Ο πρώην υποψήφιος για την προεδρία των ΗΠΑ Τζον Μακέιν ζήτησε την επέμβαση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στο πλαίσιο σχεδίου ψηφίσματος, το οποίο θα υιοθετηθεί από το συμβούλιο του ΟΗΕ. “Ο τερματισμός των επιχειρήσεων στη Λιβυή βοηθά προς αυτή την κατεύθυνση”, δήλωσε ο ίδιος πριν από λίγες ημέρες στο πρακτορείο Reuters.

Ωστόσο, μέχρι τώρα κάτι τέτοιο δεν δείχνει εφικτό, αλλά ούτε υπάρχουν δυνάμεις πρόθυμες να το επιδιώξουν. Απόδειξη αποτελεί το -σπάνιο- διπλό βέτο Ρωσίας και Κίνας στο σχέδιο απόφασης του Συμβούλιου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο καταδίκαζε τη βίαιη καταστολή των αντικυβερνητικών από το Συριακό καθεστώς.

Οι διαμαρτυρίες στη Λιβύη και στη Συρία είχαν από την αρχή, λίγο πολύ, τον ίδιο χαρακτήρα: μαζικές διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης, με αίτημα την παραίτηση του ηγέτη. Οι ηγέτες  και των δύο χωρών απάντησαν με παρόμοιους τρόπους: χρήση βίας, που οδήγησε σε αιματηρή καταστολή των αμάχων. Αλλά, αργότερα, οι διαμαρτυρίες στις δυο χώρες ακολούθησαν διαφορετική πορεία. Το αποτέλεσμα ήταν ο Μουαμάρ Καντάφι να έχει ανατραπεί (και εκτελεστεί) και τον ΟΗΕ να έχει αναγνωρίσει το Μεταβατικό Εθνικό Συμβούλιο στη Λιβύη, ενώ, αντίθετα, ο Άσαντ να εξακολουθεί να διατηρεί τη θέση και τη δύναμή του. Βέβαια, η δυναμική της εσωτερικής πολιτικής της Συρίας και της ευρύτερης περιοχής είναι αρκετά ιδιόμορφη και διαφέρει από την Λιβύη. Και στην περίπτωση αυτή υπήρξαν διαφωνίες σχετικά με την φύση των ψηφισμάτων κατά της Λιβύης, αλλά η Κίνα και η Ρωσία ουδέποτε στάθηκαν εμπόδιο στην εντολή των Ηνωμένων Εθνών. Αντίθετα επέλεξαν να απέχουν όπως η Βραζιλία, η Νότια Αφρική και η Ινδία.

Η Λιβύη παραπέμφθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, αλλά ο δισταγμός είναι προφανής για την Συρία. Ο αραβικός σύνδεσμος είχε ζητήσει από τη διεθνή κοινότητα να θεσπίσει «no fly zone» πάνω από τη Λιβύη, ενώ έχει εκφράσει την αντίθεσή του, με οποιαδήποτε χρήση βίας κατά της Συρίας.

Από το άλλο μέρος, η Τουρκία σκληραίνει τη στάση της σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, αλλά εξακολουθεί να μην εφαρμόζει τις κυρώσεις στον οικονομικό τομέα κατά της Συρίας,  καθώς προφανώς θα έχει αρνητικές συνέπειες και για την τουρκική οικονομία. Αν και από τουρκικής πλευράς συνεχίζεται η διατύπωση σκληρών εκφράσεων προς το καθεστώς της Συρίας, αυτές δεν δυσκολεύουν ιδιαίτερα τα μέλη της Συριακής κυβέρνησης. Η μόνη “μη φιλική” πράξη στην οποία προέβησαν οι Τούρκοι ήταν η άδεια εγκατάστασης της ηγεσίας της επανάστασης σε τουρκικό έδαφος. Πιο ανατολικά, το Ιράν από την αρχή έχει απορρίψει μονολεκτικά τις όποιες κυρώσεις.

