Διαχωριστικές γραμμές

Ο Μάρτιν Κουπ δίνει τη δική του εξήγηση. “Η Lady Gaga έχει την ικανότητα να διαφοροποιεί το πώς οι καταναλωτές ταυτίζονται με το δικό της “εμπορικό σήμα”, παρατηρεί. “Ως προσωπικότητα θολώνει τα όρια των ειδών της βιομηχανίας του θεάματος -μουσική, χορός, σχέδιο μόδας- και δεν είναι σαφές, εάν διαδραματίζει ρόλο μουσικού, συνθέτριας, τραγουδίστριας ή σχεδιάστριας μόδας. Στο ακροατήριό της υπάρχουν πολύ περισσότεροι άνθρωποι, οι οποίοι τη συνδέουν με τη μόδα ή με άλλες μορφές ψυχαγωγίας και λιγότερο με τη μουσική”.

Σε πρόσφατη μελέτη τους, ο Κουπ και οι συνεργάτες του αναγνωρίζουν πόσο προηγμένη στην προσέγγιση του ίδιου της του εαυτού είναι η Lady Gaga, χρησιμοποιώντας την αμφίδρομη επικοινωνία των κοινωνικών δικτύων. Η στρατηγική της ανατρέπει τα δεδομένα σε μια κουρασμένη βιομηχανία, όπως είναι η δισκογραφία. Αγνοώντας τους πεπατημένους τρόπους μάρκετινγκ, η μουσικός καταφεύγει πολύ στο Facebook και το Twitter, προσελκύοντας εκατομμύρια “ακολούθους” ή “οπαδούς”. Το Forbes την τοποθέτησε στην κορυφή της λίστας των διασημοτήτων με τη δυνατότερη επιρροή διεθνώς, εν μέρει εξαιτίας του ότι στο Twitter αριθμεί δέκα εκατομμύρια “οπαδούς”. “Τα κοινωνικά δίκτυα στηρίζονται στην αλληλεπίδραση, το μοίρασμα και τα συναισθήματα”, συμπληρώνει ο κ. Κουπ. “H Lady Gaga αυτοαποκαλείται “μητέρα-τέρας’ και ονομάζει τους θαυμαστές της “τερατάκια”, δημιουργώντας πολύ ισχυρότερους δεσμούς μέσω των κοινωνικών δικτύων από ό,τι με το παραδοσιακό cd”.

Πολυσύνθετα εργαλεία

Αν το διακύβευμα ή το ζητούμενο στη σημερινή δισκογραφία είναι η διάσωση του άλμπουμ ενός καλλιτέχνη από τις επιθέσεις της τεχνολογίας και της πειρατείας και, φυσικά, η επικερδής προώθησή του, η Lady Gaga απαντάει με ένα μείγμα τόσο εκρηκτικό όσο και η ίδια. Ο Μπιλ Γουέρντι, διευθυντής σύνταξης του έγκριτου μουσικού περιοδικού Billboard, θεωρεί πως η τελευταία εκστρατεία της καλλιτέχνιδος σηματοδοτεί τη νέα μουσική βιομηχανία. Η πιο παράδοξη ενέργεια αυτής της εκστρατείας ήταν η απόφαση της Amazon να πουλήσει για μία ημέρα, τη Δευτέρα 23 Μαΐου, όταν κυκλοφόρησε και ο δίσκος, την εκδοχή του σε ΜΡ3 μόνο για 99 σεντς, δηλαδή λιγότερο από ένα δολάριο. Ταυτόχρονα οι καταναλωτές εξασφάλισαν και ατομικό αποθηκευτικό χώρο 20 γιγαμπάιτ είτε σε απομακρυσμένο δίκτυο είτε σε “υπολογιστικό νέφος” της Amazon. Η ζήτηση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε οι σέρβερ της Amazon σταμάτησαν προσωρινά να ανταποκρίνονται. “Πρόκειται για μία από τις πρώτες κυκλοφορίες μιας σούπερ στάρ, η οποία ακολουθεί τη δυναμική της νέας δισκογραφίας”, προσθέτει ο κ. Γουέρντι. “Σήμερα η πώληση δισκογραφημένης μουσικής -κι εννοώ όχι η ποιότητα της μουσικής αλλά οι πωλήσεις της- θεωρείται απλώς ένα αναγκαίο κόστος προώθησης για να κινητοποιηθεί όλος ο μηχανισμός ενός καλλιτέχνη”.

