Η ελληνική οικονομία, από πολλές πλευρές είχε και έχει περισσότερα κοινά γνωρίσματα με τις πρώην κομμουνιστικού τύπου οικονομίες της Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης, παρά με δυτική οικονομική οντότητα. Η παραοικονομία, η κλεπτοκρατία, η εκτεταμένη κρατική παρέμβαση και η πολύ χαμηλή ανταγωνιστικότητα, σε συνδυασμό με μία αναποτελεσματική και διεφθαρμένη γραφειοκρατία, ήταν τα πιο αδρά χαρακτηριστικά των οικονομιών του «υπαρκτού σοσιαλισμού», οι οποίες πέρασαν δύσκολες περιόδους προσαρμογής μετά την κατάρρευση των καθεστώτων. Κατά κύριο δε λόγο, το μεγάλο πρόβλημα των χωρών αυτών ήταν η βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους, η οποία αποτελεί και την βασικότερη προϋπόθεση για την πορεία μιας οικονομίας προς την ανάπτυξη.

Όπως αναγνωρίζεται από τις περισσότερες σχολές οικονομικής σκέψης, το ανταγωνιστικό ρυθμιστικό πλαίσιο κάθε χώρας, στον βαθμό που διευκολύνει την ανάπτυξη ανταγωνιστικών συνθηκών στην λειτουργία των βασικών της αγορών, συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγικότητας και των επενδύσεων και ενισχύει την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας και την κοινωνική ευημερία. Η εξασφάλιση της λειτουργίας υγιών ανταγωνιστικών συνθηκών σε όλους τους κλάδους αποτελεί την ισχυρότερη βάση για την βελτιστοποίηση της κατανομής των παραγωγικών πόρων στην οικονομία και για την ενίσχυση των κινήτρων που οδηγούν σε ταχύτερη ανάπτυξη προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Γενικά, ο ανταγωνισμός αποτελεί βασικό προσδιοριστικό παράγοντα του οικονομικού περιβάλλοντος της χώρας, που προσδιορίζεται επίσης από τα βασικά συγκριτικά της πλεονεκτήματα και από τον βαθμό ανάπτυξης της οικονομικής και κοινωνικής της υποδομής. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να είναι φιλικό για την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και για την αύξηση των επενδύσεων και της απασχόλησης στην χώρα, ή μπορεί να είναι αρνητικό και να καθιστά την χώρα μη ελκυστική ως τόπο εγκατάστασης επενδύσεων, εγχώριων και ξένων.

Αυτό το περιβάλλον, λοιπόν, στην Ελλάδα –όπου η οικονομική ύφεση ήταν παρούσα από το 2007– βρισκόταν σε πολύ χαμηλό επίπεδο, με τον κρατισμό και τις ανελαστικότητές του να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων. Ο ανταγωνισμός απουσίαζε από πολλούς κλάδους της οικονομίας, κυρίως δε από τις συγκοινωνίες, τις μεταφορές, την εκπαίδευση, την χρηματοδότηση του αγροτικού τομέα, τις ταχυδρομικές υπηρεσίες και το Σύστημα Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, το ελληνικό δημοσιονομικό έλλειμμα είχε σαφέστατο διαρθρωτικό χαρακτήρα, ο οποίος έκανε οξύτερα και τα συγκυριακά ελλείμματα –αυτά, δηλαδή, που εξαρτώνται από την πορεία του οικονομικού κύκλου. Ήταν έτσι γνωστό και, βεβαίως, είναι ακόμη, ότι η άμεση πτώση του διαρθρωτικού ελλείμματος μπορούσε να προέλθει μόνον από την δραστική μείωση των δημοσίων δαπανών και όχι τόσο από την αύξηση των δημοσίων εσόδων. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, η εφαρμογή πολιτικών είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, καθ’ όσον δεν είναι ευχερής ο επακριβής υπολογισμός των διαφόρων συνθετικών στοιχείων του ελλείμματος.

Με δεδομένες, έτσι, τις αστοχίες και επιπολαιότητες της κυβέρνησης του Γιώργου Α. Παπανδρέου, η διαχείριση της ελληνικής κρίσης μόνον σε εσφαλμένους υπολογισμούς μπορούσε να οδηγήσει. Παρ’ όλα αυτά, όσοι ασχολούνται με την οικονομία και κυρίως με την μακροοικονομική της διάσταση, γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο πολλαπλασιαστής εξαρτάται από την σύνθεση της δημοσιονομικής προσαρμογής, με τις σχετικές μελέτες να δείχνουν ότι τα προγράμματα που βασίζονται στις περικοπές δαπανών έχουν μικρότερη αρνητική επίπτωση στο ΑΕΠ και άρα μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας από τα αντίστοιχα που στηρίζονται στην αύξηση των φόρων. Ο ίδιος ο Κέϋνς, αν ζούσε, θα εξηγούσε σε αυτούς που συνεχώς τον επικαλούνται ότι το ελληνικό μείγμα δημοσιονομικής προσαρμογής με βασικό κριτήριο την διατήρηση συντεχνιακών συμφερόντων ξεφεύγει πλήρως της περίφημης κεϋνσιανής θεωρίας του πολλαπλασιαστή.

Στο μεταξύ, η ύφεση της οικονομίας συνεχίζεται και η παραγωγική μηχανή θα βρίσκεται σε πλήρη αδυναμία να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Συνεπώς, για την χώρα μας και το μέλλον της επείγουν οι εις βάθος διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, με κύριο ζητούμενο την άμεση καταστολή της γραφειοκρατίας και των νοσηρότατων φαινομένων που αυτή παράγει.

Το βασικότερο χαρακτηριστικό του πολιτικού μας συστήματος είναι τα μπαλώματα. Ολα τα προηγούμενα χρόνια οι κυβερνήσεις δεν έλυναν προβλήματα· τα επιδοτούσαν με τη λογική τού «ασ’ το γι’ αργότερα» και γι’ άλλους. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο αγροτικός τομέας, ο οποίος, στο μεγαλύτερο μέρος του είναι αντιπαραγωγικός. Οποτεδήποτε, όμως, τα δομικά προβλήματα αυτού του κλάδου οξύνονταν, οι κυβερνήσεις δεν έδιναν λύσεις· έδιναν επιδοτήσεις. Ετσι καταλήξαμε να έχουμε κάθε χρόνο τους αγρότες στους δρόμους, τον αγροτικό τομέα διαλυμένο -να παράγει ακριβά προϊόντα που δεν θέλει κανείς- και τα σούπερ μάρκετ να πλημμυρίζουν από προϊόντα Αργεντινής.

Κάπως έτσι, βλέποντας και μπαλώνοντας, πορεύεται κι αυτή η κυβέρνηση. Το πρώτο παράδειγμα είναι η αντιμεταρρύθμιση στην Παιδεία. Το άγχος του κ. Αρβανιτόπουλου ήταν η πιθανότητα να έχει κλειστά πανεπιστήμια τον Σεπτέμβριο. Και γι’ αυτό κι επιχειρεί να τα ανοίξει όπως να ’ναι. Φυσικά, τα προβλήματα των ΑΕΙ θα διαιωνιστούν, αλλά ποιος νοιάζεται; Το «μπάλωμα» των τροπολογιών Αρβανιτόπουλου θα κρατήσει κανένα χρόνο και μετά ο ίδιος πιθανότατα δεν θα είναι υπουργός.

Αλλά και με τις αποκρατικοποιήσεις δεν διαφαίνεται κάποια στρατηγική. Αν αληθεύουν όσα είπε ο κ. Ευάγγελος Βενιζέλος στην Κοινοβουλευτική του Ομάδα, στην περίπτωση της Αγροτικής δεν έγινε ιδιωτικοποίηση, έγινε διευθέτηση. Δεν αναφερόμαστε μόνο στα χρέη των κομμάτων τα οποία -να το θυμηθούμε!- κάπου θα χαθούν στη συναλλαγή. Σύμφωνα με τον κ. Βενιζέλο, «προηγήθηκε άτυπη διαγωνιστική διαδικασία μεταξύ ασφαλιστικών Ταμείων 4 μεγάλων ελληνικών τραπεζών… Το μεγάλο ζήτημα που αντιμετωπίζαμε ήταν το ζήτημα της τύχης του προσωπικού. Γιατί η αλήθεια είναι ότι σε όλα τα σενάρια που είχαμε επεξεργαστεί, προβλεπόταν δραστική μείωση του προσωπικού κατά 2.000 με 2.500 άτομα». Η λύση τελικά που προκρίθηκε προέβλεπε την «πλήρη απορρόφηση του δικτύου και πλήρη απορρόφηση όλου του προσωπικού».

Με άλλα λόγια, μια κορυφαία οικονομική απόφαση δεν ελήφθη με βάση οικονομικές παραμέτρους -τι συμφέρει; ποια λύση είναι μακροπρόθεσμα η πλέον αποδοτική; τι προοπτικές υπάρχουν;- αλλά με βάση την προστασία του πελατειακού δικτύου των κομμάτων. Το αστείο είναι ότι 1.800 υπάλληλοι της ΑΤΕ συνταξιοδοτούνται μέχρι το 2014 και πιθανότατα θα γίνει πρόγραμμα εθελουσίας εξόδου που θα το πληρώσουν -ποιοι άλλοι;- οι φορολογούμενοι από τα ασφαλιστικά τους Ταμεία.

