήσει «θαύμα – θαύμα», καθώς θα θεωρεί την Ελλάδα υπόδειγμα δημοσιονομικής εξυγίανσης και ζώνη ισχυρής ανταγωνιστικότητας. Και θα καταδειχθεί βεβαίως η γελοιότης των αγορών, οι οποίες όντως ξέρουν τα πάντα για τις τιμές, αλλά τίποτε για τις αξίες.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 2.9.2012