Η κατάταξη των κομμάτων υποδηλώνει σαφώς ότι η λαϊκή εντολή δεν είναι να συγκροτηθεί κυβέρνηση της Αριστεράς. Κάτι τέτοιο άλλωστε θα προϋπέθετε αυτοδυναμία του ΣΥ.ΡΙΖ.Α., αφού προεκλογικά το μεν Κ.Κ.Ε. απέκλεισε οποιαδήποτε συνεργασία μαζί του η δε ΔΗΜ.ΑΡ. διαφωνούσε με την καταγγελία της δανειακής σύμβασης που αυτός πρότεινε.

Μία μάλλον λογικοφανής ανάγνωση των ποσοστών δείχνει ότι η πλειοψηφία των πολιτών δεν επιθυμεί το σχηματισμό κυβέρνησης καταγγελίας της δανειακής σύμβασης αλλά κυβέρνησης που θα προσπαθήσει να βελτιώσει ορισμένους δυσμενείς όρους του Μνημονίου.

Αυτό φυσικά προϋποθέτει όχι απλώς διερεύνηση των προθέσεων των αντισυμβαλλομένων μας αλλά -ή μάλλον: ιδίως- άσκηση πίεσης προς αυτούς. Δηλαδή διαπραγμάτευση.

Ο αυτοαποκλεισμός του ΣΥΡΙΖΑ από τη συμμετοχή σε μία κυβέρνηση συνεργασίας και η αυτοτοποθέτησή του στην Αξιωματική Αντιπολίτευση, όπως άλλωστε είχε τυπικά το δικαίωμα, “μετακυλύει” την ευθύνη αναζήτησης κυβερνητικής λύσης στα άλλα κόμματα, που δήλωσαν ότι θα προτιμούσαν το σχηματισμό κυβέρνησης με τη συμμετοχή και της συγκεκριμένης πολιτικής δύναμης.

Φυσικά κάθε κόμμα έχει το τυπικό δικαίωμα να εξαρτά τη συμμετοχή του σε κυβέρνηση συνεργασίας από οποιεσδήποτε προϋποθέσεις επιθυμεί. Και προφανώς ο καθένας θεωρεί λογικές και ορθές τις δικές του απόψεις.

Αν αληθεύει η παραδοχή ότι τα ελληνικά κόμματα δεν διεκδικούν την ιδεολογική ομοιογένεια μεταξύ τους -άλλωστε αυτό θα αποτελούσε παγκόσμια πρωτοτυπία- άλλο τόσο αληθεύει και ότι ο φιλοευρωπαϊκός προσανατολισμός ορισμένων από αυτά δεν συνιστά επαρκές στοιχείο για να εγκαθιδρύσει μεταξύ τους ιδεολογική συγγένεια.

Περαιτέρω, αν γίνει δεκτό πως έχουν και σήμερα νόημα στη χώρα μας όροι όπως ευρωπαϊκή “σοσιαλδημοκρατία”, “Κεντροαριστερά”, “Κεντροδεξιά”, “φιλελεύθερη” και “λαϊκή” “Δεξιά”, δηλαδή ένα ιδεολογικό φάσμα που περιλαμβάνει το “Κέντρο” αλλά και το προσδιορίζει μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς, είναι σαφές ότι το πρώτο σε δύναμη έδρες κόμμα (Ν.Δ.) δεν έχει με το τρίτο (ΠΑ.ΣΟ.Κ.) και το τέταρτο (ΔΗΜ.ΑΡ.) την ιδεολογική συγγένεια που φαίνεται να έχουν αυτά τα δύο μεταξύ τους.

Όσο και αν θα φάνταζε ως «φυσικότερη» μία κυβέρνηση συνεργασίας μεταξύ κομμάτων της «κεντροαριστεράς» (ΣΥ.ΡΙΖ.Α., ΠΑ.ΣΟ.Κ., ΔΗΜ.ΑΡ.), στην πράξη ο προεκλογικός προγραμματικός λόγος τους καθιστά όχι απλώς δυσχερή αλλά εκ προοιμίου αδύνατη τη συνεργασία και των τριών.

Αντίστοιχα, αν καταρχήν ξενίζει μία συνεργασία Ν.Δ., ΠΑ.ΣΟ.Κ. και ΔΗΜ.ΑΡ., αυτό οφείλεται στην έλλειψη «κουλτούρας» συνεργασιών στη χώρα μας για λόγους που ιστορικά σχετίζονται με τη διαμόρφωση του κομματικού μας συστήματος και δεν μπορούν να εκτεθούν εδώ.

Τώρα, εφόσον αποδεχθούν ως αναγκαστική την εξεύρεση κυβερνητικής λύσης, αυτά τα τρία κόμματα καλούνται να συνεννοηθούν και να σχηματίσουν κυβέρνηση την οποία κοινοβουλευτικά θα περιβάλουν με την εμπιστοσύνη τους για να εφαρμόσει την πολιτική που θα συμφωνήσουν μεταξύ τους.

Δεν είναι προφανής η απάντηση στο ερώτημα αν η πολιτική αυτή θα είναι εκείνη που θα εφάρμοζε το καθένα από αυτά, εάν διέθετε αυτοδύναμη πλειοψηφία.

Συνεργασία δεν σημαίνει αλλοίωση της ιδεολογικής φυσιογνωμίας των συμμετεχόντων αλλά συνεισφορά των ιδεολογικών αρχών και αξιών του καθενός στη χάραξη πολιτικής -εφόσον βέβαια κάποιος θεωρεί ότι έχει νόημα και λειτουργικότητα αυτή η συνεισφορά.

Σε μία κυβέρνηση του κόμματος της “κεντροδεξιάς” σχετικής πλειοψηφίας μπορεί να αποβεί εξαιρετικά γόνιμο το “πρόσημο” δύο κομμάτων της κεντροαριστεράς, η συμμετοχή των οποίων θα σχηματίσει αριθμητικά την κυβερνητική πλειοψηφία και -το κυριότερο- θα συνδιαμορφώνει αξιόπιστα την κυβερνητική πολιτική. Δηλαδή η κυβέρνηση θα εξαρτάται από την εμπιστοσύνη τους.

Αντίστροφα, σε μία κυβέρνηση του κομματικού σχηματισμού της “ριζοσπαστικής αριστεράς” (αν υποτεθεί ότι καταλάμβανε την πρώτη θέση) δεν θα ήταν χωρίς σημασία η όποια συνεισφορά του κόμματος της κεντροδεξιάς από κοινού με αυτήν του κόμματος της σοσιαλδημοκρατίας και της “δημοκρατικής αριστεράς”.

Σε κάθε περίπτωση και η κοινοβουλευτική μειοψηφία, ιδίως η αξιωματική αντιπολίτευση, καλείται να διαδραματίσει το ρόλο της με την υπευθυνότητα που επιβάλλει η θεσμική της θέση.

Στάση πολιτικής ευθύνης χαρακτηρίζει ο καθένας τη δική του στάση, όποια κι αν είναι, αφού θα ήταν παράλογο να αυτοχαρακτηρίζεται κάποιος ανεύθυνος.

Αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ, που θεωρούσε και θεωρεί αδύνατη τη συμμετοχή του σε οποιοδήποτε κυβερνητικό σχήμα, αν αυτό δεν υιοθετεί τις δικές του και μόνο απόψεις. Συμβαίνει και στην περίπτωση της Ν.Δ., του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και της ΔΗΜ.ΑΡ., που θα κληθούν στο δύσκολο «στοίχημα» όχι της συγκυβέρνησης αλλά της σύνθεσης απόψεων και του μετασχηματισμού τους σε κυβερνητική πολιτική.

Μετά τις εκλογές της 6 Μαΐου είχε διατυπωθεί η άποψη ότι επιβάλλεται η συγκρότηση κυβέρνησης με τη συνεργασία και των τεσσάρων, ενώ πριν από τις εκλογές της 17 Ιουνίου είχε διατυπωθεί η άποψη ότι επιβάλλεται πάντως η συμμετοχή και του δεύτερου σε δύναμη ψήφων κόμματος.