Ετσι με μπαλώματα προχωρά και η μη εφαρμογή του Μνημονίου. Αντί να κλείνουν οι πληγές του κράτους που τροφοδοτούν τα ελλείμματα, περικόπτονται οριζοντίως μισθοί και συντάξεις έτσι ώστε να βελτιωθούν τα νούμερα χωρίς να πειράζονται οι αντιπαραγωγικές δομές. Στο τέλος, ακόμη κι αν πετύχουμε τους αριθμητικούς στόχους του Μνημονίου, η προσαρμογή δεν θα είναι βιώσιμη διότι δεν θα έχουν πειραχτεί τα γενεσιουργά αίτια της κρίσης. Το καλύτερο, δηλαδή, σενάριο είναι η επανάληψη της προηγούμενης εικοσαετίας. Μετά την υπερπροσπάθεια στη δεκαετία του ’90 για να διορθωθούν τα νούμερα και να μπούμε στην ΟΝΕ, ακολούθησε η κατρακύλα που μας έφτασε μέχρι το Μνημόνιο. Ποιος θυμάται άραγε πόσο καλά είχαν «λύσει» το ασφαλιστικό ο κ. Δημήτρης Ρέππας και η κ. Φάνη Πάλλη-Πετραλιά;

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ‘Καθημερινή’, 3.8.2012

Εδώ και πολλά χρόνια, η χώρα μας έχει ένα τετραπλό έλλειμμα: προϋπολογισμού, εμπορικού ισοζυγίου, ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και ανταγωνιστικότητος. Εάν, λοιπόν, στις σημερινές συνθήκες της διεθνούς οικονομικής πραγματικότητος, τα μεγέθη αυτά δεν διορθωθούν, η χώρα θα βρεθεί στο περιθώριο. Θα έχει αυτοαποκλεισθεί από το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι. Η παρούσα μεταπρατική και παρασιτική ελληνική οικονομία με τον χαμηλότερο βαθμό εξωστρέφειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πλέον βιώσιμη. Ένας ολόκληρος πληθυσμός δεν μπορεί να ζει και να πλουτίζει από τις κρατικές προσόδους.

Την κατάσταση αυτή δεν ήταν ανάγκη να έλθει κάποια τρόϊκα για να αποφασίσουμε να την ανατρέψουμε. Δεν ήταν απαραίτητο το Μνημόνιο για να μάθουμε ότι ο κρατισμός χρεοκόπησε στην Ελλάδα. Η κατάσταση δεν πάει άλλο. Το Δημόσιο ελέγχει κάθε οικονομική δραστηριότητα, είναι υπερτροφικό και σπαταλά για την συντήρησή του τεράστιους πόρους σε σχέση με την δυνατότητα είσπραξης υγιών φορολογικών εσόδων. Ο δε ιδιωτικός παραγωγικός τομέας διαπαιδαγωγήθηκε να είναι προσαρμοσμένος και προσκολλημένος στο κράτος. Από την συναλλαγή του με αυτό προέρχεται μεγάλο μέρος των εσόδων του.

Τις επιχειρήσεις που προσπάθησαν να βαδίσουν τον δικό τους μοναχικό δρόμο, το κράτος τις εκδικήθηκε με κάθε τρόπο. Τις εξόντωσε. Λίγες είναι σήμερα οι υγιείς παραγωγικές επιχειρήσεις που στέκονται αυτόνομα στην αγορά και ακόμη λιγότερες οι μεγάλες και εξωστρεφείς. Ο πλούτος που παράγουν είναι λιγοστός σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας. Μοιραία, και τα φορολογικά έσοδα που μπορεί να αντλήσει από αυτές το κράτος είναι εξ ίσου λιγοστά. Σε αντιστάθμισμα, αντί να επιχειρηθεί προσαρμογή των δαπανών στο χαμηλό επίπεδο των εισροών, οι κυβερνήσεις επέλεξαν διαχρονικά να αυξάνουν με κάθε τρόπο τα έσοδα, μην επιθυμώντας να μειώσουν δαπάνες και να δυσαρεστήσουν κανέναν αποδέκτη κρατικής προσόδου. Στην προσπάθειά τους αυτή επιβαρύνουν την κοινωνία, με την επιβολή τεράστιας εκτάσεως έμμεσων φόρων, ενώ καλύπτουν σήμερα την τελική υστέρηση χάρη στην δανειακή σύμβαση που υπογράψαμε με τους εταίρους μας.

Δυστυχώς, οι εξορκιστές της ύφεσης, αντί να καταλάβουν ότι η υπερχρέωση της χώρας οφείλεται στην άνευ παραγωγής υπερκατανάλωσή της, μάς προτείνουν ως αναπτυξιακό μέσο την επεκτατική πολιτική δημιουργίας προσόδων από το ήδη χρεοκοπημένο κράτος. Δηλαδή, θέλουν η ανάπτυξη να στηριχθεί εκ νέου στην κατανάλωση, την στιγμή που η χώρα έχει τεράστιο πρόβλημα παραγωγής και δημοσίου χρέους. Δεν καταλαβαίνουν ότι η προσοδοθηρία δημιουργεί παρασιτισμό, ο οποίος, με την σειρά του, γίνεται και η ουσιαστική αιτία κατάρρευσης της οικονομίας.

Τα τελευταία χρόνια, οι γνωστές κυβερνήσεις του δικομματισμού δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από το να εξυπηρετούν την προσοδοθηρία. Έτσι, αποσυνέδεσαν, στον δημόσιο τομέα κατά κύριο λόγο, την αμοιβή από την εργασία. Ακόμα χειρότερα, στο όνομα μιας δήθεν “προοδευτικότητος” μετέτρεψαν την εργασία σε “κοινωνικό δικαίωμα”, σε ένα είδος προνοιακής υποστήριξης που δικαιούνται οι πάντες. Αυτός ο “προοδευτικός” κοινωνικός πατερναλισμός κατέστρεψε κάθε διάθεση για αυτοδημιουργία και επιχειρείν και αφαίρεσε από πολλούς νέους ανθρώπους την αίσθηση της αυτοολοκλήρωσης. Την ίδια στιγμή, το κράτος δανειζόταν για να μοιράζει εισοδήματα, κυρίως στις συντεχνίες και τους κομματικούς στρατούς –ασχέτως αν τα χρήματα δεν κατευθύνονταν σε παραγωγικούς σκοπούς, ασχέτως αν δημιουργούσαν ή όχι κάποιο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, ασχέτως αν υποθήκευαν την χώρα και τις επόμενες γενεές, προκειμένου να συντηρήσουν ένα επίπεδο τεχνητά ωθούμενης υψηλής κατανάλωσης, ένα επίπλαστο αίσθημα πλασματικής ευημερίας.

Παρόμοια πολιτική στην σημερινή φάση της οικονομίας, αλλά και της ευρωζώνης γενικότερα, είναι αδιανόητη. Στην παρούσα συγκυρία, μία τέτοια αναπτυξιακή πολιτική δεν είναι ούτε διατηρήσιμη, ούτε εφικτή. Ακόμα και αν η κυβέρνηση εξασφάλιζε πόρους για να την εφαρμόσει, το μόνο που θα κατάφερνε είναι να μεγαλώσει έτι περαιτέρω τα ελλείμματα και το χρέος χωρίς να βοηθήσει έστω κατ’ ελάχιστον την ελληνική οικονομία, αφού περί το 80% των προϊόντων που καταναλώνουμε έχουν αλλοδαπή προέλευση. Αντιθέτως, παρόμοια πολιτική θα μεγάλωνε κι άλλο την ψαλίδα των τετραπλών ελλειμμάτων, χωρίς να προσθέσει το παραμικρό στον παραγωγικό ιστό της χώρας.

Ένας, συνεπώς, είναι ο δρόμος για την κυβέρνηση. Αυτός της ανάπτυξης μέσω επενδύσεων που στόχο θα έχουν να ενισχύσουν και να μετασχηματίσουν την παραγωγική βάση της οικονομίας μας.

Βέβαια, η ανάπτυξη δεν είναι μία μηχανιστική διαδικασία που υλοποιείται άνευ προϋποθέσεων, με πομπώδεις εξαγγελίες και υπουργικά διατάγματα. Για να υπάρξει ανάπτυξη χρειάζεται σχέδιο, βούληση, κίνητρα (όχι επιδοτήσεις). Χρειάζεται τόνωση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών (και όχι της κατανάλωσης), αυτή δε με την σειρά της απαιτεί κεφάλαια, επενδύσεις, δημιουργία θέσεων εργασίας. Τότε θα παραχθεί πλούτος κατά τρόπον υγιή. Για να εισρεύσουν, όμως, και να επενδυθούν κεφάλαια, πρέπει ως χώρα να καταστούμε ελκυστικός προορισμός υποδοχής επενδύσεων. Απαιτείται σταθερό και φιλικό φορολογικό περιβάλλον, προσιτό κόστος εργασίας, απουσία γραφειοκρατικών επιβαρύνσεων. Απαιτείται, όμως, και υψηλό επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού, το οποίο μόνον ένα ποιοτικώς αναβαθμισμένο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να προσφέρει.

Τέλος, ύστερα από τριάντα και πλέον χρόνια συμμετοχής μας στην μεγάλη και ισχυρή ευρωπαϊκή οικογένεια, καλόν θα ήταν να μάθουμε ότι εξ αυτού του λόγου, πέρα από το τεντωμένο χέρι αυτού που ζητά, έχουμε και κάποιες υποχρεώσεις…

Η σχετική “πλατφόρμα των 10 αλλαγών” παρουσιάστηκε κυρίως από τον κ. Αντ. Σαμαρά. Ο πρόεδρος της Ν.Δ. εμπόδισε συστηματικά, στη διάρκεια της μακράς διαπραγμάτευσης που κατέληξε στη μείωση του δημοσίου χρέους και τη συμφωνία του δεύτερου Μνημονίου, να καταστρωθεί ένα πρόγραμμα βαθύτερης αλλαγής των δομών του κράτους και της οικονομίας μας. Κατά κανόνα, απαγόρευσε στα στελέχη του να δώσουν ό,τι καλύτερο διαθέτουν στη διατύπωση του μεσοπρόθεσμου Προγράμματος Εξόδου από τη δημοσιονομική κρίση. Απέτρεψε τον προσδιορισμό συγκεκριμένων μέτρων, δίνοντας εξαιρετικό πάτημα στην αντιπολίτευση. Φάνηκε πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η πρωθυπουργία.

