Η σκληρή λιτότητα ενθαρρύνει τον λαϊκιστικό λόγο και μάλιστα στη χυδαία του εκδοχή. Οι λαϊκιστές αντλούν την ισχύ τους από ένα διαχρονικό μοτίβο που διαπερνά τον δημόσιο βίο. Κύρια στοιχεία του είναι ο μανιχαϊσμός, η συνωμοσιολογία, ο φατριασμός, η θυματοποίηση.

Δεν είναι όμως το μόνο είδος λόγου. Αναπτύσσεται παράλληλα κι ένας αναστοχαστικός λόγος, ο οποίος προσεγγίζει την κρίση όχι θρηνητικά-λαϊκιστικά, αλλά ανα-θεωρητικά. Η χρεοκοπία αποκαλύπτει όλα εκείνα που διαισθητικά γνωρίζαμε αλλά απωθούσαμε: τη σαθρότητα των θεσμών μας, την ανεπάρκεια των ηγετών μας, τη φαυλότητα των πρακτικών μας (σε όλα τα επίπεδα).

Οι πλείστοι πολιτικοί εκφράζουν αμήχανα και τα δύο είδη λόγου ταυτοχρόνως, επιτείνοντας τη σύγχυση: απουσιάζει η διαύγεια του συμβολισμού. Μιλάνε λ.χ. για «αξιοκρατία», αλλά προκρίνουν την κομματική φατρία: «[Θέλουμε την] Ελλάδα της αξιοκρατίας, όχι της κυριαρχίας των “ημετέρων” και των “κυκλωμάτων”» είπε σε πρόσφατη συνέντευξή του ο πρωθυπουργός. Αυτό δεν τον εμπόδισε, ωστόσο, να διορίσει τους «κολλητούς» του από τη Μεσσηνία επικεφαλής σημαντικών δημοσίων οργανισμών!

Οπως συνήθως συμβαίνει σε περιόδους μεγάλων μεταβολών, οι δυνάμεις της παρακμής αναγκάζονται επιφανειακά να συμμορφωθούν με τη νέα πραγματικότητα. Οι βαθύτερες προτιμήσεις τους, όμως, δεν κρύβονται. Σε μια ώριμη δημοκρατία λ.χ. η οριστική καταδίκη του περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας κ. Ψωμιάδη για παράβαση καθήκοντος (και η συνακόλουθη έκπτωσή του από το αξίωμα), θα τον παρέδιδε στη γενική καταισχύνη και θα αρκούσε για την αυτόματη διαγραφή από το κόμμα του. Οχι όμως στη μετα-οθωμανική μας κουλτούρα!

Αντί μεταμέλειας ή έστω συστολής, ο κ. Ψωμιάδης δήλωσε κουτσαβάκικα: «Δεν είμαι έκπτωτος, είμαι νικητής στη συνείδηση του ελληνικού λαού». Η Ν.Δ. σιωπά. Μόλις πέρυσι ο κ. Σαμαράς είχε χρίσει τον κ. Ψωμιάδη επικεφαλής του προεκλογικού αγώνα της Ν.Δ. στη Β. Ελλάδα, παρά την υφιστάμενη πρωτοβάθμια καταδίκη του. Ο δε «γαλάζιος» διάδοχος του έκπτωτου περιφερειάρχη, ο κ. Τζιτζικώστας, δήλωσε μετά την εκλογή του: «Είμαστε εδώ εξαιτίας μιας άδικης απόφασης. Είμαστε δίπλα του, είμαστε η συνέχεια του έργου του». Μετάφραση: Είμαστε αμετανόητοι! Στα παλιά μας τα παπούτσια τι αποφασίζει ο Αρειος Πάγος! Η φατρία είναι πάνω απ’ όλα! Μετά απ’ αυτό, γιατί να σεβαστεί τον νόμο ο τραμπούκος απεργός ή ο αυθαίρετος καταληψίας;

Η χρεοκοπία μεταβάλλει το κυρίαρχο λεξιλόγιο. Παράλληλα με την ένταση του λαϊκισμού, αναδύεται ένας νέος ηθικοπολιτικός λόγος, η εκφορά του οποίου δεν θεωρείται πλέον εκκεντρική: η χρεοκοπία επανανομιμοποιεί την ηθική της ευθύνης. Οχι μόνο νιώθουμε ότι τα «κοινά» μας αφορούν προσωπικά, αλλά ότι ο ηθικοπολιτικός λόγος βρίσκει, όλο και περισσότερο, ευήκοα ώτα.

Δείτε πώς υπερασπίζεται τη θαρραλέα πράξη της η κοινωνική λειτουργός που κατήγγειλε πέρυσι στις Αρχές γιατρό επαρχιακού νοσοκομείου ότι ζήτησε «φακελάκι» από ανάπηρο ασθενή που είχε υπό την επιμέλειά της: «Το χρωστάω στην πατρίδα, αλλά και στο παιδί μου, να καταγγέλλω συμπεριφορές που μας έφτασαν στο σημείο που βρισκόμαστε σήμερα» («Εθνος», 12/1/13). Δεν επικαλείται απλώς τον επαγγελματισμό της, αλλά το χρέος της προς μια υπερβατική και συνάμα τόσο απτή αξία («η πατρίδα μου») και το μέλλον της («το παιδί μου»). Η χρεοκοπία εντείνει την ταύτιση του πολίτη με την «πόλιν». Το όραμα της ενάρετης συλλογικότητας νοηματοδοτεί τον ατομικό βίο: δεν είμαστε ακοινώνητοι ιδιώτες, έχουμε προσωπική ευθύνη για ό,τι συλλογικά μας συμβαίνει, λογοδοτούμε στις επόμενες γενιές!

Βεβαίως, ακόμα και σε συνθήκες πρωτοφανούς κρίσης, η ηθική-θεσμική εγρήγορση των ταγών δεν είναι αυτονόητη. Οι διαδικασίες του κράτους δικαίου δεν είναι μηχανικά συστήματα. Για να λειτουργούν καλά χρειάζονται τη ζωοποιό ενέργεια που παρέχει η ηθική της ευθύνης, όχι της συγκάλυψης. Οι πειθαρχικές διαδικασίες του ΕΣΥ για τον κατηγορούμενο γιατρό δεν ενεργοποιήθηκαν! Ο αρμόδιος ιατρικός σύλλογος σιώπησε. Δεν αντιλαμβάνονται όλοι την «πατρίδα» με τον ίδιο τρόπο…

Το μέλλον δεν είναι δεδομένο, τελεί πάντοτε υπό διαμόρφωση, μας θύμιζε ακούραστα ο νομπελίστας φυσικός Ιλια Πριγκοζίν. Περίοδοι κρίσης ρευστοποιούν τη φαινομενικώς συμπαγή πραγματικότητα και αναδεικνύουν την πλαστικότητά της. Συνειδητοποιούμε ότι συν-διαμορφώνουμε τη συλλογικότητα στην οποία μετέχουμε. Οι επιλογές μας δεν είναι ουδέτερες. Μπορούμε να μιμηθούμε τον Ψωμιάδη και τον Τζιτζικώστα ή την κοινωνική λειτουργό. Και θα έχουμε, ανάλογα με την επιλογή μας, την πατρίδα που μας αξίζει.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 20.1.2013

Παρόλα αυτά, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν πτοείται και, στην προσπάθειά της να καταλάβει την εξουσία, ασχημονεί με την πραγματικότητα και με την νοημοσύνη όσων κατοίκων στην χώρα αυτή επιμένουν να μαθαίνουν και να σκέπτονται. Αυτό είναι το συμπέρασμά μας από την συνέντευξη του επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου, μεταξύ άλλων, ετάχθη και υπέρ της διαφθοράς των δημοσίων υπαλλήλων στο μέτρο που αυτοί κρίνουν ότι «δεν έχουν αξιοπρεπή εισοδήματα». Από την άλλη πλευρά, ο κ. Αλέξης Τσίπρας δήλωσε ότι είναι «φιλοευρωπαίος», πλην όμως «οραματίζεται» μιαν άλλη Ευρώπη. Διαφορετική από αυτήν που οικοδομήθηκε τα 55 τελευταία χρόνια, με βάση την ιστορική Συνθήκη της Ρώμης το 1957. Δεν διευκρίνισε, ωστόσο, ποια θα είναι η «δική του Ευρώπη» και με ποιον τρόπο θα την προωθήσει στους 27 λαούς που συνθέτουν την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολύ φοβούμεθα ότι ο κ. Αλ.Τσίπρας δημαγωγεί χωρίς αιδώ και άρα χωρίς συγκράτηση. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η κατάληψη της εξουσίας και, αν αυτό συμβεί, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιον ότι η Ελλάδα θα βρεθεί και εκτό Ευρώπης αλλά και εκτός δημοκρατίας…

Χαριτωμένο και περιεκτικό είναι πάνω στο θέμα αυτό το άρθρο του Μιχάλη Τσιντσίνη στην εφημερίδα «Τα Νέα» της 3ης Σεπτεμβρίου, υπό τον τίτλο «Ο καλύτερος φίλος της Ευρώπης». Γράφει ο αρθρογράφος στην στήλη Προβολές:

«Είναι μια κόλαση. Ένας μηχανισμός «μονεταριστικός» και «νεοφιλελεύθερος». Το εγχείρημα της ολοκλήρωσής του δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απόπειρα της Γερμανίας να επιβάλει την ηγεμονία της. Η Ευρώπη είναι μια εφιαλτική Γερμανώπη (sic).