Η συνεχιζόμενη άρνηση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. να συνεργαστεί με τις άλλες πολιτικές δυνάμεις και η εμμονή των τελευταίων να συγκροτήσουν κυβέρνηση χωρίς αυτόν μπορεί να οδηγήσει και πάλι σε εκλογές.

Στη φάση αυτή είναι θέμα του καθενός να αξιολογήσει πια είναι η πιο συνετή και εθνικά επωφελέστερη λύση.

Το πόσο υπεύθυνο είναι κάποιος να αποποιείται ή να παρέχει τη συμμετοχή του, είναι κάτι που δεν θα κριθεί με όρους του παρόντος συμβατικού χρόνου.

Ο στοιχειώδης σεβασμός προς τους ψηφοφόρους, η πολιτική αξιοπρέπεια και ο σεβασμός στο θεσμικό τους ρόλο επιβάλλουν στα κόμματα να μετασχηματίσουν τον προεκλογικό λόγο τους σε μετεκλογική πράξη και να διαβουλευτούν αξιοποιώντας αν όχι τη διαδικασία των διερευνητικών εντολών οπωσδήποτε τη συνάντηση των αρχηγών τους με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Άμεσα.

Στην περίπτωση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. η παραπάνω δήλωση είναι απολύτως συνεπής με όσα ο επικεφαλής του υποστήριξε στις συναντήσεις των πολιτικών αρχηγών με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κατά τη διαδικασία των διερευνητικών εντολών μετά τις εκλογές της 6ης Μαΐου.

Στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές κρίνονται οι πολιτικές προτάσεις, όμως δεν θα ήταν χωρίς σημασία να θυμηθεί κανείς τη στάση που οι πολιτικές δυνάμεις επέδειξαν κατά τη θεσμικά κρίσιμη στιγμή ανάθεσης και χειρισμού των διερευνητικών εντολών και των διαβουλεύσεων των πολιτικών αρχηγών μεταξύ τους και με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, σύμφωνα με τα Πρακτικά των συζητήσεων που δημοσιοποίησε η Προεδρία της Δημοκρατίας.

Τότε, λοιπόν, δηλαδή πριν από ένα μήνα, η Ν.Δ., το ΠΑ.ΣΟ.Κ. και η ΔΗΜ.ΑΡ. έθεσαν ως αναγκαία προϋπόθεση για το σχηματισμό της οποιασδήποτε κυβέρνησης τη συμμετοχή του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. σ’ αυτήν. Εναλλακτικά προτάθηκε να σχηματίσει κυβέρνηση ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. με τη ΔΗΜ.ΑΡ. και να δοθεί ψήφος εμπιστοσύνης από τους λοιπούς ή αυτοί να απέχουν από τη σχετική ψηφοφορία (“στάση ανοχής”).

Η στάση ανοχής είχε ως αναφορά τη διάταξη του άρθρου 84 § 6 εδάφιο πρώτο του Συντάγματος, σύμφωνα με την οποία η πρόταση εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση γίνεται δεκτή εφόσον εγκριθεί από την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, η οποία όμως δεν μπορεί να είναι κατώτερη από τα 2/5 του όλου αριθμού των βουλευτών.

Η ανάγκη συμμετοχής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. σε κυβέρνηση και η παροχή θετικής ψήφου εμπιστοσύνης σε αυτήν θεμελιωνόταν στη δεύτερη θέση που είχε καταλάβει στην κατανομή των ψήφων και στην αντίστοιχη πολιτική ευθύνη που -κατά την άποψη των προτεινόντων- του αναλογούσε.

Όμως ο επικεφαλής του όχι μόνο απέκλεισε οποιαδήποτε συμμετοχή σε κυβέρνηση μαζί με τη Ν.Δ. και το ΠΑ.ΣΟ.Κ., αλλά αρνήθηκε τη συμμετοχή ή την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης σε οποιαδήποτε κυβέρνηση, επειδή, όπως δήλωσε, δεν είχε ο ίδιος κατορθώσει να επιβάλει στους λοιπούς τη δική του (πάντως μειοψηφική) πολιτική θέση, δηλαδή την ακύρωση της ισχύουσας δανειακής σύμβασης και την εκ του μηδενός απόπειρα κατάρτισης νέας με καλύτερους όρους.

Όσο για την ανοχή (προς την όποια κυβέρνηση) με αποχή από τη σχετική ψηφοφορία, διατύπωσε επιφύλαξη ως προς τη συνταγματική ορθότητα μιας τέτοιας διαδικασίας (που πάντως προβλέπει το άρθρο 84 του Συντάγματος).

Εν πάσει περιπτώσει, προέτρεψε να σχηματίσουν κυβέρνηση τα υπόλοιπα κόμματα, καθώς διέθεταν αθροιστικά τον απαιτούμενο αριθμό εδρών, δηλώνοντας ότι αυτός θα επέλεγε το ρόλο της αντιπολίτευσης.

Είναι χαρακτηριστικό και πρέπει ίσως να καταγραφεί, ότι παρόμοια άποψη για τη (μη) συνεργασία στο πλαίσιο των διερευνητικών εντολών και των σχετικών διαβουλεύσεων εξέφρασε και η επικεφαλής του Κ.Κ.Ε. Κατά τη συνάντησή της με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας υποστήριξε ότι δεν θα είχε νόημα να κρατήσει τη διερευνητική εντολή, που θα της ανατίθετο εάν υποτεθεί πως το κόμμα της κατείχε την τρίτη θέση, αφού θεωρεί εκ των προτέρων αδύνατο οι λοιποί να υιοθετούσαν το πρόγραμμα του Κ.Κ.Ε. – προϋπόθεση που προφανώς η ίδια θεωρεί απολύτως αναγκαία για να έχει νόημα μία διερευνητική εντολή, όπως ακριβώς και ο επικεφαλής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α.

Δεν είναι σαφές εάν η αιτία της στάσης αυτής ανάγεται στο βαθμό και την ποιότητα της αριστερής κουλτούρας που διαθέτει καθένας από τους δύο ηγέτες –είναι άλλοι αρμοδιότεροι του γράφοντος για να το κρίνουν και γι’ αυτό προϋποτίθεται και ο ορισμός των σχετικών μεθοδολογικών κατηγοριών και ιδεολογικών παραδοχών.

Πάντως αυτή είναι η περί συνεργασιών αντίληψη δύο εκδοχών της Αριστεράς στη χώρα μας και -λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων σφυγμομετρήσεων- αποτελεί μία ισχυρή και ασφαλή ένδειξη για τον τρόπο με τον οποίο ο επικεφαλής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. θα χειριστεί και τη διερευνητική εντολή που θα του ανατεθεί μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου.

Όταν θα χρειαστεί να γίνει υπεύθυνη σύνθεση απόψεων για να δοθεί κυβερνητική λύση.

Όταν θα χρειαστεί να σχηματιστεί μία κοινοβουλευτική πλειοψηφία που πολιτικά να ενσωματώνει θέσεις και της (όποιας) μειοψηφίας, ώστε το κυβερνητικό σχήμα να έχει και διάρκεια και την ευρύτερη δυνατή κοινωνική νομιμοποίηση.

Ως γνωστόν, στις βουλευτικές εκλογές καταγράφεται ο συσχετισμός των κοινωνικών δυνάμεων τη στιγμή διεξαγωγής της εκλογικής διαδικασίας και έτσι προκύπτει η σύνθεση της Βουλής, που μέχρι την επόμενη διάλυσή της έχει το τεκμήριο της αντιπροσωπευτικότητας, δηλαδή τεκμαίρεται πως (εξακολουθεί να) αποτυπώνει τη βούληση του εκλογικού σώματος.

Αυτή είναι η τυπική νομιμοποίηση της Βουλής, επομένως και της κυβέρνησης στην οποία η Βουλή θα παρέχει την εμπιστοσύνη της. Από τη στιγμή αυτή, όμως, η κυβέρνηση καλείται να εφαρμόσει πολιτικές και έτσι ξεκινά η δοκιμασία στη σχέση της με την κοινωνία, που είναι διαρκής και έχει διακυμάνσεις και μπορεί να μεταβάλει συνεχώς το συσχετισμό των δυνάμεων που υπήρχε κατά τη διεξαγωγή των εκλογών. Έτσι γίνεται πάντα.

