Όπως εμφανίζονται, έτσι πετούν μακρύτερα, επιτείνοντας τη μελαγχολία εκείνων που θα ήθελαν να ξεκουράσουν το βλέμμα πάνω τους λίγο περισσότερο… αλλά τα κοτσύφια δεν πλησιάζουν πραγματικά, απλώς χαιρετούν τους ανθρώπους και συνεχίζουν το πέταγμά τους.

Τον Σταύρο Θεοδωράκη τον κοιτούσα πάντα με δυσπιστία. Κατά καιρούς μού άρεσαν οι λούμπεν δημοσιογραφικές του βόλτες στα παραπήγματα της κοινωνίας, αν και σχεδόν πάντοτε οι εκπομπές ολοκληρώνονταν χωρίς την απαιτούμενη στροφή προς το συμπέρασμα. Not quite there, yet, που λένε και οι Άγγλοι.

Δημοσιογραφικά οι καταγραφές του είναι ενδιαφέρουσες. Συνδυάζουν το on-the-road στυλ με ερωτήσεις άμεσες, οι οποίες, όμως, παραμένουν στο επίπεδο της συλλογής στοιχείων και μαρτυριών μέσα από το γοητευτικό βλέμμα της κάμερας, η οποία θωπεύει το θυμικό των κατά τόπους Ελλήνων – όμως, το intelect στοιχείο υπολείπεται, όταν έρχεται η ώρα της σύνθεσης.

Προσπαθώ να ξεχάσω την κακή στιγμή της συνέντευξης με τον Μιχαλολιάκο, κατά την οποία, δυστυχώς, το στακάτο μετα-μοντέρνο ύφος υπέστη (τηλεοπτική) ήττα βαριά από το Μανιάτη αρχι-Χρυσαυγίτη. Ήταν σαν μια στιγμή να συγκρούστηκαν δύο θολερές κουλτούρες και νίκησε η πιο μπρουτάλ.

“Το Ποτάμι” είναι ένα ενδιαφέρον πείραμα στο βαθμό που δεν είναι αποτέλεσμα οργανωμένης προσπάθειας του “συστήματος” να “στήσει” αυτό -που εκείνοι που γνωρίζουν υποστηρίζουν ότι- είναι αναγκαίο εδώ και καιρό: μία grassroots πρωτοβουλία, η οποία θα προσελκύσει, με αυθεντικό και άναρχο (δηλαδή, διαδικτυακό) τρόπο την προσοχή του κοινού, και με όπλα την απλότητα και την κοινή λογική θα αποτελέσει μοχλό πίεσης των ηθελημένα αδρανών (παλαιο)πολιτικών…

Ο Σταύρος είναι το νέο πρόσωπο στο πολιτικό σκηνικό. Μόλις τώρα άλλαξε σελίδα, αν και ο φράχτης μεταξύ δημοσιογραφίας και πολιτικής είναι απελπιστικά χαμηλός. Η απαιτούμενη τεχνοκρατική παρέα που θα μετατρέψει την κίνηση σε εναλλακτικό σχέδιο, προς το παρόν παραμένει στο παρασκήνιο.

“Δεν ξέρω πως να αρχίσω,” λέει με μεταμοντέρνα απλότητα στο μονόλογο μανιφέστο. “Μόνο Σταύρο με λένε, μόνο Σταύρο…” θα συμπλήρωνε ο Νιόνιος με τα λόγια του κότσυφα.

Θα δούμε…

Τι πρέπει να γίνει, λοιπόν; Μα, φυσικά, μεταξύ άλλων, να αυξηθούν επειγόντως τα δημόσια έσοδα. Πώς; Με διάφορους τρόπους, από τους οποίους ο οικονομικά πλέον αποτελεσματικός και ηθικά ορθός είναι η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.

Οτι η φοροδιαφυγή συνιστά ένα μείζον πρόβλημα, σε σημείο που έχουμε γίνει διεθνώς καταγέλαστοι, είναι ευρύτατα γνωστό. Πιστοποιείται, επίσης, από πληθώρα μελετών. Ενδεικτικά: σε πρόσφατη μελέτη καθηγητών του Πανεπιστημίου του Σικάγου, η φοροδιαφυγή των ελεύθερων επαγγελματιών το 2009 υπολογίζεται στα 28 δισ. ευρώ. Αν τα εισοδήματα αυτά φορολογούνταν, θα απέφεραν 11,2 δισ. δημόσια έσοδα, αρκετά για να καλύψουν περίπου το 1/3 του δημοσιονομικού ελλείμματος το 2009 ή το μισό του 2008!

Παρόμοια είναι η κατάσταση στην είσπραξη του ΦΠΑ. Η Ελλάδα έχει τη μικρότερη αποδοτικότητα στην είσπραξη ΦΠΑ στην Ε.Ε. και τη δεύτερη μικρότερη στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Κομισιόν, η Ελλάδα εισέπραξε μόνο το 37% του οφειλόμενου ΦΠΑ το 2010! Μελέτη του ΟΟΣΑ αναφέρει χαρακτηριστικά ότι «αν η Ελλάδα μπορούσε να εισπράξει τον ΦΠΑ, τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τον φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων με την ίδια αποδοτικότητα όπως άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, αυτό θα αύξανε τα φορολογικά της έσοδα κατά περίπου 4,75% του ΑΕΠ ετησίως».

Με αυτά τα δεδομένα, τι πρέπει να κάνουμε; Να ενισχύσουμε, φυσικά, τους φοροεισπρακτικούς μηχανισμούς, τόσο με ανθρώπινους όσο και με υλικούς πόρους. Αυτό που κάνει τη διαφορά, όμως, σε έναν οργανισμό δεν είναι τόσο οι πόροι καθεαυτοί όσο η αξιοποίησή τους. Πώς; Με την άσκηση σύγχρονης επαγγελματικής διοίκησης. Μόνο μια καλά οργανωμένη και επαγγελματικά διοικούμενη δημόσια υπηρεσία μπορεί να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στο έργο της και να παραγάγει αποτελέσματα με διάρκεια.

Συμβαίνει αυτό; Κρίνετε μόνοι σας. Ας πάρουμε το ΣΔΟΕ, τον σημαντικότερο μηχανισμό για τη δίωξη του οικονομικού εγκλήματος και της φοροδιαφυγής. Δείτε πώς διοικείται το ΣΔΟΕ – για την ακρίβεια, πώς επιλέγεται ο εκάστοτε ηγέτης του.

Ανακοινώθηκε πρόσφατα ότι ο νέος ειδικός γραμματέας του ΣΔΟΕ είναι ο κ. Στ. Στασινόπουλος. Ποια είναι τα προσόντα του; Μέχρι πρότινος ήταν προϊστάμενος στη ΔΟΥ Μεσσήνης, διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος στον Δήμο Καλαμάτας και, παλαιότερα, επικεφαλής του πολιτικού γραφείου του κ. Σαμαρά στη Μεσσηνία. Ας πάμε πιο πίσω, για να αποκτήσουμε μια πληρέστερη εικόνα του φαινομένου. Από το 1997, έτος λειτουργίας του ΣΔΟΕ, επικεφαλής του διετέλεσαν, μεταξύ άλλων, οι εξής: ο κ. Γ. Κανελλόπουλος, στέλεχος και υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ· ο κ. Δ. Μπατζελής, στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και αδελφός της πρώην υπουργού Κ. Μπατζελή· ο κ. Σπ. Κλαδάς, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής της Ν.Δ. και προσωπικός φίλος του τότε πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή· ο κ. Γ. Καπελέρης, πρώην πρόεδρος της ΠΑΣΚΕ Οικονομολόγων και πρώην υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.

Τι κοινό έχουν όλοι αυτοί; Είναι είτε κομματάνθρωποι είτε «κολλητοί» ισχυρών πολιτικών προσώπων είτε και τα δύο. Σε κάθε περίπτωση, προέρχονται από φατρίες (κομματικές, συνδικαλιστικές, προσωποπαγείς κλίκες ή δίκτυα εντοπιότητας), διαπλέκονται με κομματικές εξουσίες, δεν διαθέτουν πολιτική ανεξαρτησία από την εκάστοτε κυβέρνηση. Κατά συνέπεια, δεν διαθέτουν τη «νομιμοποίηση της διαδικασίας», αφού δεν επελέγησαν με ανοιχτές αξιοκρατικές διαδικασίες.

