Πριν από τρία χρόνια, η κρίση έσκασε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου. Ήταν αποτέλεσμα, όμως, ολιγωρίας πολλών ετών. Ο Καρακούσης στο tovima.gr μπορεί να διηγηθεί την εθνική αποτυχία κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης σε λίγες παραγράφους. Έγραφε πριν από λίγο καιρό (3.2.2013): “Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου κέρδισε την εξουσία υποσχόμενος την ‘αλλαγή’ και πολλά άλλα. Η πολιτική αλλαγή όντως επήλθε, έγιναν και κάποια από εκείνα που είχε υποσχεθεί, αλλά τα περισσότερα έμειναν ανεκπλήρωτα ή απεδείχθησαν ατελέσφορα… Η πραγματική αλλαγή επιχειρήθηκε μετά το 1985, όταν η δική του οικονομική πολιτική κατέρρευσε και αποδέχθηκε εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσέφερε και τη χρηματοδότηση διάσωσης της οικονομίας. Τότε με το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης και Ανάπτυξης όπως το βάφτισε ο Κώστας Σημίτης – υπουργός Εθνικής Οικονομίας του Ανδρέα Παπανδρέου – έγιναν τα πρώτα μεγάλα βήματα απελευθέρωσης και επιχειρήθηκε ο έλεγχος των δημοσίων οικονομικών. Εκείνο το πρόγραμμα ήταν τριετές και στην προμετωπίδα έφερε το σύνθημα ‘Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε’.”

Συνεχίζει: “Ο πρώτος χρόνος του προγράμματος που εφάρμοσε ο Κώστας Σημίτης διακρίθηκε από τα σκληρά μέτρα που προέβλεπε και από τις πολλές αντιδράσεις. Ο δεύτερος χρόνος ήταν υποτονικός, αλλά κάτι πήγε να αρχίσει στη ζώνη της ανάπτυξης. Ο τρίτος χρόνος του προγράμματος ήταν αφιερωμένος στη διόρθωση των δημοσίων οικονομικών. Στο τέλος του 1987 κυριάρχησαν οι διαμάχες για τον προϋπολογισμό, τους φόρους και τα έσοδα της φοροδιαφυγής. Ο Σημίτης επέμεινε, ο Τσοβόλας έκανε αντίσταση, ο Κουτσόγιωργας, ο Ακης και οι υπόλοιποι σιγοντάριζαν γιατί δεν άντεχαν την επιτυχία του τότε τσάρου της οικονομίας και έτσι κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού ο Παπανδρέου απέπεμψε τον Σημίτη. Τα πλήθη ικανοποιήθηκαν γιατί έφυγε ο «άκαρδος» υπουργός Εθνικής Οικονομίας, αλλά το 1988 τα σκάνδαλα κυριάρχησαν και τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν. Στις εκλογές του 1989 ο Παπανδρέου είπε εκείνο το αμίμητο ‘Τσοβόλα δώσ’ τα όλα’ και η εκδίκηση των ελλειμμάτων δεν άργησε να έλθει. Στις αρχές του 1990 το ελληνικό κράτος είχε ξεμείνει από λεφτά και έφθασε να προσφέρει επιτόκιο 27% για να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Η επόμενη απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης από τον Κ. Μητσοτάκη έμεινε επίσης στη μέση για πολιτικούς λόγους. Εκείνη που ανέλαβε ο Αλέκος Παπαδόπουλος το 1994 χάθηκε το 1997 επειδή επικράτησαν υπερφίαλες αντιλήψεις στην τότε ηγέτιδα πολιτική τάξη. Εκτοτε μόνο ατελείς προσπάθειες ανελήφθησαν και έτσι φθάσαμε στο σημερινό χάλι της χρεοκοπίας…”

Σε μία παραπλήσια, δική μας ανάγνωση (που περιλαμβάνει και όσους ηγέτες δεν αναφέρθησαν), τα προηγούμενα μεταφράζονται σε: ελλείμματα, πελατειακό κράτος, μεγαλύτερα ελλείμματα, λαϊκισμό, χαμένες ευκαιρίες, ατολμία, πολιτικό ερασιτεχνισμό.