Μπροστά μας όμως είναι τώρα η αφετηρία της επόμενης φάσης: οι εκλογές και το αποτέλεσμά τους, η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και η προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης που θα έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής.

Θα υπάρξει και τότε από ορισμένους εμμονή στην άποψη ότι η συνεργασία προϋποθέτει μονομερή επιβολή απόψεων;

Θα απέχουν και τότε από οποιαδήποτε συνεργασία οι εκπρόσωποι εκείνης της μερίδας της Αριστεράς που φαίνεται πως διαθέτει μία εκλογική επιρροή μεγαλύτερη από άλλες αριστερές δυνάμεις;

Θα στερήσουν και τότε από την κυβέρνηση τη δυνατότητα να ενσωματώσει τις περισσότερες δυνατές απόψεις ενόψει της εθνικής κρίσης;

Θα προσέλθουν και πάλι με την αλαζονεία που δίνει η αύξηση των ποσοστών;

Ποια εκδοχή της Αριστεράς επιφυλάσσει για τον εαυτό της το μονοπώλιο του καταγγελτικού και μόνο λόγου;

Και αλήθεια: ποιος εκφράζει στη χώρα μας την Κεντροαριστερά, τη σοσιαλδημοκρατία, που μπορεί να αποτελέσει ένα καταλύτη σε τέτοιες συμπεριφορές;

Στο ερώτημα αυτό, που έχει ιδεολογικό και οργανωτικό χαρακτήρα, θα επανέλθουμε.

Τούτο σημαίνει ότι, πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως η ΝΔ, μέσα σε τριάντα χρόνια δημιούργησαν έναν κρατικοδίαιτο πληθυσμό τον οποίο τροφοδοτούσαν με δανεικά και που σήμερα αποτελεί για την χώρα και το μέλλον των παιδιών της ένα πολυπλόκαμο και κυριολεκτικά αδίστακτο τέρας. Πρόκειται για μία ακίνητη και σε μεγάλο βαθμό διεφθαρμένη γραφειοκρατία ολοκληρωτικού τύπου, η οποία όχι μόνον είναι αδιάβροχη σε αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, αλλά και εξαιρετικά επιθετική κάθε φορά που κρίνει ότι διακυβεύονται τα προνόμιά της. Αυτή η γραφειοκρατία, με ηγέτες δήθεν συνδικαλιστές, όχι μόνον παρεμπόδισε και ακύρωσε τις περισσότερες προσπάθειες παραγωγικής βελτιώσεως και εξελίξεως της οικονομίας, αλά επεδόθη και σε μία πρωτοφανή κατασπατάληση δημοσίου πλούτου, εμποδίζοντας κάθε πρωτοβουλία εξορθολογισμού του Δημοσίου.

Από ποσοτικής πλευράς, την περίοδο 1984-2009 έχουμε καταγράψει ακυρώσεις 1.260 επενδυτικών σχεδίων, συνολικής αξίας 21 δισεκατ. δολλαρίων περίπου, μέσω των οποίων θα είχαν δημιουργηθεί και 100.000 θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), αυτή η πληθωρική γραφειοκρατία απορροφούσε 7% παραπάνω από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας μας σε σύγκριση με άλλες χώρες μέλη του Οργανισμού –ποσοστό που σωρευτικά αντιστοιχεί σε 220 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 1982-2009. Αν στο ποσό αυτό προστεθούν εκβιαστικές απεργίες, κλοπές, σπατάλες, καταχρήσεις και άλλα τινα, τότε μπορούμε άνετα να μιλήσουμε για μία “μεγάλη ληστεία”, ύψους 500 δισεκατ. ευρώ, ήτοι δύο φορές το σημερινό ΑΕΠ της χώρας.

Με το ξέσπασμα της κρίσης, η ελληνική γραφειοκρατία είδε να περιορίζονται αμοιβές και συντάξεις των μελών της, πλην όμως ουδείς δημόσιος υπάλληλος απελύθη. Αντιθέτως, σημαντικό μέρος από τις δανειακές ενέσεις που δέχεται η χώρα απορροφάται από την γραφειοκρατία, η οποία δεν διστάζει να απεργεί για ψύλλου πήδημα εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας.

Στην αντίπερα όχθη, ο ιδιωτικός τομέας της εργασίας και των επιχειρήσεων πληρώνει βαρύτατο τίμημα στον βωμό της κρίσης. Τα δύο τελευταία χρόνια, βοηθούντων και των “ομάδων εφόδου” της κομμουνιστικής αριστεράς, πάνω από 700.000 εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα είναι άνευ εργασίας και περί τις 200.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν κλείσει. Από την άλλη, υγιείς ιδιωτικές επιχειρήσεις κλονίζονται και η πρώτη βιομηχανία της χώρας, ο τουρισμός, παραπαίει. Εν ολίγοις, η ιδιωτική οικονομία απειλείται και αυτή με κατάρρευση και το μέλλον της κυριολεκτικά κρέμεται από μία κλωστή.

Όλα αυτά αποτελούν βούτυρο στην φρυγανιά αδίστακτων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίες, μέσα από την αντιμνημονιακή ρητορική τους, επιχειρούν μία μεγάλη απάτη. Ερήμην της πραγματικότητος, προσπαθούν να προσεταιρισθούν τους εγκάθετους του πελατειακού πολιτικού συστήματος, ήτοι τους βολεμένους του δημοσίου τομέα –που στην ουσία είναι και η πηγή της κρίσης δημοσίου χρέους που πλήττει την Ελλάδα. Χωρίς ίχνος αιδούς, τούς υπόσχονται “μαγικές λύσεις”, που είναι το ισοδύναμο τού “λεφτά υπάρχουν” του κ. Γιώργου Α. Παπανδρέου. Προτείνουν αναδιαπραγματεύσεις του μνημονίου και άλλα παρόμοια, χωρίς να εξηγούν πού θα βρεθούν τα χρήματα για να χρηματοδοτηθούν τα ελλείμματα του Δημοσίου –τα οποία, βέβαια, θα πάρουν την ανηφόρα αν αντιστραφούν οι πολιτικές του μνημονίου. Αποκρύπτουν, επίσης, το γεγονός ότι ήδη, λόγω της ακυβερνησίας, τα ελλείμματα αυτά μεγαλώνουν, με δεδομένες τις καθυστερήσεις στην είσπραξη φορολογικών εσόδων και το πάγωμα των αποκρατικοποιήσεων.

Οι νέοι αυτοί πολιτικοί αγύρτες κάνουν πως δεν βλέπουν την φυγή των καταθέσεων από τις τράπεζες και προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν ότι καμμία ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να υπάρξει στην Ελλάδα με χρεοκοπημένο τον τραπεζικό τομέα –ο οποίος μόνον αν αρχίσουν να επανακάμπτουν οι καταθέσεις θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια του και να παίξει αναπτυξιακό ρόλο. Ας σημειωθεί δε ότι τα 18 δισεκατ. ευρώ κεφάλαια που δίδονται στις τράπεζες προέρχονται από την περίφημη δανειακή σύμβαση που ορισμένοι θέλουν να επαναδιαπραγματευθούν, ενώ ταυτοχρόνως μάς λένε ότι λεφτά υπάρχουν για ανάπτυξη της οικονομίας ακόμη και αν καταγγείλουμε το μνημόνιο. Πρόκειται για ψεύδος ολκής, το οποίο στις σημερινές συνθήκες προσλαμβάνει εγκληματικό χαρακτήρα. Η χώρα αντιμετωπίζει κολοσσιαίο πρόβλημα ρευστότητας και αν οι καταθέσεις στις τράπεζες πέσουν κάτω από τα 150 δισεκατ. ευρώ, την στιγμή που οι οφειλές προς αυτές ξεπερνούν τα 250 δισεκατ. ευρώ, η κατάσταση θα γίνει μη αναστρέψιμη.