Γιατί να εμπιστευθούμε τον νέο επικεφαλής του ΣΔΟΕ ότι θα ενεργήσει ανεξάρτητα από τυχόν μεροληπτικές εντολές του πολιτικού προστάτη του, σε ό,τι αφορά λ.χ. την έρευνα χιλίων πολιτικών προσώπων τα οποία ελέγχονται από την υπηρεσία του για πιθανό παράνομο πλουτισμό; Γιατί να πιστέψουμε ότι το ΣΔΟΕ πράγματι ερευνά (από το 2008!) την ανεξακρίβωτη προέλευση των 5,2 εκατομμυρίων ευρώ του εκδότη κ. Θ. Αναστασιάδη, όπως κατήγγειλε στη Βουλή η κ. Μπακογιάννη το 2010; Πώς να πιστέψουμε ότι ο επικεφαλής του ΣΔΟΕ θα θέσει πάνω απ’ όλα το συμφέρον της υπηρεσίας του και όχι αυτό του πολιτικού εντολοδότη του;

Οσο ικανός κι αν είναι ο επικεφαλής του ΣΔΟΕ, στο μέτρο που σημείο αναφοράς του είναι κομματικά κέντρα αποφάσεων, το έργο του θα υπονομεύεται από την έλλειψη εμπιστοσύνης. Ιδού, λοιπόν, το ελλαδικό μετα-πρόβλημα ξανά: η αναπαραγωγή της έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Οσο οι θεσμοί του κράτους στελεχώνονται με κομματοκρατικό τρόπο τόσο το έργο τους θα καθίσταται αντικείμενο κομματικής διαμάχης, άρα θα αμφισβητείται. Θα αποδυναμώνεται, συνεπώς, τόσο η παραγωγή έργου όσο και η εμπιστοσύνη των πολιτών σε αυτό.

Και κάτι τελευταίο. Ο νέος επικεφαλής του ΣΔΟΕ αντικατέστησε έναν αποδεδειγμένα ικανό δημόσιο λειτουργό, τον πρώην αντεισαγγελέα Εφετών κ. Διώτη. Ο κ. Διώτης έχαιρε γενικής εκτίμησης, επέδειξε ζήλο και επιτυχίες στη δουλειά του και, με την εισαγγελική του ιδιότητα, ήταν ο άνθρωπος που συνέβαλε τα μέγιστα στη δίωξη της τρομοκρατίας. Ενας τέτοιος άξιος (και ανεξάρτητος) λειτουργός κρίθηκε ότι έπρεπε να αντικατασταθεί, τη στιγμή που η χώρα απεγνωσμένα αναζητεί έσοδα!

Οι πολιτικάντηδες δεν θέλουν θεσμικά αντίβαρα, τους είναι ενοχλητικά. Οι ιστορικοί εθισμοί τους είναι τέτοιοι που εμπιστεύονται μόνο τους «κολλητούς» τους, αποδυναμώνοντας έτσι τους θεσμούς και τις αξίες που τους συνέχουν. Δεν αντιλαμβάνονται ότι το σύγχρονο κράτος είναι μια πολύ σύνθετη υπόθεση για να διοικηθεί αποτελεσματικά από παρέες. Παρά τη χρεοκοπία της, η Ελλάδα του 21ου αιώνα δυσκολεύεται να απαλλαγεί από τη μετα-οθωμανική κληρονομιά της…

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 2.9.2012

Θα αρχίσω από το σημαντικότερο, δηλαδή την στρεβλωμένη και απολύτως παρεξηγημένη έννοια της απεργίας στη χώρα μας. Το ιερό και απολύτως σεβαστό δικαίωμα στην απεργία, ως απαύγασμα του δημοκρατικού ιδεώδους θα έπρεπε να μένει τόσο ατόφιο ώστε να αποτελεί το ύστατο μέσο διεκδίκησης δικαιωμάτων, και όχι να χρησιμοποιείται σε τέτοια ευρεία και μαζική κλίμακα, συνοδευόμενο δε από καταλήψεις-μια έννοια σχεδόν άγνωστη στην Ευρώπη που τόσο εύκολα κατακρίνουμε τον τελευταίο καιρό. Επίσης, η απεργία προϋποθέτει παντελή απουσία της ασυδοσίας, την οποία μπορούμε να προσάψουμε μαζί με πολλά άλλα στους απεργούς. Όπως το δικαίωμα της απεργίας είναι ιερό, εξίσου ιερό είναι και το δικαίωμα στην εργασία. Και αν κάποιος με κατηγορήσει πως δεν σέβομαι τις δημοκρατικές και πλειοψηφικές αποφάσεις για κλιμάκωση των κινητοποιήσεων των συνδικάτων, τότε θα απαντήσω πως πριν από οποιαδήποτε τέτοια ρήση, καλό θα ήταν τα ίδια τα συνδικάτα να κάνουν μια πολύ βαθιά και ουσιαστική ενδοσκόπηση για να βρουν τις δικές τους αδυναμίες και λάθη πριν προβούν να κατηγορήσουν για προδοσία τον οποιοδήποτε επικριτή τους. Οι εργαζόμενοι που θέλουν να δουλέψουν, έχουν αναφαίρετο δικαίωμα να το πράξουν χωρίς κανένα εξωτερικό κώλυμα.

Το δεύτερο ζήτημα που προκύπτει και είναι άξιο μνείας είναι η διπροσωπία. Οι ίδιοι άνθρωποι και πολίτες που παρουσιάζοντας ψευδώς ως θιασώτες της πολιτικής αλλαγής και ως φορείς του αιτήματος της κατάρρευσης του παλαιοκομματισμού, είναι οι ίδιοι που τρέφουν τον παλαιοκομματισμό με χρυσά κουτάλια. Είναι αυτοί που δίνουν στον αγώνα για καλύτερη ζωή και δικαίωμα στην ανθρώπινη εργασία κομματική χροιά, εκείνοι που κατακερματίζουν τον αγώνα και τις διεκδικήσεις τους σε 2 ή 3 διαφορετικές πορείες, εκείνοι που δεν παρουσιάζονται ως ενιαίος φορέας-που ίσως θα είχε και ισχυρότερη δυναμική- αλλά ως ΠΑΜΕ ή ΣΥΡΙΖΑ, ευτελίζοντας κάθε έννοια υγιούς συνδικαλισμού, μένοντας προσκολλημένοι στο κομματικό συμφέρον-το οποίο δεν νοιάζεται επ’ ουδενί για το εάν αύριο θα έχουν φαγητό στο σπίτι τους- και δημιουργώντας μια κατάσταση που δεν ωφελεί ούτε τους ίδιους αλλά ούτε την χώρα.

Σχετικά με την παρέμβαση του πρωθυπουργού για το άνοιγμα της χαλυβουργίας, θα την χαρακτήριζα ως εν μέρει θετική ενέργεια, έχοντας όμως ηχηρές ενστάσεις. Αν και η παρέμβαση Σαμαρά δείχνει ουσιαστική θέληση για αλλαγή και επανεκκίνηση της οικονομίας και έλλειψη φόβου απέναντι στα συμφέροντα που θέλουν μια Ελλάδα ανίσχυρη βιομηχανικά, ωστόσο δεν υπήρξε στοιχειώδης σεβασμός και κατανόηση στα προβλήματα των απεργών, πολλοί από τους οποίους αντιμετωπίζουν προβλήματα βιοπορισμού και βρίσκονται αντιμέτωποι με το φάσμα της ακραίας φτώχειας, έχοντας στον νου τους την επιβίωση όχι μονο την δική τους αλλά και των παιδιών τους. Είναι ανάρμοστο και απάνθρωπο να στέλνεις ΜΑΤ σε ανθρώπους χειμαζόμενους από την κρίση. Η ανάπτυξη που επιθυμεί να φέρει ο πρωθυπουργός στη χώρα, μπορεί να είναι επιθυμητή από όλους, αλλά ας μην ξεχνά πως πρέπει να έχει ως γνώμονα τον πολίτη και όχι απλά τους αριθμούς.

Συνοψίζοντας, το όλο σκηνικό αποσύνθεσης, νομίζω πως πρέπει σταδιακά να εκλείψει. Και οι δύο πλευρές έχουν δίκιο, και οι δύο πλευρές έχουν άδικο, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Το ζήτημα επικεντρώνεται στην εύρεση της αριστοτελικής χρυσής τομής, και στην κατά τον μέγιστο δυνατό ικανοποίηση των συμφερόντων ολων των πλευρών. Η κυβέρνηση οφείλει να διασφαλίσει την ανάπτυξη και οι εργαζόμενοι να συνδράμουν σε αυτή την κατεύθυνση θετικά, χωρίς όμως να επιτρέψουν σε κανένα μικροκομματικό συμφέρον να τους υποδείξει τα δικαιώματα για τα οποία οι ίδιοι έχουν μοχθήσει. Εκείνοι που βάζουν σπίθες στους εργάτες, είναι εκείνοι που –όχι μονο δεν ξέρουν τι θα πει «μεροκάματο» και εργατικός μόχθος- αλλά εκείνοι που με την χρόνια προσκόλληση τους σε πεπαλαιωμένες θέσεις συνέδραμαν με τον τρόπο τους στο να φτάσουμε στην σημερινή άθλια κατάσταση. Οφείλουμε όλοι να τους αποτινάξουμε από την κοινωνία και να απομακρύνουμε λογικές «τζάμπα μαγκιάς» από το σύνολο του πολιτικού και κοινωνικού ιστού της χώρας.

