Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Κατά συνέπεια, πίσω από τις τεχνοκρατικές διατυπώσεις των Πωλ Τόμσεν και συνεργατών, θα υπάρχουν και σημαντικού περιεχομένου πολιτικά μηνύματα –που οι αγορές περιμένουν με σχετική ηρεμία. Διαισθάνονται δε ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να θυσιάσει 55 χρόνια κοινής πορείας στον βωμό των δημοσίων χρεών των νότιων χωρών της. Εξάλλου, η κατάσταση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών στοιχείων είναι πολύ καλύτερη από την αντίστοιχη των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας.

Στην Ελλάδα, ναι μεν καθυστέρησαν σοβαρές θεσμικές και δομικές μεταρρυθμίσεις, ωστόσο έγιναν και δραματικές προσπάθειες εσωτερικής υποτίμησης, οριζοντίου χαρακτήρος, οι οποίες δεν είναι άνευ αποτελεσμάτων. Όπως προκύπτει από μία σειρά ποσοτικών στοιχείων που παρατίθενται στο τελευταίο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, το οποίο είναι αναμφισβήτητης εγκυρότητος, η χώρα μας τα 2,5 έτη που πέρασαν κατάφερε να μειώσει δραστικά τις μακροοικονομικές της ανισορροπίες, τόσο στον δημόσιο τομέα όσο και στο ισοζύγιο πληρωμών, όπου είχε πολύ σοβαρό πρόβλημα. Την ίδια περίοδο, μπόρεσε και να βελτιώσει ουσιαστικά την διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της, πράγμα που φαίνεται ανάγλυφα στην πολύ καλή άνοδο των εξαγωγών μας –η οποία σημειώνεται σε μία περίοδο πτωτικής ζητήσεως στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Η εξέλιξη δε αυτή λέει πολλά για το μέλλον της οικονομίας και της εγχώριας επιχειρηματικότητας.

Δημιουργήθηκαν έτσι οι συνθήκες για πλήρη απεξάρτηση της ελληνικής οικονομίας, και ιδιαίτερα του ελληνικού Δημοσίου, από το σκληρό ναρκωτικό του συνεχώς αυξανόμενου δανεισμού από το εξωτερικό. Ο δανεισμός από το εξωτερικό υπήρξε στην Ελλάδα η «εύκολη» (και πολιτικά ανώδυνη) πηγή χρημάτων για την χρηματοδότηση ανεξέλεγκτων παροχών στους πάντες, αντιοικονομικών και αντικοινωνικών καταστάσεων, σπατάλης και διαφθοράς στον δημόσιο τομέα και αυξανόμενης φοροδιαφυγής στον ιδιωτικό τομέα. Με πιο απλά λόγια, την τελευταία τριακονταετία η Ελλάδα χρησιμοποίησε –καθ’ υπερβολήν, σε σύγκριση με άλλες δυτικές χώρες– το «σοσιαλ-κεϋνσιανό» εργαλείο του δανεισμού για να προσφέρει στους αποκαλούμενους «μη προνομιούχους» δανειακή ευημερία, ελλείψει αυξήσεως του εισοδήματος δια της παραγωγής πλούτου. Σήμερα, μέρος από τα δανεικά, που δεν ήσαν αγύριστα, επιστρέφει δια της εφαρμογής των Μνημονίων.

Αυτή όμως η πραγματικότητα οδηγεί σταδιακά σε σημαντική βελτίωση της θέσης της Ελλάδας διεθνώς. Το μεγάλο πλήθος των διεθνών εμπειρογνωμόνων ενημερώνεται τώρα σταδιακά για τις πραγματικές εξελίξεις. Ως εκ τούτου, στην χώρα μας υπάρχει και σχετική βελτίωση στον διεθνή σχολιασμό της ελληνικής πραγματικότητος –γεγονός θετικό, με ποικίλες εξίσου θετικές προεκτάσεις. Πόσες φορές, για παράδειγμα, μπορεί κανείς να επαναλαμβάνει την άποψη ότι μία χώρα μέλος της ζώνης του ευρώ δεν μπορεί να υποτιμήσει την πραγματική ισοτιμία του νομίσματός της, όταν η Ελλάδα έχει ήδη προβεί σε εσωτερική υποτίμηση κατά 23% μέσα σε τρία έτη; Έως πότε μπορεί το οποιοδήποτε διεθνές μέσο ενημέρωσης να διατυμπανίζει καθημερινά ότι η Ελλάδα δεν έχει πραγματοποιήσει καμμία πρόοδο στον τομέα της δημοσιονομικής προσαρμογής, όταν η Ελλάδα έχει εξαλείψει ήδη το πρωτογενές έλλειμμα της γενικής κυβερνήσεως; Ούτε βέβαια μπορεί να περάσει απαρατήρητη η κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες μείωση του ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών –στην οποία, όμως, δυστυχώς, λόγω του μεταπρατικού χαρακτήρα της οικονομίας μας, οφείλεται και ικανό ποσοστό της ανεργίας.