Εκτός από τα εξώφυλλα και την τηλεόραση, η Lady Gaga συνδιοργάνωσε και ποικίλες άλλες προωθητικές ενέργειες. Οπως επισημαίνει η εξειδικευμένη στη μουσική δημοσιογράφος Νεκέσα Μπούμπι Μούντι του Associated Press, αυτές οι ενέργειες έλαβαν επικές διαστάσεις. Η αλυσίδα καφέ Starbucks πουλάει το “Βorn this way” και εγκαινιάζει προϊόντα, που εμπνέονται από την τραγουδίστρια. Η Google συνέδεσε τη νέα υπηρεσία αναζήτησης Chrome με ένα κομμάτι από το άλμπουμ, ενώ η ηλεκτρονική εταιρεία ένδυσης Gil Groupe συνεταιρίστηκε με τη Lady Gaga για μία γραμμή ρούχων. Η διαδικτυακή εταιρεία πωλήσεων ηλεκτρονικών συσκευών Best Buy προσφέρει δωρεάν το “Born this way” για κάθε κινητό με συμβόλαιο και η Zynga, η εταιρεία δημιουργίας ηλεκτρονικών παιχνιδιών, όπως το FarmVille, επινόησε το GagaVille με τους χρήστες να αποκτούν πρόσβαση σε αποκλειστικά τραγούδια της “Λαίδης”. “Εχει δημιουργήσει ένα συγκεκριμένο ρόλο – σημείο αναφοράς”, υπογραμμίζει ο καθηγητής Μάρτιν Κουπ. “Δείχνει πως δεν έρχεται να μιλήσει μόνο για μουσική, αλλά και για συναυλίες, εμπόριο, τέχνη, μόδα, Μέσα και καθημερινή ζωή”.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 11.6.2011

Ο εκπρόσωπος της Ελλάδας στην Ευρωσκοπία (Eurovision στα ελληνικά), φέτος είναι ο Λούκας Γιώρκας. Βέβαια όταν λένε “εκπρόσωπος” εννοούν όπως πάντα τον ερμηνευτή και με ψιλά γράμματα ψάχνοντας βρίσκει κανείς τους πραγματικούς δημιουργούς του τραγουδιού, που είναι ο συνθέτης και η στιχουργός.

Ο Λούκας (όχι Λουκάς) Γιώρκας είναι Κύπριος με κλασσική παιδεία (κιθάρα, βυζαντινή μουσική), αλλά προσαρμοσμένος στην πραγματικότητα (ριάλιτι και εξφάκτορ). Φοιτητής Βιολογίας αλλά με πνευματικό, που τον έχει βεβαιώσει ότι το χάρισμά του να τραγουδάει του έχει δοθεί από τον Θεό και οφείλει να το καλλιεργήσει. Παρ’ όλο που δεν πηγαίνει συχνά στην εκκλησία Τον εμπιστεύεται (τον Θεό). Αποτελεί έτσι η άριστη επιλογή τραγουδιστή για να ερμηνεύσει τους εμπνευσμένους (από ψηλά ίσως;) στίχους “τα βήματά μου κάνω ως το Θεό/κι αν πέσω εγώ ξανά θα σηκωθώ”. Όπως αποκάλυψε ο ερμηνευτής πρόκειται για ένα κομμάτι που δημιουργήθηκε μέσα σε δυο 24άωρα (!)

Όπως προσκαλεί και ο τίτλος (Watch my dance) κοιτάξαμε με προσοχή το χορευτικό. Συνειδητά επιλέχτηκε να κινείται ανάμεσα στο ζεϊμπέκικο και το χιπ-χοπ με άρωμα γυμναστικών ασκήσεων από ζογκλέρ λουναπαρκότσιρκων. Αυτό ίσως δεν είναι και κακό αφού προορίζεται για την “αρένα” της Eurovision, όπου συναντά κανείς ανάλογης αισθητικής συμπιλήματα (εκτοξεύσεις φωτιάς στο αλβανικό, μαγικά καπέλα – αλλαγές ρούχων στο κροατικό, μαντήλια που γίνονται ραβδιά στο εσθονικό κλπ). Ο μεγάλος όμως αριθμός των φανατικών θεατών της διοργάνωσης επιβάλλει και τον ανάλογο “σεβασμό” στο είδος της μουσικής (πολλοί θεατές = πολλές διαφημίσεις = πολύ χρήμα = πολύ σεβασμός).