Για τον ξένο τεχνοκράτη και επιστήμονα, η Ελλάδα αποτελεί μυστήριο. Όταν η υπόθεση εργασίας υποχρεωτικά εντάσσει τη χώρα στην ευρωζώνη, η απελπισία του αναλυτή μεγαλώνει. Στο μυαλό του, τα σενάρια καταστροφής αγγίζουν τη βεβαιότητα. Βέβαια, όσοι νομπελίστες υποσχέθηκαν στους επενδυτές την χρεοκοπία της Ελλάδας έπεσαν έξω. Πρόσφατα, ένας από αυτούς υποχρεώθηκε να παραδεχθεί δημοσίως ότι η εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως;

Επιστημονικά δεν ήταν καθόλου λάθος γιατί όπως και να το εξετάσουν, τα νούμερα ‘δεν βγαίνουν’. Κι ας επιμένει ο Στουρνάρας ότι εντός του έτους, άντε στις αρχές 2014, θα υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τίποτε παραπάνω από το ότι θα σταματήσουμε να δανειζόμαστε για τα προς το ζειν. Μετά ακολουθεί η αναγκαία ραγδαία μείωση του χρέους, που αν δεν επιτευχθεί με νέο κούρεμα, απαιτεί καλπασμό του ΑΕΠ για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Τόσο οι νομπελίστες, όσο και οι εγχώριοι πολιτικολογούντες οικονομολόγοι (Στουρνάρας, Μηλιός, Βαρουφάκης κ.λπ.) θα πρέπει να παραδεχθούν ότι αυτά είναι δύσκολα πράγματα για μία χώρα στην οποία το εκάστοτε κυβερνών κόμμα θεωρεί τους πολίτες (και τα επαγγέλματά τους) ως εκλογικά κοινά και πολιτεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του εκλογικού κύκλου. Και βέβαια, αυτή τη φορά η ανάπτυξη δεν θα έρθει με την αύξηση της κατανάλωσης των ιθαγενών. Πάνε αυτά. Οι πιστωτικές κάρτες με τα ληστρικά επιτόκια, και τα εποχικά καταναλωτικά δάνεια που τροφοδοτούσαν την αγορά και τα εύκολα κέρδη των τραπεζών αποτελούν παρελθόν.

Η ανάπτυξη θα προκύψει από σοβαρές και καινοτόμες επενδύσεις, που θα προσελκύσουν ποιοτικούς επισκέπτες (εποχικούς αλλά και σε μόνιμη βάση) και θα παράξουν προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τις αγορές του εξωτερικού. Η προσπάθεια αυτή απαιτεί (τη γνωστή σε όλους μας) ‘αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας’, και προϋποθέτει καινοτομία, πρωτοτυπία, σχέδιο, σοβαρότητα και -βέβαια- επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.

Αυτά δεν αποτελούν ιδεολογικό ζήτημα. Είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότητας, προκειμένου η χώρα να είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της, τα οποία -σε μεγάλο βαθμό- είναι ανεξάρτητα της δράσης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα είναι κακής ποιότητας προπαγάνδα, διαφορετικής προέλευσης, είτε λόγω συμφέροντος, είτε λόγω ανάγκης ομαδικής ψυχοθεραπείας εντός κομματικών τειχών, ανάλογα από που το βλέπει ο καθένας.

Η διέξοδος από τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων, της αποτυχίας και του μέτριου πολιτικού προσωπικού απαιτεί δραστικές λύσεις. Κυρίως απαιτεί μεγάλη μερίδα Ελλήνων πολιτικών να αποφασίσει να θυσιαστεί στο βωμό της διαχείρισης της κρίσης.

Αυτό θα αποτελέσει την αρχή της επίλυσης του ελληνικού προβλήματος.

