Έστω και αν δημιουργούν ερωτηματικά ή σύγχυση ως προς τις προθέσεις, έχουν ένα θετικό στοιχείο : προκαλούν διανοητική κινητικότητα και ιδεολογική εγρήγορση.

Κατά καιρούς διατυπώνονται προβληματισμοί για την οργανωτική ανασυγκρότηση των δυνάμεων της εγχώριας σοσιαλδημοκρατίας στο πολιτικό πλαίσιο της ευρύτερης “κεντροαριστεράς”. Ορισμένες ιδεολογικοπολιτικές αναζητήσεις παρουσιάζονται από πρόσωπα χωρίς εισέτι δηλωμένη κομματική ένταξη. Άλλες από πρόσωπα με κυβερνητικό παρελθόν, χωρίς αυτό να είναι εξ ορισμού “ενοχοποιητικό”, αν δεν πρόκειται να προσπάθεια να καλυφθούν “αναδρομικά” αδράνειες, αποσπασματικές παρεμβάσεις ή σιωπές του παρελθόντος από τα ίδια αυτά πρόσωπα.

Οι πρόσφατες σχετικές αναφορές αποτελούν άραγε τακτικισμό και συγκυκριακή αντίδραση στην κινητικότητα που προεκλογικά εμφανίζεται με στόχο τη συνεργασία των δυνάμεων της “κεντροδεξιάς”; Μήπως πρόκειται για κάτι πολιτικά πιο “ειλικρινές” και ιδεολογικά πιο “αυθεντικό”, που σχετίζεται με την απώλεια μεγάλου μέρους της εκλογικής δύναμης του ΠΑ.ΣΟ.Κ.; Επιδιώκεται μήπως έτσι απάντηση στο ερώτημα: “πού είναι η παράταξη”, η οποία γεννήθηκε με το βλέμμα στραμμένο στο δημοκρατικό σοσιαλισμό και έφθασε να εκφράσει μέσα από το ΠΑ.ΣΟ.Κ. πολλές εκδοχές και της Αριστεράς;

Με άλλα λόγια: γιατί εκδήλωσε άλλη εκλογική προτίμηση τεράστιο τμήμα ψηφοφόρων που μέχρι πριν από δύο χρόνια αισθάνονταν ότι εκπροσωπούνται από το κόμμα αυτό;

Που θεωρούσαν ότι δεν παύει να αποτελεί ζητούμενο (γιατί δεν είναι ποτέ δεδομένο) το κεκτημένο του κοινωνικού κράτους, που στην ευρωπαϊκή του εκδοχή δεν επιδίδεται σε φιλανθρωπίες αλλά έχει το βλέμμα στραμμένο στον άνθρωπο ως μέλος της κοινωνίας, στην οικογένεια και κυρίως στις αδύνατες κοινωνικές ομάδες.

Που σκέπτονταν ότι η άσκηση εξουσίας δεν είναι χωρίς προβλήματα, λάθη και αστοχίες, είδαν όμως και αυτή την παραδοχή να μετατρέπεται σε ανέξοδο άλλοθι.

Που βίωσαν ποιος, πότε αλλά και πόσο πολέμησε τις ανισότητες της αγοράς μέσα στην κοινωνία που οδηγούν οδηγεί στη βία και τον αυταρχισμό, ποιος θέλησε το κράτος βασισμένο στη συμμετοχή ενός πολίτη που δεν ιδιωτεύει, ποιος πρόταξε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε ένα κράτους που δεν είναι φιλανθρωπικό ίδρυμα.

Που είδαν εισαγωγή θεσμών (μιας ατελούς έστω) διαβούλευσης και άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας, το κόμμα τους να σκοντάφτει σε συντεχνίες που εξέθρεψε η παθογένεια της διακυβέρνησης, δείχνοντας ότι οι καλές προθέσεις είναι επιβλαβείς αν δεν υλοποιούνται.