Ο κ. Τσίπρας τον μιμήθηκε. Δημιούργησε το χειρότερο κλίμα εις βάρος της χώρας, διατηρώντας “ζεστή” την απειλή εξόδου μας από το ευρώ. Εμπόδισε τη χώρα να έχει άμεσο όφελος από το PSI, προπαγανδίζοντας ότι δεν θα διστάσει να διαλύσει τη Ζώνη του Ευρώ. Οδήγησε ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων σε θέσεις ακραίες, αν και γνώριζε άριστα ότι η ικανοποίηση των υποσχέσεων που μοίραζε είναι ανέφικτη, παρά μόνον εφ’ όσον ανατραπεί πλήρως η καθημερινότητά μας, προφανώς όχι προς το καλύτερο. Κατέστη προφανές πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η πρωθυπουργία.

Το Μνημόνιο περιμένει τον νέο πρωθυπουργό. Πρόκειται γι’ αυτό που η Ευρωπαϊκή Ενωση αποκαλεί “ιδιοκτησία” του προγράμματος. Κανείς δεν πρόκειται να δεχθεί την πρόταξη οιασδήποτε “επαναδιαπραγμάτευσης”, αν δεν είναι εξαιρετικά σαφές ότι η Ελληνική Δημοκρατία αναγνωρίζει όλα τα συμφωνηθέντα.

Αν αυτό δεν αρέσει στους αρχηγούς της “επαναδιαπραγμάτευσης”, τότε να μείνουν σπίτι τους. Ο ελληνικός λαός, οι μισθωτοί του δημόσιου τομέα, οι άνεργοι και οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα, οι επιχειρηματίες και επαγγελματίες πλήρωσαν ακριβά τις ανοησίες των πολιτικών. Ολη αυτή την αγωνία και την ψυχολογική αποθάρρυνση των ανθρώπων, τα φυγαδευμένα κεφάλαια, το χαμένο για πάντα ΑΕΠ, οι νέες απώλειες θέσεων απασχόλησης δεν πρέπει να τα καταβροχθίσει η ανεπάρκεια των πολιτικών μας.

Ολοι εμείς θέλουμε να κάνουμε το επόμενο βήμα. Να διασώσουμε οριστικά το κράτος μας, να επανακεφαλαιοποιηθούν οι τράπεζες, να ανοίξει η πίστη προς τον παραγωγικό τομέα, να δουλέψουν οι άνθρωποι που το θέλουν και η χώρα να παραμείνει στο πλευρό του πολιτισμένου κόσμου. Θέλουν πολιτικούς που έχουν το θάρρος να πάρουν πάνω τους το Μνημόνιο και τη συνεχή συζήτηση με τους εταίρους μας. Δυστυχώς, στο παιχνίδι της “επαναδιαπραγμάτευσης” παραμένει ισχυρός ο κίνδυνος η Ελλάδα να χάσει όσα νόμισε ότι έχει διασφαλίσει.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 16.6.2012

Τούτο σημαίνει ότι, πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως η ΝΔ, μέσα σε τριάντα χρόνια δημιούργησαν έναν κρατικοδίαιτο πληθυσμό τον οποίο τροφοδοτούσαν με δανεικά και που σήμερα αποτελεί για την χώρα και το μέλλον των παιδιών της ένα πολυπλόκαμο και κυριολεκτικά αδίστακτο τέρας. Πρόκειται για μία ακίνητη και σε μεγάλο βαθμό διεφθαρμένη γραφειοκρατία ολοκληρωτικού τύπου, η οποία όχι μόνον είναι αδιάβροχη σε αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, αλλά και εξαιρετικά επιθετική κάθε φορά που κρίνει ότι διακυβεύονται τα προνόμιά της. Αυτή η γραφειοκρατία, με ηγέτες δήθεν συνδικαλιστές, όχι μόνον παρεμπόδισε και ακύρωσε τις περισσότερες προσπάθειες παραγωγικής βελτιώσεως και εξελίξεως της οικονομίας, αλά επεδόθη και σε μία πρωτοφανή κατασπατάληση δημοσίου πλούτου, εμποδίζοντας κάθε πρωτοβουλία εξορθολογισμού του Δημοσίου.

Από ποσοτικής πλευράς, την περίοδο 1984-2009 έχουμε καταγράψει ακυρώσεις 1.260 επενδυτικών σχεδίων, συνολικής αξίας 21 δισεκατ. δολλαρίων περίπου, μέσω των οποίων θα είχαν δημιουργηθεί και 100.000 θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), αυτή η πληθωρική γραφειοκρατία απορροφούσε 7% παραπάνω από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας μας σε σύγκριση με άλλες χώρες μέλη του Οργανισμού –ποσοστό που σωρευτικά αντιστοιχεί σε 220 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 1982-2009. Αν στο ποσό αυτό προστεθούν εκβιαστικές απεργίες, κλοπές, σπατάλες, καταχρήσεις και άλλα τινα, τότε μπορούμε άνετα να μιλήσουμε για μία “μεγάλη ληστεία”, ύψους 500 δισεκατ. ευρώ, ήτοι δύο φορές το σημερινό ΑΕΠ της χώρας.

Με το ξέσπασμα της κρίσης, η ελληνική γραφειοκρατία είδε να περιορίζονται αμοιβές και συντάξεις των μελών της, πλην όμως ουδείς δημόσιος υπάλληλος απελύθη. Αντιθέτως, σημαντικό μέρος από τις δανειακές ενέσεις που δέχεται η χώρα απορροφάται από την γραφειοκρατία, η οποία δεν διστάζει να απεργεί για ψύλλου πήδημα εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας.

Στην αντίπερα όχθη, ο ιδιωτικός τομέας της εργασίας και των επιχειρήσεων πληρώνει βαρύτατο τίμημα στον βωμό της κρίσης. Τα δύο τελευταία χρόνια, βοηθούντων και των “ομάδων εφόδου” της κομμουνιστικής αριστεράς, πάνω από 700.000 εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα είναι άνευ εργασίας και περί τις 200.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν κλείσει. Από την άλλη, υγιείς ιδιωτικές επιχειρήσεις κλονίζονται και η πρώτη βιομηχανία της χώρας, ο τουρισμός, παραπαίει. Εν ολίγοις, η ιδιωτική οικονομία απειλείται και αυτή με κατάρρευση και το μέλλον της κυριολεκτικά κρέμεται από μία κλωστή.

Όλα αυτά αποτελούν βούτυρο στην φρυγανιά αδίστακτων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίες, μέσα από την αντιμνημονιακή ρητορική τους, επιχειρούν μία μεγάλη απάτη. Ερήμην της πραγματικότητος, προσπαθούν να προσεταιρισθούν τους εγκάθετους του πελατειακού πολιτικού συστήματος, ήτοι τους βολεμένους του δημοσίου τομέα –που στην ουσία είναι και η πηγή της κρίσης δημοσίου χρέους που πλήττει την Ελλάδα. Χωρίς ίχνος αιδούς, τούς υπόσχονται “μαγικές λύσεις”, που είναι το ισοδύναμο τού “λεφτά υπάρχουν” του κ. Γιώργου Α. Παπανδρέου. Προτείνουν αναδιαπραγματεύσεις του μνημονίου και άλλα παρόμοια, χωρίς να εξηγούν πού θα βρεθούν τα χρήματα για να χρηματοδοτηθούν τα ελλείμματα του Δημοσίου –τα οποία, βέβαια, θα πάρουν την ανηφόρα αν αντιστραφούν οι πολιτικές του μνημονίου. Αποκρύπτουν, επίσης, το γεγονός ότι ήδη, λόγω της ακυβερνησίας, τα ελλείμματα αυτά μεγαλώνουν, με δεδομένες τις καθυστερήσεις στην είσπραξη φορολογικών εσόδων και το πάγωμα των αποκρατικοποιήσεων.

Οι νέοι αυτοί πολιτικοί αγύρτες κάνουν πως δεν βλέπουν την φυγή των καταθέσεων από τις τράπεζες και προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν ότι καμμία ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να υπάρξει στην Ελλάδα με χρεοκοπημένο τον τραπεζικό τομέα –ο οποίος μόνον αν αρχίσουν να επανακάμπτουν οι καταθέσεις θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια του και να παίξει αναπτυξιακό ρόλο. Ας σημειωθεί δε ότι τα 18 δισεκατ. ευρώ κεφάλαια που δίδονται στις τράπεζες προέρχονται από την περίφημη δανειακή σύμβαση που ορισμένοι θέλουν να επαναδιαπραγματευθούν, ενώ ταυτοχρόνως μάς λένε ότι λεφτά υπάρχουν για ανάπτυξη της οικονομίας ακόμη και αν καταγγείλουμε το μνημόνιο. Πρόκειται για ψεύδος ολκής, το οποίο στις σημερινές συνθήκες προσλαμβάνει εγκληματικό χαρακτήρα. Η χώρα αντιμετωπίζει κολοσσιαίο πρόβλημα ρευστότητας και αν οι καταθέσεις στις τράπεζες πέσουν κάτω από τα 150 δισεκατ. ευρώ, την στιγμή που οι οφειλές προς αυτές ξεπερνούν τα 250 δισεκατ. ευρώ, η κατάσταση θα γίνει μη αναστρέψιμη.