Η πολιτική κουβέντα αρέσει στον Έλληνα. Είχε πάντα την ικανότητα να βυθίζεται στην περιπτωσιολογία, σε αναπολήσεις του παρελθόντος, αλλά και σε προσωπικά περιστατικά, τα οποία τοποθετούσε το επίκεντρο των επιχειρημάτων του, ως στιγμές αυθεντικής γνώσης. Αυτή η προσέγγιση “καφενείου”, που περισσότερο αποσκοπούσε στην αυτοϊκανοποίηση και λιγότερο την επίλυση προβλημάτων αποδείχθηκε πολύ βολική για τα κόμματα, ως βάση οικοδόμησης της επιρροή τους.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ουσία απουσίασε από την πολιτική συζήτηση. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων παρέμεινε σε γήινο επίπεδο με έντονα τα συστατικά εκδίκησης. Οι δράσεις υπήρξαν αυστηρά κομματικές, όπως και οι διορισμοί των στελεχών στον δημόσιο τομέα.

Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η κομματική θεώρηση των πραγμάτων στη χώρα εδώ και καιρό έχει χάσει το νόημά της. Σε τέτοιο βαθμό, που το επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης μετατοπίστηκε και χώρισε τον πολιτικό κόσμο σε Μνημονιακούς και αντι-Μνημονιακούς. Και βέβαια, αυτή η γελοιότητα δεν άντεξε στον χρόνο, αφού πλέον, η συναινετική διακυβέρνηση υπό την σκέπη Παπαδήμου λειτουργεί ως κάθαρση για όλους όσοι επέλεξαν την κομματική προσέγγιση στην κρίση.

Σήμερα, οι πολίτες έχουν απορρίψει τις ακρότητες στην πολιτική. Ομοίως απεχθάνονται την ανικανότητα. Αυτός, ίσως, είναι και ο κύριος λόγος που ο δικομματισμός έχει μειωθεί στο μισό, η ΝΔ έχει ψυχολογικά προβλήματα, το ΠΑΣΟΚ καταρρέει, ομάδες πολιτών περιπλανώνται στις παρυφές της Αριστεράς, προσπαθώντας να αντιληφθούν το φαινόμενο Τσίπρα (για παράδειγμα, για πρώτη φορά οι δημοσκόποι βλέπουν διαρροές από ΝΔ προς ΣΥΡΙΖΑ), ενώ πολλοί κρύβονται από τους δημοσκόπους, περιμένοντας κάτι διαφορετικό.

Αναμφισβήτητα, ο νέος χώρος που μπορεί να γεννήσει έναν νέο πολιτικό σχηματισμό, ή μία συνεργασία πολιτικών δυνάμεων είναι το κέντρο. Το πολιτικό κέντρο, γιατί επιτρέψτε μου, η έννοια “κοινωνικό κέντρο”, προς το παρόν, δεν έχει περιεχόμενο. Εκτός αν τής δώσουμε περιεχόμενο, όταν ανοίξει αυτός ο διάλογος.

Στη χώρα μας όλα αυτά είναι συγκεχυμένα για πολλούς λόγους. Ένας λόγος είναι ότι ο μέσος Έλληνας υπέφερε πάντοτε από βαρειά κομματικοποίηση. Αυτό συντηρεί και το επιθανάτιο ρόγχο των χάρτινων εφημερίδων. Η κομματική τους προσήλωση, οι γελοίοι τίτλοι, οι απέλπιδες προσπάθειες να χειρισθούν την ατζέντα, τα μαύρα 6-στηλα της απελπισίας, όταν είσαι αντιπολίτευση, η διαρκής ξενέρωτη αισιοδοξία και το όραμα όταν ανήκεις στην κυβέρνηση. Ευτυχώς ήρθε το ίντερνετ και τις σκοτώνει. Αργά, αλλά μεθοδικά.

Η ευκαιρία για το μέλλον εντοπίζεται στη δυνατότητα της παρούσας και επόμενης κυβέρνησης να σχεδιάσει και να εφαρμόσει ισχυρές διαδικασίες ανάπτυξης, ‘ανθρωποκεντρικού’ χαρακτήρα. Στόχος είναι η επιστροφή της κοινωνίας στην πολιτική (και αντιστρόφως), όχι μέσω του ιδεολογικού προσεταιρισμού και του πελατειακού συστήματος, αλλά μέσω της αύξησης της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τον εκάστοτε φορέα εξουσίας, ως αποτέλεσμα της παραγωγής έργου εμφανούς στην κοινωνική καθημερινότητα, καθώς και μετρήσιμου ως προς την αποτελεσματικότητά του.