Ποιος θα καταβάλει, τότε, το κόστος της μεγάλης πολιτικής απάτης;

Αν το έκανε αυτό ήδη από τον Νοέμβριο του 2009, τότε η συμμετοχή της Ν.Δ. στην κυβέρνηση Παπαδήμου, δύο χρόνια αργότερα, δεν θα εμφανιζόταν ως υποχώρηση στις “απαιτήσεις των ξένων”. Αλλά ως αναπόφευκτη κίνηση εθνικής συσπείρωσης. Με μόνο κοινό παρονομαστή την πραγματικότητα για τα δημόσια οικονομικά και την αλήθεια για τις δυνατότητες της οικονομίας.

Το τελευταίο λάθος του κ. Σαμαρά ήταν η επιμονή του να ρωτήσει έναν παραζαλισμένο και ταλαιπωρημένο λαό για την κατεύθυνση που πρέπει να πάρει η χώρα. Μια μεγάλη πλειοψηφία πολιτών, ανεξαρτήτως ιδεολογικών διαφορών, αρνήθηκε χθες να συμφωνήσει με τις αποφάσεις που του προτείνονται.

Οι πολίτες δεν καταδίκασαν μόνον τις δυσμενείς γι’ αυτούς πλευρές των μέτρων προσαρμογής. Είναι απογοητευμένοι από την έλλειψη ικανοτήτων των στελεχών των μεγάλων κομμάτων. Ψήφισαν, λοιπόν, εκδικητικά προς ένα μοντέλο διακυβέρνησης που τους ξεγέλασε. Και για την αλήθεια των οικονομικών τους και για το κόστος που θα χρειαζόταν να πληρώσουν για να αποκατασταθεί η ζημιά.

Μια πολύ μεγάλη μερίδα πολιτών πιστεύει ότι οι απειλές πως απειλείται η έξοδός μας από την Ευρωζώνη δεν ήταν αληθινές. Επέλεξε, λοιπόν, έχοντας την ψυχική βεβαιότητα πως ό,τι κι αν αποφασίσει, οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουν να μας υποστηρίζουν.

Αυτό είναι σωστό. Θα ήταν λάθος να “τιμωρηθεί” μια χώρα-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης επειδή οι πολιτικοί της ηγέτες της απέκρυπταν την αλήθεια. Ούτε επειδή, όπως αποκαλύφθηκε τους τελευταίους μήνες, η πολιτική διοίκηση είναι ανίκανη να κάνει όσα χρειάζονται για την επανεκκίνηση της οικονομίας και την αναδιοργάνωση των θεσμών λειτουργίας του κράτους.

Ομως, η βούληση του σώματος των Ελλήνων πολιτών δεν πρόκειται να αλλάξει σε τίποτε τα στοιχεία του προϋπολογισμού ή το εξωτερικό μας ισοζύγιο ή την έλλειψη διαθέσιμων πιστώσεων. Αυτό μπορεί να το κάνει μόνον μια στιβαρή και καλοκουρδισμένη κυβέρνηση. Αλλά γι’ αυτήν θα χρειαστεί να περιμένουμε την επόμενη κάλπη.

Δημοσιεύθηκε στο skai.gr, 7.5.2012

Σε όλες τις έρευνες των διαθέσεων της κοινής γνώμης συνεχίζουν να καταγράφονται υψηλά ποσοστά αδιευκρίνιστης ψήφου μεταξύ 20% και 25%.

Γεγονός που εμποδίζει την προσέγγιση με ακρίβεια της εκλογικής δύναμης των κομμάτων.

Ωστόσο, κάποιες βασικές τάσεις, όσο παρακινδυνευμένες και αν είναι, μπορούν να καταγραφούν.

Σύμφωνα με αυτές, η Νέα Δημοκρατία του κ. Σαμαρά παρά την πίεση που δέχεται από τα δεξιά της και τη δυσκολία εισροής ψηφοφόρων από τα αριστερά της, είναι και θα είναι, κατά τα φαινόμενα, και το βράδυ της Κυριακής πρώτο κόμμα.

Τα ακριβή ποσοστά της δεν μπορούν να εκτιμηθούν. Ολοι οι ερευνητές λένε ότι έχει οροφή το 30% και κατώφλι το 24%.

Αντιστοίχως, το ΠαΣοΚ, παρ’ ότι πολλοί το θεωρούν ξοφλημένο και στην τρίτη θέση, βάσει κυρίως δημοσκοπικών ευρημάτων στο λεκανοπέδιο της Αττικής, φαίνεται ότι έχει περιθώρια να υπερβεί το 20%. Οι ερευνητές ως οροφή θέτουν το 24% και ως κατώφλι το 19%. Δεν είναι λίγοι μάλιστα εκείνοι που εκτιμούν ότι ο κ. Βενιζέλος έχει μεγαλύτερες δυνατότητες βελτίωσης της θέσης του εξαιτίας του γεγονότος ότι σημαντικό ποσοστό των αναποφάσιστων προέρχεται από τον κύκλο των ψηφοφόρων του ΠαΣοΚ.

Επιπλέον, σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κερδίσει τις εντυπώσεις στον χώρο της Αριστεράς. Το όραμα ή καλύτερα το όνειρο μιας αριστερής διακυβέρνησης, που ο κ. Τσίπρας προπαγανδίζει, παρά τα πολλά επικριτικά σχόλια που συγκέντρωσε, φαίνεται να συγκινεί τον κόσμο της Αριστεράς και βρίσκει υποστηρικτές, έστω κι αν δεν είναι επαρκώς υπερασπίσιμο.

Ολα τα στοιχεία επιβεβαιώνουν την εκτίμηση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει καβαλήσει το κύμα και φαίνεται να κέρδισε έδαφος έναντι των ανταγωνιστών του. Σύμφωνα με όλα τα δημοσκοπικά ευρήματα διεκδικεί με αξιώσεις πια τη θέση του τρίτου κόμματος και πιθανότατα θα εκτοπίσει το ΚΚΕ από αυτή. Επιπροσθέτως αφαιρεί δυναμική από την ΔΗΜΑΡ του κ. Κουβέλη και “ρουφάει” ψήφους από την αριστερίστικη ΑΝΤΑΡΣΥΑ, που έδειξε να προσελκύει κυρίως νεότερους αριστερούς ψηφοφόρους.

Από εκεί και πέρα, οι “Ανεξάρτητοι Έλληνες” του κ. Καμμένου δείχνουν να “ξεφουσκώνουν”. Κάτι που φαίνεται να συμβαίνει και με την “Χρυσή Αυγή”, η οποία τις τελευταίες ημέρες πιέζεται πολλαπλώς. Επίσης μάχη δίνει για να μπει στη Βουλή ο ΛΑΟΣ του κ. Καρατζαφέρη, ενώ η προσπάθεια της Δημοκρατικής Συμμαχίας της κυρίας Μπακογιάννη μοιάζει να δυσκολεύει από την παρουσία της Δράσης του κ. Στ. Μάνου. Οι Οικολόγοι – Πράσινοι επίσης κινούνται χωρίς κεντρικό πρόσωπο. Εκεί φαίνεται ότι οι εσωτερικές έριδες απέκλεισαν διακεκριμένες οικολογικές δυνάμεις με αποτέλεσμα το κόμμα των πρασίνων να μοιάζει περισσότερο με αριστερή σέχτα, παρά με ανοιχτό οικολογικό κόμμα.

Ωστόσο κανείς δεν μπορεί να δεσμευθεί για το εκλογικό αποτέλεσμα. Η εκλογή παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα παραμένει βουβή. Σημαντική μερίδα της κοινής γνώμης παραμένει αναποφάσιστη, σε σύγχυση. Το μετράει από εδώ, το μετράει από εκεί, παραμένει συντηρητική, θέλει σχετική ασφάλεια, δεν ρισκάρει να τα χάσει όλα και γι’ αυτό αποφεύγει τις πολλές εκδηλώσεις.