Ποιος θα καταβάλει, τότε, το κόστος της μεγάλης πολιτικής απάτης;

Από την άλλη, η νεοελληνική εκδοχή του κεϊνσιανισμού είναι για τα μπάζα ή για τα κανάλια (όσο περνάει ο καιρός αυτά γίνονται συνώνυμα). Το “ρίχτε λεφτά στην αγορά” μπορεί να είναι καλό, από άποψη φιλανθρωπίας, μπορεί να είναι καλύτερο για όσους λυμαίνονται τα κρατικά λεφτά (που έπεφταν στην αγορά), δεν κάνει τίποτε μεσοπροθέσμως στην οικονομία. Τα λεφτά σκορπίζονται· κάποιοι παίρνουν πολλά, κάποιοι λιγότερα, οι περισσότεροι ελάχιστα και αυτά τα λεφτά ταξιδεύουν στο εξωτερικό κυρίως για εισαγωγές προϊόντων και δευτερεύοντως ως εξαγωγή συναλλάγματος. Μια ανοιχτή οικονομία χωρίς παραγωγική βάση είναι η χαρά των εισαγωγέων.

Μόνος δρόμος που απομένει είναι η δημοσιονομική πειθαρχία. Πρέπει να συμμαζέψεις τα ελλείμματα, ώστε να σε εμπιστευτούν κάποιοι να σου δώσουν λεφτά για να κάνεις όλα εκείνα τα υπέροχα κεϊνσιανά που ονειρεύονται διάφοροι καθηγητάδες. Είναι μια διαδικασία δύσκολη, αλλά αναγκαία για την ανάπτυξη.

“Και η πολιτική;”, μπορεί να ρωτήσουν κάποιοι, “ηττήθηκε οριστικά από την οικονομία;”. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν αριστερές ή δεξιές απαντήσεις στην κατάσταση που βρισκόμαστε· όπως δεν υπάρχουν αριστερές ή δεξιές απαντήσεις στους φυσικούς νόμους. Ο σιδηρούς νόμος της οικονομίας (έσοδα–έξοδα, παραγωγή–κατανάλωση) λειτουργεί σε όλα τα πλάτη και μήκη της Γης, ανεξαρτήτως αν οι κάτοικοι μιας χώρας έχουν δεξιές ή αριστερές προτιμήσεις. Οσοι δεν το πιστεύουν ας ρίξουν μια ματιά στη Β. Κορέα.

Η πολιτική, όμως, μπορεί να κάνει τη διαφορά σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις της κρίσης ή του οικονομικού αποτελέσματος συνολικότερα. Εκεί χωράει μεγάλη κουβέντα για δεξιές ή αριστερές πολιτικές. Τι, πώς, πόσο κράτος πρόνοιας; Ποιο πρέπει να είναι το ύψος χρηματοδότησής του και (συνεπώς) πόσο η φορολογία;

Αυτή είναι η συζήτηση και διάφορες χώρες δίνουν τις δικές τους λύσεις. Οι σκανδιναβικές χώρες, για παράδειγμα, απάντησαν διαφορετικά από τις ΗΠΑ. Εχουν υψηλή προοδευτική φορολογία και ισχυρό κράτος πρόνοιας, ενώ στις ΗΠΑ ο Ομπάμα σκοτώνεται με την παλαβή Δεξιά γιατί “τόλμησε” να θεσμοθετήσει ένα ελάχιστο σύστημα υγείας για τους άπορους.

Στην Ελλάδα, δυστυχώς, η συζήτηση (τεχνήεντως;) δεν φτάνει ποτέ εκεί· έχει παραμείνει στα προ του 1989, πριν απαντηθεί οριστικά από τη ζωή το ερώτημα “αν χρειάζεται να επανακρατικοποιηθεί η Ολυμπιακή”. Στον δημόσιο διάλογο χρησιμοποιείται ως επιχείρημα η φτώχεια των πολλών για να διατηρούνται τα προνόμια των λίγων. Και αυτό βαφτίζεται αριστερή πολιτική. Αντί να προωθείται η προσφορότερη οικονομικά λύση, ώστε το πλεόνασμα της ιδιωτικοποιημένης εταιρείας να φορολογηθεί για να ενισχυθούν οι μη έχοντες της κοινωνίας, επιλέγεται η αντιοικονομική συντηρητική επιλογή· δίνονται μάχες για τα επιδόματα των σχετικά προνομιούχων ενώ οι άνεργοι πληθαίνουν και φτωχαίνουν. Η Αριστερά δεν παλεύει για τους φτωχούς· παλεύει για να διατηρηθεί το στρεβλό και πελατειακό στάτους κβο. Για παράδειγμα, όπως γράφει ο κ. Μάνος Ματσαγγάνης, “εξαιτίας του πελατειακού κατακερματισμού του ασφαλιστικού συστήματος η ίδια εισφορά δίνει στο ΙΚΑ σύνταξη 500 ευρώ, ενώ στον ΤΑΠ–ΟΤΕ 1.500 ευρώ στα 55 χρόνια”. Να θυμίσουμε ότι ο κ. Στρατούλης του ΣΥΡΙΖΑ για τον ΟΤΕ σήκωσε (παρανόμως) πανό στη Βουλή και όχι για το ΙΚΑ.

Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες η απάντηση στις κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης ήταν το κράτος πρόνοιας. Μηχανισμοί με ορθολογική δομή που αναδιανέμουν εισοδήματα από τα υψηλότερα στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Εδώ, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Οπως γράφει ο κ. Ματσαγγάνης, “ο ιδιοφυής μηχανισμός των κοινωνικών πόρων αφαιρεί εισόδημα από τους χαμηλόμισθους και το μεταβιβάζει στους υψηλοσυνταξιούχους του ΤΣΜΕΔΕ και άλλων ταμείων. Το επίδομα τυφλών είναι 362 ευρώ τον μήνα εάν ο δικαιούχος είναι εργαζόμενος ή σπουδαστής, αλλά 697 ευρώ τον μήνα εάν είναι δικηγόρος. Μια οικογένεια μισθωτών με δύο παιδιά και χαμηλό εισόδημα δικαιούται οικογενειακό επίδομα 24,65 ευρώ τον μήνα εκτός εάν οι γονείς εργάζονται στο Δημόσιο, ή σε ΔΕΚΟ, ή σε τράπεζα, οπότε το οικογενειακό επίδομα γίνεται 236 ευρώ τον μήνα.”

Tο δίχτυ ασφάλειας στην Ελλάδα ήταν διάτρητο προ της κρίσης και παρέμεινε εξίσου διάτρητο μετά την κρίση: μέχρι το 2009 “το ‘αρχικό’ ποσοστό φτώχειας, δηλαδή προ κοινωνικών παροχών και συντάξεων, ήταν αρκετά χαμηλότερο στην Ελλάδα (22,7%) από ό,τι στην Ε.Ε. των ’27′ (25,1%). Ομως, το αντίθετο ίσχυε ως προς το ‘τελικό’ ποσοστό φτώχειας, δηλαδή αφού ληφθούν υπόψη όλες οι κοινωνικές παροχές. Αυτό ήταν υψηλότερο στην Ελλάδα (19,7%) απ’ ό,τι στην Ε.Ε. (16,3%)». Να σημειώσουμε ότι η Ελλάδα ξόδεψε ως ποσοστό του ΑΕΠ περισσότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. των ’27′ αλλά κατάφερε να μειώσει το ποσοστό φτώχειας κατά 3 μόνο ποσοστιαίες μονάδες ενώ οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες κατά 8,8 μονάδες. Η ‘νεοφιλελεύθερη’ Ιρλανδία έχει ποσοστό φτώχειας 15%.

Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι το Μνημόνιο ρητά προέβλεπε την εξομάλυνση των διαφορών ενισχύσεων από το κοινωνικό κράτος. Το αποτέλεσμα των επιτυχών “διαπραγματεύσεων” ήταν οι πολλαπλές εξαιρέσεις υπέρ των προνομιούχων ομάδων, που στην ουσία αναπαρήγαγε το προηγούμενο διάτρητο πλαίσιο σε πιο χαμηλό επίπεδο. Μπορεί δηλαδή ποσοτικά οι πιο πλούσιες ομάδες να επιβαρύνθηκαν περισσότερο, αναλογικά όμως τα πιο φτωχά στρώματα πλήρωσαν σχεδόν τα ίδια (8,5% το χαμηλότερο και 11,7% το πλουσιότερο).

Μια αριστερή απάντηση στην κρίση δεν θα ήταν η άρνησή της ούτε η πάλη με νύχια και δόντια για να διατηρηθεί το σημερινό στάτους κβο. Ας μην ξεχνάμε ότι η Αριστερά βρέθηκε δίπλα στους αγώνες όλων των επιμέρους ομάδων που δεν ήθελαν να αλλάξει τίποτε· από τα κλειστά επαγγέλματα μέχρι τα προνόμια των ΔΕΚΟ. Η αριστερή απάντηση στην κρίση θα ήταν η πίεση να πληρώσουν ποσοστιαία οι έχοντες περισσότερο και να επιβαρυνθούν οι φτωχοί λιγότερο· δεν θα ήταν ενάντια στο “χαράτσι” για τα ακίνητα γενικώς, θα ζητούσε περαιτέρω προοδευτική κλίμακα. Αν είχαμε, βέβαια, σοβαρή Αριστερά.

