Πριν από τρία χρόνια, η κρίση έσκασε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου. Ήταν αποτέλεσμα, όμως, ολιγωρίας πολλών ετών. Ο Καρακούσης στο tovima.gr μπορεί να διηγηθεί την εθνική αποτυχία κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης σε λίγες παραγράφους. Έγραφε πριν από λίγο καιρό (3.2.2013): “Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου κέρδισε την εξουσία υποσχόμενος την ‘αλλαγή’ και πολλά άλλα. Η πολιτική αλλαγή όντως επήλθε, έγιναν και κάποια από εκείνα που είχε υποσχεθεί, αλλά τα περισσότερα έμειναν ανεκπλήρωτα ή απεδείχθησαν ατελέσφορα… Η πραγματική αλλαγή επιχειρήθηκε μετά το 1985, όταν η δική του οικονομική πολιτική κατέρρευσε και αποδέχθηκε εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσέφερε και τη χρηματοδότηση διάσωσης της οικονομίας. Τότε με το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης και Ανάπτυξης όπως το βάφτισε ο Κώστας Σημίτης – υπουργός Εθνικής Οικονομίας του Ανδρέα Παπανδρέου – έγιναν τα πρώτα μεγάλα βήματα απελευθέρωσης και επιχειρήθηκε ο έλεγχος των δημοσίων οικονομικών. Εκείνο το πρόγραμμα ήταν τριετές και στην προμετωπίδα έφερε το σύνθημα ‘Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε’.”

Συνεχίζει: “Ο πρώτος χρόνος του προγράμματος που εφάρμοσε ο Κώστας Σημίτης διακρίθηκε από τα σκληρά μέτρα που προέβλεπε και από τις πολλές αντιδράσεις. Ο δεύτερος χρόνος ήταν υποτονικός, αλλά κάτι πήγε να αρχίσει στη ζώνη της ανάπτυξης. Ο τρίτος χρόνος του προγράμματος ήταν αφιερωμένος στη διόρθωση των δημοσίων οικονομικών. Στο τέλος του 1987 κυριάρχησαν οι διαμάχες για τον προϋπολογισμό, τους φόρους και τα έσοδα της φοροδιαφυγής. Ο Σημίτης επέμεινε, ο Τσοβόλας έκανε αντίσταση, ο Κουτσόγιωργας, ο Ακης και οι υπόλοιποι σιγοντάριζαν γιατί δεν άντεχαν την επιτυχία του τότε τσάρου της οικονομίας και έτσι κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού ο Παπανδρέου απέπεμψε τον Σημίτη. Τα πλήθη ικανοποιήθηκαν γιατί έφυγε ο «άκαρδος» υπουργός Εθνικής Οικονομίας, αλλά το 1988 τα σκάνδαλα κυριάρχησαν και τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν. Στις εκλογές του 1989 ο Παπανδρέου είπε εκείνο το αμίμητο ‘Τσοβόλα δώσ’ τα όλα’ και η εκδίκηση των ελλειμμάτων δεν άργησε να έλθει. Στις αρχές του 1990 το ελληνικό κράτος είχε ξεμείνει από λεφτά και έφθασε να προσφέρει επιτόκιο 27% για να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Η επόμενη απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης από τον Κ. Μητσοτάκη έμεινε επίσης στη μέση για πολιτικούς λόγους. Εκείνη που ανέλαβε ο Αλέκος Παπαδόπουλος το 1994 χάθηκε το 1997 επειδή επικράτησαν υπερφίαλες αντιλήψεις στην τότε ηγέτιδα πολιτική τάξη. Εκτοτε μόνο ατελείς προσπάθειες ανελήφθησαν και έτσι φθάσαμε στο σημερινό χάλι της χρεοκοπίας…”

Σε μία παραπλήσια, δική μας ανάγνωση (που περιλαμβάνει και όσους ηγέτες δεν αναφέρθησαν), τα προηγούμενα μεταφράζονται σε: ελλείμματα, πελατειακό κράτος, μεγαλύτερα ελλείμματα, λαϊκισμό, χαμένες ευκαιρίες, ατολμία, πολιτικό ερασιτεχνισμό.