Η αλήθεια είναι ότι όλα θα κριθούν τις τελευταίες μέρες και πολλά μάλλον πάνω από την κάλπη. Οπότε Κυριακή κοντή γιορτή.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 2.5.2012

Οσο οι εκλογές πλησιάζουν, τόσο τα διλήμματα εντείνονται: “Αυτοδυναμία ή ακυβερνησία” δηλώνει ο Σαμαράς, “ευρώ ή δραχμή;” ρωτάει πονηρά ο Βενιζέλος. Πληθαίνουν και τα μετεκλογικά “σενάρια χάους”. Οι τεχνικοί της εξουσίας πασχίζουν να μετατρέψουν την αγωνία μας για το μέλλον της χώρας σε ανασφάλεια και φόβο.

Μερικοί αξιόλογοι αρθρογράφοι καλούν να ψηφίσουμε με “ψυχρή λογική”, να αποφύγουμε την τιμωρητική ψήφο. Ορθολογικά σκεπτόμενοι, λένε, πρέπει να βάλουμε πάνω απ’ όλα το συμφέρον της χώρας, αντί απλώς να εκφράσουμε συναισθήματα θυμού. Αν η “ψυχρή λογική” υποδεικνύει ότι, σε τελική ανάλυση, το συμφέρον της χώρας υπηρετείται ψηφίζοντας ένα από τα κόμματα της φαυλότητας, ας είναι. Δεν είναι επιθυμητό, είναι όμως το μικρότερο κακό.

Και οι μεν και οι δε, παρά τα διαφορετικά κίνητρά τους, καταλήγουν σε εσφαλμένο συμπέρασμα. Οι μεν πολιτικάντηδες προκαλούν ιδιοτελώς το αίσθημα του φόβου στους πολίτες, οι δε ρασιοναλιστές αρθρογράφοι εμμένουν σε μια απλοϊκή αντίθεση λογικής και συναισθήματος. Και οι δύο παραβλέπουν ότι, στις σημερινές συνθήκες, το μείζον δίλημμα δεν είναι “ευρώ ή δραχμή;”, αλλά ένα άλλο, δυσκολότερο στον χειρισμό του (καθότι, από λογικής απόψεως, αυτο-αναφορικό) δίλημμα: “πολιτική αναγέννηση ή αποσύνθεση;”.

Στο πρόσφατο διάγγελμα του πρωθυπουργού κ. Παπαδήμου αναδεικνύεται εμμέσως το μέγεθος του προβλήματος. “Η Ελλάδα βρίσκεται στο μέσον μιας δύσκολης διαδρομής”, είπε. “Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος είναι βαρύ. Η κόπωση, η δυσαρέσκεια, σε ορισμένες περιπτώσεις και η αγανάκτηση, είναι κατανοητές και ενίοτε δικαιολογημένες (…)”. Ως υπεύθυνος κυβερνήτης, ο κ. Παπαδήμος προειδοποιεί για τις δυσκολίες: “Θέλω να πω (στους) συμπολίτες μας ότι ανώδυνα κανένας δεν μπορεί να βγάλει τη χώρα από την κρίση. (…) Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από την κατάσταση που βρισκόμαστε (…) απαιτεί(ται) σκληρή, συστηματική και πειθαρχημένη προσπάθεια, με όραμα και συνέπεια…”.

Αυτός ακριβώς είναι ο πυρήνας του προβλήματός μας. Η έξοδος από την κρίση είναι αναπόφευκτα οδυνηρή, μην ακούτε τους ανεύθυνους δημαγωγούς. Αλλά, για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την οδύνη της “θεραπείας”, χρειαζόμαστε εμπνευσμένη προσπάθεια. Ερώτημα: υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που να πιστεύει ότι ο Σαμαράς και ο Αβραμόπουλος, ο Μεϊμαράκης και ο Στυλιανίδης από τη μια, ή ο Βενιζέλος και ο Σκανδαλίδης, ο Παπουτσής και η Γεννηματά από την άλλη, θα εμπνεύσουν, θα συνεγείρουν και θα κατευθύνουν με όραμα, στρατηγική και αξιοπιστία τη συλλογική προσπάθεια που απαιτείται;

Η συγκυβέρνηση των κομμάτων της φαυλότητας θα ανακυκλώσει το πρόβλημα: στον βαθμό που θα παρατείνει την πολιτική κρίση (ακόμη κι αν έχουν πλειοψηφία στη νέα Βουλή) θα αυξήσει την πιθανότητα της άτακτης χρεοκοπίας. Εφόσον γνωρίζουμε ότι το πρόβλημά μας είναι πρωτίστως αξιακό–πολιτικό, όσο φέρνουμε στην εξουσία τα κόμματα της φαυλότητας, το αναπαράγουμε. Επιπλέον, θυμώνουμε όλο και περισσότερο με τον συλλογικό μας εαυτό για την ανικανότητά μας να το επιλύσουμε. Η αμφιθυμία σε συνθήκες χρεοκοπίας –ψηφίζουμε αυτούς που σιχαινόμαστε– διαιωνίζει τη στασιμότητα, προκαλεί περισσότερη οργή και οδηγεί, τελικά, στην “αποδόμηση” που απεύχεται ο κ. Παπαδήμος.

Και αν ψηφίζαμε με “ψυχρή λογική”; Αν ήμασταν ρομποτικοί οργανισμοί ή είχαμε υποστεί εγκεφαλική βλάβη σαν τους ασθενείς του ψυχίατρου Ολιβερ Σακς και του νευροεπιστήμονα Αντόνιο Νταμάσιο –αν ήμασταν, δηλαδή, όντα ανίκανα να βιώσουν συναισθήματα–, θα το κάναμε. Αλλά δεν είμαστε. Το να ζητάς σήμερα από τον χειμαζόμενο πολίτη να ψηφίσει με “ψυχρή λογική” δεν είναι μόνο αφελές, είναι και ανήθικο. Οταν σε προσβάλλουν, λέει ο Αριστοτέλης, και παραμένεις απαθής, δεν προδίδεις ανωτερότητα, αλλά ηθική αμβλύνοια· είσαι ανόητος και δουλοπρεπής. Σώφρων άνθρωπος δεν είναι ο απαθής, αλλά αυτός που ξέρει πότε, πώς και με ποιους να θυμώνει.

Οταν αξιολογούμε μια περίπτωση βιασμού ή αυθαίρετης αστυνομικής βίας δεν είναι η λογική που προηγείται (“αυτό είναι λάθος”) και ακολουθεί το συναίσθημα (π.χ. θυμός, ντροπή), αλλά το αντίθετο: το συναίσθημα που βιώνουμε εμπεριέχει αξιολογήσεις, επιδεκτικές περαιτέρω λογικής επεξεργασίας, οι οποίες απο-καλύπτουν τι είναι σημαντικό για μας. Στο μέτρο που ο κόσμος που μας περιβάλλει δεν μας αφήνει ηθικά αδιάφορους, ο ανθρώπινος λόγος είναι εγγενώς “συναισθηματικός”. Οι γνωστικές και οι επιθυμητικές όψεις των κρίσεών μας είναι αξεδιάλυτα δεμένες. Ο ορθός λόγος προϋποθέτει την αρμόζουσα στις περιστάσεις συναισθηματική εμπλοκή με τον κόσμο.

Οχι, δεν πρέπει να ψηφίσουμε με “ψυχρή λογική”, αλλά με έλλογη οργή για την κατάντια της χώρας μας. Ελλογη οργή για τους ιδιοτελείς πολιτικάντηδες των κομμάτων της φαυλότητας που πρόδωσαν τον όρκο τους. Ελλογη οργή και για τον εαυτό μας που αφέθηκε στη σαγήνη των δημαγωγών και απέρριψε την ιδιότητα του πολίτη χάριν αυτής του πελάτη. Η καταψήφιση των κομμάτων του Βουλγαράκη και του Τσοχατζόπουλου θα είναι μια μικρή προσπάθεια ανάκτησης του αυτοσεβασμού μας.