Όπως και κάθε φορά πλέον θα διαγωνιστούν οι εκπρόσωποι των ηνωμένων πολιτειών της… Ευρώπης, στην αμερικανική γλώσσα φυσικά. Ελάχιστες χώρες-φάροι (εννιά στις 43) “τραγουδούν εθνικά” ή βάζουν ένα μικρό γλωσσικό δείγμα.

Στη διαδικασία επιλογής της Ελληνικής υποψηφιότητας ο κ. Τσαουσόπουλος το βαθμολόγησε με μονάδα κάτι που θεωρήθηκε προσβλητικό και “χαστούκι”. Γιατί άραγε; “Θα έπρεπε”, είπε ο ερμηνευτής, “αν μη τι άλλο να σεβαστεί ο κ. Τσαουσόπουλος τους δημιουργούς που είναι καταξιωμένοι στο χώρο τους”. Εννοεί προφανώς τον μουσικοσυνθέτη Γιάννη Χριστοδουλόπουλο, ο οποίος είναι αναμφισβήτητα νούμερο ένα στον χώρο της “φιλοζωικής” μουσικής… Τι κρίμα όμως να αντιπροσωπεύει μια ολόκληρη χώρα σαν μουσικό ύφος. Ίσως όμως πάλι να είναι και αυτό δίκαιο. Λένε πως κάθε λαός έχει τους πολιτικούς ηγέτες που του αξίζει. Γιατί λοιπόν να μην έχει και τους μουσικούς αντιπροσώπους της φάσης που περνάει;. Χατζιδάκις – Θεοδωράκης πριν από 30 χρόνια Χριστοδουλόπουλος – Τερζής (Νίκος) στην εποχή μας.

Πόσα έτη φωτός απέχουμε από την γηραλέα Γαλλία που επέλεξε, άκουσον-άκουσον, έναν νεαρό τενόρο 21 ετών που θα ερμηνεύσει ένα κλασικό κομμάτι σε κορσικάνικα, με πολιτική «να αναδείξει στην μεγάλη αυτή ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ διοργάνωση τις τοπικές διαλέκτους που αποτελούν τον πλούτο της χώρας μας», όπως αναφέρει η γαλλική ανακοίνωση!

Ο greek tempora! Ο greek mores!

1) Κλασικές συνθέσεις μουσουργών (π.χ. Κουρουπός, Κουμεντάκης) εμπνευσμένες από παιδικά παραμύθια, συνήθως “δύσκολες” στην ακρόαση από το ευρύ κοινό.

2) Μουσικά κομμάτια κατάλληλα για άσκηση μαθητευόμενων οργανοπαικτών τρυφερής ηλικίας, γραμμένα από εμπνευσμένους δασκάλους (π.χ. Π. Θεοδοσίου).

3) Μουσική γραμμένη για εμπνευσμένα παιδικά θεατρικά έργα (“Ντενεκεδούπολη” του Γ. Μαρκόπουλου, “Μορμόλης” του Γ. Σπανού, “Ο μάγος με τα χρώματα” του Γ. Κατσαρού, “Οδυσσεβάχ” του Δ. Σαββόπουλου, “Οι περιπέτεις του Τζιτζιρή” του Λ. Κόκοτου, “Περπατώ εις το δάσος” του Κ. Βόμβολου κ.ά.)

4) Εμπνευσμένη μουσική γραμμένη για “παιδικές ψυχές”.

Αυτή η τελευταία κατηγορία δεν αφορά διάφορα στρουμφάκια, ζουζούνια & αρκούδια χαμηλού επιπέδου. Περιλαμβάνει αντίθετα μια σημαντική παραγωγή ελληνικής καλής μουσικής, δυστυχώς όχι ιδιαίτερα διαδεδομένης, λόγω της κατακλυσμιαίας προώθησης σκουπιδομουσικής από τα “μέσα”.