Η χαμένη ευασφάλεια και τα ΚΕΚ

Οταν η πρώην επίτροπος της Ελλάδας στην Ε.Ε. κ. Αννα Διαμαντοπούλου μίλησε, στις αρχές της περασμένης δεκαετίας, για την “ευασφάλεια” (flexicurity) ξεσηκώθηκαν και οι πέτρες. Πρώτα οι αριστερές, που κανοναρχούν τον δημόσιο διάλογο. Θεωρήθηκε ότι αυτό ένα ακόμη κόλπο, που εισάγεται στην Ελλάδα για να αμβλυνθούν οι συνέπειες της κρίσης του καπιταλισμού, ο οποίος έτσι κι αλλιώς έπρεπε να τελειώνει. Η αναφορά του πρώην πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη σε “απασχολήσιμους” (δηλαδή εκείνους που έχουν τα εφόδια για να βρουν εργασία) διαστρεβλώθηκε μόνο και μόνο για να χλευαστεί.

Εμφοβο, όπως πάντα, το πολιτικό σύστημα, μπροστά στην επικοινωνιακή υπεροχή της Αριστεράς –και των χρήσιμων ηλιθίων της–, συμμαζεύτηκε. Ποτέ δεν καταστρώθηκε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο· βλέπετε, ακόμη και η διατύπωση σκέψεων είχε ποινικοποιηθεί πολιτικά: “Ετοιμάζουν επέλαση στα εργατικά δικαιώματα!” είναι ένας κλασικός τίτλος, ακόμη και των δεξιών εφημερίδων. Η ευασφάλεια, που (μαζί με πολλά άλλα) γλίτωσε τη Δανία και άλλες σοσιαλδημοκρατικές χώρες του Βορρά από τις συνέπειες της κρίσης, εγκαταλείφθηκε στην πράξη.

Οχι, όμως, καθ’ ολοκληρίαν. Απ’ όλο το οπλοστάσιο της ευασφάλειας κρατήσαμε μόνο εκείνο που μοίραζε επιδόματα: τα σεμινάρια. Δημιουργήθηκαν πολλά ΚΕΚ, για να σπαταλήσουν τα κοινοτικά κονδύλια. Φτιάχτηκαν απίθανα προγράμματα “επαγγελματικής” “κατάρτισης”, που χρηματοδοτούσαν πολύ τους ατσίδες γύρω από τα δύο κόμματα εξουσίας, που διαμόρφωναν κι εκτελούσαν τα προγράμματα, λιγότερο τους διδάσκοντες (αποφοίτους ΑΕΙ ή/και με μεταπτυχιακά· “το παιδί κάπου πρέπει να τακτοποιηθεί”) κι ελάχιστα τους άνεργους, οι οποίοι υπέγραφαν ότι παρακολουθούν τα σεμινάρια για να παίρνουν την αποζημίωση. Συνήθως, δε, οι άνεργοι που έμπαιναν σε αυτά τα προγράμματα δεν ήταν εκείνοι που έψαχναν δουλειά· ήταν νοικοκυρές που συμπλήρωναν το (μικρό ή μεγάλο) οικογενειακό εισόδημα “πηγαίνοντας σεμινάριο”.

Ετσι λοιπόν κύλησε η “χρυσή δεκαετία των ’00s”· δηλαδή των δύο μηδενικών: 2000–2004 και 2004–2009. Οι περισσότεροι ήταν ευχαριστημένοι: οι “αντιστασιακοί” γιατί δεν άφηναν τον καπιταλισμό να μασκαρέψει το απεχθές πρόσωπό του με την ευασφάλεια· οι πτυχιούχοι διότι υποαπασχολούνταν, αλλά αποκτούσαν μόρια για να πετύχουν τον μεγάλο στόχο της πρόσληψης στο Δημόσιο· οι κομματικοί μηχανισμοί διότι διευθετούσαν τα πράγματα και πληρώνονταν σε ψήφους· και, τέλος, οι ατσίδες, που ήταν καλοί αγωγοί ψήφων προς τα κόμματα και χρημάτων προς την τσέπη τους. Και οι άνεργοι; Μη γελιόμαστε: οι άνεργοι ήταν πάντα στην Ελλάδα εκείνοι οι άνθρωποι που χρησιμεύουν είτε για να βγάλουν κάποιοι άκοπα λεφτά είτε για να κάνουν κάποιοι άλλοι άκοπα “αντίσταση” εκτονώνοντας τα ιδεολογικά τους γινάτια.

Και μετά ήρθε η κρίση… Οι άνεργοι πολλαπλασιάστηκαν, πολλαπλασιάζοντας τις ψήφους και τα επιχειρήματα των “αντιστασιακών”. Οι ατσίδες έγιναν “αντιστασιακοί»”. Είδαν τα δεινά του δικομματισμού, λίγο πριν από την κατάρρευσή του και λίγο μετά το κλείσιμο του τροφοδότη λογαριασμού του. Πήδηξαν στις πιο κοντινές τους βάρκες και από εκεί φωνάζουν να ξανανοίξει η στρόφιγγα, αυτή που έτρεφε τον δικομματισμό, για το καλό –βεβαίως, βεβαίως!– της κοινωνίας και των ανέργων. Και οι άνεργοι; ας μην επαναλαμβανόμαστε…

*

Διαβάστε: Μάνος Ματσαγγάνης, «Η κοινωνική πολιτική σε δύσκολους καιρούς. Οικονομική κρίση, δημοσιονομική λιτότητα και κοινωνική προστασία», εκδ. Κριτική

Δημοσιεύτηκε στην ‘Καθημερινή’, 27.5.2012

Αν, όμως, υπακούοντας στις σειρήνες των νέων δημαγωγών και ψευδολόγων, η χώρα καταγγείλει αυτά που έχει υπογράψει, η καταστροφή είναι βέβαιη, όπως επισημαίνει η Alpha Bank στην τελευταία έκθεσή της. Δείτε ολόκληρο το κείμενο το οποίο δημοσιεύουμε, καθώς δίνει απαντήσεις σε πολλά από τα ερωτήματα που απασχολούν όλους μας.

Στις εκλογές της 6^ης Μαΐου 2012, τα δύο πρώην μεγάλα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας απέτυχαν να εξηγήσουν με αξιοπιστία στο εκλογικό σώμα την αναγκαιότητα της συνέχισης της δημοσιονομικής προσαρμογής και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων. Ειδικότερα, τα κόμματα αυτά και η Τρόικα απέτυχαν να δώσουν στο εκλογικό σώμα ουσιαστική ελπίδα και προοπτική έγκαιρης εξόδου από την κρίση, παρά τα μεγάλα προβλήματα που έχει επισωρεύσει έως σήμερα η προσαρμογή, με την παρατεταμένη ύφεση, την μεγάλη μείωση των εισοδημάτων, το κλείσιμο καταστημάτων και επιχειρήσεων και την αύξηση της ανεργίας σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Το εκλογικό σώμα, το οποίο υπέστη τις επιπτώσεις της πλήρους ανατροπής των οικονομικών συνθηκών τα τελευταία δύο έτη –αφού θα έπρεπε να προσαρμοσθεί στα δεδομένα μιας οικονομίας με μειωμένο εισόδημα λόγω της ύφεσης κατά 20 δισεκατ. ευρώ περίπου και χωρίς τον καθαρό ξένο δανεισμό, που το 2009 έφθασε τα 35 δισεκατ. ευρώ–, βρέθηκε αντιμέτωπο με παραπλανητικές υποσχέσεις από άλλα κόμματα για άμεσες λύσεις μέσω της κατάργησης του Μνημονίου και των δανειακών συμβάσεων. Επιδιώχθηκε έτσι να δοθεί στο εκλογικό σώμα η εντύπωση ότι ανοίγει πλέον ο δρόμος για την διακοπή της λιτότητας και για επαναφορά μισθών, συντάξεων και της απασχόλησης, ενδεχομένως δε και του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου σε βασικούς τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας, στα επίπεδα και στην κατάσταση τουλάχιστον του 2009, ή και καλύτερα.

Διαβεβαιώσεις, όμως, ότι μπορούμε να εφαρμόσουμε τις ανωτέρω πολιτικές και να παραμείνουμε ταυτοχρόνως στην Ζώνη του Ευρώ είναι εντελώς παραπλανητικές. Στην πραγματικότητα, η ακύρωση του Μνημονίου και των δανειακών συμβάσεων και, το σπουδαιότερο, η αντιστροφή της πολιτικής της δημοσιονομικής προσαρμογής και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων οδηγεί την χώρα εκτός της Ζώνης του Ευρώ και επίσης εκτός της ΕΕ-27. Είναι απολύτως σωστό ότι δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός με τον οποίο μία χώρα μπορεί να εκδιωχθεί από την Ζώνη του Ευρώ. Ωστόσο, η όποια συζήτηση για δημιουργία κυβέρνησης με στόχο την απαλλαγή από το Μνημόνιο και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις δανειακές συμβάσεις οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε αναγκαστική έξοδο της Ελλάδας από το Ευρώ με δική της πρωτοβουλία. Αυτό θα συμβεί διότι η ακύρωση της σημαντικής χρηματοδοτικής βοήθειας που μάς παρέχεται θα οδηγήσει το ελληνικό τραπεζικό σύστημα εκτός του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και στην νομισματική (πληθωριστική) χρηματοδότηση των εκ νέου αυξανόμενων δημοσιονομικών μας ελλειμμάτων.