Που σκέφτηκαν ότι το κόμμα τους βρέθηκε στη δίνη μιας κρίσης, για την οποία οι ευθύνες δεν βαρύνουν μόνο το ίδιο, έδειξε αρχικά μια διαχειριστική αδράνεια και δεν απέφυγε τη λήψη σκληρών και άδικων μέτρων, πιστεύοντας ότι έτσι διαφυλάσσει και όχι ότι καταστρέφει το μέλλον. Που αναλογίστηκαν μήπως οι θυσίες δεν πιάσουν τόπο, αν η δοκιμασία και η κρίση θα είναι διαρκείς και καταστροφικές.

Όσοι προεκλογικά σώπασαν, όσοι επιλεκτικά εκφράστηκαν τώρα για τη μετεκλογική προοπτική του χώρου της “κεντροαριστεράς” ή της σοσιαλδημοκρατίας, να έχουν μήπως στο νου τους το “πλασάρισμα” (αναδιάταξη, τοποθέτηση) προσώπων και ομάδων την επόμενη μέρα; Αυτή είναι μια εύκολη μομφή. Αν αληθεύει, αναφέρεται σε μια μυωπική προσέγγιση.

Όπως μυωπικό είναι να εστιάζει κανείς στο εάν δικαιώθηκε ο προηγούμενος αρχηγός του ΠΑ.ΣΟ.Κ. σε μείζονες πολιτικές επιλογές, αν έκανε στοιχειώδη αυτοκριτική για τις κομματικές και κυβερνητικές επιλογές του. Και ακόμη πιο μυωπικό να θεωρεί κάποιος ότι για να καινοτομήσει αρκεί μόνιμο στοιχείο της ρητορικής του να αποτελεί η καταγγελία των παθογενειών του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος.

Αυτή την ώρα:

* το κόμμα της συντηρητικής (ή επί το πολυσυλλεκτικότερο “Κεντροδεξιάς”) παράταξης, κατά την κυβερνητική θητεία του οποίου κατέστη αδύνατη η στοιχειώδης έστω διαχείριση και ο εντοπισμός της επικινδυνότητας της διεθνούς και ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης του 2007-2008, προηγείται δημοσκοπικά του κόμματος το οποίο ανέλαβε να κυβερνήσει μεσούσης της κρίσης και καθυστέρησε να λάβει δραστικά μέτρα, ώστε να του αποδίδεται σχεδόν αποκλειστικά η ευθύνη για τα αποτελέσματα της κρίσης και στη χώρα μας.

* κυριαρχεί η αντίληψη ότι η οικονομική κρίση ξεκίνησε στην Ελλάδα στα τέλη του 2009 και ότι τότε άρχισαν να καθίστανται εμφανείς οι παθογένειες όχι της κοινωνίας αλλά του (υποτίθεται) ερήμην αυτής διαμορφωμένου πολιτικού και κομματικού συστήματος της μεταπολίτευσης.

* είναι γενικευμένη η επιθυμία αποκήρυξης (ή μήπως και εξορκισμού;) του κακού συλλογικού εαυτού μας, αφού σπεύδουμε ως κοινωνία να αυτοανακηρυχτούμε «αθώοι του αίματος», για να ζητήσουμε «τα ρέστα» απεκδυόμενοι των ευθυνών μας δια της εσπευσμένης δήθεν ριζοσπαστικοποίησης της εκλογικής μας συμπεριφοράς.

* ένας συνασπισμός δυνάμεων της Αριστεράς επιχειρεί να αρθρώσει πολιτικό λόγο με πολυσυλλεκτική στόχευση, όχι για να συνθέσει τις διαφορετικές φωνές εντός του αλλά για να ακυρώσει και να θυσιάσει στον ελκυστικό βωμό του εκλογικού οφέλους το βασικό οργανωτικό του χαρακτηριστικό, να είναι δηλαδή όχι ένα και ενιαίο κόμμα με πολλές τάσεις αλλά συνασπισμός περισσότερων κομμάτων –στρατηγική επιλογή που ίσως εκθέτει κάποιους στην κατηγορία για έλλειψη «αριστερής παιδείας».