Ακουσαν τις προειδοποιήσεις από το εξωτερικό και ακολούθησαν τη συμβουλή των Financial Times Deutschland να ψηφίσουν, «έστω με βαριά καρδιά», υπέρ του κ. Σαμαρά. Είχαν να επιλέξουν μεταξύ μιας ανερμάτιστης και γεμάτης κινδύνους υποσχεσιολογίας του ΣΥΡΙΖΑ και μιας πιο συντηρητικής λύσης που εγγυάτο την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Ορθώς επέλεξαν το δεύτερο.

Το δεύτερο συμπέρασμα που προκύπτει –όχι εκ των Financial Times Deutschland, αλλά εκ των αποτελεσμάτων– είναι η «βαριά καρδιά». Την προηγούμενη φορά που η χώρα βρέθηκε μπροστά σε θανάσιμο κίνδυνο, οι Ελληνες έδωσαν στον Κωνσταντίνο Καραμανλή σχεδόν 55%. Σ’ αυτές τις εκλογές, οι ψηφοφόροι πάλεψαν με δύο πράγματα: την ανάγκη διασφάλισης της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας και την απέχθειά τους προς το παλιό πολιτικό σύστημα. Στις εκλογές του Μαΐου κυριάρχησε το δεύτερο. Σ’ αυτές, το πρώτο. Βεβαίως, αν ο ΣΥΡΙΖΑ είχε τον χρόνο και την οργάνωση να εκλογικεύσει περισσότερο τις θέσεις του, σίγουρα θα ήταν ο προχθεσινός θριαμβευτής. Δεν ήταν η «κινδυνολογία» που απέτρεψε πολλούς από το να τον ψηφίσουν. Οι κίνδυνοι υπογραμμίζονταν κάθε φορά που κάποιο στέλεχος έριχνε μια «ριζοσπαστική» πρόταση και η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ έκανε απεγνωσμένη προσπάθεια (μετά μπόλικης συνωμοσιολογίας) για να την μαζέψει. Δεν τα κατάφερε επαρκώς διότι πολλοί ήταν αυτοί που είχαν «ενδιαφέρουσες ιδέες», για το αν έχει σημασία το νόμισμα, τη χρηματοδότηση των παροχών κ.λπ.

Τα παραπάνω υπονοούν ότι οι ηγεσίες της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ δεν πρέπει να διαβάσουν διά παραμορφωτικού φακού τα αποτελέσματα των εκλογών. Οι Ελληνες δεν τους εμπιστεύθηκαν, διάλεξαν το χαλάζι αντί την αναβροχιά. Χωρίς τον καθ’ όλα δικαιολογημένο φόβο της εξόδου από το ευρώ, θα σάρωνε η –επίσης καθ’ όλα δικαιολογημένη– επιθυμία για αλλαγή. Αυτήν την επιθυμία πρέπει να σεβαστεί η Νέα Δημοκρατία, αν θέλει να μακροημερεύσει το αποτέλεσμα των προχθεσινών εκλογών. Χρειαζόμαστε κυβέρνηση ευρύτατης αποδοχής τεχνοκρατών, ανθρώπων που θα έχουν «πρόσωπο» στο εξωτερικό και μεγίστης ανοχής εκ μέρους των πολιτών στο εσωτερικό.

Καλώς ή κακώς, οι Ελληνες νιώθουν ότι πρέπει να τραβήξουν διαχωριστικές γραμμές με το παρελθόν. Ακόμη και με τις καλές εκδοχές του. Δεν είναι τυχαίο ότι η επιλογή του κ. Πύρρου Δήμα από τον κ. Βενιζέλο για να ηγηθεί το ψηφοδέλτιο Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ είχε τόσο ψυχρή αποδοχή, παρά το γεγονός ότι ο αρσιβαρίστας ήταν λαϊκός ήρωας. Ο κόσμος μπούχτισε από τις επικοινωνιακού τύπου κινήσεις. Θέλει ουσία. Θέλει να νιώσει ότι εκείνοι που ξέρουν και μπορούν έχουν το τιμόνι στα χέρια τους. Δεν θα συγχωρήσει άλλα πολιτικά παιχνιδάκια στην πλάτη του. Χρειάζεται μια ανάσα για να δει το καράβι να μπαίνει σε ρότα. Μέχρι να διαφύγει τον κίνδυνο, η διάχυτη ανασφάλεια μπορεί να οδηγήσει τη χώρα σε περίεργες ατραπούς.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 19.6.2012

Στην περίπτωση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. η παραπάνω δήλωση είναι απολύτως συνεπής με όσα ο επικεφαλής του υποστήριξε στις συναντήσεις των πολιτικών αρχηγών με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κατά τη διαδικασία των διερευνητικών εντολών μετά τις εκλογές της 6ης Μαΐου.

Στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές κρίνονται οι πολιτικές προτάσεις, όμως δεν θα ήταν χωρίς σημασία να θυμηθεί κανείς τη στάση που οι πολιτικές δυνάμεις επέδειξαν κατά τη θεσμικά κρίσιμη στιγμή ανάθεσης και χειρισμού των διερευνητικών εντολών και των διαβουλεύσεων των πολιτικών αρχηγών μεταξύ τους και με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, σύμφωνα με τα Πρακτικά των συζητήσεων που δημοσιοποίησε η Προεδρία της Δημοκρατίας.

Τότε, λοιπόν, δηλαδή πριν από ένα μήνα, η Ν.Δ., το ΠΑ.ΣΟ.Κ. και η ΔΗΜ.ΑΡ. έθεσαν ως αναγκαία προϋπόθεση για το σχηματισμό της οποιασδήποτε κυβέρνησης τη συμμετοχή του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. σ’ αυτήν. Εναλλακτικά προτάθηκε να σχηματίσει κυβέρνηση ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. με τη ΔΗΜ.ΑΡ. και να δοθεί ψήφος εμπιστοσύνης από τους λοιπούς ή αυτοί να απέχουν από τη σχετική ψηφοφορία (“στάση ανοχής”).

Η στάση ανοχής είχε ως αναφορά τη διάταξη του άρθρου 84 § 6 εδάφιο πρώτο του Συντάγματος, σύμφωνα με την οποία η πρόταση εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση γίνεται δεκτή εφόσον εγκριθεί από την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, η οποία όμως δεν μπορεί να είναι κατώτερη από τα 2/5 του όλου αριθμού των βουλευτών.

Η ανάγκη συμμετοχής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. σε κυβέρνηση και η παροχή θετικής ψήφου εμπιστοσύνης σε αυτήν θεμελιωνόταν στη δεύτερη θέση που είχε καταλάβει στην κατανομή των ψήφων και στην αντίστοιχη πολιτική ευθύνη που -κατά την άποψη των προτεινόντων- του αναλογούσε.

Όμως ο επικεφαλής του όχι μόνο απέκλεισε οποιαδήποτε συμμετοχή σε κυβέρνηση μαζί με τη Ν.Δ. και το ΠΑ.ΣΟ.Κ., αλλά αρνήθηκε τη συμμετοχή ή την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης σε οποιαδήποτε κυβέρνηση, επειδή, όπως δήλωσε, δεν είχε ο ίδιος κατορθώσει να επιβάλει στους λοιπούς τη δική του (πάντως μειοψηφική) πολιτική θέση, δηλαδή την ακύρωση της ισχύουσας δανειακής σύμβασης και την εκ του μηδενός απόπειρα κατάρτισης νέας με καλύτερους όρους.

Όσο για την ανοχή (προς την όποια κυβέρνηση) με αποχή από τη σχετική ψηφοφορία, διατύπωσε επιφύλαξη ως προς τη συνταγματική ορθότητα μιας τέτοιας διαδικασίας (που πάντως προβλέπει το άρθρο 84 του Συντάγματος).

Εν πάσει περιπτώσει, προέτρεψε να σχηματίσουν κυβέρνηση τα υπόλοιπα κόμματα, καθώς διέθεταν αθροιστικά τον απαιτούμενο αριθμό εδρών, δηλώνοντας ότι αυτός θα επέλεγε το ρόλο της αντιπολίτευσης.

Είναι χαρακτηριστικό και πρέπει ίσως να καταγραφεί, ότι παρόμοια άποψη για τη (μη) συνεργασία στο πλαίσιο των διερευνητικών εντολών και των σχετικών διαβουλεύσεων εξέφρασε και η επικεφαλής του Κ.Κ.Ε. Κατά τη συνάντησή της με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας υποστήριξε ότι δεν θα είχε νόημα να κρατήσει τη διερευνητική εντολή, που θα της ανατίθετο εάν υποτεθεί πως το κόμμα της κατείχε την τρίτη θέση, αφού θεωρεί εκ των προτέρων αδύνατο οι λοιποί να υιοθετούσαν το πρόγραμμα του Κ.Κ.Ε. – προϋπόθεση που προφανώς η ίδια θεωρεί απολύτως αναγκαία για να έχει νόημα μία διερευνητική εντολή, όπως ακριβώς και ο επικεφαλής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α.