Ειδικότερα, αν η Ελλάδα καταφύγει στις ανωτέρω ενέργειες και ακυρώσει το δεύτερο Μνημόνιο και την δανειακή σύμβαση που το συνοδεύουν και, το σπουδαιότερο, αν εγκαταλείψει το πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων, τότε θα χάσει τις σημαντικές ενισχύσεις που τής παρέχονται –οι οποίες, σημειωτέον, συνιστούν την μεγαλύτερη χρηματοδοτική ενίσχυση που έχει ποτέ δοθεί σε χώρα στα παγκόσμια χρονικά. Στην περίπτωση αυτή, η χώρα θα υποχρεωθεί σε “άτακτη χρεοκοπία” και ο ελληνικός λαός θα επωμισθεί ολόκληρο το κόστος της ουσιαστικής διάλυσης των βασικών θεσμών λειτουργίας της οικονομίας και το κόστος της εξόδου από μία κρίση που θα είναι πολύ πιο παρατεταμένη και θα λάβει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις.

Όπως επισημαίνει και ο οικονομολόγος κ. Γ. Επιτροπάκης, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, εάν το ελληνικό κράτος αθετήσει τις υποχρεώσεις που έχει αναλάβει, πέρα από το ότι η χώρα για πάρα πολλά χρόνια θα βρεθεί στον μαύρο πίνακα των χωρών-μπατσακτσήδων, θα συμβούν και τα ακόλουθα:

1) Δεν θα λάβει την δεύτερη δόση της χρηματοδοτικής ενίσχυσης ύψους 29 δισεκατ. ευρώ, που προορίζεται σε μεγάλο βαθμό για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών σε αναπλήρωση των ζημιών που υπέστησαν από το PSI plus, που είχε ως συνέπεια την μείωση της αξίας των κρατικών ομολόγων που είχαν στο ενεργητικό τους κατά -75% περίπου. Εάν συμβεί αυτό, πώς θα γίνει η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών; Χωρίς τα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση σε καθεστώς ελεύθερης κίνησης κεφαλαίων οι ελληνικές τράπεζες και η ελληνική οικονομία είναι εκτεθειμένες σε μεγάλους κινδύνους. Σε κάθε περίπτωση, το εκλογικό σώμα θα πρέπει να πληροφορηθεί ότι η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών δεν γίνεται με κεφάλαια του ελληνικού κράτους –τα οποία δεν υπάρχουν, αφού το ελληνικό κράτος έχει μόνον υποχρεώσεις– αλλά του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF). Τα κεφάλαια αυτά δίδονται μόνον υπό την προϋπόθεση της πιστής τήρησης του δεύτερου Μνημονίου Οικονομικής Πολιτικής.

Σε κάθε περίπτωση, τα κεφάλαια αυτά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κρατικοποίηση των ελληνικών τραπεζών διότι, αν αυτό γίνει, οι δανειστές μας, δικαίως, θα τα θεωρήσουν “δανεικά και αγύριστα”. Επομένως, δικαίως, δεν θα τα διαθέσουν. Σημειώνεται ότι το όλο εγχείρημα της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε, με την έξοδό μας από την κρίση, να επιστραφούν τα κεφάλαια αυτά στους δανειστές μας, με τις τράπεζες να παραμένουν ιδιωτικές και όχι κακοδιοικούμενες υπό κρατικό έλεγχο, έτσι ώστε να μην υπάρξει διόγκωση του δημοσίου χρέους –η εξυπηρέτηση του οποίου θα βαρύνει όλους τους φορολογουμένους.

2) Θα διακοπεί οριστικά η χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών από την ΕΚΤ, με απώλεια ρευστότητας για την ελληνική οικονομία ύψους άνω των 130 δισεκατ. ευρώ. Στο τέλος Μαρτίου 2012 το υπόλοιπο των ιδιωτικών καταθέσεων στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα ανερχόταν σε 165,3 δισεκατ. ευρώ, ενώ το υπόλοιπο των δανείων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά ανερχόταν στα 245,1 δισεκατ. ευρώ. Απόψεις σύμφωνα με τις οποίες τα 165 δισεκατ. ευρώ των χρημάτων των καταθετών στις τράπεζες θα χρησιμοποιηθούν για την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών εκφράζουν παντελή άγνοια της πραγματικότητας. Από δε πολιτικής πλευράς, αποτελούν συνειδητή προσπάθεια εξαπάτησης της κοινής γνώμης, η οποία δυστυχώς αγνοεί και μεγάλα κομμάτια της πραγματικότητας. Με άλλα λόγια, η τακτική αυτή ίσως να είναι ακόμα πιο εγκληματική στην παρούσα φάση από την αντίστοιχη του Γ. Παπανδρέου το 2009.

Επισημαίνεται για πολλαπλή φορά ότι πρόσθετα δάνεια δεν μπορούν να δοθούν εάν δεν επιστρέψουν οι καταθέσεις που έχουν φύγει από το τραπεζικό σύστημα. Η διατήρηση των χορηγήσεων προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά στο σημερινό υψηλό επίπεδο σε σχέση με τις σημαντικά μειωμένες καταθέσεις είναι έως σήμερα δυνατή διότι υπάρχει η χρηματοδότηση από την ΕΚΤ, σε μεγάλο βαθμό με εγγυήσεις του Δημοσίου. Εάν η χώρα περιέλθει σε κατάσταση “άτακτης χρεοκοπίας”, τότε οι εγγυήσεις του ελληνικού Δημοσίου θα έχουν μηδενική αξία και η χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα στην Ελλάδα θα μειωθεί αυτόματα κατά το ποσόν που δεν θα καλύπτεται πια με την χρηματοδότηση από την ΕΚΤ. Εάν ανατραπούν τα βασικά μέτρα μειώσεως των πρωτογενών ελλειμμάτων της γενικής κυβέρνησης, που ανέρχονταν στα 5,2 δισεκατ. ευρώ το 2011, το έλλειμμα αυτό θα αυξηθεί και πάλι σημαντικά –πιθανότατα σε επίπεδα άνω των 10 δισεκατ. ευρώ το 2012. Σημειώνεται η ήδη σημαντική πτώση των καθαρών εσόδων του ΤΠ τον Απρίλιο του 2012, η οποία προφανώς θα συνεχιστεί και στους επόμενους μήνες εάν η ακυβερνησία της χώρας συνεχιστεί. Χωρίς δυνατότητα δανεισμού από την τρόικα, από πού θα καλυφθούν αυτές οι δαπάνες;

Σχετικά με το θέμα αυτό η αριστερή πλευρά των αντιμνημονιακών θεωρεί ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με την υψηλή φορολόγηση των περιουσιών των μεγάλων επιχειρήσεων και των πλουσίων, που αναγκαστικά θα πληρώσουν τον λογαριασμό. Επικαλούνται σχετικά τα παραδείγματα της Γερμανίας μετά τον Πόλεμο. Από την άλλη μεριά, η δεξιά πτέρυγα των αντιμνημονιακών σημειώνει την δυνατότητα μείωσης των εξόδων του ελληνικού Δημοσίου για προμήθειες, αναλώσιμα, αμοιβές επιτροπών, καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα και τηλεπικοινωνίες κατά 5 δισεκατ. ευρώ σε δύο έτη (επιπλέον της μείωσης που σημειώθηκε την περίοδο 2010-2011), δηλαδή, από τα 7,3 δισεκατ. που ήταν το 2011, στα 2,4 δισεκατ. ευρώ το 2013. Επίσης, σημειώνουν ότι υπάρχει η δυνατότητα αξιοποίησης των υπόλοιπων κοιμώμενων λογαριασμών στις τράπεζες, ύψους τουλάχιστον 15 δισεκατ. ευρώ. Επιπλέον, προβάλλουν την δυνατότητα διαζευκτικών πηγών χρηματοδότησης από την Κίνα, την Ρωσία και άλλες χώρες, πηγές για κάλυψη των ελλειμμάτων που θα παρουσιαστούν βραχυπρόθεμα –αρκεί, βέβαια, να δεχθούν να μάς χρηματοδοτήσουν χωρίς τόκους και ανατοκισμούς.

Όλα αυτά συνιστούν μία πιο σύγχρονη εκδοχή του “λεφτά υπάρχουν”, που αν γίνει πράξη θα έχει τεράστιο κόστος για την ελληνική οικονομία. Διότι, θα έχει ως συνέπεια την “άτακτη χρεοκοπία” και την έξοδο της χώρας από το Ευρώ και ουσιαστικά την πλήρη αποσύνθεση της ελληνικής οικονομίας και της χώρας ως σύνολο. Ήδη, η συνεχιζόμενη ακυβερνησία και οι ανεξέλεγκτες δηλώσεις περί καταργήσεως του Μνημονίου και των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής και μεταρρυθμίσεων, καθώς και περί κρατικοποιήσεως των τραπεζών, έχουν διαταράξει για μία ακόμη φορά το οικονομικό κλίμα στην χώρα και είναι πολύ πιθανόν ότι θα συμβάλουν στην αδυναμία εκτέλεσης του προϋπολογισμού του 2012 και στην ανάγκη για νέα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής εις βάρος αυτών των ίδιων των πολιτών που αναζητούν σανίδα σωτηρίας σε κόμματα που υπόσχονται εύκολες και ανέξοδες λύσεις.