»Έτσι βλέπει την Ευρώπη ο Αλέξης Τσίπρας. Σαν μια απάνθρωπη καπιταλιστική δυστοπία. Σαν μια μαφιόζικη συμμορία όπου ο ισχυρός (η Μέρκελ) εκβιάζει τον αδύναμο (τους Έλληνες πολιτικούς) κραδαίνοντας την κατάθεση του Χριστοφοράκου –στην οποία αποδίδεται μυστικιστική δύναμη, εφάμιλλη των πρωτοκόλλων της Σιών. Και όμως. Αυτή η ανάγνωση της Ευρώπης δεν εμποδίζει τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης να δηλώνει ταυτόχρονα φιλοευρωπαίος. Και μάλιστα, η πιο φιλοευρωπαϊκή δύναμη στην Ευρώπη.

»Μην σας τρομάζει η αντίφαση. Ο πρόεδρος δεν είναι μαζοχιστής. Το σκεπτικό είναι απλό: Η Ευρώπη είναι ένα απεχθές σύστημα του οποίου θέλουμε να παραμείνουμε μέλη μόνο για να το ανατρέψουμε. Σαν τον κυνηγό που δηλώνει φιλόζωος ενώ διασκεδάζει σκοτώνοντας ζώα, έτσι και ο τσιπραϊκός φιλοευρωπαϊσμός προϋποθέτει την κατεδάφιση της Ευρώπης. Προϋποθέτει την σκέψη ότι αυτή η κοινότητα εθνών δεν θα ξεπεράσει τα υπαρξιακά της προβλήματα με την εμβάθυνση, αλλά με την εκθεμελίωση των θεσμών που την συγκρατούν. Η Δύση, λέει ο Τσίπρας, είναι ένα σύστημα που πάει κατά διαόλου. Το θέμα λοιπόν δεν είναι αν θα «ανήκομεν» σ’ αυτό.

»Το θέμα είναι ότι ο πρόεδρος δεν είναι απλώς φιλοευρωπαίος. Είναι αντιδυτικός φιλοευρωπαίος. Γι αυτό, όταν λέει ότι θέλει να μείνουμε στην Ευρώπη, το εννοεί μόνο γεωγραφικά. Θέλει να μείνουμε εδώ που είμαστε. Ανατολικά της Ευρώπης. Καθηλωμένοι».

Θα προσθέταμε ότι ο κ. Τσίπρας δεν θέλει μόνον να μείνουμε καθηλωμένοι. Θέλει να τελούμε και υπό καθεστώς διανοητικής αναπηρίας, γιατί μόνον έτσι θα δεχθούμε τον κ.Λαφαζάνη υπουργό Οικονομικών, τον κ. Στρατούλη υπουργό Προστασίας του Πολίτη και τον κ. Φωτόπουλο υπουργό Εργασίας! Το πρόβλημα με τις δημοκρατίες είναι ότι ξεχνούν ή αγνοούν τις τραγικές στιγμές της Ιστορίας και τα δράματα που ενδεχομένως κρύβουν…

Με άλλα λόγια ο κ. Καρατζαφέρης πρότεινε να κάνουμε δύο φορές τα μούτρα των Ευρωπαίων κρέας· αφενός να τους στερήσουμε την πολύτιμη παρουσία μας και αφετέρου να βοηθήσουμε να πάνε στην Ευρώπη (στη θέση μας;) άλλοι μελαψοί. Ελα, όμως, που τα ταξιδιωτικά έγγραφα έχουν αξία στα σύνορα μόνο αν συμμετέχουμε στον χώρο Σένγκεν. Με άλλα λόγια η διπλή πρόταση του κ. Καρατζαφέρη αυτοαναιρείται. Χωρίς συνθήκη τα ταξιδιωτικά έγγραφα που θα τους δώσουμε είναι σαν κι αυτά που κατέστρεψαν πριν μπουν στην Ελλάδα: άχρηστα. Εκτός αν ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ προτείνει να τους ελληνοποιήσουμε, για να έχουν ελληνικά διαβατήρια.

Η δήλωση αυτή είναι ίσως η κορυφή του παγόβουνου του διαλόγου α λα «τρία πουλάκια κάθονται…» που γίνεται για όλα τα θέματα στην Ελλάδα. Αντίστοιχη είναι και η ανακοίνωση κ. Νίκου Χουντή που, μάλιστα, τιτλοφορείται “ΣΕΙΣΜΟΣ!! Ομολογία τρόικας: Σκοπός είναι οι μισθοί και οι συντάξεις στην Ελλάδα να φτάσουν σε επίπεδα Βουλγαρίας και Ρουμανίας (150 ευρώ τον μήνα) – Απαντήσεις της τρόικας σε Νίκο Χουντή”. Ο ευρωβουλευτής του Συνασπισμού μάς πληροφορεί ότι “στην κοινή συνεδρίαση των Επιτροπών Οικονομικών και Απασχόλησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου οι εκπρόσωποι της τρόικας, (Ολι Ρεν, Γιοργκ Ασμουσεν και Πόουλ Τόμσεν, απαντώντας σε ερώτηση του ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ, Νίκου Χουντή, αφού ομολόγησαν την παταγώδη αποτυχία του Μνημονίου μέχρι σήμερα, παραδέχθηκαν ότι σκοπός του είναι οι μισθοί και οι συντάξεις στην Ελλάδα να φτάσουν σε επίπεδα Βουλγαρίας και Ρουμανίας, δηλαδή στο επίπεδο των 150 ευρώ τον μήνα”.

Πραγματικά είναι τρομακτικό, αλλά από τα βίντεο που παραθέτει μαζί με την ανακοίνωσή του ο κ. Χουντής δεν προκύπτει κάτι τέτοιο. Οι κ. Ολι Ρεν, Γιοργκ Ασμουσεν και Πόουλ Τόμσεν εξηγούν ότι το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της χώρας οδήγησε στη μείωση των μισθών και επισημαίνουν την έλλειψη διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που μπορεί να μάς αναγκάσει σε περαιτέρω μείωση μισθών· είμαστε δεν είμαστε στο Μνημόνιο. Ο κ. Ολι Ρεν αναφέρει ότι υπάρχει κίνδυνος για τη χώρα “αν δεν προχωρήσουν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στις υπηρεσίες και στις αγορές για να αυξηθεί ο ανταγωνισμός και η παραγωγικότητα”. Ο κ. Τόμσεν λέει ξεκάθαρα το λογικό: “Ή θα γίνει πιο παραγωγική η Ελλάδα ή θα μειωθούν περαιτέρω οι μισθοί”.

Δυστυχώς, για εμάς, χωρίς τις μεταρρυθμίσεις οι μισθοί Βουλγαρίας-Ρουμανίας μπορεί στο μέλλον να είναι ελκυστικοί. Υπάρχει και η Ζιμπάμπουε με 350 ευρώ κατά κεφαλήν εισόδημα τον χρόνο. Στην οικονομία ένα είναι σίγουρο: η κατανάλωση πάντα φτάνει στα επίπεδα παραγωγής. Γι’ αυτό όλοι προσπαθούν να αυξήσουν την παραγωγή αντί να κλαίνε για τη χαμένη κατανάλωση. Πλην εκείνων που αντιδρούν στις μεταρρυθμίσεις και μετά καταγγέλλουν γιατί πέφτουν οι μισθοί.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.3.2012

Έτσι, σε μία χώρα 11 εκατομμυρίων κατοίκων η οποία χρωστά 360 δισεκατ. ευρώ, βοηθήθηκε με άλλα 230 δισεκατ. ευρώ και τής χαρίστηκαν 110 δισεκατ. ευρώ, σημαντικό μέρος του πληθυσμού της υβρίζει τους δανειστές και συμπαραστάτες, ζητώντας και τα ρέστα. Αυτό συμβαίνει δε την ώρα που τα 360 δισεκατ. ευρώ βοήθεια προς την Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων αντιπροσωπεύουν δέκα φορές την δυτική βοήθεια προς 700 εκατομμύρια πεινασμένους της Αφρικής! Αυτή είναι μία θλιβερή και οδυνηρή για τους πεινασμένους πραγματικότητα, την οποία βεβαίως οι όμορφες “προοδευτικές” ψυχές στην Ελλάδα προσποιούνται ότι αγνοούν. Αυτή είναι η κατάντια τους.

Κατά τα λοιπά, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται στο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, η αναδιάρθρωση του ελληνικού δημοσίου χρέους –παρά τις Κασσάνδρες– συνιστά μία εξαιρετική εξέλιξη για το ελληνικό Δημόσιο, αλλά όχι για τους μετόχους των ελληνικών τραπεζών οι οποίοι, χωρίς οι ίδιοι να φέρουν οποιαδήποτε ευθύνη, καλούνται να επωμισθούν ζημιές δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Θα πρέπει δε να υπογραμμισθεί ιδιαιτέρως ότι βασική αιτία των ζημιών αυτών ήταν η τοποθέτηση, εκ μέρους των τραπεζών, μέρους της ιδιωτικής αποταμίευσης που διαχειρίζονται σε ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου ή σε δάνεια δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου, όπως επέβαλλαν οι κανόνες χρηστής διαχείρισης –σύμφωνα με τους οποίους τα κρατικά ομόλογα και οι κρατικές εγγυήσεις αξιολογούνται ως επενδύσεις μηδενικού κινδύνου.