Όλα ξεκίνησαν απ’ τη ραδιοφωνική “Λιλιπούπολη” του τρίτου. Για πρώτη φορά τα παιδιά χόρευαν με χοντρά μπιζέλια, πέταγαν στα ουράνια με “μπέμπαντες” και δεν έβγαιναν απ’ το Μουσείο, ούτε με το ζόρι! Κοντά στα παιδιά ανακάλυψαν και οι “μεγάλοι” τη χαρά του σουρεαλισμού μέσα από τον “παιδικής στόχευσης” στίχο. Ευτυχώς η Λιλιπούπολη πριν πεθάνει έδωσε “επιγόνους” πολύ καλού επιπέδου. Κατ’ αρχάς οι δυο από τους τρεις Λιλιπου-πολίτες, ο Νίκος Κυπουργός (Τα μυστικά του κήπου) και η Λένα Πλάτωνος (Η ηχώ και τα λάθη της), δεν έπαψαν να καλλιεργούν το είδος. Σύντομα άρχισε να γεννά διαμάντια ο Σταύρος Παπασταύρου (κορυφαίο το “Μίλα μου για μήλα”) και ακολούθησαν ο Νότης Μαυρουδής “Χάρτινο καράβι” κ.ά.), ο Μάνος Λοίζος (Κάτω από ένα κουνουπίδι), ο Ορφέας Περίδης (Στο πρώτο πέταγμα), ο Μίκης Θεοδωράκης (Δες τι λαμπρό φεγγάρι κ.ά.).

Έτσι φτάσαμε στην τελευταία 10ετία, που ευτυχώς αποδεικνύεται και ιδιαίτερα γόνιμη: Ο Μιχάλης Ανδρονίκου με το “Από τη στεριά το νερό και τον αέρα”, ο Γιώργος Χατζηπιερής με τον “Τεμπέλη δράκο”, η Μέλπω Χαλκουτσάκη με “Τα τραγουδάκια γάλακτος”, η Λέττα Βασιλείου με “Το ασημοπράσινο δάσος”, ο Τάσος Ιωαννίδης με “Τα λάχανα & χάχανα”, ο Άγγελος Αγγέλλου με “Τον κόσμο ανάποδα” γράφουν κεφάτα ή συγκινητικά τραγούδια με πρωτότυπα λόγια.

Τα παιδιά μαθαίνουν σε χρόνο ρεκόρ τα λόγια & τα τραγουδούν μαζί. Μερικοί μάλιστα δημιουργοί, όπως η πολυτάλαντη Εύα Ιεροπούλου (“Τα πως και τα γιατί”, “Ο Ίκαρος ποντίκαρος” κ.ά.) τους δίνει την δυνατότητα να τα τραγουδήσουν και “καραόκε” στο τέλος του δίσκου!

Ένα άλλο αξιοπρόσεκτο στοιχείο είναι η υψηλή ποιότητα των ερμηνευτών που εμπλέκονται. Εκτός από τον αμίμητο βαρύτονο Σπύρο Σακκά (“Λιλιπούπολη”, “Μελοδώνια” κ.ά.), και τη θεϊκή Σαββίνα Γιαννάτου (“Το όνειρο του Ρο”, “Το αηδόνι του αυτοκράτορα” κ.ά.), πλειάδα άλλων μονωδών (π.χ. Δημήτρης Ηλίας στο “Καρναβάλι των θαυμάτων” του Γιάννη Γεωργαντέλη), αλλά και τραγουδιστών από τον χώρο της έντεχνης μουσικής προσφέρουν με μπρίο τις φωνές τους. Δεν λείπουν φυσικά και οι χορωδίες, ειδικά αυτή του Δημήτρη Τυπάλδου, παρούσα σε πλείστες ηχογραφήσεις.