Αυτή την φορά η δημοσιονομική προσαρμογή δεν εξαρτάται από το κόμμα που βρίσκεται ή θα βρεθεί στην εξουσία. Είναι υποχρεωτική διότι οι εγχώριες δημόσιες δαπάνες προσδιορίζονται αυστηρά από τα δημόσια έσοδα από φόρους και από εισφορές στα ασφαλιστικά ταμεία. Δυνατότητα δανεισμού από το εξωτερικό δεν υπάρχει πια και τα αντιμνημονιακά κόμματα κάνουν ό,τι μπορούν για να θέσουν μονίμως την Ελλάδα εκτός των διεθνών αγορών χρηματοδότησης. Επομένως, μόνον τα εγχώρια κρατικά έσοδα υπάρχουν και αυτά θα αυξηθούν αν ανακάμψει η ελληνική οικονομία και αν υπάρχουν επιχειρήσεις και τράπεζες που θα θελήσουν να συνεχίσουν την δραστηριότητά τους στην Ελλάδα.

Αν όλα αυτά κάποιοι δεν τα καταλαβαίνουν, λυπούμεθα πολύ γι’ αυτούς και τα παιδιά τους. Τί άλλο να πούμε;

“Πνευματικοί” διάδοχοι της πολιτικής αυτής είναι τα κόμματα που αναγνωρίζονται μεταξύ τους ως “αντιμνημονιακά”. Καταγγέλλουν τις συμφωνίες που συγκρατούν την Ελλάδα στην Ευρωζώνη, επειδή αποτελούν το μόνο πραγματικό εμπόδιο στην αυθαίρετη αναδιανομή της ατομικής και συλλογικής προσπάθειας, μέσω των κρατικών ελλειμμάτων.

Η επιχειρηματολογία που χρησιμοποιούν έχει ελάχιστες διαφορές. “Για μια Ελλάδα και μια Ευρώπη απελευθερωμένη από τη δουλεία των τόκων και των μυστικών διευθυντηρίων των αγορών” λέει ο ένας. “Εμείς την τρόικα θα την απελάσουμε από τη χώρα” υπόσχεται ο άλλος. “Η Ευρώπη δεν θέλει χώρες – εταίρους αλλά εταίρες” καταγγέλλει ο τρίτος. “Οι ξένοι δυνάστες και οι ντόπιοι λακέδες τους επιστρέφουν τη χώρα στις μαύρες μεταπολεμικές δεκαετίες της μεγάλης φτώχειας και εξαθλίωσης”, διαβεβαιώνει γλαφυρά ένας τέταρτος.

Ζητούν από τους πολίτες να (απο)κλείσουμε τη χώρα μέσα στα σύνορά της. Σπεύδουν να διαβεβαιώσουν ότι δεν υπάρχει κανείς κίνδυνος. Το κενό θα καλύψει η εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων, το ενδιαφέρον της Ρωσίας κ.ο.κ. Ποια κεφάλαια, πόσος χρόνος, ποιο ρωσικό ενδιαφέρον; Πού θα στηθεί το “δικαστήριο των λαών”, από το οποίο αναμένουμε τη διαγραφή του “επαχθούς” χρέους και γιατί να συμφωνήσουν τα κράτη της Ευρωζώνης, που μας έχουν (μετά το κούρεμα) δανείσει τα πολλά;

Δεύτερη συλλογική χίμαιρα είναι ότι θα “πάρουμε από τους πλούσιους” τα χρήματα που απαιτούνται για την πραγματοποίηση όσων υπόσχονται οι “αντί”. Κανείς, όμως, εκλογικός συνδυασμός που θέλει την ακύρωση της δανειακής σύμβασης δεν διαθέτει και δεν προτείνει ένα λογιστικώς επαρκές σχέδιο απαλλοτρίωσης των “ζάπλουτων” συμπολιτών μας. Δεν ακούγεται κάτι περί επιβολής συντελεστή φορολογίας εισοδήματος 60%. Ή κάποια έκτακτη φορολόγηση καταθέσεων, περιουσιών ή τοποθετήσεων. Ούτε καν μια νέα ειδική εισφορά επί των κερδών, έστω και μετά την απόσβεση των ακατάσχετων ζημιών.

Με την τρίτη “κοινή” υπόσχεση, οι τράπεζες θα υποχρεωθούν σε διαγραφή δανείων και μετάθεση τόκων. Πράγματι, όλα τα αντιμνημονιακά κόμματα προβλέπουν την κρατικοποίηση ολόκληρου του τραπεζικού συστήματος. Παραδόξως, το ίδιο προβλέπει και το δεύτερο Μνημόνιο, μέσω της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Επειδή όμως η Ευρωζώνη δεν θα χρηματοδοτήσει τίποτε εκτός Μνημονίου, ούτε οι πρακτικώς ήδη πτωχευμένοι μέτοχοι θα συμφωνήσουν να διαγράφουν οι πολιτικοί χρέη ψηφοφόρων τους με τα νέα κεφάλαια, το βάρος προορίζεται για την «πλάτη» των καταθετών. Αν οι πολιτικοί που πάνε “κόντρα στο Μνημόνιο” έχουν κάποια άλλη λύση, παρακαλούμε να ενημερώσουν τους καταθέτες πριν, πολύ λογικά, αποσύρουν τις αποταμιεύσεις τους.

Αλλη “φιλολαϊκή” υπόσχεση είναι η διατήρηση της ονομαστικής αξίας όλων των συντάξεων. Και των μισθών, προφανώς μόνον όσων αμείβονται από το κράτος. Το συνδέω αφού, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχει ανακοινωθεί η απαγόρευση των απολύσεων! Εξίσου εύκολα μπορεί να συναχθεί ότι η επαναφορά και διατήρηση δεν θα επιτευχθεί μέχρις ότου πληρώσουν οι πλούσιοι. Δυστυχώς, η μέθοδος της συνεχούς αύξησης του εξωτερικού δανεισμού, που είχε την προτίμηση των σημερινών αντιμνημονιακών δυνάμεων, δεν είναι εφικτή μετά την ψήφιση του Νόμου 3845 του Μαΐου 2010.

Εν κατακλείδι, οι “εκτός Μνημονίου” υποσχέσεις οδηγούν στο ασφαλές συμπέρασμα ότι οι επικριτές της δανειακής σύμβασης θα προβούν σε εσωτερικό δανεισμό. Υποχρεωτικό, προφανώς. Αφού η τρόικα θα έχει αποσύρει τα ωραία της ευρώ και κανείς εχέφρων κάτοικος αυτής της χώρας δεν θα τους δανείζει δραχμή τσακιστή.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.4.2012

Για πάρα πολλές επιχειρήσεις η πτώση που έφερε η κρίση ήταν αναμενόμενη. Κάποιες έτρεχαν στην κόψη του ξυραφιού, αφού ζούσαν με τους φόρους που παρακρατούσαν και το μειωμένο κόστος που τους εξασφάλιζε η παράκαμψη των νόμιμων διαδικασιών. Το παράδοξο είναι ότι η «γκρίνια» έχει μολύνει και τους πιο καλούς, τους πιο εργατικούς, τους πιο επίμονους και –κατά κανόνα– τους πιο νομιμόφρονες επιχειρηματίες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι περισσότερες μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις της χώρας, στις οποίες εργάζεται το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων, δεν κάνουν δουλειές με το κράτος και επηρεάζονται από τα σκαμπανεβάσματα της διεθνούς αγοράς.

Αυτός ο κόσμος των (καλών) επιχειρήσεων αναρωτιέται αν αξίζει να συνεχίσει την προσπάθεια. Είναι πολλοί εκείνοι που έχουν ήδη κλείσει κάποια τμήματα από τις εργασίες τους, είναι οι άλλοι που κλείνουν το ένα «μαγαζί» για να κρατήσουν το άλλο και είναι επικίνδυνα πολλοί όσοι εξετάζουν την περίπτωση να σταματήσουν, ολότελα, τις δραστηριότητές τους.

Η έκβαση θα κριθεί από δύο παράγοντες. Ο ένας αφορά την επανένταξη του παράγοντα της εργασίας δίπλα στους επιχειρηματικούς στόχους και εξαρτάται από τον τρόπο που θα εφαρμοστούν οι νέες ρυθμίσεις στην αγορά εργασίας. Ο δεύτερος, πιο κλασικός, έχει να κάνει με την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και απ’ αυτόν εξαρτάται το οξυγόνο που περιμένει, μετά το φθινόπωρο, η οικονομία.

Μένω, σήμερα, στον πρώτο. Ολοι πλέον αναγνωρίζουν την ανάγκη άμεσης μείωσης του κόστους. Επομένως, το κόστος εργασίας πρέπει να μειωθεί και με άλλους τρόπους εκτός από τη μείωση της απασχόλησης. Σημαίνει επίσης ότι η αναδιοργάνωση θα φέρει μικρότερα περιθώρια κέρδους, οριζόντιες και κάθετες συνεργασίες, επιθετικότερη εμπορική πολιτική, αναζήτηση νεωτερισμών και παραγωγικές επενδύσεις.