Δεν είναι σαφές εάν η αιτία της στάσης αυτής ανάγεται στο βαθμό και την ποιότητα της αριστερής κουλτούρας που διαθέτει καθένας από τους δύο ηγέτες –είναι άλλοι αρμοδιότεροι του γράφοντος για να το κρίνουν και γι’ αυτό προϋποτίθεται και ο ορισμός των σχετικών μεθοδολογικών κατηγοριών και ιδεολογικών παραδοχών.

Πάντως αυτή είναι η περί συνεργασιών αντίληψη δύο εκδοχών της Αριστεράς στη χώρα μας και -λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων σφυγμομετρήσεων- αποτελεί μία ισχυρή και ασφαλή ένδειξη για τον τρόπο με τον οποίο ο επικεφαλής του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. θα χειριστεί και τη διερευνητική εντολή που θα του ανατεθεί μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου.

Όταν θα χρειαστεί να γίνει υπεύθυνη σύνθεση απόψεων για να δοθεί κυβερνητική λύση.

Όταν θα χρειαστεί να σχηματιστεί μία κοινοβουλευτική πλειοψηφία που πολιτικά να ενσωματώνει θέσεις και της (όποιας) μειοψηφίας, ώστε το κυβερνητικό σχήμα να έχει και διάρκεια και την ευρύτερη δυνατή κοινωνική νομιμοποίηση.

Ως γνωστόν, στις βουλευτικές εκλογές καταγράφεται ο συσχετισμός των κοινωνικών δυνάμεων τη στιγμή διεξαγωγής της εκλογικής διαδικασίας και έτσι προκύπτει η σύνθεση της Βουλής, που μέχρι την επόμενη διάλυσή της έχει το τεκμήριο της αντιπροσωπευτικότητας, δηλαδή τεκμαίρεται πως (εξακολουθεί να) αποτυπώνει τη βούληση του εκλογικού σώματος.

Αυτή είναι η τυπική νομιμοποίηση της Βουλής, επομένως και της κυβέρνησης στην οποία η Βουλή θα παρέχει την εμπιστοσύνη της. Από τη στιγμή αυτή, όμως, η κυβέρνηση καλείται να εφαρμόσει πολιτικές και έτσι ξεκινά η δοκιμασία στη σχέση της με την κοινωνία, που είναι διαρκής και έχει διακυμάνσεις και μπορεί να μεταβάλει συνεχώς το συσχετισμό των δυνάμεων που υπήρχε κατά τη διεξαγωγή των εκλογών. Έτσι γίνεται πάντα.

Μπροστά μας όμως είναι τώρα η αφετηρία της επόμενης φάσης: οι εκλογές και το αποτέλεσμά τους, η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και η προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης που θα έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής.

Θα υπάρξει και τότε από ορισμένους εμμονή στην άποψη ότι η συνεργασία προϋποθέτει μονομερή επιβολή απόψεων;

Θα απέχουν και τότε από οποιαδήποτε συνεργασία οι εκπρόσωποι εκείνης της μερίδας της Αριστεράς που φαίνεται πως διαθέτει μία εκλογική επιρροή μεγαλύτερη από άλλες αριστερές δυνάμεις;

Θα στερήσουν και τότε από την κυβέρνηση τη δυνατότητα να ενσωματώσει τις περισσότερες δυνατές απόψεις ενόψει της εθνικής κρίσης;

Θα προσέλθουν και πάλι με την αλαζονεία που δίνει η αύξηση των ποσοστών;

Ποια εκδοχή της Αριστεράς επιφυλάσσει για τον εαυτό της το μονοπώλιο του καταγγελτικού και μόνο λόγου;

Και αλήθεια: ποιος εκφράζει στη χώρα μας την Κεντροαριστερά, τη σοσιαλδημοκρατία, που μπορεί να αποτελέσει ένα καταλύτη σε τέτοιες συμπεριφορές;

Στο ερώτημα αυτό, που έχει ιδεολογικό και οργανωτικό χαρακτήρα, θα επανέλθουμε.

Από την άλλη, η νεοελληνική εκδοχή του κεϊνσιανισμού είναι για τα μπάζα ή για τα κανάλια (όσο περνάει ο καιρός αυτά γίνονται συνώνυμα). Το “ρίχτε λεφτά στην αγορά” μπορεί να είναι καλό, από άποψη φιλανθρωπίας, μπορεί να είναι καλύτερο για όσους λυμαίνονται τα κρατικά λεφτά (που έπεφταν στην αγορά), δεν κάνει τίποτε μεσοπροθέσμως στην οικονομία. Τα λεφτά σκορπίζονται· κάποιοι παίρνουν πολλά, κάποιοι λιγότερα, οι περισσότεροι ελάχιστα και αυτά τα λεφτά ταξιδεύουν στο εξωτερικό κυρίως για εισαγωγές προϊόντων και δευτερεύοντως ως εξαγωγή συναλλάγματος. Μια ανοιχτή οικονομία χωρίς παραγωγική βάση είναι η χαρά των εισαγωγέων.

Μόνος δρόμος που απομένει είναι η δημοσιονομική πειθαρχία. Πρέπει να συμμαζέψεις τα ελλείμματα, ώστε να σε εμπιστευτούν κάποιοι να σου δώσουν λεφτά για να κάνεις όλα εκείνα τα υπέροχα κεϊνσιανά που ονειρεύονται διάφοροι καθηγητάδες. Είναι μια διαδικασία δύσκολη, αλλά αναγκαία για την ανάπτυξη.

“Και η πολιτική;”, μπορεί να ρωτήσουν κάποιοι, “ηττήθηκε οριστικά από την οικονομία;”. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν αριστερές ή δεξιές απαντήσεις στην κατάσταση που βρισκόμαστε· όπως δεν υπάρχουν αριστερές ή δεξιές απαντήσεις στους φυσικούς νόμους. Ο σιδηρούς νόμος της οικονομίας (έσοδα–έξοδα, παραγωγή–κατανάλωση) λειτουργεί σε όλα τα πλάτη και μήκη της Γης, ανεξαρτήτως αν οι κάτοικοι μιας χώρας έχουν δεξιές ή αριστερές προτιμήσεις. Οσοι δεν το πιστεύουν ας ρίξουν μια ματιά στη Β. Κορέα.

Η πολιτική, όμως, μπορεί να κάνει τη διαφορά σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις της κρίσης ή του οικονομικού αποτελέσματος συνολικότερα. Εκεί χωράει μεγάλη κουβέντα για δεξιές ή αριστερές πολιτικές. Τι, πώς, πόσο κράτος πρόνοιας; Ποιο πρέπει να είναι το ύψος χρηματοδότησής του και (συνεπώς) πόσο η φορολογία;

Αυτή είναι η συζήτηση και διάφορες χώρες δίνουν τις δικές τους λύσεις. Οι σκανδιναβικές χώρες, για παράδειγμα, απάντησαν διαφορετικά από τις ΗΠΑ. Εχουν υψηλή προοδευτική φορολογία και ισχυρό κράτος πρόνοιας, ενώ στις ΗΠΑ ο Ομπάμα σκοτώνεται με την παλαβή Δεξιά γιατί “τόλμησε” να θεσμοθετήσει ένα ελάχιστο σύστημα υγείας για τους άπορους.

Στην Ελλάδα, δυστυχώς, η συζήτηση (τεχνήεντως;) δεν φτάνει ποτέ εκεί· έχει παραμείνει στα προ του 1989, πριν απαντηθεί οριστικά από τη ζωή το ερώτημα “αν χρειάζεται να επανακρατικοποιηθεί η Ολυμπιακή”. Στον δημόσιο διάλογο χρησιμοποιείται ως επιχείρημα η φτώχεια των πολλών για να διατηρούνται τα προνόμια των λίγων. Και αυτό βαφτίζεται αριστερή πολιτική. Αντί να προωθείται η προσφορότερη οικονομικά λύση, ώστε το πλεόνασμα της ιδιωτικοποιημένης εταιρείας να φορολογηθεί για να ενισχυθούν οι μη έχοντες της κοινωνίας, επιλέγεται η αντιοικονομική συντηρητική επιλογή· δίνονται μάχες για τα επιδόματα των σχετικά προνομιούχων ενώ οι άνεργοι πληθαίνουν και φτωχαίνουν. Η Αριστερά δεν παλεύει για τους φτωχούς· παλεύει για να διατηρηθεί το στρεβλό και πελατειακό στάτους κβο. Για παράδειγμα, όπως γράφει ο κ. Μάνος Ματσαγγάνης, “εξαιτίας του πελατειακού κατακερματισμού του ασφαλιστικού συστήματος η ίδια εισφορά δίνει στο ΙΚΑ σύνταξη 500 ευρώ, ενώ στον ΤΑΠ–ΟΤΕ 1.500 ευρώ στα 55 χρόνια”. Να θυμίσουμε ότι ο κ. Στρατούλης του ΣΥΡΙΖΑ για τον ΟΤΕ σήκωσε (παρανόμως) πανό στη Βουλή και όχι για το ΙΚΑ.

Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες η απάντηση στις κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης ήταν το κράτος πρόνοιας. Μηχανισμοί με ορθολογική δομή που αναδιανέμουν εισοδήματα από τα υψηλότερα στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Εδώ, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Οπως γράφει ο κ. Ματσαγγάνης, “ο ιδιοφυής μηχανισμός των κοινωνικών πόρων αφαιρεί εισόδημα από τους χαμηλόμισθους και το μεταβιβάζει στους υψηλοσυνταξιούχους του ΤΣΜΕΔΕ και άλλων ταμείων. Το επίδομα τυφλών είναι 362 ευρώ τον μήνα εάν ο δικαιούχος είναι εργαζόμενος ή σπουδαστής, αλλά 697 ευρώ τον μήνα εάν είναι δικηγόρος. Μια οικογένεια μισθωτών με δύο παιδιά και χαμηλό εισόδημα δικαιούται οικογενειακό επίδομα 24,65 ευρώ τον μήνα εκτός εάν οι γονείς εργάζονται στο Δημόσιο, ή σε ΔΕΚΟ, ή σε τράπεζα, οπότε το οικογενειακό επίδομα γίνεται 236 ευρώ τον μήνα.”

Tο δίχτυ ασφάλειας στην Ελλάδα ήταν διάτρητο προ της κρίσης και παρέμεινε εξίσου διάτρητο μετά την κρίση: μέχρι το 2009 “το ‘αρχικό’ ποσοστό φτώχειας, δηλαδή προ κοινωνικών παροχών και συντάξεων, ήταν αρκετά χαμηλότερο στην Ελλάδα (22,7%) από ό,τι στην Ε.Ε. των ’27′ (25,1%). Ομως, το αντίθετο ίσχυε ως προς το ‘τελικό’ ποσοστό φτώχειας, δηλαδή αφού ληφθούν υπόψη όλες οι κοινωνικές παροχές. Αυτό ήταν υψηλότερο στην Ελλάδα (19,7%) απ’ ό,τι στην Ε.Ε. (16,3%)». Να σημειώσουμε ότι η Ελλάδα ξόδεψε ως ποσοστό του ΑΕΠ περισσότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. των ’27′ αλλά κατάφερε να μειώσει το ποσοστό φτώχειας κατά 3 μόνο ποσοστιαίες μονάδες ενώ οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες κατά 8,8 μονάδες. Η ‘νεοφιλελεύθερη’ Ιρλανδία έχει ποσοστό φτώχειας 15%.

Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι το Μνημόνιο ρητά προέβλεπε την εξομάλυνση των διαφορών ενισχύσεων από το κοινωνικό κράτος. Το αποτέλεσμα των επιτυχών “διαπραγματεύσεων” ήταν οι πολλαπλές εξαιρέσεις υπέρ των προνομιούχων ομάδων, που στην ουσία αναπαρήγαγε το προηγούμενο διάτρητο πλαίσιο σε πιο χαμηλό επίπεδο. Μπορεί δηλαδή ποσοτικά οι πιο πλούσιες ομάδες να επιβαρύνθηκαν περισσότερο, αναλογικά όμως τα πιο φτωχά στρώματα πλήρωσαν σχεδόν τα ίδια (8,5% το χαμηλότερο και 11,7% το πλουσιότερο).

Μια αριστερή απάντηση στην κρίση δεν θα ήταν η άρνησή της ούτε η πάλη με νύχια και δόντια για να διατηρηθεί το σημερινό στάτους κβο. Ας μην ξεχνάμε ότι η Αριστερά βρέθηκε δίπλα στους αγώνες όλων των επιμέρους ομάδων που δεν ήθελαν να αλλάξει τίποτε· από τα κλειστά επαγγέλματα μέχρι τα προνόμια των ΔΕΚΟ. Η αριστερή απάντηση στην κρίση θα ήταν η πίεση να πληρώσουν ποσοστιαία οι έχοντες περισσότερο και να επιβαρυνθούν οι φτωχοί λιγότερο· δεν θα ήταν ενάντια στο “χαράτσι” για τα ακίνητα γενικώς, θα ζητούσε περαιτέρω προοδευτική κλίμακα. Αν είχαμε, βέβαια, σοβαρή Αριστερά.

Η χαμένη ευασφάλεια και τα ΚΕΚ

Οταν η πρώην επίτροπος της Ελλάδας στην Ε.Ε. κ. Αννα Διαμαντοπούλου μίλησε, στις αρχές της περασμένης δεκαετίας, για την “ευασφάλεια” (flexicurity) ξεσηκώθηκαν και οι πέτρες. Πρώτα οι αριστερές, που κανοναρχούν τον δημόσιο διάλογο. Θεωρήθηκε ότι αυτό ένα ακόμη κόλπο, που εισάγεται στην Ελλάδα για να αμβλυνθούν οι συνέπειες της κρίσης του καπιταλισμού, ο οποίος έτσι κι αλλιώς έπρεπε να τελειώνει. Η αναφορά του πρώην πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη σε “απασχολήσιμους” (δηλαδή εκείνους που έχουν τα εφόδια για να βρουν εργασία) διαστρεβλώθηκε μόνο και μόνο για να χλευαστεί.

Εμφοβο, όπως πάντα, το πολιτικό σύστημα, μπροστά στην επικοινωνιακή υπεροχή της Αριστεράς –και των χρήσιμων ηλιθίων της–, συμμαζεύτηκε. Ποτέ δεν καταστρώθηκε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο· βλέπετε, ακόμη και η διατύπωση σκέψεων είχε ποινικοποιηθεί πολιτικά: “Ετοιμάζουν επέλαση στα εργατικά δικαιώματα!” είναι ένας κλασικός τίτλος, ακόμη και των δεξιών εφημερίδων. Η ευασφάλεια, που (μαζί με πολλά άλλα) γλίτωσε τη Δανία και άλλες σοσιαλδημοκρατικές χώρες του Βορρά από τις συνέπειες της κρίσης, εγκαταλείφθηκε στην πράξη.

Οχι, όμως, καθ’ ολοκληρίαν. Απ’ όλο το οπλοστάσιο της ευασφάλειας κρατήσαμε μόνο εκείνο που μοίραζε επιδόματα: τα σεμινάρια. Δημιουργήθηκαν πολλά ΚΕΚ, για να σπαταλήσουν τα κοινοτικά κονδύλια. Φτιάχτηκαν απίθανα προγράμματα “επαγγελματικής” “κατάρτισης”, που χρηματοδοτούσαν πολύ τους ατσίδες γύρω από τα δύο κόμματα εξουσίας, που διαμόρφωναν κι εκτελούσαν τα προγράμματα, λιγότερο τους διδάσκοντες (αποφοίτους ΑΕΙ ή/και με μεταπτυχιακά· “το παιδί κάπου πρέπει να τακτοποιηθεί”) κι ελάχιστα τους άνεργους, οι οποίοι υπέγραφαν ότι παρακολουθούν τα σεμινάρια για να παίρνουν την αποζημίωση. Συνήθως, δε, οι άνεργοι που έμπαιναν σε αυτά τα προγράμματα δεν ήταν εκείνοι που έψαχναν δουλειά· ήταν νοικοκυρές που συμπλήρωναν το (μικρό ή μεγάλο) οικογενειακό εισόδημα “πηγαίνοντας σεμινάριο”.

Ετσι λοιπόν κύλησε η “χρυσή δεκαετία των ’00s”· δηλαδή των δύο μηδενικών: 2000–2004 και 2004–2009. Οι περισσότεροι ήταν ευχαριστημένοι: οι “αντιστασιακοί” γιατί δεν άφηναν τον καπιταλισμό να μασκαρέψει το απεχθές πρόσωπό του με την ευασφάλεια· οι πτυχιούχοι διότι υποαπασχολούνταν, αλλά αποκτούσαν μόρια για να πετύχουν τον μεγάλο στόχο της πρόσληψης στο Δημόσιο· οι κομματικοί μηχανισμοί διότι διευθετούσαν τα πράγματα και πληρώνονταν σε ψήφους· και, τέλος, οι ατσίδες, που ήταν καλοί αγωγοί ψήφων προς τα κόμματα και χρημάτων προς την τσέπη τους. Και οι άνεργοι; Μη γελιόμαστε: οι άνεργοι ήταν πάντα στην Ελλάδα εκείνοι οι άνθρωποι που χρησιμεύουν είτε για να βγάλουν κάποιοι άκοπα λεφτά είτε για να κάνουν κάποιοι άλλοι άκοπα “αντίσταση” εκτονώνοντας τα ιδεολογικά τους γινάτια.