Από την άλλη πλευρά, οι υβρίζοντες τους δανειστές μας θα πρέπει να πληροφορηθούν ότι σε αυτή την κρίσιμη για την χώρα μας συγκυρία, οι φορολογούμενοι άλλων κρατών μελών της ευρωζώνης αναλαμβάνουν μεγάλα βάρη για να βοηθηθεί η Ελλάδα. Η αλληλεγγύη αυτή εκφράζεται με την διαγραφή μέρους του χρέους, κατά 110 δισεκατ. ευρώ, την επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής κατά 11 έως 30 έτη, την δεκαετή περίοδο χάριτος στην πληρωμή χρεολυσίων, τα χαμηλότερα επιτόκια δανεισμού στα διακρατικά δάνεια (μείωση του περιθωρίου σε 150 μονάδες βάσης, από 200 και 300 μονάδες βάσης μέχρι σήμερα), μείωση του επιτοκίου στα νέα ελληνικά ομόλογα κάτω από το επιτόκιο της αγοράς, στο 2% μέχρι το 2015 και 3% από το 2015 έως το 2020, την μεταφορά κερδών που σχετίζονται με την διακράτηση ελληνικών ομολόγων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες του ευρωσυστήματος, καθώς, βεβαίως, και την παροχή πόρων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας σημαντικού ύψους για να καλυφθούν τα δημοσιονομικά ελλείμματα του ελληνικού κράτους τα επόμενα χρόνια, μέχρι να ορθοποδήσει η χώρα.

Οποιαδήποτε άλλη μικρόψυχη θεώρηση των πραγμάτων δεν συνάδει με την κρισιμότητα της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε, ενώ η τήρηση των όρων που συνοδεύουν το 2^ο ΠΧΣ είναι έτσι κι αλλιώς αναγκαία για την ανόρθωση της οικονομίας της χώρας μας. Είμαστε οι αποδέκτες των ωφελειών από την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους που έχει γίνει ποτέ. Δεν πρέπει να λησμονούμε μία “μικρή λεπτομέρεια”: Δεν μάς χρωστάει κανένας τίποτα. Εμείς χρωστάμε.

Είναι επίσης σημαντικό να υπογραμμισθεί ότι, πέρα από την απλόχερη οικονομική βοήθεια, με την απόφαση της 21^ης Φεβρουαρίου 2012 δίδεται στην Ελλάδα η δυνατότητα να επιταχύνει ως συγκροτημένη πολιτεία και ως πλήρως μέλος της ευρωζώνης την εφαρμογή του προγράμματός της για δημοσιονομική προσαρμογή, με καταπολέμηση της σπατάλης, της διαφθοράς και της ανεξέλεγκτης φοροδιαφυγής, καθώς και για εκ βάθρων διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ώστε να υπάρξει ουσιαστική, εις βάθος και μόνιμη βελτίωση του θεσμικού και οργανωτικού πλαισίου λειτουργίας της οικονομίας της.

Σαφώς δε η πρόοδος στους ανωτέρω τομείς είναι αναγκαία για να επανέλθει η χώρα μας σε δυναμική πραγματική οικονομική ανάπτυξη και σε αύξηση των εγχώριων εισοδημάτων και να εξασφαλίσει την οριστική έξοδό της από την κρίση –με παραγωγική εργασία (αντί για βόλεμα στο Δημόσιο), με καλύτερη οργάνωση και επιχειρηματικότητα (αντί για κυνήγι επιδοτήσεων, νομοθετημένων από το κράτος κλειστών επαγγελμάτων και υποχρεωτικών ποσοστών κέρδους, μη ανταγωνιστικών κρατικών προμηθειών, κ.α.), και με την εκμετάλλευση των σημαντικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας. Επίσης, αποτρέπεται οριστικά η διολίσθηση της Ελλάδας σε μία κατάσταση ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας, δηλαδή σε μία κατάσταση εκ βάθρων διασάλευσης κάθε βασικού  θεσμού λειτουργίας της κοινωνίας και της οικονομίας της χώρας, εξόδου από το ευρώ και καταποντισμού της αγοραστικής αξίας των εισοδημάτων και των αποταμιεύσεων, κυρίως των εργαζομένων και των συνταξιούχων, και εκμετάλλευσης των οικονομικών, επιχειρηματικών και γενικότερων δυσκολιών των ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Σημειώνεται ότι οι όροι που συνοδεύουν το πρόγραμμα και περιλαμβάνονται στο νέο Μνημόνιο Συνεννόησης είναι εν πολλοίς αυτονόητες ρυθμίσεις που αντιμετωπίζουν με αποτελεσματικότητα τις αγκυλώσεις και δυσλειτουργίες και επιτρέπουν την βιωσιμότητα ανακάμψεως της ελληνικής οικονομίας μόλις διαμορφωθούν συνθήκες αυτοδυνάμου αναπτύξεως. Υπό αυτές τις συνθήκες, το Μνημόνιο αποτελεί βεβαίως αναγκαία, αλλά όχι και ικανή συνθήκη για να βγει η χώρα το ταχύτερο δυνατόν από την κρίση, την ύφεση και την μιζέρια. Απαιτούνται πρωτοβουλίες αναπτυξιακού περιεχομένου, που στην παρούσα συγκυρία εστιάζονται σε δύο τομείς: επενδύσεις και χρηματοδότηση.

Στις επενδύσεις μπορούν να συνεισφέρουν οι ιδιωτικοποιήσεις, με παράλληλη δημοπράτηση μεγάλων επενδυτικών έργων στο επίπεδο της λιμενικής οικονομίας, της ενέργειας και του τουρισμού. Αν την ίδια στιγμή αξιοποιηθούν και τα 14 δισεκατ. ευρώ των ευρωπαϊκών Ταμείων για έργα υποδομών, είναι πολύ πιθανόν η Ελλάδα να προσελκύσει και ξένες άμεσες επενδύσεις.

Όμως, ταυτοχρόνως, τονίζει το Δελτίο της Alpha Bank, είναι απαραίτητη και η επανεκκίνηση της τραπεζικής χρηματοδότησης, για να μπορέσουν οι ελληνικές επιχειρήσεις (και τα νοικοκυριά) να αξιοποιήσουν τις ευκαιρίες που διαμορφώνονται. Αυτό, ωστόσο, δεν είναι δυνατό να γίνει με παρεμβάσεις στην λειτουργική και διοικητική αυτοδυναμία των τραπεζών για να διοχετεύσουν ρευστότητα στην αγορά, ανεξαρτήτως τήρησης ή μη των κανόνων χρηστής ανάληψης πιστωτικών κινδύνων. Δεν είναι οι τράπεζες αυτές που εμποδίζουν σήμερα τα προγράμματα του αναπτυξιακού νόμου ή του ΕΣΠΑ, ενώ και η ανακεφαλαιοποίησή τους δεν πρόκειται από μόνη της να αλλάξει το επίπεδο ρευστότητος στην αγορά. Αυτό που απαιτείται πρωτίστως είναι η επανάκαμψη των τραπεζικών καταθέσεων στο τραπεζικό σύστημα και η αναθεώρηση των ασφυκτικών χρονικών περιθωρίων για την αναπλήρωση των κεφαλαίων σε μία περίοδο που πάρα πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες θα προχωρήσουν σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.

Με άλλα λόγια, η βελτίωση της ρευστότητος και η καταπολέμηση της ανεργίας προϋποθέτουν άμεση αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία, από την οποία τα δύο τελευταία χρόνια διέρρευσαν πάνω από 65 δισεκατ. ευρώ καταθέσεις. Διέρρευσε, δηλαδή, μία σημαντική δύναμη πυρός, η οποία μπορεί να επανασυσταθεί.

“Τα μέσα ενημέρωσης αποτελούν ασφαλώς ισχυρή εξουσία (τη λεγόμενη τέταρτη) σε κάθε χώρα και η συμπεριφορά τους ενσταλάζει στο κοινό τους κοινωνικές αξίες, νοοτροπίες και συμπεριφορές που διαμορφώνουν καταλυτικά την κοινωνική και πολιτική ζωή. Παντού στον κόσμο, τα Μέσα έχουν σχεδόν αναπόφευκτες αδυναμίες. Η συνεισφορά τους όμως στην σημερινή ελληνική καταστροφή ξεπερνά τα συνήθη μέτρα και τις ευθύνες που θα τους καταλογίζονταν σε οποιαδήποτε άλλη δημοκρατική χώρα.

“Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με την σειρά. Ποιες είναι οι κύριες ελληνικές ιδιαιτερότητες του χώρου των ΜΜΕ; Η πιο σημαντική ίσως είναι η εξόχως προνομιακή θέση και μεταχείριση που είχαν επί δεκαετίες από το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Φθηνό χαρτί, υποχρεωτικές δημοσιεύσεις ισολογισμών, επιδότηση των ασφαλιστικών εισφορών των εργαζομένων τους εις βάρος τρίτων, δάνεια χωρίς τήρηση των τραπεζικών κριτηρίων, νόμιμη δυνατότητα “μαύρων” αφορολόγητων δαπανών, κ.α. Επιπλέον, ιδιαίτερη μεταχείριση προνομιούχων εργαζομένων σε αυτά, με ηγεμονικούς μισθούς και μεγάλη πολιτική επιρροή, κατά κανόνα “αγωνιστών” και “αντιιμπεριαλιστών” με πολλαπλές θέσεις σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, δημιουργία πλήθους αργομισθιών στα κρατικά και κρατικοδίαιτα ΜΜΕ (κρατική τηλεόραση και ραδιόφωνα, δημοτικά ραδιόφωνα, κομματικά ραδιόφωνα που χρηματοδοτούνταν μέσω των τεράστιων κομματικών επιχορηγήσεων και των θαλασσοδανείων των κομμάτων, κλπ.), έως δε και την διάθεση δωρεάν αστυνομικής προστασίας. Και φυσικά στον χώρο δεσπόζει το μέγα και διαρκές σκάνδαλο που ονομάζεται Κρατική Ραδιοτηλεόραση.