Για τον ξένο τεχνοκράτη και επιστήμονα, η Ελλάδα αποτελεί μυστήριο. Όταν η υπόθεση εργασίας υποχρεωτικά εντάσσει τη χώρα στην ευρωζώνη, η απελπισία του αναλυτή μεγαλώνει. Στο μυαλό του, τα σενάρια καταστροφής αγγίζουν τη βεβαιότητα. Βέβαια, όσοι νομπελίστες υποσχέθηκαν στους επενδυτές την χρεοκοπία της Ελλάδας έπεσαν έξω. Πρόσφατα, ένας από αυτούς υποχρεώθηκε να παραδεχθεί δημοσίως ότι η εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως;

Επιστημονικά δεν ήταν καθόλου λάθος γιατί όπως και να το εξετάσουν, τα νούμερα ‘δεν βγαίνουν’. Κι ας επιμένει ο Στουρνάρας ότι εντός του έτους, άντε στις αρχές 2014, θα υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τίποτε παραπάνω από το ότι θα σταματήσουμε να δανειζόμαστε για τα προς το ζειν. Μετά ακολουθεί η αναγκαία ραγδαία μείωση του χρέους, που αν δεν επιτευχθεί με νέο κούρεμα, απαιτεί καλπασμό του ΑΕΠ για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Τόσο οι νομπελίστες, όσο και οι εγχώριοι πολιτικολογούντες οικονομολόγοι (Στουρνάρας, Μηλιός, Βαρουφάκης κ.λπ.) θα πρέπει να παραδεχθούν ότι αυτά είναι δύσκολα πράγματα για μία χώρα στην οποία το εκάστοτε κυβερνών κόμμα θεωρεί τους πολίτες (και τα επαγγέλματά τους) ως εκλογικά κοινά και πολιτεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του εκλογικού κύκλου. Και βέβαια, αυτή τη φορά η ανάπτυξη δεν θα έρθει με την αύξηση της κατανάλωσης των ιθαγενών. Πάνε αυτά. Οι πιστωτικές κάρτες με τα ληστρικά επιτόκια, και τα εποχικά καταναλωτικά δάνεια που τροφοδοτούσαν την αγορά και τα εύκολα κέρδη των τραπεζών αποτελούν παρελθόν.

Η ανάπτυξη θα προκύψει από σοβαρές και καινοτόμες επενδύσεις, που θα προσελκύσουν ποιοτικούς επισκέπτες (εποχικούς αλλά και σε μόνιμη βάση) και θα παράξουν προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τις αγορές του εξωτερικού. Η προσπάθεια αυτή απαιτεί (τη γνωστή σε όλους μας) ‘αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας’, και προϋποθέτει καινοτομία, πρωτοτυπία, σχέδιο, σοβαρότητα και -βέβαια- επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.

Αυτά δεν αποτελούν ιδεολογικό ζήτημα. Είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότητας, προκειμένου η χώρα να είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της, τα οποία -σε μεγάλο βαθμό- είναι ανεξάρτητα της δράσης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα είναι κακής ποιότητας προπαγάνδα, διαφορετικής προέλευσης, είτε λόγω συμφέροντος, είτε λόγω ανάγκης ομαδικής ψυχοθεραπείας εντός κομματικών τειχών, ανάλογα από που το βλέπει ο καθένας.

Η διέξοδος από τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων, της αποτυχίας και του μέτριου πολιτικού προσωπικού απαιτεί δραστικές λύσεις. Κυρίως απαιτεί μεγάλη μερίδα Ελλήνων πολιτικών να αποφασίσει να θυσιαστεί στο βωμό της διαχείρισης της κρίσης.

Αυτό θα αποτελέσει την αρχή της επίλυσης του ελληνικού προβλήματος.