Πού οφείλονται οι διαφορές μεταξύ των περιπτώσεων Συρίας και Λιβύης; Σύμφωνα με αναλυτές, παρόλο που η Συρία αποτελεί μόνιμη πηγή ανησυχίας για το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους προτιμάται το καθεστώς του Άσαντ. Η οικογένεια του Άσαντ έχει καθιερωθεί ως πιο κοσμοπολίτικη και μετριοπαθής, ενώ μια πιο φονταμενταλιστική και συντηρητική κυβέρνηση στη Συρία, θα ήταν σίγουρα λιγότερο βολική για το Ισραήλ. Τα σύνορα Συρίας-Ισραήλ παρέμειναν σχετικά ειρηνικά κατά την περίοδο διακυβέρνησης Άσαντ. Ακόμη, η οικογένεια του Άσαντ είναι Αλλαουίτες (αίρεση των σιιτών), που είναι ένας λόγος για τον οποίο το Ιράν αποτελεί σταθερή περιφερειακή σύμμαχο του Άσαντ από την επανάσταση του 1979. Κατά συνέπεια η ανατροπή του Άσαντ θα ήταν τεράστιο πλήγμα για το Ιρανικό καθεστώς. Τόσο το Ιράν όσο και η Συρία έχουν καλές σχέσεις με τη Χεζμπολλά στο Λίβανο. Το Ιράν αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ως «ηγέτη» της σιιτικής περιοχής, φιλοδοξώντας να αποκτήσει κυρίαρχο ρόλο.  Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση πιθανόν να αποσταθεροποιήσει την περιοχή και να επηρεάσει τις γειτονικές χώρες Ιράκ, Μπαχρέιν, Σαουδική Αραβία.

Επιπλέον, η αντιπολίτευση στη Λιβύη έσπευσε να οργανώσει ισχυρή δομημένη ένοπλη αντίσταση, η οποία ενισχύθηκε από τους βομβαρδισμούς των δυνάμεων του ΝΑΤΟ και τις στρατιωτικές συμβουλές του, ενώ οι δυνάμεις αντίστασης στη Συρία είναι ακόμα διχασμένες. Μέχρι τώρα, οι διαμαρτυρίες τους είναι ειρηνικές, ενώ κυριαρχούν οι διαφωνίες για το αν, τελικά, θα πρέπει να εξοπλίσουν την επανάσταση. Από το άλλο μέρος, στους αντάρτες της Λιβύης είχαν προσχωρήσει στρατιωτικοί, μέλη των δυνάμεων ασφαλείας, υπουργοί και άλλοι, ενώ στη Συρία ο Άσαντ κατάφερε να κρατήσει στον έλεγχό του τις ένοπλες δυνάμεις, δρώντας με ταχύτητα κατά των διαδηλωτών. Ακόμη, η Συριακή διασπορά, που έχει διαμορφώσει το Εθνικό Μεταβατικό Συμβούλιο της χώρας πλήττεται από εσωτερικές διαφωνίες.

Ο Καντάφι έχασε το μεγαλύτερο μέρος των υποστηρικτών του, με εξαίρεση μια φυλετική ομάδα με την οποία είχαν μακροχρόνιες σχέσεις. Ο Άσαντ όμως έχει ακόμα πολλούς υποστηρικτές, μεταξύ αυτών και επιχειρηματίες στη Δαμασκό. Δεν υπάρχουν αποστάτες από τις δυνάμεις ασφαλείας του. Οι Συριακές ένοπλες δυνάμεις του κατά κύριο λόγο στελεχώνονται από Αλλαουίτες (7% του πληθυσμού, που στην πλειονότητά του είναι Σουνίτες). Η προοπτική πτώσης του καθεστώτος Άσαντ φοβίζει τους Αλλαουίτες που θεωρούν βέβαιο ότι θα αφανιστούν.

Τέλος, η Λιβύη κατατάσσεται πολύ υψηλότερα στη παραγωγή πετρελαίου από την Συρία. Οι εξαγωγές πετρελαίου αντιστοιχούν σε πάνω από 60% των συνολικών εξαγωγών της χώρας, ποσοστό το οποίο μειώνεται λόγω των τεχνολογικών περιορισμών και της εξάντλησης πόρων. Έτσι το διεθνές ενδιαφέρον για την Συρία είναι περισσότερο πολιτικό παρά οικονομικό. Εκεί οφείλεται και η απροθυμία της Δύσης για ανατροπή του Άσαντ, με την αντιπολίτευση να υπολείπεται σε συναίνεση, ηγεσία και στρατηγική.

Επιμέλεια: J.J.

Two days after the international coalition has launched a military strike against Gaddafi forces in what is being called operation “Odyssey Dawn”, Gadaffi vows to defeat any foreigners interfering even as himself attacks the Libyan people with artillery. In a speech on Sunday, his second since the air raids began and during which he never appeared on screen, Gaddafi promised to a “long war”.