“Όλα αυτά όμως δεν έφταναν. Διότι η ανθρώπινη φύση έχει ισχυρή και τη βουλιμική πλευρά της. Στο τρίγωνο επιχειρηματίες-κομματικό κράτος-ΜΜΕ (αφεντικά και επιφανή “στελέχη”) κυκλοφόρησε και πολύ σκοτεινό και μαύρο χρήμα, που αφορούσε είτε την προώθηση πολιτικών προσώπων, είτε (κυρίως) τη δημοσιοποίηση ή αποσιώπηση υποθέσεων διαφθοράς (ανάλογα με τα συμφέροντα του κινούντος τα νήματα) –με το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του μαύρου αυτού χρήματος να καταλήγει, βεβαίως, ως αμοιβή για την αποσιώπηση μάλλον παρά για τη δημοσιοποίηση. Δεν είναι τυχαίο ότι η συγκάλυψη όλων των μεγάλων υποθέσεων διαφθοράς που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας έγινε και με την ανοχή των ισχυρών ΜΜΕ, οι σχέσεις των οποίων με τα κυκλώματα αυτά ουδέποτε έχουν διερευνηθεί σε βάθος από κανέναν.

“Τέλος, για λόγους πληρότητας δεν θα πρέπει βέβαια να ξεχνούμε μια παλαιότερη πηγή χρηματισμού: την “ένδοξη” εποχή του Χρηματιστηρίου, όταν δημοσιογραφικώς προωθούνταν επιχειρηματικές φενάκες (τα περιβόητα “σαπάκια”) για να αποσπαστούν χρήματα των –εξίσου βουλιμικών– “παικτών” που αναζητούσαν εύκολους τρόπους ακαριαίου και χωρίς κόπο πλουτισμού. Υπήρξε μάλιστα ολόκληρη “σχολή” εντύπων που προπαγάνδιζαν την κοινωνία της υπερκατανάλωσης και της πολυτελούς διαβίωσης, απευθυνόμενα κυρίως σε κομματικούς αξιωματούχους, σε λογής τυχοδιώκτες και σε πρόσκαιρα νεόπλουτους του Χρηματιστηρίου.

“Μια τρίτη ενδιαφέρουσα πλευρά των ελληνικών ΜΜΕ είναι ότι το χρήμα το οποίο έβγαινε από όλες αυτές τις δραστηριότητες δεν κρυβόταν, όπως ο βήχας και ο έρωτας. Οι μεγαλοπαράγοντες του χώρου, με τα θηριώδη “άσπρα” (της τάξεως των πολλών δεκάδων, σε ορισμένες περιπτώσεις και εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ τον μήνα) και τα κολλαριστά “μαύρα” χρήματα, δεν έκαναν μόνον κάθε είδους μπίζνα ζούσαν επιπροσθέτως και βίο προκλητικά πολυτελή. Σπίτια φαντασμαγορικά, πολυτελή αυτοκίνητα, διακοπές στα ακριβότερα μέρη του κόσμου, ζωή χαρισάμενη, την ώρα που προπαγάνδιζαν είτε την ηθική αξία της ισότητας και του σοσιαλισμού (οι περισσότεροι), είτε τις παραδοσιακές εθνικές αξίες της πτωχής πλην τιμίας Ελλάδος (η άλλη πλευρά).

“Με τα δεδομένα αυτά δεν είναι περίεργο ότι, στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, η ποιότητα της δημοσιογραφίας στην χώρα μας απαξιώθηκε και υποβαθμίστηκε σε εξοργιστικό βαθμό. Ανεπίτρεπτη προχειρότητα, ακόμη και ρεπορτάζ ανύπαρκτων γεγονότων σε μεγάλες και “έγκυρες” εφημερίδες, έμειναν χωρίς καμμία κύρωση. Ταυτόχρονα, στον δημοσιογραφικό λόγο (ιδίως τον ραδιοτηλεοπτικό), παρεισέφρησε μία βάναυση και ξύλινη γλώσσα που είχε ως βασικά χαρακτηριστικά τον χονδροειδή λαϊκισμό, τον εύκολο εντυπωσιασμό, την αναζήτηση και έξαψη των κατωτέρων ενστίκτων του κοινού, παράλληλα με την ανάδειξη των “προσωπικοτήτων” που θα ανταποκρίνονταν στις προδιαγραφές αυτές. Δεν είναι τυχαίο ότι χρεοκοπήσαμε δαπανώντας και σπαταλώντας αμύθητα ποσά, την ίδια ώρα που σε όλα τα κανάλια οι προϋπολογισμοί και απολογισμοί της καταστροφικής σπατάλης εμφανίζονταν δήθεν ως προϋπολογισμοί και απολογισμοί “λιτότητας”.

“Πού βρισκόμαστε σήμερα; Καθώς το ελληνικό δράμα πλησιάζει στην κορύφωσή του και η ασωτία και ο μεγαλεπήβολος επιχειρηματικός παραγοντισμός έχουν εξανεμίσει τα νόμιμα και άνομα κέρδη δεκαετιών, το σύστημα που κυριάρχησε όλα αυτά τα χρόνια καταρρέει. Με τα περισσότερα θύματα βέβαια να προέρχονται από την μεγάλη μάζα όσων δεν είχαν μερίδιο συμμετοχής στο “πάρτι”, όπως συμβαίνει άλλωστε και στην ευρύτατη κοινωνία, στην οποία απευθύνεται ο σπίλος “μαζί τα φάγαμε”. Τα απομεινάρια του συστήματος προσπαθούν με νύχια και με δόντια να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας όλες τις παλιές μεθόδους που καλά γνωρίζουν και προωθώντας έναν δημόσιο λόγο που ενθαρρύνει τον πιο ακραίο λαϊκισμό. Αυτό δε με την ελπίδα να συμπορευθούν με το λαϊκό αίσθημα και να προωθήσουν στην εξουσία πιόνια που θα τους επιτρέψουν να επιβιώσουν οι ίδιοι (την ώρα που η χώρα καταστρέφεται), πραγματοποιώντας την τελευταία λεηλασία τους κατά της Ελλάδας.

“Η ζωή όμως πορεύεται με τη δική της νομοτέλεια. Τα σχέδιά τους αποδεικνύονται και ατελή και ατελέσφορα. Είναι οι προσπάθειές τους, των συφοριασμένων, σαν των Τρώων: καταδικασμένες. Η κρίση κινείται με ρυθμούς μανιώδεις και ανεξέλεγκτους, σε δρόμους απρόβλεπτους κα ανεξερεύνητους, απαξιώντας και καταβροχθίζοντας τους γεννήτορές της, εκτός από τον χώρο του πολιτικού συστήματος εξουσίας, και εκείνους στον χώρο των ΜΜΕ”.

Το ερώτημα, όμως, που τίθεται είναι μήπως οι πρωτεργάτες της κατάρρευσης, πριν καταποντισθούν οι ίδιοι, προλάβουν να γκρεμίσουν ό,τι απομένει και από τα ερείπια…

“Η δεινή κατάστασις στην οποία έχει περιέλθει η ελληνική οικονομία είναι αποτέλεσμα του λαϊκισμού. Το ότι δεν έχει κατορθώσει να απεμπλακεί από την κατάσταση αυτή ώστε να εισέλθει σε πορεία ανάπτυξης, είναι και αυτό αποτέλεσμα του λαϊκισμού. Η δε αδυναμία να ληφθούν έστω και τώρα τα μέτρα εκείνα που είναι απαραίτητα για να ανακάμψει η οικονομία, είναι και αυτή προϊόν του λαϊκισμού. Ο λαϊκισμός έχει καθηλώσει τα πάντα στον τόπο μας και δεν αφήνει τίποτα να προχωρήσει.

“Σήμερα οι διάφοροι λαϊκιστές αρέσκονται να αποδίδουν ευθύνες στους πολιτικούς και στις κυβερνήσεις του παρελθόντος, που δεν είχαν το θάρρος να αψηφίσουν το πολιτικό κόστος και να λάβουν τα μέτρα που έπρεπε, ώστε να αποφευχθή η υπερχρέωση της χώρας που οδήγησε στην πτώχευση. Όμως την ίδια στιγμή, με την στάση τους παρεμποδίζουν την λήψη των μέτρων που απαιτούνται για να εξέλθη ο τόπος από την παρούσα κρίση. Αυτή είναι η αποθέωση και εν τέλει ο θρίαμβος του λαϊκισμού. Είναι τόσο αδίστακτοι οι λαϊκιστές, ώστε επιρρίπτουν ευθύνες για όσα δεν έγιναν, αλλά παράλληλα παρεμποδίζουν οι ίδιοι την πραγματοποίησή τους τώρα.

“Ίσως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ασφαλιστικό. Την άνοιξη του 2001, ο τότε υπουργός Εργασίας κ. Τάσος Γιαννίτσης εισηγήθηκε σειρά προτάσεων για την αντιμετώπιση του Ασφαλιστικού. Ήταν γνωστό ότι το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας δεν θα ήταν βιώσιμο στο μέλλον, αν δεν ελαμβάνοντο κάποια ριζικά μέτρα. Αυτά τα μέτρα λοιπόν πρότεινε τότε ο υπουργός. Αλλά οι λαϊκιστές ξεσηκώθηκαν. Τα ΜΜΕ ωρύοντο, οι συνδικαλιστές άρχισαν τις απεργίες, οι δε πολιτικοί συντάχθηκαν με το γενικότερο κλίμα. Τα στελέχη του κυβερνώντος ΠΑΣΟΚ απείλησαν τον τότε Πρωθυπουργό κ. Σημίτη με ανατροπή. Εκείνος πήρε πίσω τις προτάσεις Γιαννίτση, στην συνέχεια αντικατέστησε τον υπουργό και έτσι η επίλυση του Ασφαλιστικού ενεγράφη στις ελληνικές καλένδες.