Και μετά ήρθε η κρίση… Οι άνεργοι πολλαπλασιάστηκαν, πολλαπλασιάζοντας τις ψήφους και τα επιχειρήματα των “αντιστασιακών”. Οι ατσίδες έγιναν “αντιστασιακοί»”. Είδαν τα δεινά του δικομματισμού, λίγο πριν από την κατάρρευσή του και λίγο μετά το κλείσιμο του τροφοδότη λογαριασμού του. Πήδηξαν στις πιο κοντινές τους βάρκες και από εκεί φωνάζουν να ξανανοίξει η στρόφιγγα, αυτή που έτρεφε τον δικομματισμό, για το καλό –βεβαίως, βεβαίως!– της κοινωνίας και των ανέργων. Και οι άνεργοι; ας μην επαναλαμβανόμαστε…

*

Διαβάστε: Μάνος Ματσαγγάνης, «Η κοινωνική πολιτική σε δύσκολους καιρούς. Οικονομική κρίση, δημοσιονομική λιτότητα και κοινωνική προστασία», εκδ. Κριτική

Δημοσιεύτηκε στην ‘Καθημερινή’, 27.5.2012

Οσο οι εκλογές πλησιάζουν, τόσο τα διλήμματα εντείνονται: “Αυτοδυναμία ή ακυβερνησία” δηλώνει ο Σαμαράς, “ευρώ ή δραχμή;” ρωτάει πονηρά ο Βενιζέλος. Πληθαίνουν και τα μετεκλογικά “σενάρια χάους”. Οι τεχνικοί της εξουσίας πασχίζουν να μετατρέψουν την αγωνία μας για το μέλλον της χώρας σε ανασφάλεια και φόβο.

Μερικοί αξιόλογοι αρθρογράφοι καλούν να ψηφίσουμε με “ψυχρή λογική”, να αποφύγουμε την τιμωρητική ψήφο. Ορθολογικά σκεπτόμενοι, λένε, πρέπει να βάλουμε πάνω απ’ όλα το συμφέρον της χώρας, αντί απλώς να εκφράσουμε συναισθήματα θυμού. Αν η “ψυχρή λογική” υποδεικνύει ότι, σε τελική ανάλυση, το συμφέρον της χώρας υπηρετείται ψηφίζοντας ένα από τα κόμματα της φαυλότητας, ας είναι. Δεν είναι επιθυμητό, είναι όμως το μικρότερο κακό.

Και οι μεν και οι δε, παρά τα διαφορετικά κίνητρά τους, καταλήγουν σε εσφαλμένο συμπέρασμα. Οι μεν πολιτικάντηδες προκαλούν ιδιοτελώς το αίσθημα του φόβου στους πολίτες, οι δε ρασιοναλιστές αρθρογράφοι εμμένουν σε μια απλοϊκή αντίθεση λογικής και συναισθήματος. Και οι δύο παραβλέπουν ότι, στις σημερινές συνθήκες, το μείζον δίλημμα δεν είναι “ευρώ ή δραχμή;”, αλλά ένα άλλο, δυσκολότερο στον χειρισμό του (καθότι, από λογικής απόψεως, αυτο-αναφορικό) δίλημμα: “πολιτική αναγέννηση ή αποσύνθεση;”.

Στο πρόσφατο διάγγελμα του πρωθυπουργού κ. Παπαδήμου αναδεικνύεται εμμέσως το μέγεθος του προβλήματος. “Η Ελλάδα βρίσκεται στο μέσον μιας δύσκολης διαδρομής”, είπε. “Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος είναι βαρύ. Η κόπωση, η δυσαρέσκεια, σε ορισμένες περιπτώσεις και η αγανάκτηση, είναι κατανοητές και ενίοτε δικαιολογημένες (…)”. Ως υπεύθυνος κυβερνήτης, ο κ. Παπαδήμος προειδοποιεί για τις δυσκολίες: “Θέλω να πω (στους) συμπολίτες μας ότι ανώδυνα κανένας δεν μπορεί να βγάλει τη χώρα από την κρίση. (…) Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από την κατάσταση που βρισκόμαστε (…) απαιτεί(ται) σκληρή, συστηματική και πειθαρχημένη προσπάθεια, με όραμα και συνέπεια…”.

Αυτός ακριβώς είναι ο πυρήνας του προβλήματός μας. Η έξοδος από την κρίση είναι αναπόφευκτα οδυνηρή, μην ακούτε τους ανεύθυνους δημαγωγούς. Αλλά, για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την οδύνη της “θεραπείας”, χρειαζόμαστε εμπνευσμένη προσπάθεια. Ερώτημα: υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που να πιστεύει ότι ο Σαμαράς και ο Αβραμόπουλος, ο Μεϊμαράκης και ο Στυλιανίδης από τη μια, ή ο Βενιζέλος και ο Σκανδαλίδης, ο Παπουτσής και η Γεννηματά από την άλλη, θα εμπνεύσουν, θα συνεγείρουν και θα κατευθύνουν με όραμα, στρατηγική και αξιοπιστία τη συλλογική προσπάθεια που απαιτείται;

Η συγκυβέρνηση των κομμάτων της φαυλότητας θα ανακυκλώσει το πρόβλημα: στον βαθμό που θα παρατείνει την πολιτική κρίση (ακόμη κι αν έχουν πλειοψηφία στη νέα Βουλή) θα αυξήσει την πιθανότητα της άτακτης χρεοκοπίας. Εφόσον γνωρίζουμε ότι το πρόβλημά μας είναι πρωτίστως αξιακό–πολιτικό, όσο φέρνουμε στην εξουσία τα κόμματα της φαυλότητας, το αναπαράγουμε. Επιπλέον, θυμώνουμε όλο και περισσότερο με τον συλλογικό μας εαυτό για την ανικανότητά μας να το επιλύσουμε. Η αμφιθυμία σε συνθήκες χρεοκοπίας –ψηφίζουμε αυτούς που σιχαινόμαστε– διαιωνίζει τη στασιμότητα, προκαλεί περισσότερη οργή και οδηγεί, τελικά, στην “αποδόμηση” που απεύχεται ο κ. Παπαδήμος.

Και αν ψηφίζαμε με “ψυχρή λογική”; Αν ήμασταν ρομποτικοί οργανισμοί ή είχαμε υποστεί εγκεφαλική βλάβη σαν τους ασθενείς του ψυχίατρου Ολιβερ Σακς και του νευροεπιστήμονα Αντόνιο Νταμάσιο –αν ήμασταν, δηλαδή, όντα ανίκανα να βιώσουν συναισθήματα–, θα το κάναμε. Αλλά δεν είμαστε. Το να ζητάς σήμερα από τον χειμαζόμενο πολίτη να ψηφίσει με “ψυχρή λογική” δεν είναι μόνο αφελές, είναι και ανήθικο. Οταν σε προσβάλλουν, λέει ο Αριστοτέλης, και παραμένεις απαθής, δεν προδίδεις ανωτερότητα, αλλά ηθική αμβλύνοια· είσαι ανόητος και δουλοπρεπής. Σώφρων άνθρωπος δεν είναι ο απαθής, αλλά αυτός που ξέρει πότε, πώς και με ποιους να θυμώνει.

Οταν αξιολογούμε μια περίπτωση βιασμού ή αυθαίρετης αστυνομικής βίας δεν είναι η λογική που προηγείται (“αυτό είναι λάθος”) και ακολουθεί το συναίσθημα (π.χ. θυμός, ντροπή), αλλά το αντίθετο: το συναίσθημα που βιώνουμε εμπεριέχει αξιολογήσεις, επιδεκτικές περαιτέρω λογικής επεξεργασίας, οι οποίες απο-καλύπτουν τι είναι σημαντικό για μας. Στο μέτρο που ο κόσμος που μας περιβάλλει δεν μας αφήνει ηθικά αδιάφορους, ο ανθρώπινος λόγος είναι εγγενώς “συναισθηματικός”. Οι γνωστικές και οι επιθυμητικές όψεις των κρίσεών μας είναι αξεδιάλυτα δεμένες. Ο ορθός λόγος προϋποθέτει την αρμόζουσα στις περιστάσεις συναισθηματική εμπλοκή με τον κόσμο.

Οχι, δεν πρέπει να ψηφίσουμε με “ψυχρή λογική”, αλλά με έλλογη οργή για την κατάντια της χώρας μας. Ελλογη οργή για τους ιδιοτελείς πολιτικάντηδες των κομμάτων της φαυλότητας που πρόδωσαν τον όρκο τους. Ελλογη οργή και για τον εαυτό μας που αφέθηκε στη σαγήνη των δημαγωγών και απέρριψε την ιδιότητα του πολίτη χάριν αυτής του πελάτη. Η καταψήφιση των κομμάτων του Βουλγαράκη και του Τσοχατζόπουλου θα είναι μια μικρή προσπάθεια ανάκτησης του αυτοσεβασμού μας.