Φυσικά παίρνουμε ρίσκο. Η αβεβαιότητα είναι μεγάλη. Αν δεν αναδεχθούμε όμως τους κινδύνους ασκώντας στοχαστικά το εκλογικό μας δικαίωμα, δεν θα δημιουργήσουμε το καινούργιο. Η δημιουργία προϋποθέτει τη διακινδύνευση. Δίχως “παρέκκλιση” δεν υπάρχει εξέλιξη, δίχως “αταξία” δεν παράγεται νέα τάξη. Βιώνοντας οργισμένα τα αδιέξοδά μας, ωθούμαστε να αναζητήσουμε νέες, αδιανόητες μέχρι σήμερα, έλλογες διεξόδους. “Τα πάθη θεσμίζουν τις πόλεις”, λέει ο Καστοριάδης. Ας μην καταπνίξουμε την οργή μας. Ας της δώσουμε έλλογη, δημιουργική διέξοδο.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.4.2012

Οι ελληνικές εκλογές της 6^ης Μαϊου 2012 θα περάσουν στην ιστορία ως οι εκλογές της αποθέωσης του θυμικού. Οι περισσότεροι πολίτες θα ψηφίσουν αυτό που γουστάρουν. Θα είναι πράγματι έτσι; Θα ξεσπάσουν την οργή τους στις κάλπες και τρέχα γύρευε, ή θα μετρήσουν τα κουκιά της συσπείρωσης και θα συνδράμουν κόμματα εξουσίας για να φτάσουμε στη δεξιο-σοσιαλιστική συγκυβέρνηση; Θα ανταμείψουν επαναστάτες χωρίς σχέδιο; Θα δώσουν την ευκαιρία στην Ντόρα και τον κ. Στέφανο να δημιουργήσουν το πρώτο πραγματικά φιλελεύθερο cluster του ελληνικού Κοινοβουλίου; Θα πάνε αριστερά; Μήπως αριστερότερα; Ή σκοπεύουν να προσπεράσουν επιδεικτικά τον Καρατζαφέρη και να “την ρίξουν” δεξιότερα του ΛΑΟΣ γιατί έχουμε έλλειψη από μπόντυγκαρντς;

Προς το παρόν, όπως και να το δεις, ο Μπένι νικά στα σημεία χωρίς να έχει κόμμα να τον ακολουθήσει… επιστολή στον Μπαρόζο (μέχρι κι ο Παπαδήμος ήρθε δεύτερος), μέτρα “κοινωνικής πολιτικής”, ατάκες πολιτικής από νέα, ξεσκονισμένα μυαλά, με στρατηγική taylor-made στην στείρα αυθάδεια του κλειστού πυρήνα της Συγγρού. Εκεί τα πράγματα είναι συγκεχυμένα. Η ανυπαρξία σύγχρονης πολιτικής (ανεξαρτήτως κρίσης), αλλά και ιδεών κατατάσσουν τη ΝΔ χαμηλότερα και από το record low που πέτυχε ο Καραμανλής όταν αποχωρούσε. Και όσο περνάει ο καιρός, η βάση ξεφλουδίζεται. Ο συναισθηματικός που κουβαλούσε ο Καραμανλισμός ξέφτισε μετά τις περικοπές μισθών και συντάξεων και ως γνωστόν, η ιδεολογία και οι θύμησες από την εποχή του θείου δεν τρώγονται.

Από την άλλη πλευρά η τακτική Καμμένου έχει φέρει αποτελέσματα, με τα “ειδικά” μπλογκς να δημοσιεύουν υπαινιγμούς για Ρώσικα συμφέροντα (γιατί όχι και ακριβώς το αντίθετο;), ο Κουβέλης ξεφουσκώνει και είναι σχεδόν έτοιμος να χάσει την αστική του ευγένεια, ενώ οι Τσιπραίοι συνεχίζουν να τσιμπολογούν μετακινήσεις από το λαϊκό (μη ιδεολογικό) πλευρό της ΝΔ, που “τα ‘χει πάρει” με τις περικοπές και τη λιτότητα χωρίς τέλος. Την ίδια στιγμή πιέζουν αριστερότερα για μετεκλογική συνεργασία με στόχο την… κυβέρνηση. Το πείραμα όμως θα είναι τόσο θρίλερ, όσο και οι ορδές μετανάστευσης που θα ακολουθήσουν…

Η παρομοίωση με την Αγρια Δύση παραπέμπει σε ένα άναρχο, υπό διαμόρφωση σκηνικό, στο οποίο η αξία της ζωής ήταν μικρότερη σε σχέση με τον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο. Την ίδια στιγμή είναι η γη των ευκαιριών, στην οποία όλοι έχουν θέση κάτω από τον ήλιο, αρκεί να δουλέψουν σκληρά, ατομικά και συλλογικά.

Απλώς, οι πρωταγωνιστές της εισαγωγής θα είναι αναλώσιμοι, όπως και οι πρώτοι ανίδεοι πιονέροι.

Ο πολίτης που διαφωνεί ριζικά με την τωρινή θέση των δύο κομμάτων, διαλέγει κάποιο με διαφορετική, κι ετούτες οι επιλογές, στο σύνολό τους, είναι που καταγράφονται ως άνοδος των άκρων, Αριστεράς και Δεξιάς. Ομως η πλειοψηφία της παραδοσιακής πελατείας των δύο κομμάτων ανήκει στο τεράστιο ποσοστό των ερωτωμένων –σίγουρα πάνω από 30%, και ίσως περισσότερο από 50%– που σήμερα είτε δεν απαντά, είτε δηλώνει ότι δεν ξέρει ή δεν θα ψηφίσει κανένα κόμμα. Για να ξανακερδίσουν αυτούς τους ψηφοφόρους, η Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ πρέπει να αλλάξουν στρατηγική και, το κυριότερο, μυαλά: να κάνουν δηλαδή λιγότερα, και όχι περισσότερα από όσα τους έφτασαν στην τωρινή τους κατάντια. Ή, αλλιώς, θα πρέπει να θυμηθούν περισσότερο το πρώτο, αντί το δεύτερο συνθετικό των αυτοπροσδιορισμών τους, ως “κεντροδεξιάς” και “κεντροαριστεράς”: το Κέντρο. Γιατί αυτό ακριβώς τα διαφοροποιεί από τη λαϊκίστικη Δεξιά και τη μηδενιστική Αριστερά, αυτό τα έκανε έως πρόσφατα εκπροσώπους του 80% των Ελλήνων.

Κάποια από όσα πρέπει να κάνουν Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ είναι κοινά. Το πρώτο είναι να ευθυγραμμίσουν τη ρητορική τους με την πραγματικότητα, σημερινή, αλλά και μετεκλογική. Ο κεντρώος πολίτης είναι ρεαλιστής, όχι ουτοπιστής, και ακόμη περισσότερο σε περίοδο κρίσης: όποιον σήμερα δεν λέει την αλήθεια τον χαρακτηρίζει, απλώς, ψεύτη. Το δεύτερο είναι να δείξουν ότι κατανοούν την αιτία της απόρριψής τους και μεταμελούνται. Ο μόνος τρόπος να το κάνουν αυτό προεκλογικά, με έργα –με λόγια μόνο δεν πείθουν– είναι οι επιλογές συμμαχιών και προσώπων. Πρέπει όσο γίνεται να ξεκόψουν από φορείς ή στελέχη ταυτισμένα με τραγικές αποτυχίες και να επιλέξουν άλλα, καινούργια. Ως ανανέωση, βέβαια, δεν νοείται η προαγωγή σε υποψηφίους της επόμενης κλάσης της κομματικής νεολαίας, όπως έως τώρα, αλλά η συμπόρευση με υγιείς συλλογικότητες, ή πρόσωπα που το ήθος και η ιστορία τους υπηρετεί ένα νέο υπόδειγμα, σε επαγγελματικούς (όχι συντεχνιακούς) χώρους και τοπικές κοινωνίες.

Από εκεί και πέρα, υπάρχουν οι αλλαγές που βασίζονται στις ιδιαίτερες παθολογίες του κάθε κόμματος.