Η πρώτη –θα έλεγα ενστικτώδης– αντίδραση, τώρα που κατάλαβαν, είναι να παραπονεθούν γιατί δεν επιβλήθηκε με νόμο η άμεση μείωση των αμοιβών. Οι περισσότεροι επιχειρηματίες θα προτιμούσαν να βάλουν τον δικηγόρο ή τον λογιστή τους να δείξει στο σωματείο και στον καθένα εργαζόμενο τον νόμο “που έφτιαξε ο κακός πολιτικός” και που τον υποχρεώνει να του μειώσει τις αποδοχές. Ετσι είχαν συνηθίσει, έτσι το θέλουν και τώρα. Οι ρυθμίσεις του δεύτερου μνημονίου απαιτούν δημιουργικότητα, διάλογο και ευρηματικότητα. Ο σωστός επιχειρηματίας θα φανεί στη φουρτούνα. Οχι μόνον όταν χρειάζεται να βρει αγοραστές αλλά και όταν θα βρει τρόπους να πείσει τον εργαζόμενο ότι αξίζει να κερδίσουν, μαζί, τη μάχη της ανάπτυξης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 17.3.2012

Έτσι, σε μία χώρα 11 εκατομμυρίων κατοίκων η οποία χρωστά 360 δισεκατ. ευρώ, βοηθήθηκε με άλλα 230 δισεκατ. ευρώ και τής χαρίστηκαν 110 δισεκατ. ευρώ, σημαντικό μέρος του πληθυσμού της υβρίζει τους δανειστές και συμπαραστάτες, ζητώντας και τα ρέστα. Αυτό συμβαίνει δε την ώρα που τα 360 δισεκατ. ευρώ βοήθεια προς την Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων αντιπροσωπεύουν δέκα φορές την δυτική βοήθεια προς 700 εκατομμύρια πεινασμένους της Αφρικής! Αυτή είναι μία θλιβερή και οδυνηρή για τους πεινασμένους πραγματικότητα, την οποία βεβαίως οι όμορφες “προοδευτικές” ψυχές στην Ελλάδα προσποιούνται ότι αγνοούν. Αυτή είναι η κατάντια τους.

Κατά τα λοιπά, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημοσίου χρέους –παρά τις Κασσάνδρες– συνιστά μία εξαιρετική εξέλιξη για το ελληνικό Δημόσιο, αλλά όχι για τους μετόχους των ελληνικών τραπεζών οι οποίοι, χωρίς οι ίδιοι να φέρουν οποιαδήποτε ευθύνη, καλούνται να επωμισθούν ζημιές δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Θα πρέπει δε να υπογραμμισθεί ιδιαιτέρως ότι βασική αιτία των ζημιών αυτών ήταν η τοποθέτηση, εκ μέρους των τραπεζών, μέρους της ιδιωτικής αποταμίευσης που διαχειρίζονται σε ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου ή σε δάνεια δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου, όπως επέβαλλαν οι κανόνες χρηστής διαχείρισης –σύμφωνα με τους οποίους τα κρατικά ομόλογα και οι κρατικές εγγυήσεις αξιολογούνται ως επενδύσεις μηδενικού κινδύνου.

Από την άλλη πλευρά, οι υβρίζοντες τους δανειστές μας θα πρέπει να πληροφορηθούν ότι σε αυτή την κρίσιμη για την χώρα μας συγκυρία, οι φορολογούμενοι άλλων κρατών μελών της ευρωζώνης αναλαμβάνουν μεγάλα βάρη για να βοηθηθεί η Ελλάδα. Η αλληλεγγύη αυτή εκφράζεται με την διαγραφή μέρους του χρέους, κατά 110 δισεκατ. ευρώ, την επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής κατά 11 έως 30 έτη, την δεκαετή περίοδο χάριτος στην πληρωμή χρεολυσίων, τα χαμηλότερα επιτόκια δανεισμού στα διακρατικά δάνεια (μείωση του περιθωρίου σε 150 μονάδες βάσης, από 200 και 300 μονάδες βάσης μέχρι σήμερα), μείωση του επιτοκίου στα νέα ελληνικά ομόλογα κάτω από το επιτόκιο της αγοράς, στο 2% μέχρι το 2015 και 3% από το 2015 έως το 2020, την μεταφορά κερδών που σχετίζονται με την διακράτηση ελληνικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες του ευρωσυστήματος, καθώς, βεβαίως, και την παροχή πόρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας σημαντικού ύψους για να καλυφθούν τα δημοσιονομικά ελλείμματα του ελληνικού κράτους τα επόμενα χρόνια, μέχρι να ορθοποδήσει η χώρα.

Οποιαδήποτε άλλη μικρόψυχη θεώρηση των πραγμάτων δεν συνάδει με την κρισιμότητα της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε, ενώ η τήρηση των όρων που συνοδεύουν το 2^ο ΠΧΣ είναι έτσι κι αλλιώς αναγκαία για την ανόρθωση της οικονομίας της χώρας μας. Είμαστε οι αποδέκτες των ωφελειών από την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους που έχει γίνει ποτέ. Δεν πρέπει να λησμονούμε μία “μικρή λεπτομέρεια”: Δεν μάς χρωστάει κανένας τίποτα. Εμείς χρωστάμε.

Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι, πέρα από την απλόχερη οικονομική βοήθεια, με την απόφαση της 21^ης Φεβρουαρίου 2012 δίδεται στην Ελλάδα η δυνατότητα να επιταχύνει ως συγκροτημένη πολιτεία και ως πλήρως μέλος της ευρωζώνης την εφαρμογή του προγράμματός της για δημοσιονομική προσαρμογή, με καταπολέμηση της σπατάλης, της διαφθοράς και της ανεξέλεγκτης φοροδιαφυγής, καθώς και για εκ βάθρων διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ώστε να υπάρξει ουσιαστική, εις βάθος και μόνιμη βελτίωση του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου λειτουργίας της οικονομίας της.

Σαφώς δε η πρόοδος στους ανωτέρω τομείς είναι αναγκαία για να επανέλθει η χώρα μας σε δυναμική πραγματική οικονομική ανάπτυξη και σε αύξηση των εγχώριων εισοδημάτων και να εξασφαλίσει την οριστική έξοδό της από την κρίση –με παραγωγική εργασία (αντί για βόλεμα στο Δημόσιο), με καλύτερη οργάνωση και επιχειρηματικότητα (αντί για κυνήγι επιδοτήσεων, νομοθετημένων από το κράτος κλειστών επαγγελμάτων και υποχρεωτικών ποσοστών κέρδους, μη ανταγωνιστικών κρατικών προμηθειών, κ.α.), και με την εκμετάλλευση των σημαντικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας. Επίσης, αποτρέπεται οριστικά η διολίσθηση της Ελλάδας σε μία κατάσταση ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας, δηλαδή σε μία κατάσταση εκ βάθρων διασάλευσης κάθε βασικού  θεσμού λειτουργίας της κοινωνίας και της οικονομίας της χώρας, εξόδου από το ευρώ και καταποντισμού της αγοραστικής αξίας των εισοδημάτων και των αποταμιεύσεων, κυρίως των εργαζομένων και των συνταξιούχων, και εκμετάλλευσης των οικονομικών, επιχειρηματικών και γενικότερων δυσκολιών των ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Σημειώνεται ότι οι όροι που συνοδεύουν το πρόγραμμα και περιλαμβάνονται στο νέο Μνημόνιο Συνεννόησης είναι εν πολλοίς αυτονόητες ρυθμίσεις που αντιμετωπίζουν με αποτελεσματικότητα τις αγκυλώσεις και δυσλειτουργίες και επιτρέπουν την βιωσιμότητα ανακάμψεως της ελληνικής οικονομίας μόλις διαμορφωθούν συνθήκες αυτοδυνάμου αναπτύξεως. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Μνημόνιο αποτελεί βεβαίως αναγκαία, αλλά όχι και ικανή συνθήκη για να βγει η χώρα το ταχύτερο δυνατόν από την κρίση, την ύφεση και την μιζέρια. Απαιτούνται πρωτοβουλίες αναπτυξιακού περιεχομένου, που στην παρούσα συγκυρία εστιάζονται σε δύο τομείς: επενδύσεις και χρηματοδότηση.

Στις επενδύσεις μπορούν να συνεισφέρουν οι ιδιωτικοποιήσεις, με παράλληλη δημοπράτηση μεγάλων επενδυτικών έργων στο επίπεδο της λιμενικής οικονομίας, της ενέργειας και του τουρισμού. Αν την ίδια στιγμή αξιοποιηθούν και τα 14 δισεκατ. ευρώ των ευρωπαϊκών Ταμείων για έργα υποδομών, είναι πολύ πιθανόν η Ελλάδα να προσελκύσει και ξένες άμεσες επενδύσεις.

Όμως, ταυτοχρόνως, τονίζει το Δελτίο της Alpha Bank, είναι απαραίτητη και η επανεκκίνηση της τραπεζικής χρηματοδότησης, για να μπορέσουν οι ελληνικές επιχειρήσεις (και τα νοικοκυριά) να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι δυνατό να γίνει με παρεμβάσεις στην λειτουργική και διοικητική αυτοδυναμία των τραπεζών για να διοχετεύσουν ρευστότητα στην αγορά, ανεξαρτήτως τήρησης ή μη των κανόνων χρηστής ανάληψης πιστωτικών κινδύνων. Δεν είναι οι τράπεζες αυτές που εμποδίζουν σήμερα τα προγράμματα του αναπτυξιακού νόμου ή του ΕΣΠΑ, ενώ και η ανακεφαλαιοποίησή τους δεν πρόκειται από μόνη της να αλλάξει το επίπεδο ρευστότητος στην αγορά. Αυτό που απαιτείται πρωτίστως είναι η επανάκαμψη των τραπεζικών καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα και η αναθεώρηση των ασφυκτικών χρονικών περιθωρίων για την αναπλήρωση των κεφαλαίων σε μία περίοδο που πάρα πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες θα προχωρήσουν σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.

Με άλλα λόγια, η βελτίωση της ρευστότητος και η καταπολέμηση της ανεργίας προϋποθέτουν άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία, από την οποία τα δύο τελευταία χρόνια διέρρευσαν πάνω από 65 δισεκατ. ευρώ καταθέσεις. Διέρρευσε, δηλαδή, μία σημαντική δύναμη πυρός, η οποία μπορεί να επανασυσταθεί.