Φυσικά παίρνουμε ρίσκο. Η αβεβαιότητα είναι μεγάλη. Αν δεν αναδεχθούμε όμως τους κινδύνους ασκώντας στοχαστικά το εκλογικό μας δικαίωμα, δεν θα δημιουργήσουμε το καινούργιο. Η δημιουργία προϋποθέτει τη διακινδύνευση. Δίχως “παρέκκλιση” δεν υπάρχει εξέλιξη, δίχως “αταξία” δεν παράγεται νέα τάξη. Βιώνοντας οργισμένα τα αδιέξοδά μας, ωθούμαστε να αναζητήσουμε νέες, αδιανόητες μέχρι σήμερα, έλλογες διεξόδους. “Τα πάθη θεσμίζουν τις πόλεις”, λέει ο Καστοριάδης. Ας μην καταπνίξουμε την οργή μας. Ας της δώσουμε έλλογη, δημιουργική διέξοδο.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.4.2012

Είχε θίξει την επαγγελματική μου ευαισθησία και όφειλα να αμυνθώ. “Ακουσε να δεις”, είπα, “εγώ δεν είμαι ποιητής αλλά πεζογράφος. Πάει να πει γράφω πράγματα πεζά, κατάλαβες; Αλλωστε με ξέρεις και ως χαρακτήρα”. Ο φίλος κούνησε το κεφάλι θλιμμένα. Πράγματι με ήξερε, με είχε βρίσει μάλιστα κάποτε “ορθολογιστή”. Διότι είναι γεγονός, φίλοι αναγνώστες, ότι δεν έχω προικισθεί με το χάρισμα της πολιτικής φαντασίας, το θείο αυτό δώρο που βλέπει πρίγκιπες σε βατράχους, πάρκα σε σκουπιδότοπους, εθνάρχες σε Καμμένους και ηγέτες σε Τσίπρες. Είμαι πολιτικά άμουσος. Δεν με αγγίζει ο μελαγχολικός λυρισμός του Κουβέλη, ούτε ριγώ με τη δραματική εικονοπλασία του Καρατζαφέρη. Και το υπέρτατο δώρο των Μουσών στην πολιτική σκέψη, την Ουτοπία, δεν την ποθώ, δεν την ορέγομαι σε καμία της μορφή, ούτε της Αταξικής Κοινωνίας, ούτε του Αίματος ή της Φυλής, ούτε καν της Δικτατορίας του Προλεταριάτου. Το ομολογώ: είμαι ξενέρωτος. Για να φαντασθείτε δε πόσο, προτιμώ τους ανιαρούς πολιτικούς των δημοκρατικών χωρών, έστω και λίγο μπαγασάκους, παρά τους θεόπνευστους ηγέτες των επιγείων παραδείσων. Θα διάλεγα χίλιες φορές να ζήσω σε χώρα με κυβέρνηση Κάμερον παρά Κάστρο, Κλίντον παρά Κιμ Γιονγκ Ιλ, Μπερλουσκόνι παρά Μουσολίνι. Ο φίλος μου συνειδητοποίησε γρήγορα ότι αποκλείεται να με στρέψει σε κάποιο από τα μεγάλα οραματικά μας κόμματα, ΣΥΡΙΖΑ ή Χρυσή Αυγή, ΚΚΕ ή Ανεξάρτητους Ελληνες, ούτε καν τους “σοφτ” οραματικούς, ΔΗΜΑΡ ή ΛΑΟΣ.

Είχαμε φτάσει χαμηλά στην Πανεπιστημίου χωρίς να βρούμε ούτε έναν μικροπωλητή. Ανήσυχος, έστριψα προς Κοτζιά. “Πάει καλά”, είπε ο φίλος, ξωπίσω μου. “Αν δεν θες την υπέρβαση, να πας στα σίγουρα: Ν.Δ. ή ΠΑΣΟΚ. Αυτό είναι το τίμιο. Μην ξεχνάς πόσα τους χρωστάμε. Για να μην πάω μακριά, και η απελευθέρωση της αγοράς των πεζοδρομίων της Αθήνας, με τα ωραία μαϊμού προϊόντα, δική τους είναι. Κι έχουν περισσότερα να δώσουν. Ακούω τους αρχηγούς τους στην τηλεόραση και πείθομαι ότι συνδυάζουν δημιουργικά το παλιό με το καινούργιο. Αφ’ ενός, θα αξιοποιήσουν νέες δυνάμεις: ο Αντώνης Φαήλο, Χρύσανθο, Νότη, αλλά και ο Βαγγέλης τόσους στενούς συνεργάτες του, που θα καμαρώσουμε σίγουρα στο Επικρατείας. Αλλά πάνω από όλα διαθέτουν σταθερές αξίες: ο ένας Πολύδωρα, Μπασιάκο, Γιακουμάτο, Συμπιλίδη, ο άλλος Απόστολο Κακλαμάνη, Παπουτσή, Ρέππα και τόσους άλλους. Αυτοί όλοι είναι σαν το καλό κρασί: παλιώνοντας βελτιώνονται. Μελλοντικά ίσως μας αποκαλύψουν αδιανόητους θησαυρούς σοφίας”.

Κούνησα το κεφάλι σκεφτικός. Ο φίλος όμως είχε πάρει φόρα: “Και επιπλέον σκέψου τα αγαθά της συγκυβέρνησης, που είναι το ρεαλιστικότερο σενάριο και υλοποιεί το “ένα συν ένα κάνουν τρία”. Το είπε καθαρά ο Αντώνης: θα διαλέξει τους άριστους. Φαντάζεσαι τι θαύματα μπορεί να κάνουν στο Παιδείας Ευριπίδης, Αρης, Ευθυμίου και Φώφη μαζί; Ασε που θα βάλει, λέει, και εξωκοινοβουλευτικούς, οπότε δίνοντας το Ανάπτυξης στη Λούκα, που αρίστευσε εκεί, του δανείζει και τον Αρσένη ως υπερυπουργό Παιδείας. Και μάλιστα με μόνιμο υφυπουργό τον Μπαμπινιώτη, τον αριστότατο, να τους εξηγεί και τις άγνωστες λέξεις με το λεξικό του. Οσο για το Προστασίας του Πολίτη, Παπουτσής και Προκόπης μαζί είναι η πεμπτουσία της αριστοκρατίας”. “Πολύ πολυπρόσωπη κυβέρνηση όμως”, είπα. “Α, το καλό κοστίζει”, απάντησε ο φίλος. “Και να: για οικονομία ενώνουμε Πολιτισμού με πέντε-έξι άλλα υπουργεία μη παραγωγικά και βάζουμε υπουργό σε όλα την Αρια Αγάτσα, που ενσαρκώνει τη διακομματικότητα σε ένα άτομο”.

Ο φίλος είδε ότι αντιστεκόμουν παρά τους τόσους πειρασμούς, και έκανε μια τελευταία προσπάθεια. “Μένει να ψηφίσεις Ντόρα”, είπε. “Συνδυάζει το καινούργιο, εντελώς άφθαρτη καθώς είναι η ίδια, με εμπειρότατα στελέχη. Είδες πόσους τέως περιφερειάρχες, αντινομάρχες και δημοτικούς συμβούλους έχει στα ψηφοδέλτια; Και είναι και γυναίκα, να μη σε πούνε μισογύνη!”

Κάποια στιγμή όμως είδε κι απόειδε ο φουκαράς ο φίλος μου, ότι δε μου άλλαζε μυαλά, οπότε με παράτησε εκεί μπροστά στο Δημαρχείο, μόνο, να αναρωτιέμαι πού είχαν πάει όλοι οι μικροπωλητές. Με είδε μια συμπαθέστατη δημοτική αστυνόμος και με λυπήθηκε. “Μη στενοχωριέστε, κύριε”, είπε. “Λόγω εκλογών τους απομάκρυναν. Ελάτε στις 7 Μαΐου να εξυπηρετηθείτε!”

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 22.4.2012

“Πνευματικοί” διάδοχοι της πολιτικής αυτής είναι τα κόμματα που αναγνωρίζονται μεταξύ τους ως “αντιμνημονιακά”. Καταγγέλλουν τις συμφωνίες που συγκρατούν την Ελλάδα στην Ευρωζώνη, επειδή αποτελούν το μόνο πραγματικό εμπόδιο στην αυθαίρετη αναδιανομή της ατομικής και συλλογικής προσπάθειας, μέσω των κρατικών ελλειμμάτων.