Ο πολίτης που διαφωνεί ριζικά με την τωρινή θέση των δύο κομμάτων, διαλέγει κάποιο με διαφορετική, κι ετούτες οι επιλογές, στο σύνολό τους, είναι που καταγράφονται ως άνοδος των άκρων, Αριστεράς και Δεξιάς. Ομως η πλειοψηφία της παραδοσιακής πελατείας των δύο κομμάτων ανήκει στο τεράστιο ποσοστό των ερωτωμένων –σίγουρα πάνω από 30%, και ίσως περισσότερο από 50%– που σήμερα είτε δεν απαντά, είτε δηλώνει ότι δεν ξέρει ή δεν θα ψηφίσει κανένα κόμμα. Για να ξανακερδίσουν αυτούς τους ψηφοφόρους, η Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ πρέπει να αλλάξουν στρατηγική και, το κυριότερο, μυαλά: να κάνουν δηλαδή λιγότερα, και όχι περισσότερα από όσα τους έφτασαν στην τωρινή τους κατάντια. Ή, αλλιώς, θα πρέπει να θυμηθούν περισσότερο το πρώτο, αντί το δεύτερο συνθετικό των αυτοπροσδιορισμών τους, ως “κεντροδεξιάς” και “κεντροαριστεράς”: το Κέντρο. Γιατί αυτό ακριβώς τα διαφοροποιεί από τη λαϊκίστικη Δεξιά και τη μηδενιστική Αριστερά, αυτό τα έκανε έως πρόσφατα εκπροσώπους του 80% των Ελλήνων.

Κάποια από όσα πρέπει να κάνουν Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ είναι κοινά. Το πρώτο είναι να ευθυγραμμίσουν τη ρητορική τους με την πραγματικότητα, σημερινή, αλλά και μετεκλογική. Ο κεντρώος πολίτης είναι ρεαλιστής, όχι ουτοπιστής, και ακόμη περισσότερο σε περίοδο κρίσης: όποιον σήμερα δεν λέει την αλήθεια τον χαρακτηρίζει, απλώς, ψεύτη. Το δεύτερο είναι να δείξουν ότι κατανοούν την αιτία της απόρριψής τους και μεταμελούνται. Ο μόνος τρόπος να το κάνουν αυτό προεκλογικά, με έργα –με λόγια μόνο δεν πείθουν– είναι οι επιλογές συμμαχιών και προσώπων. Πρέπει όσο γίνεται να ξεκόψουν από φορείς ή στελέχη ταυτισμένα με τραγικές αποτυχίες και να επιλέξουν άλλα, καινούργια. Ως ανανέωση, βέβαια, δεν νοείται η προαγωγή σε υποψηφίους της επόμενης κλάσης της κομματικής νεολαίας, όπως έως τώρα, αλλά η συμπόρευση με υγιείς συλλογικότητες, ή πρόσωπα που το ήθος και η ιστορία τους υπηρετεί ένα νέο υπόδειγμα, σε επαγγελματικούς (όχι συντεχνιακούς) χώρους και τοπικές κοινωνίες.

Από εκεί και πέρα, υπάρχουν οι αλλαγές που βασίζονται στις ιδιαίτερες παθολογίες του κάθε κόμματος.

Η Ν.Δ. πρέπει πάνω από όλα να δείξει ότι μπορεί και θέλει να κάνει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτεί η παραμονή μας στην Ευρώπη. Ας μην ξεχνάμε ότι οι μόνοι βουλευτές της που ψήφισαν και τις δύο δανειακές συμβάσεις είναι οι κ. Μάκης Βορίδης και Αδωνις Γεωργιάδης. Οι υπόλοιποι δεν γίνεται φυσικά να σβήσουν το παρελθόν τους, αλλά θα πρέπει να εξηγήσουν σε τι πραγματικά πιστεύουν, στο “Ζάππειο 2″ ή στο “Μνημόνιο 2″. Οι αριθμοί το λένε καθαρά: η μαζική αποχώρηση των κεντρώων, που έριξε τη Ν.Δ. από το 40–τόσο τοις εκατό, στο 20–τόσο, οφείλεται στη διετή λαϊκίστικη αντιπολίτευση στον δύσκολο δρόμο των μεταρρυθμίσεων. Για να πείσουν ότι μπήκαν σ’ αυτόν, δεν αρκεί ένα απλό “είπα–ξείπα”. Η Ν.Δ. οφείλει να εξηγήσει πώς θα υλοποιήσει όσα πρόσφατα ψήφισε, που πάει να πει, πολύ συγκεκριμένα, με ποιους είναι διατεθειμένη να συγκρουστεί για να τα πετύχει. Αν δεν πείσει τους κεντρώους ότι πιστεύει πραγματικά αυτά που λέει φέτος (όχι πέρυσι), τους έχασε οριστικά.