“Η μετέπειτα Κυβέρνησις Καραμανλή δεν επέδειξε θάρρος να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ριζικά, παρά μόνον με ημίμετρα. Έτσι το πρόβλημα έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις. Το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας οδηγήθηκαν με μαθηματική νομοτέλεια προς την πτώχευση. Όπως ακριβώς και το ελληνικό Δημόσιο. Οι δαπάνες του συστήματος ήταν αισθητά υψηλότερες από τα αντίστοιχα έσοδά του. Επομένως μοιραίως θα έφθανε η στιγμή της αλήθειας. Σήμερα όλοι οι πολίτες έχουν αντιληφθή ότι το ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα έχει χρεωκοπήσει”.

Το ίδιο συμβαίνει και με την χώρα. Και αυτή είναι πτωχευμένη και, αν στέκει ακόμη στα πόδια της, αυτό οφείλεται στην απλόχερη βοήθεια των εταίρων μας –τους οποίους οι ντόπιοι καραγκιόζηδες-λαϊκιστές αποκαλούν “στρατό κατοχής”. Πλην όμως, τα δισεκατομμύρια ευρώ που μάς δίνουν τα παίρνουν. Οι ίδιοι καραγκιόζηδες ασκούν κριτική στο μνημόνιο και την τρόϊκα, κρύβοντας –οι γελοίοι– εκκωφαντικές αλήθειες. Όπως, για παράδειγμα, ότι η χώρα βρισκόταν σε ύφεση 20 μήνες πριν την υπογραφή του μνημονίου και την έλευση της τρόϊκας στην Ελλάδα.

“Η ελληνικού τύπου ανάπτυξη”, έγραφε ο Πάσχος Μανδραβέλης στην Καθημερινή, “είχε πεθάνει πολύ πριν από τον Μάϊο του 2010 που ψηφίστηκε και άρχισε να εφαρμόζεται –όπως, τέλος πάντων, εφαρμόζεται– το Μνημόνιο. Το 2008 είχαμε ύφεση -0,6% και το 2009 -2%. Αλλά αυτά είναι λεπτομέρειες για τους οικονομολόγους των τηλεκαφενείων. Όπως θα έλεγε και ο Βλαδίμηρος Λένιν, ένα ψέμα ειπωμένο πολλές φορές γίνεται αλήθεια. Η νέα αλήθεια, λοιπόν, ειπωμένη πολλές φορές από τα κανάλια, είναι ότι το Μνημόνιο έφερε την ύφεση και όχι ότι η ύφεση (μαζί με την κακοδιαχείριση των προηγούμενων χρόνων) έφερε το Μνημόνιο. Φυσικά, για να πούμε και του τηλεστάρ το δίκιο, αν ο κρατικός προϋπολογισμός του 2010 μπορούσε να αντλήσει τα 32,622 δισεκατομμύρια του 2009 σε δανεικά, σίγουρα η ύφεση θα ήταν πιο ρηχή. Το 2010 τα δάνεια της κεντρικής (μόνον) κυβέρνησης ήταν 23,386 δισεκατ. ευρώ. Τα 9 δισεκατ. περίπου των δανεικών που έλειψαν από την οικονομία το 2010 θα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν μεταξύ Μυκόνου, Αράχωβας, Ντα Κάπο και άλλων παραγωγικών προορισμών, έτσι ώστε να είμαστε “αναπτυγμένοι”, δηλαδή η ύφεση να πάει 3,4% (δεδομένου ότι με την “κεϋνσιανή” πολιτική των δανεικών η ύφεση μεταξύ 2008 και 2009 βάθυνε μόνον 1,4%).

“Υπάρχει όμως ένα μυστικό για την χρονιά της “ανάπτυξης”, που ήταν το σωτήριο προ Μνημονίου έτος 2009. Τα 21,5 δισεκατ. από τα 32,6 που δανειστήκαμε τότε, πρέπει να τα πληρώσουμε φέτος. Στις 20 Μαρτίου 2012 λήγουν δύο ομόλογα τριετούς διάρκειας που συνήφθησαν τις ονειρεμένες εποχές. Ένα των 7 δισεκατ. που δανειστήκαμε στις 17/2/2099 και μία επανέκδοση στις 5/5/2009 με ανεξόφλητο υπόλοιπο 14,433 δισεκατ. Τότε βέβαια που ήμασταν “αναπτυγμένοι” (έστω με ύφεση 2%), δεν μάς ένοιαζε. Ποιος ζει, ποιος πεθαίνει μέχρι το 2012, όπως λέει ένα κλασσικό νεοελληνικό ρητό. Ζήσαμε, όμως, και τώρα τρέχει ο κ. Παπαδήμος όχι μόνον να “κουρέψει” το χρέος, αλλά και να εξηγήσει γιατί οι υπουργοί μας θα χρειαστούν και άλλα δανεικά για να φέρουν την “ανάπτυξη”. Το χειρότερο δε είναι ότι θα ζήσουν τα παιδιά μας, στα οποία εκτός από τον διάστικτο με μοβ, μπεζ και κανελί αυθαίρετα φυσικό μας πλούτο, θα κληροδοτήσουμε (“κουρεμένο”) χρέος 120% του ΑΕΠ –με την προϋπόθεση ότι θα κάνουμε όσα πρέπει να κάνουμε. Αλλά σήμερα πάλι ξαναλέμε: ποιος ζει ποιος πεθαίνει μέχρι το 2020. Δεν κλαίγονται σήμερα τόσοι και τόσοι στα κανάλια γιατί το 2009 δεν δανειστήκαμε τα διπλά και τριπλά, ώστε να έχουμε φέτος να πληρώνουμε καμμιά 60αριά δισεκατ. επιπλέον σε τοκοχρεολύσια;”.

Είναι σαφές ότι η χώρα τελεί υπό την απεχθή δικτατορία μιας σπείρας πολιτικών, δημοσιογράφων και αδίστακτων επιχειρηματιών, οι οποίοι, μετά την ληστεία των δεκαετιών που πέρασαν, “ονειρεύονται” κάτι καινούργιο. Θέλουν να αρπάξουν ό,τι απομένει στους αφελείς που τους ψήφισαν και συνεχίζουν να ακούν τις μπουρδολογίες τους. Αυτή η σπείρα συνιστά την πανώλη του λαϊκισμού στην Ελλάδα. Είναι η φοβερότερη απειλή για την χώρα. Ας τους απομονώσουμε, λοιπόν. Η πανώλη είναι εξοντωτική ασθένεια. Είναι όλεθρος.

Η φωτό από πίνακα του Hieronymus Bosch.

Στη συνέχεια κατέρρευσε εκείνη η εξιστόρηση για τις αιτίες που μας οδήγησαν στο Μνημόνιο και στηριζόταν στη μεταφυσική ανάγνωση των γεγονότων, σύμφωνα με την οποία οι δυνάμεις του διεθνούς χρήματος έχουν στήσει συνωμοσία υποδούλωσης του ελληνικού έθνους με τη βοήθεια μελών της οικογένειας Παπανδρέου, του Σόρος και άλλων παρομοίων. Σε αυτήν την κατεύθυνση εκμεταλλεύτηκαν τις διαταραγμένες σκέψεις ενός μέλους του συμβουλίου της Στατιστικής Αρχής και παρακίνησαν τον τραχύ οικονομικό εισαγγελέα να μετατρέψει τη Δικαιοσύνη από κριτή σε εκτελεστή.

Ενας άλλος καιροσκοπισμός, όπως τον εξέφραζε ο τέως πρωθυπουργός, κατέρρευσε, όταν επιχείρησε να βάλει σε εκβιαστική αντιπαράθεση τη θέληση του ελληνικού με αυτήν των άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών λαών. Με τον εκβιασμό του δημοψηφίσματος, η λαϊκίστικη κατηγορία περί ελλιπούς αλληλεγγύης εκ μέρους των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, οδήγησε σε περαιτέρω απομόνωση του ελληνικού κράτους.

Τις τελευταίες εβδομάδες κατέρρευσε και ο λαϊκισμός μερίδας της κομμουνιστικής Αριστεράς, που ζητούσε διαγραφή του χρέους με ταυτόχρονη έξοδο από το ευρώ, “εφόσον χρειαστεί”! Εχει προηγηθεί η απόρριψη των νομικών επιχειρημάτων για την εθνική προδοσία όσων υπέγραψαν τη δανειακή σύμβαση του 2010, παρόλο που η κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας αποτελεί «μυστικό» για τα μέσα ενημέρωσης και τον ηλεκτρονικό κόσμο των εθνικιστικών μπλογκ.