Η επιχειρηματολογία που χρησιμοποιούν έχει ελάχιστες διαφορές. “Για μια Ελλάδα και μια Ευρώπη απελευθερωμένη από τη δουλεία των τόκων και των μυστικών διευθυντηρίων των αγορών” λέει ο ένας. “Εμείς την τρόικα θα την απελάσουμε από τη χώρα” υπόσχεται ο άλλος. “Η Ευρώπη δεν θέλει χώρες – εταίρους αλλά εταίρες” καταγγέλλει ο τρίτος. “Οι ξένοι δυνάστες και οι ντόπιοι λακέδες τους επιστρέφουν τη χώρα στις μαύρες μεταπολεμικές δεκαετίες της μεγάλης φτώχειας και εξαθλίωσης”, διαβεβαιώνει γλαφυρά ένας τέταρτος.

Ζητούν από τους πολίτες να (απο)κλείσουμε τη χώρα μέσα στα σύνορά της. Σπεύδουν να διαβεβαιώσουν ότι δεν υπάρχει κανείς κίνδυνος. Το κενό θα καλύψει η εκμετάλλευση των ενεργειακών κοιτασμάτων, το ενδιαφέρον της Ρωσίας κ.ο.κ. Ποια κεφάλαια, πόσος χρόνος, ποιο ρωσικό ενδιαφέρον; Πού θα στηθεί το “δικαστήριο των λαών”, από το οποίο αναμένουμε τη διαγραφή του “επαχθούς” χρέους και γιατί να συμφωνήσουν τα κράτη της Ευρωζώνης, που μας έχουν (μετά το κούρεμα) δανείσει τα πολλά;

Δεύτερη συλλογική χίμαιρα είναι ότι θα “πάρουμε από τους πλούσιους” τα χρήματα που απαιτούνται για την πραγματοποίηση όσων υπόσχονται οι “αντί”. Κανείς, όμως, εκλογικός συνδυασμός που θέλει την ακύρωση της δανειακής σύμβασης δεν διαθέτει και δεν προτείνει ένα λογιστικώς επαρκές σχέδιο απαλλοτρίωσης των “ζάπλουτων” συμπολιτών μας. Δεν ακούγεται κάτι περί επιβολής συντελεστή φορολογίας εισοδήματος 60%. Ή κάποια έκτακτη φορολόγηση καταθέσεων, περιουσιών ή τοποθετήσεων. Ούτε καν μια νέα ειδική εισφορά επί των κερδών, έστω και μετά την απόσβεση των ακατάσχετων ζημιών.

Με την τρίτη “κοινή” υπόσχεση, οι τράπεζες θα υποχρεωθούν σε διαγραφή δανείων και μετάθεση τόκων. Πράγματι, όλα τα αντιμνημονιακά κόμματα προβλέπουν την κρατικοποίηση ολόκληρου του τραπεζικού συστήματος. Παραδόξως, το ίδιο προβλέπει και το δεύτερο Μνημόνιο, μέσω της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Επειδή όμως η Ευρωζώνη δεν θα χρηματοδοτήσει τίποτε εκτός Μνημονίου, ούτε οι πρακτικώς ήδη πτωχευμένοι μέτοχοι θα συμφωνήσουν να διαγράφουν οι πολιτικοί χρέη ψηφοφόρων τους με τα νέα κεφάλαια, το βάρος προορίζεται για την «πλάτη» των καταθετών. Αν οι πολιτικοί που πάνε “κόντρα στο Μνημόνιο” έχουν κάποια άλλη λύση, παρακαλούμε να ενημερώσουν τους καταθέτες πριν, πολύ λογικά, αποσύρουν τις αποταμιεύσεις τους.

Αλλη “φιλολαϊκή” υπόσχεση είναι η διατήρηση της ονομαστικής αξίας όλων των συντάξεων. Και των μισθών, προφανώς μόνον όσων αμείβονται από το κράτος. Το συνδέω αφού, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχει ανακοινωθεί η απαγόρευση των απολύσεων! Εξίσου εύκολα μπορεί να συναχθεί ότι η επαναφορά και διατήρηση δεν θα επιτευχθεί μέχρις ότου πληρώσουν οι πλούσιοι. Δυστυχώς, η μέθοδος της συνεχούς αύξησης του εξωτερικού δανεισμού, που είχε την προτίμηση των σημερινών αντιμνημονιακών δυνάμεων, δεν είναι εφικτή μετά την ψήφιση του Νόμου 3845 του Μαΐου 2010.

Εν κατακλείδι, οι “εκτός Μνημονίου” υποσχέσεις οδηγούν στο ασφαλές συμπέρασμα ότι οι επικριτές της δανειακής σύμβασης θα προβούν σε εσωτερικό δανεισμό. Υποχρεωτικό, προφανώς. Αφού η τρόικα θα έχει αποσύρει τα ωραία της ευρώ και κανείς εχέφρων κάτοικος αυτής της χώρας δεν θα τους δανείζει δραχμή τσακιστή.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.4.2012

Ωστόσο τα πράγματα δεν είναι απλά, ούτε δεδομένα.

Η Ελλάδα τον περασμένο Νοέμβριο βρέθηκε αντιμέτωπη με τρομακτικά διλήμματα και λίγο έλειψε να χάσει τα αυγά και τα καλάθια.

Εξαιτίας εκείνων των εξαιρετικά δυσμενών συνθηκών για τη χώρα ο Γιώργος Παπανδρέου παραιτήθηκε και σχηματίσθηκε η κυβέρνηση Παπαδήμου, με σκοπό να κλείσει τις δανειακές εκκρεμότητες, να συμφωνήσει τη ρύθμιση των χρεών και να καταρτίσει ένα πρόγραμμα σταθεροποίησης και ανασυγκρότησης της οικονομίας.

Από τότε μέχρι σήμερα μεσολάβησαν πάρα πολλά, έγιναν προσαρμογές σε κρίσιμους τομείς της δημόσιας και ιδιωτικής οικονομίας, οι αλλαγές ήταν μεγάλες, η χώρα μπήκε με θυσίες και κόπους σε μια σειρά και τέλος πάντων απέκτησε ένα χάρτη εξόδου από την κρίση.

Η κυβέρνηση Παπαδήμου άρχισε να βαδίζει σε αυτό τον δρόμο, αλλά τον περπάτησε και τον περπατάει με δυσκολία.

Αυτές τις μέρες, την ώρα που τα κόμματα συγκρούονται, η κυβέρνηση προσπαθεί να διατηρήσει την επαφή της με τη λύση του προβλήματος της κρίσης. “Τρέχει” την ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών, ώστε αμέσως μετά τις εκλογές να υπάρξουν οι προϋποθέσεις για ομαλότερη χρηματοδότηση της οικονομίας και ταυτόχρονα επιμένει στην προώθηση των διαδικασιών για την επανάληψη της χρηματοδότησης των οδικών έργων και των αναπτυξιακών προγραμμάτων.

Η προεκλογική περίοδος από μόνη της καθυστέρησε και καθυστερεί την επίλυση των δύο αυτών μεγάλων εκκρεμοτήτων.

Η ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών λόγω των εκλογών βρίσκει προσωρινές λύσεις και θα χρειασθεί επίπονη προσπάθεια αμέσως μετά τις εκλογές για να επιτευχθεί και η χρηματοδότηση των έργων και των προγραμμάτων ανάπτυξης απαιτεί επίσης συντονισμό και μεγάλη προσπάθεια τώρα και αμέσως μετά τις εκλογές, ώστε τα έργα να μπορούν να ενεργοποιηθούν από τον Οκτώβριο και μετά.

Και όλοι προφανώς αντιλαμβάνονται τι σημαίνει να ομαλοποιηθούν το ταχύτερο δυνατό οι πιστωτικές συνθήκες στη χώρα και τι σημαίνει επίσης να ξαναρχίσουν τα μεγάλα έργα και τα προγράμματα ανάπτυξης.

Με άλλα λόγια δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο. Οι καταστάσεις είναι επίφοβες και κρίσιμες.

Μια καθυστέρηση από δω, μια από εκεί και οι αβεβαιότητες πληθαίνουν. Το τρένο κινδυνεύει και πάλι να χαθεί.

Αλλά δεν είναι καιρός να χάσουμε κι άλλα τρένα. Αρκετά χάσαμε έως τώρα. Και το βέβαιο είναι ότι δεν μπορούμε να περιμένουμε ατελείωτα στον σταθμό. Γιατί απλούστατα σε λίγο δεν θα υπάρχει ούτε σταθμός, ούτε γραμμή για καθυστερημένους επιβάτες. Και ας μην αυταπατώνται όσοι νομίζουν ότι θα αποκτήσουμε αυτόματα, άκοπα και ανέξοδα δικά μας τρένα και δικούς μας σταθμούς. Θέλει πολύ δουλειά, σε περιβάλλον απόλυτης πειθαρχίας για πολλά χρόνια, προκειμένου να επιτύχουμε αυτόνομη ανάπτυξη και πρόοδο.

Εκτός κι αν το αποφασίσουμε να ζήσουμε καλογερίστικα. Κάτι που όμως δεν φαίνεται να ταιριάζει στους περισσότερους.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 19.4.2012