Στο ΠΑΣΟΚ, ας κοιτάξουν τις δημοσκοπήσεις της τελευταίας διετίας. Θα δουν ότι η μεγάλη πτώση τους δεν ήταν όταν επέλεξαν, την άνοιξη του 2010, τον δρόμο της Ευρώπης, αλλά όταν φάνηκε πια ότι δεν τον υπηρετούν. Το κόμμα δεν συνετρίβη επειδή πήρε μέτρα, αλλά επειδή πήρε τα λάθος μέτρα, δηλαδή επειδή, δεσμευμένο από αγκυλώσεις του παρελθόντος, δεν έκανε αυτά που έπρεπε αλλά, τάχα ως ισοδύναμα, τα αντίθετα: αντί να ελέγξει τη φοροδιαφυγή, φορολόγησε ολοένα και περισσότερο όσους πλήρωναν φόρους· αντί να εξορθολογίσει το Δημόσιο, επέβαλε οριζόντια μέτρα λιτότητας, τιμωρώντας τους αξιότερους και πλήττοντας τους αδύναμους· αντί να συγκρουσθεί με τη δικτατορία των συντεχνιών, το κύριο στήριγμα της φαύλης κομματοκρατίας, τις ανέχτηκε και τις κανάκεψε, ζημιώνοντας το δημόσιο συμφέρον· αντί να πολεμήσει τη γραφειοκρατία, συνέτριψε την ιδιωτική πρωτοβουλία· αντί να πατάξει τη διαφθορά, ψήφισε νόμους που δεν τηρούνται. Το 10–τόσο τοις εκατό, που δίνουν τώρα στο ΠΑΣΟΚ οι δημοσκοπήσεις, είναι μισθός αυτής της ασυνέπειας. Πότε, επιτέλους, θα το δουν στην Ιπποκράτους;

Μακάρι να μπορούσε ένα νέο κόμμα να εκπροσωπήσει αξιότερα τους κεντρώους. Οπως φαίνεται όμως τώρα η κατάσταση, οι περισσότεροι επιλέγουν την άρνηση: αποχή, λευκό, άκυρο, ή, συνειδητά, ένα κόμμα που δεν θα μπει στη Βουλή. Η άμιλλα Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ να κερδίσουν μερίδα του Κέντρου μόνο ευγενής μπορεί να είναι, αφού, για να το πετύχουν, πρέπει να ξεπεράσουν τις διαφορές τους –τα “δεξιά” ή “αριστερά” στοιχεία της ιδεολογίας τους, τα οποία άλλωστε έχουν κι οι ίδιοι ξεχάσει ποια είναι– και να τονίσουν την πίστη τους στον χώρο του μέσου, όπου ζουν, εργάζονται κι ελπίζουν οι περισσότεροι πολίτες. Αυτό, παραδόξως, θα ωφελήσει και τα δύο κόμματα, γιατί ο ρεαλιστικός στόχος τους δεν πρέπει να είναι να κερδίσουν νέους ψηφοφόρους, αλλά να διατηρήσουν παλιούς, που δικαίως νιώθουν προδομένοι.

Οπως σε κάθε μεγάλη μάχη, ο έλεγχος του Κέντρου θα κρίνει κι εδώ την έκβαση.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 11.3.2012