Στον χορό όμως μπαίνουν και τα τραγούδια με βιβλίο (είναι προτιμότερος αυτός ο όρος παρά ο συνηθισμένος “βιβλίο με CD”, γιατί η μουσική δεν είναι ο μαϊντανός της διήγησης) : “Ο γάιδαρος ο Μένιος” του Κώστα Βόμβολου, “Ο εγωιστής γίγαντας” του Νίκου Ξανθούλη και φυσικά οι καταπληκτικές παραγωγές του Δημήτρη Μπασλάμ “Ο Αγησίλαγος” και της Τατιάνας Ζωγράφου: “Δεν βιάζομαι να μεγαλώσω”. Η μουσική ανάμεικτη με διήγηση, θα ενθουσιάσουν όχι μόνο τα παιδιά αλλά και τους μεγάλους με παιδική ψυχή. Ο κινηματογράφος είναι πολύ χρήσιμος στα παιδιά γιατί εμπλουτίζει τις εικόνες τους, αλλά μουσικό παραμύθι χωρίς εικόνα είναι ακόμα καλύτερο γιατί εξάπτει τη φαντασία. Είναι υπέροχο να παρατηρείς ένα παιδί με το βλέμμα απλανές να ακούει…

Η κατηγορία των έργων παιδικής μουσικής χαρακτηρίζεται από:

- Μουσικές συνθέσεις ανώτερης ποιότητα (π.χ. “Οι δραπέτες της σκακιέρας” του Γιώργου Κουρουπού, “Από το ημερολόγιο ενός παιδιού” του Παναγιώτη Θεοδοσίου).

- Ενορχηστρώσεις πρωτότυπες (π.χ. “Πετώντας πας στη πόλη” του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, “Το μικρό σπίτι της Νίνας” του Κώστα Μπραβάκη).

- Στίχους γνωστών Ελλήνων ποιητών (π.χ. “Μουσικό ανθολόγιο” του Νότη Μαυρουδή, “Παραμυθοτράγουδα” του Γιάννη Ζουγανέλη) ή εξαιρετικών στιχουργών (Μαριαννίνα Κριεζή στην “Λιλιπούπολη”, Παυλίνα Παμπούδη στα εξαίσια, όσο και δυσεύρετα πλέον “Μελοδώνια” του Πέτρου Πετράκη, Ευγένιος Τριβιζάς στο “Όνειρο του σκιάχτρου” του Σάκη Τσιλίκη κ. α.).

- Πλούσια χρήση κλασσικών οργάνων, από την κιθάρα («Είναι καιρός» του Παναγιώτη Μάργαρη), και το πιάνο (“Μελοδώνια” του Π. Πετράκη), μέχρι τα χάλκινα πνευστά (οι δημιουργίες του Δημήτρη Μαραγκόπουλου στη “Λιλιπούπολη” κ.ά.)

Τα περισσότερα από τα προαναφερθέντα έργα δεν θα τα βρείτε στα καταστήματα δίσκων, ούτε στα βιβλιοπωλεία εύκολα. Μερικά μάλιστα έχουν εξαντληθεί, ή για την ακρίβεια, τα έχουν αποσύρει οι σημαντικοί αυτοί άνθρωποι των δισκογραφικών εταιριών που αποφασίζουν ποιά είναι τα ευπώλητα, ή μάλλον ποιά πρέπει να γίνουν ευπώλητα (!). Μήπως αυτό συμβαίνει γιατί πολλές από τις δημιουργίες αυτές έχουν μήνυμα; “Ο γαργαλιστής” του Δημήτρη Μπασλάμ είναι ένας καλός ληστής που αναδιανέμει την χαρά & την αγάπη, “Τα οικολογήματα” του Κώστα Θωμαΐδη καταγγέλουν την καταστροφή του πλανήτη, “Ένας γάτος μια φορά” της Τατιάνας Ζωγράφου εισάγει την έννοια της διαφορετικότητας, τον σεβασμό του “άλλου”. Μήπως μερικοί δεν θέλουν τέτοια διεγερτικά μηνύματα, που κινδυνεύουν να ξυπνήσουν τα αποχαυνωμένα μικρά μας;

Τα μουσικά ακούσματα της παιδικής ηλικίας δημιουργούν τον εθισμό του αυτιού σε αυτό που επιβάλλεται να επακολουθήσει, δηλαδή τους ήχους των κυνοτροφείων. “Κατά μάνα κατά κύρη, κατά γιο και θυγατέρα”. Γονείς που δεν ανήκετε σ’ αυτή την κατηγορία ανασκουμπωθείτε, γιατί χρειάζεται προσπάθεια για να ξεχώσετε τα διαμάντια από το πυκνό στρώμα άνθρακα. Και μια συμβουλή: Ακούστε τα και εσείς.

Φωτό: Ο πίνακας του Λύτρα για τα κάλαντα (1873)