Η Ν.Δ. πρέπει πάνω από όλα να δείξει ότι μπορεί και θέλει να κάνει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η παραμονή μας στην Ευρώπη. Ας μην ξεχνάμε ότι οι μόνοι βουλευτές της που ψήφισαν και τις δύο δανειακές συμβάσεις είναι οι κ. Μάκης Βορίδης και Αδωνις Γεωργιάδης. Οι υπόλοιποι δεν γίνεται φυσικά να σβήσουν το παρελθόν τους, αλλά θα πρέπει να εξηγήσουν σε τι πραγματικά πιστεύουν, στο “Ζάππειο 2″ ή στο “Μνημόνιο 2″. Οι αριθμοί το λένε καθαρά: η μαζική αποχώρηση των κεντρώων, που έριξε τη Ν.Δ. από το 40–τόσο τοις εκατό, στο 20–τόσο, οφείλεται στη διετή λαϊκίστικη αντιπολίτευση στον δύσκολο δρόμο των μεταρρυθμίσεων. Για να πείσουν ότι μπήκαν σ’ αυτόν, δεν αρκεί ένα απλό “είπα–ξείπα”. Η Ν.Δ. οφείλει να εξηγήσει πώς θα υλοποιήσει όσα πρόσφατα ψήφισε, που πάει να πει, πολύ συγκεκριμένα, με ποιους είναι διατεθειμένη να συγκρουστεί για να τα πετύχει. Αν δεν πείσει τους κεντρώους ότι πιστεύει πραγματικά αυτά που λέει φέτος (όχι πέρυσι), τους έχασε οριστικά.

Στο ΠΑΣΟΚ, ας κοιτάξουν τις δημοσκοπήσεις της τελευταίας διετίας. Θα δουν ότι η μεγάλη πτώση τους δεν ήταν όταν επέλεξαν, την άνοιξη του 2010, τον δρόμο της Ευρώπης, αλλά όταν φάνηκε πια ότι δεν τον υπηρετούν. Το κόμμα δεν συνετρίβη επειδή πήρε μέτρα, αλλά επειδή πήρε τα λάθος μέτρα, δηλαδή επειδή, δεσμευμένο από αγκυλώσεις του παρελθόντος, δεν έκανε αυτά που έπρεπε αλλά, τάχα ως ισοδύναμα, τα αντίθετα: αντί να ελέγξει τη φοροδιαφυγή, φορολόγησε ολοένα και περισσότερο όσους πλήρωναν φόρους· αντί να εξορθολογίσει το Δημόσιο, επέβαλε οριζόντια μέτρα λιτότητας, τιμωρώντας τους αξιότερους και πλήττοντας τους αδύναμους· αντί να συγκρουσθεί με τη δικτατορία των συντεχνιών, το κύριο στήριγμα της φαύλης κομματοκρατίας, τις ανέχτηκε και τις κανάκεψε, ζημιώνοντας το δημόσιο συμφέρον· αντί να πολεμήσει τη γραφειοκρατία, συνέτριψε την ιδιωτική πρωτοβουλία· αντί να πατάξει τη διαφθορά, ψήφισε νόμους που δεν τηρούνται. Το 10–τόσο τοις εκατό, που δίνουν τώρα στο ΠΑΣΟΚ οι δημοσκοπήσεις, είναι μισθός αυτής της ασυνέπειας. Πότε, επιτέλους, θα το δουν στην Ιπποκράτους;

Μακάρι να μπορούσε ένα νέο κόμμα να εκπροσωπήσει αξιότερα τους κεντρώους. Οπως φαίνεται όμως τώρα η κατάσταση, οι περισσότεροι επιλέγουν την άρνηση: αποχή, λευκό, άκυρο, ή, συνειδητά, ένα κόμμα που δεν θα μπει στη Βουλή. Η άμιλλα Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ να κερδίσουν μερίδα του Κέντρου μόνο ευγενής μπορεί να είναι, αφού, για να το πετύχουν, πρέπει να ξεπεράσουν τις διαφορές τους –τα “δεξιά” ή “αριστερά” στοιχεία της ιδεολογίας τους, τα οποία άλλωστε έχουν κι οι ίδιοι ξεχάσει ποια είναι– και να τονίσουν την πίστη τους στον χώρο του μέσου, όπου ζουν, εργάζονται κι ελπίζουν οι περισσότεροι πολίτες. Αυτό, παραδόξως, θα ωφελήσει και τα δύο κόμματα, γιατί ο ρεαλιστικός στόχος τους δεν πρέπει να είναι να κερδίσουν νέους ψηφοφόρους, αλλά να διατηρήσουν παλιούς, που δικαίως νιώθουν προδομένοι.

Οπως σε κάθε μεγάλη μάχη, ο έλεγχος του Κέντρου θα κρίνει κι εδώ την έκβαση.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 11.3.2012

Η πολιτική κουβέντα αρέσει στον Έλληνα. Είχε πάντα την ικανότητα να βυθίζεται στην περιπτωσιολογία, σε αναπολήσεις του παρελθόντος, αλλά και σε προσωπικά περιστατικά, τα οποία τοποθετούσε το επίκεντρο των επιχειρημάτων του, ως στιγμές αυθεντικής γνώσης. Αυτή η προσέγγιση “καφενείου”, που περισσότερο αποσκοπούσε στην αυτοϊκανοποίηση και λιγότερο την επίλυση προβλημάτων αποδείχθηκε πολύ βολική για τα κόμματα, ως βάση οικοδόμησης της επιρροή τους.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ουσία απουσίασε από την πολιτική συζήτηση. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων παρέμεινε σε γήινο επίπεδο με έντονα τα συστατικά εκδίκησης. Οι δράσεις υπήρξαν αυστηρά κομματικές, όπως και οι διορισμοί των στελεχών στον δημόσιο τομέα.

Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η κομματική θεώρηση των πραγμάτων στη χώρα εδώ και καιρό έχει χάσει το νόημά της. Σε τέτοιο βαθμό, που το επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης μετατοπίστηκε και χώρισε τον πολιτικό κόσμο σε Μνημονιακούς και αντι-Μνημονιακούς. Και βέβαια, αυτή η γελοιότητα δεν άντεξε στον χρόνο, αφού πλέον, η συναινετική διακυβέρνηση υπό την σκέπη Παπαδήμου λειτουργεί ως κάθαρση για όλους όσοι επέλεξαν την κομματική προσέγγιση στην κρίση.

Σήμερα, οι πολίτες έχουν απορρίψει τις ακρότητες στην πολιτική. Ομοίως απεχθάνονται την ανικανότητα. Αυτός, ίσως, είναι και ο κύριος λόγος που ο δικομματισμός έχει μειωθεί στο μισό, η ΝΔ έχει ψυχολογικά προβλήματα, το ΠΑΣΟΚ καταρρέει, ομάδες πολιτών περιπλανώνται στις παρυφές της Αριστεράς, προσπαθώντας να αντιληφθούν το φαινόμενο Τσίπρα (για παράδειγμα, για πρώτη φορά οι δημοσκόποι βλέπουν διαρροές από ΝΔ προς ΣΥΡΙΖΑ), ενώ πολλοί κρύβονται από τους δημοσκόπους, περιμένοντας κάτι διαφορετικό.

Αναμφισβήτητα, ο νέος χώρος που μπορεί να γεννήσει έναν νέο πολιτικό σχηματισμό, ή μία συνεργασία πολιτικών δυνάμεων είναι το κέντρο. Το πολιτικό κέντρο, γιατί επιτρέψτε μου, η έννοια “κοινωνικό κέντρο”, προς το παρόν, δεν έχει περιεχόμενο. Εκτός αν τής δώσουμε περιεχόμενο, όταν ανοίξει αυτός ο διάλογος.

Στη χώρα μας όλα αυτά είναι συγκεχυμένα για πολλούς λόγους. Ένας λόγος είναι ότι ο μέσος Έλληνας υπέφερε πάντοτε από βαρειά κομματικοποίηση. Αυτό συντηρεί και το επιθανάτιο ρόγχο των χάρτινων εφημερίδων. Η κομματική τους προσήλωση, οι γελοίοι τίτλοι, οι απέλπιδες προσπάθειες να χειρισθούν την ατζέντα, τα μαύρα 6-στηλα της απελπισίας, όταν είσαι αντιπολίτευση, η διαρκής ξενέρωτη αισιοδοξία και το όραμα όταν ανήκεις στην κυβέρνηση. Ευτυχώς ήρθε το ίντερνετ και τις σκοτώνει. Αργά, αλλά μεθοδικά.