Αυτή την ώρα μπορεί πράγματι να τεθεί το ερώτημα εάν οι δυνάμεις που αισθάνονται κοντά στις ιδέες της ευρωπαϊκά προσανατολισμένης “Κεντροαριστεράς” ή σοσιαλδημοκρατίας, πρέπει να αναζητήσουν την εκλογική τους εκπροσώπηση στο ΠΑ.ΣΟ.Κ., που παρά το μικρό τώρα εκλογικό του ποσοστό εξακολουθεί να εκφέρει ένα λόγο με χαρακτηριστικά πολυσυλλεκτικότητας διεκδικώντας τη συμβολή του στη διαμόρφωση μιας βιώσιμης κυβερνητικής πρότασης και λύσης.

Από την Ευρώπη δόθηκε μία απάντηση : Η πρόσκληση του Προέδρου του ΠΑ.ΣΟ.Κ. από το σοσιαλιστή F. Hollande λίγο μετά την εκλογή του τελευταίου ως Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, η συνάντηση του κ. Βενιζέλου με ομολόγους του της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας στις Βρυξέλλες, τον Πρόεδρο της Ομάδας Προοδευτικής Συμμαχίας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος) και το σοσιαλιστή Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα.

Αυτά ερμηνεύτηκαν ως ισχυρό νεύμα για συνεργασία και συνεννόηση. Και συνιστούν ευκρινή και έντονο πολιτικό συμβολισμό, επειδή μέσα στην πιο δύσκολη προεκλογική περίοδο της μεταπολίτευσης ήλθε η επιβεβαίωση και η ανανέωση των δεσμών του ΠΑ.ΣΟ.Κ. με τη μεγάλη πολιτική “οικογένεια” της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας (στην εγχώρια ιδιόλεκτο: “κεντροαριστεράς”, αν το θέμα είναι ορολογικό). Ένα είδος ιδεολογικής “πιστοποίησης” – θα έλεγαν οι πιο “πραγματιστές”.

Η αναγκαιότητα ανάληψης πρωτοβουλιών ουσίας και όχι εντυπώσεων σε οργανωτικό επίπεδο έχει επίσημα εξαγγελθεί. Άλλωστε η συζήτηση για τα οργανωτικά κάθε κομματικού φορέα, δηλαδή για τη λειτουργία του, είναι προϋπόθεση για την επιβίωση και την ύπαρξή του. Αρκεί, όμως, όχι οι μετέχοντες να πείθουν ότι είναι ειλικρινείς, αλλά να υπάρχουν μετέχοντες και ενδιαφερόμενοι.

Το μήνυμα των ευρωπαίων σοσιαλιστών προς το ΠΑ.ΣΟ.Κ. αφορά και την ιδεολογική του ταυτότητα. Είναι το μήνυμα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας για ενότητα και δυναμική του χώρου ως στοιχείου αναγκαίου για να συμβάλει σε πρόταση και λύση διακυβέρνησης.

Το μήνυμα είναι πολύ ηχηρό για να αγνοηθεί ή για να χαρακτηριστεί συγκυριακό. Η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και των διαβουλεύσεων για το σχηματισμό κυβέρνησης θα κινηθεί και μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου.

Ως τότε η Κεντροδεξιά κάτι είχε καταλάβει αλλά ντρεπόταν να περιγράψει την κρίση ως είχε, η Κεντροαριστερά την υποτιμούσε και νόμιζε αφελώς ότι μπορεί να τη χειρισθεί με ημίμετρα και η Αριστερά, καταδιωκόμενη από τη συνωμοσία που τη χαρακτηρίζει, δεν την αναγνώριζε καν ή καλύτερα δεν την πίστευε, νόμιζε πως ήταν κόλπο του κεφαλαίου!

Τον Μάιο του 2010, παραμονές του πρώτου μνημονίου, όλοι τους ήταν αμήχανοι και απολύτως αιφνιδιασμένοι. Σχεδόν ανακουφίστηκαν από τα πρώτα δανεικά.