Επιμένει ακόμη ο λαϊκισμός των συνδικαλιστών της εργοδοσίας, οι οποίοι επιδιώκουν, διά μέσου του κοινωνικού “διαλόγου”, να διαφυλάξουν τα παχυλά περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεών τους. Δεν μπορούν να κρύψουν, σχεδόν, πόσο ψεύτικα είναι τα δάκρυα που χύνουν διά μέσου “ερευνών” για τις δεκάδες χιλιάδες καταστήματα που κατεβάζουν ρολά. Γνωρίζουν άριστα ότι στη συντριπτική πλειοψηφία τους, τα καταστήματα που κλείνουν αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν να υποκλέπτουν φόρους. Ξέρουν ότι στήθηκαν για να εκμεταλλευτούν την πιστωτική υπερκατανάλωση με φτηνές εισαγωγές χαμηλής ποιότητας, τάση που κυριάρχησε τα προηγούμενα χρόνια. Προφανώς ξέρουν πως πολλοί συνάδελφοί τους, αντί να επενδύσουν στον εκσυγχρονισμό και την απαραίτητη αναδιοργάνωση της επιχείρησης, μετέφεραν συστηματικά τα κέρδη της προς ακίνητα και υπερβολική κατανάλωση.

Τα ίδια λένε και οι εκπρόσωποι της εργατικής γραφειοκρατίας. Επιδεικτικά αγνοούν ότι η πίεση στο εργατικό εισόδημα και η αδυναμία των ασφαλιστικών Ταμείων να πληρώσουν συντάξεις, οφείλεται στην έλλειψη ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Ανεργοι και άεργοι αυξάνουν την πίεση για αδήλωτη εργασία. Συνταξιούχοι, δημόσιοι υπάλληλοι και μετανάστες εργάζονται εκτός οιασδήποτε σύμβασης. Για όλους αυτούς, κατώτατη αμοιβή, 13ο και 14ο επίδομα, τριετίες ωρίμανσης και άλλες προβλέψεις των συμβάσεων δεν έχουν κανένα απολύτως νόημα. Ο λαϊκισμός, στην πλευρά αυτή, προστατεύει τους έχοντες (εργασία) κόντρα στους μη έχοντες.

Είναι προφανές ότι οι περισσότεροι από τους πολιτικούς, δικαστικούς, συνδικαλιστές, αρθρογράφους και άλλους παράγοντες, που μηρυκάζουν τις επιτυχίες του λαϊκισμού και τραβούν τα πράγματα στα άκρα, πολύ καλά αντιλαμβάνονται πως το δυσκολότερο σε μια τόσο μεγάλη προσαρμογή είναι να μοιραστείς το βάρος της με τον διπλανό σου. Ο λαϊκισμός, που έχει κατακλύσει την πολιτική ζωή και τόσο τρομάζει τα κομματικά επιτελεία, δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά ένας επικίνδυνος ταξικός εγωισμός.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.1.2012

[Φωτό: Γαλλία, J-F. FAVRE, Le peuple des pauvres France - cropped]

Στο ερώτημα “Γιατί αποτυγχάνουν οι μεταρρυθμίσεις;”, που έθεσε με το άρθρο του, ο κ. Μουζέλης απάντησε ότι φταίνε τα κόμματα, οι μηχανισμοί και η λογική τους: “Η κομματική λογική θυσιάζει το καθολικό στο επιμεριστικό/συντεχνιακό. Κάθε μεταρρύθμιση, αν όχι στα χαρτιά σίγουρα στην πράξη, μπορεί να προχωρήσει μόνο στον βαθμό που δεν θίγει τα κομματικά κεκτημένα. Οι μεταρρυθμιστικοί στόχοι από καθολικά προσδιοριζόμενους σκοπούς (προώθηση του γενικού συμφέροντος) μετατρέπονται σε μέσα προώθησης των κομματικών συμφερόντων. Εχουμε δηλαδή μια τυπική αντιστροφή: οι σκοποί γίνονται μέσα και τα μέσα σκοποί”. (“Βήμα”, 29.6.2003)

Μερίδιο ευθυνών

Κανείς εχέφρων άνθρωπος δεν μπορεί να αρνηθεί το τεράστιο μερίδιο ευθυνών των κομματικών μηχανισμών. Πρόκειται για χιλιάδες άτομα, που πληρώνονται από τους φορολογούμενους για να διευθετούν τα απόνερα της πολιτικής διαδικασίας: ρουσφέτια, ενδοσυνδικαλιστικές μάχες κ.λπ. Αλλά αν είναι αυτή η μόνη εξήγηση, τότε δεν μπορεί να απαντηθεί το ερώτημα “Γιατί (ενίοτε, έστω) επιτυγχάνουν οι μεταρρυθμίσεις;”. Είναι οι κομματικοί μηχανισμοί σε αγρανάπαυση; Και πώς γίνεται σε μια εποχή που η επιρροή των κομμάτων και των μηχανισμών φθίνει ραγδαία, το ΠΑΣΟΚ του 1996 να είναι μικρότερο εμπόδιο από το ΠΑΣΟΚ του 2001;

Η συζήτηση για τη διαδικασία των μεταρρυθμίσεων που ακολούθησε ήταν μακρά και συμμετείχαν πολλοί. Πιο σφαιρική απάντηση έδωσε ο καθηγητής της Παντείου κ. Γιάννης Βούλγαρης, ο οποίος επισήμανε ότι “το κομματοκρατικό σύστημα δεν είχε ούτε έχει περισσότερα παθογενή χαρακτηριστικά από όσα το οικονομικοπολιτικό ή το πολιτισμικό επίπεδο. Στον δημόσιο, όμως, λόγο η πολιτική και το κράτος αίρουν τας αμαρτίας της συνολικής καθυστέρησης… Ενα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα πρέπει να διευρύνει τον κύκλο των ενόχων, δηλαδή να αναλύσει περισσότερο το πεδίο των εμποδίων και να κινητοποιήσει εξυγιαντικές δυνάμεις σε όλα τα επίπεδα”. (“Τα Νέα”, 9.8.2003)

Προδιάθεση στην ακινησία

Για τον Γιάννη Βούλγαρη, “ο δυναμικός καπιταλιστικός τομέας και ο ευρύτερος κόσμος των επιχειρήσεων, για μια ακόμη φορά στην ιστορία του, φάνηκε ότι δεν είχε την ισχύ είτε το ζωτικό ταξικό συμφέρον να λειτουργήσει σαν προωθητικός κριός ευρύτερων εκσυγχρονιστικών μεταβολών. Στήριξε μεν τον εκσυγχρονισμό αλλά, κατά το συνήθειό του, προσαρμόστηκε, συμβίωσε, εκμεταλλεύτηκε τους αναχρονισμούς και την καθυστέρηση χωρίς να περιφρονήσει τις “αρπαχτές”… Το γεγονός ενθάρρυνε την “αλληλεγγύη των αμυνόμενων” και διαμόρφωσε μια προδιάθεση στην ακινησία: μην τα σκαλίζουμε τα πράγματα, γιατί θα έρθει και η σειρά μας…”.

Ετσι, από το 2003, ο κ. Βούλγαρης προειδοποιούσε ότι “σε νευραλγικά οικονομικοκοινωνικά “υποσυστήματα” (βλέπε αγροτική οικονομία στον θεσσαλικό κάμπο, το τουριστικό-περιβαλλοντικό, τα μεγάλα αστικά κέντρα, το δημόσιο διοικητικό, τον εξαγωγικό τομέα, το εκπαιδευτικό ερευνητικό) έχουν συσσωρευτεί εντάσεις, καθόσον οι υπάρχοντες μηχανισμοί ανάπτυξης έχουν γίνει αναποτελεσματικοί στο νέο περιβάλλον και οι συσχετισμοί δύναμης των εμπλεκομένων ομάδων έχουν μεταβληθεί. Η συνειδητοποίηση αυτή δημιουργεί αντιφατικές προδιαθέσεις και συμπεριφορές. Από τη μια, ροπή προς την αμυντική ακινησία, προς διασφάλιση των κεκτημένων όχι μόνο της προσωπικής διαδρομής, αλλά και της οικογενειακής ανέλιξης δύο – τριών τουλάχιστον γενεών. Από την άλλη, βουβή συσσώρευση ενός άμορφου αιτήματος μεταρρυθμίσεων… Το ερώτημα λοιπόν είναι αν το βουβό αίτημα αλλαγών –στο μέτρο που υπάρχει– θα βρει θετική έκφραση στο πολιτικό επίπεδο”.

Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ότι αυτό το “βουβό αίτημα των μεταρρυθμίσεων” ποτέ δεν έγινε πολιτικό αίτημα. “Η ελληνική κοινωνία ακριβώς επειδή είναι “ασθενής” κι ελάχιστα παραγωγική, έχει στοιχεία συντήρησης και εσωστρέφειας. Και αυτή τη συντηρητική θέση εκμεταλλεύονται οι σειρήνες της καθήλωσης”, είχε διαπιστώσει παλιότερα ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων κ. Χρήστος Ροζάκης (“Καθημερινή”, 14.11.2010). Οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν δεν υπήρξαν αίτημα μιας ρωμαλέας κοινωνίας των πολιτών, αλλά ήρθαν από τα πάνω. Κυρίως από τους πολιτικούς. “Η κοινωνία των πολιτών με την έννοια ενός συνόλου πολιτών που αντιμετωπίζουν συγκροτημένα κάποια ζητήματα είναι εξαιρετικά χαλαρή”, λέει, και συνεπώς “ο ρόλος της πολιτικής είναι πολύ πιο σοβαρός από άλλες χώρες. Οι αποφάσεις των πολιτικών προσδιορίζουν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι στις πιο οργανωμένες και αυτόνομες κοινωνίες την κατεύθυνση που θα πάρει η κοινωνία. Δηλαδή υπάρχει μια σχετική αυτονομία της πολιτικής”.