Η ευκαιρία για το μέλλον εντοπίζεται στη δυνατότητα της παρούσας και επόμενης κυβέρνησης να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ισχυρές διαδικασίες ανάπτυξης, ‘ανθρωποκεντρικού’ χαρακτήρα. Στόχος είναι η επιστροφή της κοινωνίας στην πολιτική (και αντιστρόφως), όχι μέσω του ιδεολογικού προσεταιρισμού και του πελατειακού συστήματος, αλλά μέσω της αύξησης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον εκάστοτε φορέα εξουσίας, ως αποτέλεσμα της παραγωγής έργου εμφανούς στην κοινωνική καθημερινότητα, καθώς και μετρήσιμου ως προς την αποτελεσματικότητά του.

Η νέα πολιτική ιδεολογία είναι η “ιδεολογία της αποτελεσματικότητας”, η ικανότητα δηλαδή των κυβερνώντων να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα προβλήματα, να εσωτερικεύουν τις ανησυχίες των πολιτών για το μέλλον και να προλαβαίνουν την εμφάνιση νέων εστιών προβλημάτων, μέσω έγκαιρου σχεδιασμού και υλοποίησης κατάλληλων μέτρων πρόληψης.

Στη νέα εποχή, η πολιτική αλλάζει περιεχόμενο. Μαζί και τα διάφορα ιδεολογικά πεδία, με τα δυσδιάκριτα όρια. Ο προσδιορισμός του κάθε πολιτικού χώρου πλέον, εμπεριέχει πολλές παραμέτρους.

Για παράδειγμα, κατά τη γνώμη μου, κέντρο πρώτα απ’ όλα σημαίνει “στάση ζωής”, τόσο για τους πολίτες, όσο και για τους πολιτικούς. Σημαίνει νέα θεώρηση των πραγμάτων κάτω από σύγχρονο πρίσμα. Χαρακτηριστικά του είναι το μέτρο, η μετριοπάθεια, η αποτελεσματικότητα, η ατομική τιμιότητα και ο σεβασμός στο κοινωνικό σύνολο, ο διαρκής σχεδιασμός και η πραγματική ανάληψη της υποχρέωσης της ανανέωσης. Ακόμη, κέντρο είναι, ως είναι φυσικό, η απομάκρυνση από τα άκρα, όχι μόνο τα πολιτικά αλλά και της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, όταν τεντώνουμε το “ηθικό”, τότε μπορεί να παραμένει νόμιμο, αλλά σχεδόν σίγουρα θα είναι ηθικά απαράδεκτο.

Συγχρόνως, αξίζει να εξαντλήσουμε τη κουβέντα που έχει ανοίξει για τις παραμέτρους του επαγγελματισμού στην πολιτική, δηλαδή της στόχευσης της εισόδου, παραμονής και ανέλιξης στο επάγγελμα (που δρα ως κύριος παράγοντας στρέβλωσης της λήψης αποφάσεων). Όταν συμβεί αυτό, θα έχουμε φτάσει αβίαστα στο απίθανο – για το σήμερα – συμπέρασμα ότι ‘η πολιτική δεν κάνει για τους πολιτικούς’.

Ούτως ή άλλως, στην εποχή των αγορών και της παγκοσμιοποίησης, το επάγγελμα φθίνει, όπως και των δημοσιογράφων… Αυτό συμβαίνει διότι, συνήθως, και οι δύο ασχολούνται με άλλα πράγματα, ξένα προς την αποστολή τους. Έτσι αυτοκαταργούνται ως κοινωνική λειτουργία, και αργά ή γρήγορα και στο μυαλό των πολιτών. Εδώ φθάνουμε στο σύνηθες αδιέξοδο που μάς καθηλώνει συλλογιστικά  (ή να μας ταξιδεύει σε ατραπούς), με αποτέλεσμα να προτιμούμε να επιστρέφουμε και να ανακυκλώνουμε την παρακμή…

Ίσως, όμως, η αποδόμηση των στερεοτύπων να δημιουργεί ευκαιρίες. Αρκεί κάποιος να μπορέσει να πιάσει το νήμα από την κεντροδεξιά και να το ενώσει με ένα άλλο που θα ξεκινά από την φιλελεύθερη αριστερά. Και οι δύο κινήσεις συνεπάγονται τη δημιουργική καταστροφή των παλαιών πολιτικών δομών. Όπως άλλωστε συμβαίνει, αυτήν την περίοδο, και σε όλους τους υπόλοιπους τομείς της χώρας.

Πριν από δέκα ημέρες, τόλμησα να διατυπώσω την άποψη ότι βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι καινούργιο, που ξεκινά με τη “διάσπαση του (γαλαζο-πράσινου) κομματισμού” (PostNews.gr, 29.10.2011).  Μου είπαν ότι το κείμενο γνώρισε επιτυχία στα social networks γιατί θεωρήθηκε ότι προέβλεψε τις εξελίξεις της ανάληψης του πόστου του πρωθυπουργού από τον Παπαδήμο. Χάρηκα, αλλά η ουσία βρίσκεται αλλού: στο ότι απόψεις όπως αυτές γίνονται ευπρόσδεκτες από το πλέον δυναμικό κοινό των Νέων Μέσων. Η νέα γενιά του διαδικτύου (ηλικιακά ‘παίζουν’ σε μεγάλο εύρος) είναι πολιτικά ενεργή, αλλά κομματικά αδιάφορη. Αυτά τα χαρακτηριστικά τα κόμματα δείχνουν να μην τα αντιλαμβάνονται. Το κόστος θα είναι σημαντικό και θα αυξάνεται, όσο εντείνονται οι (για πολλούς) παράλογες πιέσεις για εκλογές τον Φεβρουάριο. Ο στόχος αυτός τίθεται από εκείνους που θέλουν τη κυβέρνηση Παπαδήμου απλώς και μόνο για το πολιτικό χαμαλίκι, να υπογράψει δηλαδή τις υποχρεώσεις μας προς την ευρωζώνη. Δηλαδή ύστερα από τόσο κόπο και δύο χρόνια ΠΑΣΟΚικό στρίμωγμα, να μην αφήσουμε την τεχνοκρατική προσέγγιση να πετύχει, αλλά να παραδώσουμε και πάλι τα ηνία της χώρας στα κόμματα. LOL…

Θα αποτολμήσω άλλη μία πρόβλεψη: αν τα κόμματα επιμείνουν στις σκληρές κομματικές γραμμές στο επόμενο διάστημα, το μεν ΠΑΣΟΚ θα συνεχίσει να διαλύεται (και ο ΓΑΠ ίσως πορευθεί με ένα νέο σχήμα προς το μέλλον, πιο μετριοπαθές, μοντέρνο και ευρωπαϊκό), η δε ΝΔ θα διασπαστεί μεταξύ της λαϊκής δεξιάς και του κεντρώου (πρώην ‘μεσαίου’) χώρου, που θα ενωθεί με άλλους πολιτικούς χώρους, οδηγώντας στην επανασύσταση του πολιτικού κέντρου.

Θεωρώ ότι για τους νηφάλιους αναλυτές της πολιτικής πραγματικότητας, η προηγούμενη παράγραφος δεν αποτελεί πρόβλεψη αλλά βεβαιότητα, ιδιαίτερα αν η Συγγρού συνεχίσει τις γραφικότητες. Απλώς, ίσως, θα πρέπει, για πρώτη φορά να αρχίσουμε να αναλύουμε με τόλμη, τα πραγματικά δεδομένα. Έτσι, μαζί με το πρωθυπουργικό πόστο, να κάνει και ο δημόσιος πολιτικός λόγος ένα βήμα μπροστά, προς την αλήθεια.

Οι δημοσκοπήσεις που ακολουθούν τις επόμενες ημέρες (με πρώτο στοιχείο την καταγραφή της αντίδρασης των πολιτών για την επιλογή Παπαδήμου), θα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη δύναμη των παλαιών πολιτικών κομμάτων, τα οποία για πρώτη φορά αποχωρούν από το προσκήνιο, παραχωρώντας τη θέση τους στην ιδεολογία της αποτελεσματικότητας. Αν αφήσουν ήσυχο το νέο σχήμα να λειτουργήσει…