Το καλοκαίρι μετακόμισαν όλοι άνετοι στις παραλίες και μόλις το φθινόπωρο, όταν είδαν ότι το πρόγραμμα δεν έτρεχε και η διάσωση δεν έβγαινε, άρχισαν να οικοδομούν θέσεις, αρνήσεις και αμυντικές πολιτικές.

Εν τω μεταξύ όσο ο καιρός περνούσε και τα δαιμόνια απελευθερώνονταν, τόσο βασανίζονταν τα πρόσωπα και τα κόμματα.

Η κοινωνία έβραζε και οι κάθε λογής αμφισβητίες έβρισκαν πεδίο δράσης και προπαγάνδας.

Ολα τα φρούτα του φασισμού, της ακροδεξιάς, της ακροαριστεράς, του αντιεξουσιασμού και της τρομοκρατίας των δρόμων και των όπλων βρήκαν πεδίο δόξης λαμπρό, όπως συμβαίνει πάντοτε σε περιόδους μεγάλων οικονομικών κρίσεων.

Κάπως έτσι κύλησε και το 2011.

Μέχρι που φθάσαμε στα τέλη του περασμένου Οκτώβρη, όπου το πρόβλημα κορυφώθηκε και η χώρα αποδεδειγμένα αντιμετώπισε την απειλή εξόδου από την ευρωζώνη.

Μόλις μετά τις Κάννες άρχισε να συνειδητοποιείται η απειλή.

Σε εκείνη τη δραματική σύνοδο κορυφής κατάλαβε ο κ. Παπανδρέου ότι δεν μπορεί μόνος του.

Τότε ο κ. Σαμαράς άρχισε να βάζει νερό στο κρασί του και η Αριστερά να διαισθάνεται κάποια ευθύνη για τα επερχόμενα δεινά. Υπό το βάρος αυτής της ευθύνης επιχείρησε να ελέγξει τα ασύνταχτα πλήθη που απαιτούσαν να καεί η Βουλή.

Στο τετράμηνο που ακολούθησε η συνειδητοποίηση ήταν πλήρης. Ακόμη και οι πιο ακραίοι της επίσημης πολιτικής κατάλαβαν πια ότι το παιγνίδι απειλούσε τους πάντες και τα πάντα.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτό το διάστημα πληρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κόστους που πήγαζε από την κρίση.

Και δεν ήταν μικρό. Ενας πρώην πρωθυπουργός “εξαερώθηκε”. Ο κ. Παπανδρέου δεν υπάρχει πλέον στην πολιτική σκηνή του τόπου, παρέδωσε τον Νοέμβριο την πρωθυπουργία στον κ. Λουκά Παπαδήμο και τώρα παραδίδει την ηγεσία του ΠαΣοΚ στον κ. Ευάγγελο Βενιζέλο, ο οποίος σήκωσε το βάρος και το κόστος εκπροσώπησης του παραπαίοντος κόμματός του.

Ο κ. Σαμαράς έκανε στροφή 180 μοιρών και απώλεσε το ένα τέταρτο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του, ο κ. Καρατζαφέρης έχασε τα δυναμικότερα των στελεχών του κόμματός του και κινδυνεύει να μείνει εκτός Βουλής και συνολικά το πολιτικό σύστημα εισήλθε σε φάση βίαιου μετασχηματισμού.

Αυτό ήταν ως τώρα το τίμημα του PSI, της πρώτης ουσιαστικής βάσης αντιμετώπισης του οικονομικού προβλήματος της χώρας.

Η συνέχεια επίσης δεν θα είναι ευθύγραμμη. Από εδώ και πέρα όσοι σήκωσαν το βάρος και ανέλαβαν πολιτικό κόστος θα έχουν μόνο κέρδη. Οι υπόλοιποι που έπαιξαν με τη χρεοκοπία και επιδίωξαν το χειροκρότημα του αλλαλάζοντος πλήθους θα ξαναβρούν τη θέση τους στο πάνθεον του περιθωρίου, στο οποίο ανήκουν.