Αυτό πιστοποιείται και από την εμπειρία της κατάρρευσης του ελληνικού μοντέλου. Ηταν ένα μοντέλο που πάντα αγκομαχούσε να προλάβει τις εξελίξεις της ανεπτυγμένης Δύσης, αλλά την τελευταία στιγμή με πολιτικές αποφάσεις και παρά τη σφοδρή αντίδραση από κάτω ανέβαινε στο τελευταίο βαγόνι της Ευρώπης. Ετσι έγινε με την ένταξη στην Ε.Ε. (μπήκαμε, παρά το γεγονός ότι το 60% του λαού ψήφισε, μετά, κόμματα που ήταν κατά της Ε.Ε., ένα χρόνο μετά τους υπόλοιπους). Οι μεταρρυθμίσεις που κρατούσαν βιώσιμο το ελληνικό μοντέλο γίνονταν πάντα, από πάνω παρά την αντίδραση της κοινωνίας. Μόνο την τελευταία φορά, κατά τη διάρκεια της κατά Βούλγαρη “πολιτικής της αδράνειας 2004–2009″ δεν έγιναν οι ελάχιστες έστω μεταρρυθμίσεις που θα κρατούσαν το μοντέλο χωλό αλλά βιώσιμο.

Η ιδεολογία της αντιμεταρρύθμισης

Το βασικό πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η κυρίαρχη ιδεολογία της αντιμεταρρύθμισης. Κάθε μεταρρύθμιση είναι συκοφαντημένη από γεννησιμιού της. Και από τους κυβερνώντες, αλλά και από τους αντιπολιτευόμενους επί παντός αριστερούς. Οι πρώτοι προβάλλουν τις μεταρρυθμίσεις όχι ως ανάγκη που έχει η χώρα, αλλά ως “αναγκαίο κακό” που μας έρχεται από το εξωτερικό, είτε από την Ευρωπαϊκή Ενωση είτε από τη χειρότερη τρόικα. Οι δεύτεροι συκοφαντούν κάθε μεταρρύθμιση ως “επέλαση του νεοφιλελευθερισμού”.

Αρωγός στη λαϊκιστική επίθεση ενάντια σε κάθε μεταρρύθμιση είναι και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Προσεγγίζουν όλα τα θέματα με έναν ρηχό συναισθηματισμό, απεραντολογούν επί της πολιτικής διαδικασίας, αναπαράγουν το κυρίαρχο κρατικιστικό δόγμα με κάθε ευκαιρία. Είναι χαρακτηριστική η στάση μεγάλων καναλιών στην εξαγγελία περί αποκρατικοποιήσεων 50 δισ. τον περασμένο Φεβρουάριο, όπως είναι χαρακτηριστικό επίσης ότι στην 3,5 ωρών συνέντευξη του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ, τέθηκε μόνο μία ερώτηση για τη μείωση των κρατικών δαπανών. Τα κατά κανόνα ρηχά ΜΜΕ έχουν γίνει ο καλύτερος αγωγός της αντιμεταρρυθμιστικής ιδεολογίας στην Ελλάδα.

Οσο κι αν φανεί περίεργο, εμφανής είναι και η απουσία της Αριστεράς από το μπλοκ των μεταρρυθμιστικών δυνάμεων. Η Αριστερά, παρά τα εγκλήματα και τα λάθη της, υπήρξε η μόνη οργανωμένη μεταρρυθμιστική δύναμη στην Ελλάδα. Τα λεγόμενα αστικά κόμματα ήταν απλώς συνασπισμός πολιτικών βαρωνιών χωρίς συγκροτημένη ιδεολογία. Εκαναν εκσυγχρονισμούς αν και όποτε κάποιος ισχυρός πολιτικός παράγων μπορούσε και ήθελε (π.χ. Κωνσταντίνος Καραμανλής). Ο αστικός χώρος δεν ανέπτυξε ποτέ ιδεολογία αλλαγών ή μεταρρυθμίσεων, ούτε κόμματα με συγκροτημένη φυσιογνωμία. Αντιθέτως η Αριστερά, ακόμη και για λόγους τακτικής, υπήρξε προωθητική δύναμη εκσυγχρονισμού. Μέχρι τη Μεταπολίτευση, για παράδειγμα, η Αριστερά ήταν ο πιο συγκροτημένος και συνεπής χώρος προώθησης του αστικού εκδημοκρατισμού της χώρας.

Μετά τη δεκαετία του ’80 η Αριστερά, πιθανότατα λόγω της κατάρρευσης των σοσιαλιστικών καθεστώτων, άρχισε να βλέπει κάθε εκσυγχρονισμό ως συνέχεια της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης. Εγινε συντηρητική, μέχρι και αντιδραστική δύναμη. Οπως γράφει ο Γιάννης Βούλγαρης, οπισθοχωρεί σε “έναν εθνικολαϊκιστικό συντηρητισμό ή προβάλλει το “διαδηλωτικό πάθος”, όπως λέει κάπου ο Μαρξ, δηλαδή έναν ξεκρέμαστο ριζοσπαστισμό χωρίς την προοπτική της κοινωνικής αλλαγής”. Υπερασπίζεται ακόμη και θεσμούς που καταφανώς έχουν αποτύχει (π.χ. άσυλο ΑΕΙ) και έχοντας ιδεολογική υπεροχή έναντι των αντιπάλων της, κατορθώνει να μπολιάζει με το μήνυμά της ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Το χειρότερο όμως είναι ότι αυτή η “Αριστερά έχει μετατραπεί σε εξάρτημα του λόγου της, σε εκφωνητή των κλισέ που ιστορικά αυτή παρήγαγε, αλλά που σήμερα διαχειρίζονται άλλοι… η κοινωνία “κρύβεται” πίσω από τα παραδοσιακά αριστερά κλισέ, δανείζεται ιστορικά ψιμύθια για να εξορθολογίσει και να νομιμοποιήσει επιλογές στασιμότητας”.

Το θέμα είναι ότι η κατάρρευση της αριστερής ιδεολογίας σε αναχρονιστικά κλισέ αφήνει ένα τεράστιο ιδεολογικό κενό για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται διαρκώς σε θολούρα (όπου οι προηγούμενοι εκσυγχρονιστές έγιναν οι χειρότεροι αναχρονιστές) και η Ν.Δ. όχι μόνο αδυνατεί να το καλύψει, αλλά τώρα οπισθοχωρεί σε ό,τι χειρότερο είχε η συντηρητική παράταξη της χώρας.

Διαβάστε

- Νίκος Μουζέλης, Θεόδωρος Πελαγίδης, Πάνος Καζάκος, Χαρίδημος Κ. Τσούκας, Αλέξανδρος Καζαμίας, “Η εμπλοκή των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα”, εκδ. Παπαζήσης.

- Γιάννης Βούλγαρης, “Η μοιραία πενταετία. Η πολιτική της αδράνειας 2004-2009″, εκδ. Πόλις.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 18.9.2011

Έχει επίσης παρατηρηθεί ιστορικά ότι κάθε οικονομική κρίση λειτουργεί ως κοινωνικό προσάναμμα του πολιτικού λαϊκισμού. Τα τελευταία χρόνια, σε Ευρώπη και Αμερική, ο λαϊκίστικος πολιτικός λόγος βρίσκεται σε έξαρση και διατυπώνεται τόσο από φορείς της Αριστεράς, όσο και της Δεξιάς. Η μεν Αριστερά οδηγείται σε έναν ολοένα αυξανόμενο εξτρεμισμό, ο οποίος αμφισβητεί αρκετές από τις εσωτερικές της μεταλλάξεις από τη 10ετία του ‘60 και μετά, ενώ στη άλλη πλευρά, ο χώρος της “ριζοσπαστικής Δεξιάς” ισχυροποιείται ολοένα και περισσότερο.

Ο “αριστερός” λαϊκισμός στοχοποιεί κυρίως τις οικονομικές ελίτ. Ο “δεξιός”, επίσης στοχοποιεί τις οικονομικές ελίτ, αλλά κυρίως εχθρεύεται τις ελίτ της γνώσης. Τους “κουλτουριάρηδες”, τους “κοσμοπολίτες”, τους “νεοταξίτες” (ό,τι και αν σημαίνει αυτό…) όσους απεργάζονται διάφορα “κακά” πράγματα, από την παγκόσμια διακυβέρνηση, μέχρι την… “πολτοποίηση” των εθνών.

Στον πειρασμό του λαϊκισμού υποπίπτουν με ευκολία πολιτικοί όλων των χώρων και χωρών. Στις ΗΠΑ π.χ. η καμπάνια Ομπάμα, ιδίως στη φάση των προκριματικών εκλογών του Δημοκρατικού Κόμματος, είχε δώσει απόλυτη έμφαση στα αντισυστημικά χαρακτηριστικά του νεαρού τότε Γερουσιαστή. Η εικόνα που προέβαλε ο Ομπάμα ήταν του πολιτικού “out comer” ο οποίος θα αλλάξει την Ουάσιγκτον, σε αντίθεση με τη «συστημική» υποψηφιότητα της Χίλαρι Κλίντον. Σήμερα, το Tea Party δίνει το δικό του ρεσιτάλ λαϊκισμού ενάντια στις ελίτ της αμερικανικής πρωτεύουσας, στη διαννόηση των δύο ακτών των ΗΠΑ, τον ΟΗΕ, την Παγκόσμια Τράπεζα, κλπ. Στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, τα κινήματα της ριζοσπαστικής Δεξιάς (Ολλανδία, Φιλλανδία, Αυστρία, κ.α.) αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη απήχηση επενδύοντας στο τρίπτυχο: ΕΕ-Ισλάμ-εθνική προτίμηση (“Πρώτα οι Αυστριακοί”, κλπ). Ενώ στη Νότια Ευρώπη η ριζοσπαστική Αριστερά κερδίζει έδαφος (εκλογικά, αλλά και σε επίπεδο πολιτικού λόγου) έναντι τις (“συμβιβασμένης”) μετριοπαθούς σοσιαλδημοκρατίας.