But now comes the hard part. As the world is monitoring closely the upshots of the UNSC’s fly zone in order to stop the deviances of the fierce dictator, western military planners conduct battle-damage assessments and launch further strikes after unleashing more than 130 cruise missiles and waves of air strikes, analysts cautioned against expecting an easy or fast result. How successful can this military action be?

As Aljazeera points out, air power is overrated, as the US learned rather painfully in Afghanistan and Iraq. Meanwhile, taking steps imposing a no-fly zone put the coalition at a divergence with the Arab League, though the Arab League made itself no move to impose it. “This is the beginning of the war; Gaddafi’s primary capabilities are conventional armour and particularly artillery. Destroying his air force will not by itself win the war,” head of STRAFOR George Friedman told Reuters, “The war in on the ground.

Gaddafi’s main avenue of attacks is via artillery and ground forces. First strikes halted the advance of Gaddafi’s forces on Benghazi and targeted Libyan air defences to give western warplanes control of the strikes, but there have been no gains on the ground. As the operation continues and becomes for complex, there is a high risk that western forces could cause casualties among the civilians they have “promised” to protect. A similar case has been the imposition of a no-fly zone on Iraq which did little to overthrow Saddam Hussein regime, but it surely resulted in the deaths of thousands of civilians.

On the other hand, the recently formed opposition council based out of Benghazi — the same group that is leading the calls from eastern Libya for foreign airstrikes against Gaddafi’s air force — has explicitly warned against any military intervention involving troops on the ground. “The committee rejects foreign troops on the ground but we encourage the aerial bombardment of Gaddafi’s arms,” Ahmed El Hasi a spokesman for the 17 February Opposition Coalition said in Benghazi.

On the ground and at sea, Gaddafi’s better trained, paid and armed troops gain ground. They maintain control of the west and much of the center of the country, and from their frontline at Ajdabiya, the gateway to Benghazi, continue to cast a shadow over the rebel’s eastern holdings and the southern huge oil regions. For their part, the rebels, are hoping of a more even fight, might use the reduced threat of aerial bombardment to multiply their efforts to march on Tripoli. Far from ending the conflict, the no-fly zone might extend the ground war amongst the oil installations and along packed down desert lines.

With or without foreign intervention, Libya’s faith remains unpredictable.

Επιμέλεια: J.J.

Κάποιοι αναλυτές ισχυρίζονται ότι η λαϊκή εξέγερση στην Τυνησία οφείλεται σε οικονομικούς λόγους, κυρίως δε στην ακρίβεια, την ανεργία και τον πάντα αυξημένο πληθωρισμό. Η ερμηνεία αυτή είναι σχετική. Διότι η τυνησιακή οικονομία δεν ήταν και δεν είναι από τις πιο αδύναμες στην βόρειο Αφρική. Αντιθέτως, ήταν η ταχύτερα αναπτυσσόμενη και με κάποιες προσπάθειες θα μπορούσε πολύ σύντομα να πετύχει καλύτερες επιδόσεις.

Όχι. Το πρόβλημα της Τυνησίας είναι πρωτίστως πολιτικό. Οι νέοι της χώρας αυτής, που αντιπροσωπεύουν το 50% του πληθυσμού της, ξεσηκώθηκαν κατά της δικτατορίας. Από το 1956 που έγινε ανεξάρτητη, η Τυνησία γνώρισε δύο προέδρους: τον Χαμπίμπ Μπουργκίμπα, που ηγήθηκε της ανεξαρτησίας της χώρας από την Γαλλία, και τον Μπεν Αλί ο οποίος, ανατρέποντας τον Μπουργκίμπατ ο 1987, παρέμεινε στην εξουσία μέχρι την 14η Ιανουαρίου 2011.

Το καθεστώς Μπεν Αλί στην αρχή επικαλείτο την δημοκρατία, αλλά γρήγορα έδειξε τις προθέσεις του. Από το 1990 και μετά, στο όνομα της καταπολέμησης του ισλαμισμού, εγκατέστησε μία εξόχως αυταρχική δικτατορία, ενισχύοντας την συμμετοχή του ιδρυθέντος από τον Χ. Μπουργκίμπα κόμματος του Συνταγματικού Δημοκρατικού Συναγερμού (RDC) σε όλες τις αρθρώσεις του κράτους και της κοινωνίας. Υπό αυτή την έννοια, σε μία χώρα χωρίς ελευθερία του τύπου, με διαδικτυακή λογοκρισία και με μία συμβολική αντιπολίτευση σε ένα αδύναμο Κοινοβούλιο, ο τίτλος του κυβερνώντος κόμματος ήταν εξοργιστικά κυνικός.