Η νέα πολιτική ιδεολογία είναι η “ιδεολογία της αποτελεσματικότητας”, η ικανότητα δηλαδή των κυβερνώντων να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τα προβλήματα, να εσωτερικεύουν τις ανησυχίες των πολιτών για το μέλλον και να προλαβαίνουν την εμφάνιση νέων εστιών προβλημάτων, μέσω έγκαιρου σχεδιασμού και υλοποίησης κατάλληλων μέτρων πρόληψης.

Στη νέα εποχή, η πολιτική αλλάζει περιεχόμενο. Μαζί και τα διάφορα ιδεολογικά πεδία, με τα δυσδιάκριτα όρια. Ο προσδιορισμός του κάθε πολιτικού χώρου πλέον, εμπεριέχει πολλές παραμέτρους.

Για παράδειγμα, κατά τη γνώμη μου, κέντρο πρώτα απ’ όλα σημαίνει “στάση ζωής”, τόσο για τους πολίτες, όσο και για τους πολιτικούς. Σημαίνει νέα θεώρηση των πραγμάτων κάτω από σύγχρονο πρίσμα. Χαρακτηριστικά του είναι το μέτρο, η μετριοπάθεια, η αποτελεσματικότητα, η ατομική τιμιότητα και ο σεβασμός στο κοινωνικό σύνολο, ο διαρκής σχεδιασμός και η πραγματική ανάληψη της υποχρέωσης της ανανέωσης. Ακόμη, κέντρο είναι, ως είναι φυσικό, η απομάκρυνση από τα άκρα, όχι μόνο τα πολιτικά αλλά και της συμπεριφοράς. Για παράδειγμα, όταν τεντώνουμε το “ηθικό”, τότε μπορεί να παραμένει νόμιμο, αλλά σχεδόν σίγουρα θα είναι ηθικά απαράδεκτο.

Συγχρόνως, αξίζει να εξαντλήσουμε τη κουβέντα που έχει ανοίξει για τις παραμέτρους του επαγγελματισμού στην πολιτική, δηλαδή της στόχευσης της εισόδου, παραμονής και ανέλιξης στο επάγγελμα (που δρα ως κύριος παράγοντας στρέβλωσης της λήψης αποφάσεων). Όταν συμβεί αυτό, θα έχουμε φτάσει αβίαστα στο απίθανο – για το σήμερα – συμπέρασμα ότι ‘η πολιτική δεν κάνει για τους πολιτικούς’.

Ούτως ή άλλως, στην εποχή των αγορών και της παγκοσμιοποίησης, το επάγγελμα φθίνει, όπως και των δημοσιογράφων… Αυτό συμβαίνει διότι, συνήθως, και οι δύο ασχολούνται με άλλα πράγματα, ξένα προς την αποστολή τους. Έτσι αυτοκαταργούνται ως κοινωνική λειτουργία, και αργά ή γρήγορα και στο μυαλό των πολιτών. Εδώ φθάνουμε στο σύνηθες αδιέξοδο που μάς καθηλώνει συλλογιστικά  (ή να μας ταξιδεύει σε ατραπούς), με αποτέλεσμα να προτιμούμε να επιστρέφουμε και να ανακυκλώνουμε την παρακμή…

Ίσως, όμως, η αποδόμηση των στερεοτύπων να δημιουργεί ευκαιρίες. Αρκεί κάποιος να μπορέσει να πιάσει το νήμα από την κεντροδεξιά και να το ενώσει με ένα άλλο που θα ξεκινά από την φιλελεύθερη αριστερά. Και οι δύο κινήσεις συνεπάγονται τη δημιουργική καταστροφή των παλαιών πολιτικών δομών. Όπως άλλωστε συμβαίνει, αυτήν την περίοδο, και σε όλους τους υπόλοιπους τομείς της χώρας.