Η πολιτική κουβέντα αρέσει στον Έλληνα. Είχε πάντα την ικανότητα να βυθίζεται στην περιπτωσιολογία, σε αναπολήσεις του παρελθόντος, αλλά και σε προσωπικά περιστατικά, τα οποία τοποθετούσε το επίκεντρο των επιχειρημάτων του, ως στιγμές αυθεντικής γνώσης. Αυτή η προσέγγιση “καφενείου”, που περισσότερο αποσκοπούσε στην αυτοϊκανοποίηση και λιγότερο την επίλυση προβλημάτων αποδείχθηκε πολύ βολική για τα κόμματα, ως βάση οικοδόμησης της επιρροή τους.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ουσία απουσίασε από την πολιτική συζήτηση. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων παρέμεινε σε γήινο επίπεδο με έντονα τα συστατικά εκδίκησης. Οι δράσεις υπήρξαν αυστηρά κομματικές, όπως και οι διορισμοί των στελεχών στον δημόσιο τομέα.

Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η κομματική θεώρηση των πραγμάτων στη χώρα εδώ και καιρό έχει χάσει το νόημά της. Σε τέτοιο βαθμό, που το επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης μετατοπίστηκε και χώρισε τον πολιτικό κόσμο σε Μνημονιακούς και αντι-Μνημονιακούς. Και βέβαια, αυτή η γελοιότητα δεν άντεξε στον χρόνο, αφού πλέον, η συναινετική διακυβέρνηση υπό την σκέπη Παπαδήμου λειτουργεί ως κάθαρση για όλους όσοι επέλεξαν την κομματική προσέγγιση στην κρίση.

Σήμερα, οι πολίτες έχουν απορρίψει τις ακρότητες στην πολιτική. Ομοίως απεχθάνονται την ανικανότητα. Αυτός, ίσως, είναι και ο κύριος λόγος που ο δικομματισμός έχει μειωθεί στο μισό, η ΝΔ έχει ψυχολογικά προβλήματα, το ΠΑΣΟΚ καταρρέει, ομάδες πολιτών περιπλανώνται στις παρυφές της Αριστεράς, προσπαθώντας να αντιληφθούν το φαινόμενο Τσίπρα (για παράδειγμα, για πρώτη φορά οι δημοσκόποι βλέπουν διαρροές από ΝΔ προς ΣΥΡΙΖΑ), ενώ πολλοί κρύβονται από τους δημοσκόπους, περιμένοντας κάτι διαφορετικό.

Αναμφισβήτητα, ο νέος χώρος που μπορεί να γεννήσει έναν νέο πολιτικό σχηματισμό, ή μία συνεργασία πολιτικών δυνάμεων είναι το κέντρο. Το πολιτικό κέντρο, γιατί επιτρέψτε μου, η έννοια “κοινωνικό κέντρο”, προς το παρόν, δεν έχει περιεχόμενο. Εκτός αν τής δώσουμε περιεχόμενο, όταν ανοίξει αυτός ο διάλογος.

Στη χώρα μας όλα αυτά είναι συγκεχυμένα για πολλούς λόγους. Ένας λόγος είναι ότι ο μέσος Έλληνας υπέφερε πάντοτε από βαρειά κομματικοποίηση. Αυτό συντηρεί και το επιθανάτιο ρόγχο των χάρτινων εφημερίδων. Η κομματική τους προσήλωση, οι γελοίοι τίτλοι, οι απέλπιδες προσπάθειες να χειρισθούν την ατζέντα, τα μαύρα 6-στηλα της απελπισίας, όταν είσαι αντιπολίτευση, η διαρκής ξενέρωτη αισιοδοξία και το όραμα όταν ανήκεις στην κυβέρνηση. Ευτυχώς ήρθε το ίντερνετ και τις σκοτώνει. Αργά, αλλά μεθοδικά.

Η ευκαιρία για το μέλλον εντοπίζεται στη δυνατότητα της παρούσας και επόμενης κυβέρνησης να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ισχυρές διαδικασίες ανάπτυξης, ‘ανθρωποκεντρικού’ χαρακτήρα. Στόχος είναι η επιστροφή της κοινωνίας στην πολιτική (και αντιστρόφως), όχι μέσω του ιδεολογικού προσεταιρισμού και του πελατειακού συστήματος, αλλά μέσω της αύξησης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον εκάστοτε φορέα εξουσίας, ως αποτέλεσμα της παραγωγής έργου εμφανούς στην κοινωνική καθημερινότητα, καθώς και μετρήσιμου ως προς την αποτελεσματικότητά του.