Από την άλλη πλευρά, η προσωπολατρεία συμβάδιζε με την βαθειά βιαιότητα και διαφθορά του καθεστώτος, το οποίο είχε εξουδετερώσει στο εσωτερικό κάθε αντιπολιτευτική δύναμη. Κορυφαία έκφραση αυτής της διαφθοράς ήταν η σύζυγος του Τυνήσιου δικτάτορα, η Λεϊλά Τραμπελσί, η οικογένεια της οποίας ήλεγχε τα πάντα στην οικονομία. Τράπεζες, δημόσιες επιχειρήσεις, ταμιευτήρια και κρατικές προμήθειες βρίσκονταν στα χέρια της προεδρικής συζύγου, η οποία μία ή δύο φορές τον μήνα πήγαινε με το προεδρικό αεροπλάνο για ψώνια και άλλα τινα στην Ελβετία.

Ωστόσο, το προκλητικό αυτό καθεστώς ήταν ανθεκτικό γιατί οι Τυνήσιοι είχαν τον φόβο του Ισλάμ και τους επηρέαζαν τα αιματηρά γεγονότα στην γειτονική τους Αλγερία. Παρόλα αυτά, ως φαίνεται, το καζάνι έβραζε. Έτσι, όταν ένας μικροπωλητής, ο Μουχαμέτ Μπουαζιζί, αυτοπυρπολήθηκε γιατί η αστυνομία κατέστρεψε την αυτοσχέδια εγκατάστασή του πωλήσεως λαχανικών επειδή δεν είχε άδεια, η έκρηξη που σημειώθηκε άρχισε να παίρνει τεράστιες διαστάσεις. Με αφετηρία την πόλη Σίντι Μπουζίντ ξεκίνησαν από την 17η Δεκεμβρίου 2010 μαζικές διαδηλώσεις, οι οποίες ναι μεν έδιωξαν τον Μπεν Αλί και το περιβάλλον του –που είχε προλάβει να στείλει στο εξωτερικό 6 δισεκατ. δολλάρια– πλην όμως, για την ώρα τουλάχιστον, οι δομές του καθεστώτος είναι πάντα υπαρκτές στην χώρα.

Το ερώτημα που τίθεται είναι τί θα γίνει στην συνέχεια. Η υπό τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου προσωρινή κυβέρνηση περιλαμβάνει μόνον τρεις υπουργούς από την αντιπολίτευση, ενώ στα ζωτικά υπουργεία βρίσκονται τα ίδια άτομα και επί Μπεν Αλί, με πρωθυπουργό τον κ. Μωχάμεντ Γκανουσί. Ένα άλλο, πιο σοβαρό, ερώτημα είναι αυτό των επιπτώσεων που η τυνησιακή επανάσταση θα έχει στις άλλες αραβικές χώρες και τα επίσης αυταρχικά καθεστώτα τους.

Αίγυπτος, Συρία, Λιβύη, Μαρόκο, Αλγερία, Ιορδανία και χώρες του Κόλπου είναι δικτατορίες, ορισμένες από τις οποίες έχουν στο εσωτερικό τους ισχυρά ισλαμικά κινήματα. Τί μπορεί να συμβεί λοιπόν στις χώρες αυτές και ποια θα είναι η στάση της Δύσης απέναντί τους; Στην περίπτωση της Τυνησίας, όπου η ισλαμική αντιπολίτευση είναι ισχνή, η Δύση κατεδίκασε το καθεστώς Μπεν Αλί και η Γαλλία ειδικότερα αρνήθηκε να δεχθεί στο έδαφός της τον εκδιωχθέντα από τον λαό δικτάτορα. Αν όμως παρόμοια φαινόμενα σημειωθούν για παράδειγμα στην Αίγυπτο ή στην Συρία, ποια θα είναι η δυτική στάση;

Ένα άλλο ερώτημα που επίσης τίθεται είναι αυτό των δυνατοτήτων που έχουν οι αραβικές χώρες να εξελιχθούν σε δημοκρατίες –ιδιαίτερα δε όταν στο εσωτερικό τους υπάρχει η πίεση του φανατικού Ισλάμ. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι εξελίξεις στην Τυνησία απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή και το ίδιο ισχύει με τις επιπτώσεις τους στον υπόλοιπο αραβικό κόσμο.