Επιχειρώντας μια συνοπτική αιτιολόγηση του αναδυόμενου λαϊκισμού των ημερών μας θα λέγαμε ότι η έξαρσή του υποστηρίζεται – μεταξύ άλλων – από παράγοντες όπως:

- Η κρίση εμπιστοσύνης του πολιτικού συστήματος και της αντιπροσώπευσής του. Γεγονός που με τη σειρά του ενισχύει στον “αντικατεστημένο” λόγο, εκθειάζει την “απολίτικη”, μη-κομματική δράση, μυθοποιεί ιδεότυπους όπως η “άμεση Δημοκρατία”, αμφισβητεί θεσμοθετημένες διαδικασίες διαβούλευσης και λήψης αποφάσεων.

- Η κυριαρχία του απλουστευτικού λόγου. Τόσο μέσω της τηλεόρασης, όσο και μέσω του διαδικτύου, η κυριαρχία του “ρηχού”, μανιχαϊκού λόγου είναι σχεδόν απόλυτη. Αυτό συμβάλλει στην κάθετη κοινωνική διαίρεση μεταξύ “προνομιούχων” και “μη προνομιούχων”, (“καλών” και “κακών”), η οποία είναι επίσης βασικό χαρακτηριστικό του λαϊκισμού.

- Η έμφαση στην υπεράσπιση κεκτημένων. Ενώ παλαιότερα το κυρίαρχο αίτημα ήταν η συμμετοχή των πλατιών μαζών στην πολιτική και στην οικονομική διαδικασία, μια “εξωστρεφής”, δηλαδή, διαδικασία, σήμερα το κυρίαρχο αίτημα είναι η διατήρηση του υφιστάμενου στάτους. Η οικονομική κρίση που απειλεί με καθοδική κοινωνική κινητικότητα μεγάλες μάζες πολιτών, αλλά και η έξαρση “σύγχρονων” προβλημάτων (π.χ. μετανάστευση) αυξάνουν τα ευήκοα ώτα που είναι πρόθυμα να υιοθετήσουν συνθήματα παντός είδους προστατευτισμού και να στοχοποιήσουν ότι απειλεί το υφιστάμενο στάτους και κυρίως τις “ελίτ” που δρομολογούν τις όποιες αλλαγές.

Γιατί τα γράφουμε όλα αυτά; Γιατί, καλώς ή κακώς, ο λαϊκισμός είναι αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής διαδικασίας σε όλο τον κόσμο. Λαϊκισμός και ρεαλιστική διαχειριστική λογική συνυπάρχουν στις κοινωνίες και αναλόγως με τη συγκυρία ή την πολιτική δεξιότητα κάθε φορέα ο ένας κατισχύει του άλλου, χωρίς όμως να τον εκμηδενίζει. Σε αυτή τη συνεχή διαπάλη, τα ξόρκια ή τα αναθέματα ελάχιστα μπορούν να προσφέρουν. Πολύ περισσότερο σε περιόδους έλλειψης εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς του. Σε μια εποχή, όπως η σημερινή, όπου η αξιοπιστία της πολιτικής είναι στο ναδίρ, πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις δύσκολα μπορούν να προχωρήσουν χωρίς λαϊκή συναίνεση. Και καμία συναίνεση δεν δημιουργείται χωρίς ένα πειστικό αφήγημα, το οποίο περιλαμβάνει και τις πλατιές λαϊκές μάζες. Ο λαϊκισμός – με την ουδέτερη, μη αξιολογική έννοιά του – καθορίζει την πειστικότητα και το εύρος της απήχησης ενός αφηγήματος. Οπότε καλό είναι να έχουμε κατανοήσει πώς λειτουργεί, όσο καλύτερα γίνεται.

Δημοσιεύθηκε στην Κυπριακή Καθημερινή, 21.8.2011

Σήμερα, υπό την ιδιότητα του συμβούλου της ΕΚΤ, ο Αυστριακός καθηγητής κρίνει ότι η προσαρμογή του ελληνικού φορολογικού συστήματος στις ανάγκες της δημοσιονομικής κρίσης είναι σχεδόν ακατόρθωτη, γι αυτό και πιστεύει ότι eu-head-ftp.jpgη χώρα μας δεν θα αποφύγει μέσα στην προσεχή διετία μία, καταστροφική γι αυτήν, αναδιάρθρωση του χρέους της. Όμως, αυτό που ανησυχεί περισσότερο τον Φρ. Σνάϊντερ είναι η σχέση που υπάρχει στην Ελλάδα μεταξύ παραοικονομίας, λαϊκισμού και αντιδημοκρατικών συμπεριφορών. Πιστεύει ότι οι αρθρώσεις μεταξύ παραοικονομίας και λαϊκισμού είναι τόσο ισχυρές, ώστε η εξάρθρωσή τους, επειδή θα θίξει αμέτρητα συμφέροντα, μπορεί να οδηγήσει την χώρα σε μοιραίες για την ίδια και την Ευρώπη περιπέτειες.

Κατά την άποψή του, τα πρώτα δείγματα μιας παρόμοιας εξέλιξης είναι ορατά και σίγουρα θα ενδυναμωθούν, στο μέτρο που η παρούσα ή μία οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση θα προσπαθεί να εξορθολογίσει και να εξυγιάνει θεσμικά την ελληνική οικονομία και τις επιρροές της στις κοινωνικές και πολιτιστικές συμπεριφορές. «Το ελληνικό παραοικονομικό μόρφωμα μπορεί να μην έχει ακόμη τα εγκληματικά χαρακτηριστικά που συναντά κανείς στην Ιταλία, για παράδειγμα, αλλά είναι τόσο συνδεδεμένο με την πολιτική και το κράτος που, αν αποκοπεί από αυτές τις πηγές, θα γίνει και εγκληματικό», μάς είπε ο καθηγητής Φρ. Σνάϊντερ. Και στο μεταξύ, θα θέσει σε σκληρή δοκιμασία την δημοκρατία.

Ίδιες περίπου είναι και οι εκτιμήσεις του Γάλλου οικονομολόγου, συγγραφέα και πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (BERD) Ζακ Ατταλί, συμβούλου επίσης την δεκαετία τού ’80 του Γάλλου προέδρου Φρανσουά Μιττεράν. Ο Ζακ Ατταλί θεωρεί μέγιστο οικονομικό πρόβλημα την ελληνική παραοικονομία και πιστεύει ότι η κρίση θα την οδηγήσει και προς το οργανωμένο οικονομικό έγκλημα, όπως για παράδειγμα αυτό αναπτύχθηκε σε χώρες της Λατινικής Αμερικής. Κατά συνέπεια, θα παρατηρηθεί και έξαρση του λαϊκισμού, ο οποίος κατά κανόνα θα έχει αντιευρωπαϊκό και ξενόφοβο χαρακτήρα. Το ενδεχόμενο έχει επισημάνει ο Γάλλος οικονομολόγος στον ίδιο τον πρόεδρο Νικολά Σαρκοζύ, υπογραμμίζοντας ταυτοχρόνως πόσο καταστροφικές θα ήσαν για την Ελλάδα οι λύσεις της αναδιάρθρωσης ή επιμήκυνσης του ελληνικού δημοσίου χρέους.

Από την πλευρά του, ο ελληνικής καταγωγής Γάλλος καθηγητής Ήλιος Γιαννακάκης, βαθύς γνώστης της ελληνικής πραγματικότητας και σύμβουλος της γαλλικής κυβέρνησης, πιστεύει ακράδαντα ότι τα προσεχή χρόνια «παίζεται» η παραμονή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Η οξύτατη οικονομική κρίση, απόρροια μιας απίθανης σπατάλης ενός σοσιαλιστικής εμπνεύσεως διεφθαρμένου γραφειοκρατικού κράτους, σήμερα αποτελεί βούτυρο στην φρυγανιά των εχθρών της Ευρώπης και της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Και οι τελευταίοι είναι πάρα πολλοί. Οι απογοητευμένοι του κομμουνισμού, οι λαϊκιστές της αριστεράς, η εκκλησία, οι συντεχνίες, οι καιροσκόποι στα μήντια, οι άρπαγες δημόσιας γης, αυτοί που ξεπλένουν βρώμικο χρήμα, η εθνικιστική δεξιά, οι αντιδυτικοί διανοούμενοι και αδίστακτοι δημοσιογράφοι, συνιστούν ένα σύνολο που είναι πυρηνική βόμβα για την Ελλάδα. Αν όλος αυτός ο εσμός πάρει το πάνω χέρι λόγω της οικονομικής κρίσης, πρόβλεψή μου είναι ότι το 2020 η χώρα του Σωκρατη και του Αριστοτέλη δεν θα είναι μέλος της ΕΕ… Θα έχει εξελιχθεί σε μία νέου τύπου Αλβανία, με αμιγή όμως μαφιόζικα χαρακτηριστικά. Μοναδική ελπίδα για την Ελλάδα είναι η μαζική αντίσταση της υγιούς ελίτ στον οχετό που φουσκώνει…».

Τα συμπεράσματα από όσα προηγούνται να τα βγάλουν οι αναγνώστες μας.