Η νέα πολιτική ιδεολογία είναι η “ιδεολογία της αποτελεσματικότητας”, η ικανότητα δηλαδή των κυβερνώντων να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα προβλήματα, να εσωτερικεύουν τις ανησυχίες των πολιτών για το μέλλον και να προλαβαίνουν την εμφάνιση νέων εστιών προβλημάτων, μέσω έγκαιρου σχεδιασμού και υλοποίησης κατάλληλων μέτρων πρόληψης.

Στη νέα εποχή, η πολιτική αλλάζει περιεχόμενο. Μαζί και τα διάφορα ιδεολογικά πεδία, με τα δυσδιάκριτα όρια. Ο προσδιορισμός του κάθε πολιτικού χώρου πλέον, εμπεριέχει πολλές παραμέτρους.

Για παράδειγμα, κατά τη γνώμη μου, κέντρο πρώτα απ’ όλα σημαίνει “στάση ζωής”, τόσο για τους πολίτες, όσο και για τους πολιτικούς. Σημαίνει νέα θεώρηση των πραγμάτων κάτω από σύγχρονο πρίσμα. Χαρακτηριστικά του είναι το μέτρο, η μετριοπάθεια, η αποτελεσματικότητα, η ατομική τιμιότητα και ο σεβασμός στο κοινωνικό σύνολο, ο διαρκής σχεδιασμός και η πραγματική ανάληψη της υποχρέωσης της ανανέωσης. Ακόμη, κέντρο είναι, ως είναι φυσικό, η απομάκρυνση από τα άκρα, όχι μόνο τα πολιτικά αλλά και της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, όταν τεντώνουμε το “ηθικό”, τότε μπορεί να παραμένει νόμιμο, αλλά σχεδόν σίγουρα θα είναι ηθικά απαράδεκτο.

Συγχρόνως, αξίζει να εξαντλήσουμε τη κουβέντα που έχει ανοίξει για τις παραμέτρους του επαγγελματισμού στην πολιτική, δηλαδή της στόχευσης της εισόδου, παραμονής και ανέλιξης στο επάγγελμα (που δρα ως κύριος παράγοντας στρέβλωσης της λήψης αποφάσεων). Όταν συμβεί αυτό, θα έχουμε φτάσει αβίαστα στο απίθανο – για το σήμερα – συμπέρασμα ότι ‘η πολιτική δεν κάνει για τους πολιτικούς’.

Ούτως ή άλλως, στην εποχή των αγορών και της παγκοσμιοποίησης, το επάγγελμα φθίνει, όπως και των δημοσιογράφων… Αυτό συμβαίνει διότι, συνήθως, και οι δύο ασχολούνται με άλλα πράγματα, ξένα προς την αποστολή τους. Έτσι αυτοκαταργούνται ως κοινωνική λειτουργία, και αργά ή γρήγορα και στο μυαλό των πολιτών. Εδώ φθάνουμε στο σύνηθες αδιέξοδο που μάς καθηλώνει συλλογιστικά  (ή να μας ταξιδεύει σε ατραπούς), με αποτέλεσμα να προτιμούμε να επιστρέφουμε και να ανακυκλώνουμε την παρακμή…

Ίσως, όμως, η αποδόμηση των στερεοτύπων να δημιουργεί ευκαιρίες. Αρκεί κάποιος να μπορέσει να πιάσει το νήμα από την κεντροδεξιά και να το ενώσει με ένα άλλο που θα ξεκινά από την φιλελεύθερη αριστερά. Και οι δύο κινήσεις συνεπάγονται τη δημιουργική καταστροφή των παλαιών πολιτικών δομών. Όπως άλλωστε συμβαίνει, αυτήν την περίοδο, και σε όλους τους υπόλοιπους τομείς της χώρας.