Είναι έτσι σαφές ότι προσαρμογές στην ελληνική οικονομία γίνονται. Είναι δε οδυνηρές διότι οι δομές της οικονομίας ήταν στρεβλές, πράγμα που μόνον σήμερα, ως φαίνεται, ανακαλύπτουν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας. Χαρακτηριστική εν προκειμένω είναι και η αναφορά του επικεφαλής του Eurogroup, Jean-Claude Juncker, στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Ελλάδα, ότι οι Έλληνες έχουν κάνει μεγάλες θυσίες, κάτι που δεν γίνεται αντιληπτό από πολλούς Ευρωπαίους πολιτικούς, οι οποίοι θα πρέπει να είναι περισσότερο προσεκτικοί όταν ομιλούν για το ενδεχόμενο η Ελλάδα να εγκαταλείψει το ευρώ, καθώς τέτοιες απόψεις υπονομεύουν την προσπάθεια προσαρμογής.

Βέβαια, τα ανωτέρω επιτεύχθηκαν –σε μεγάλο βαθμό, αναπόφευκτα– με βαρύ κόστος για την οικονομία και την κοινωνία, όπως προκύπτει από την μεγάλη πτώση του ΑΕΠ κατά -6,9% το 2011 και κατά -6,4% το πρώτο εξάμηνο του 2012, καθώς και από την διόγκωση της εγγεγραμμένης ανεργίας.

Προκύπτει λοιπόν επιτακτικά, επισημαίνεται στο Δελτίο της Alpha Bank, η ανάγκη να δοθεί έμφαση στην ανάπτυξη. Η ανάκαμψη της οικονομίας δεν μπορεί να προέλθει ούτε από την επιμήκυνση της περιόδου προσαρμογής, ούτε από την χαλάρωση της προσπάθειας για την μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Η «εξασφάλιση» ευρωπαϊκών πόρων και εγγυήσεων για την χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων ή των μεγάλων έργων υποδομής ή του ΕΣΠΑ, μπορεί να δράσει επιβοηθητικά. Η μόνη πραγματική ελπίδα, όμως, της χώρας για ανάπτυξη στην σημερινή συγκυρία είναι οι ιδιωτικοποιήσεις. Η έγκαιρη ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας προϋποθέτει, βεβαίως, ότι το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και αξιοποιήσεως της δημόσιας περιουσίας θα προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις και θα είναι επαρκώς εμπλουτισμένο με επενδυτικά χαρτοφυλάκια ικανά να προσελκύσουν ξένα κεφάλαια σημαντικού ύψους.

Η σχετική “πλατφόρμα των 10 αλλαγών” παρουσιάστηκε κυρίως από τον κ. Αντ. Σαμαρά. Ο πρόεδρος της Ν.Δ. εμπόδισε συστηματικά, στη διάρκεια της μακράς διαπραγμάτευσης που κατέληξε στη μείωση του δημοσίου χρέους και τη συμφωνία του δεύτερου Μνημονίου, να καταστρωθεί ένα πρόγραμμα βαθύτερης αλλαγής των δομών του κράτους και της οικονομίας μας. Κατά κανόνα, απαγόρευσε στα στελέχη του να δώσουν ό,τι καλύτερο διαθέτουν στη διατύπωση του μεσοπρόθεσμου Προγράμματος Εξόδου από τη δημοσιονομική κρίση. Απέτρεψε τον προσδιορισμό συγκεκριμένων μέτρων, δίνοντας εξαιρετικό πάτημα στην αντιπολίτευση. Φάνηκε πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η πρωθυπουργία.

Ο κ. Τσίπρας τον μιμήθηκε. Δημιούργησε το χειρότερο κλίμα εις βάρος της χώρας, διατηρώντας “ζεστή” την απειλή εξόδου μας από το ευρώ. Εμπόδισε τη χώρα να έχει άμεσο όφελος από το PSI, προπαγανδίζοντας ότι δεν θα διστάσει να διαλύσει τη Ζώνη του Ευρώ. Οδήγησε ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων σε θέσεις ακραίες, αν και γνώριζε άριστα ότι η ικανοποίηση των υποσχέσεων που μοίραζε είναι ανέφικτη, παρά μόνον εφ’ όσον ανατραπεί πλήρως η καθημερινότητά μας, προφανώς όχι προς το καλύτερο. Κατέστη προφανές πως το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η πρωθυπουργία.

Το Μνημόνιο περιμένει τον νέο πρωθυπουργό. Πρόκειται γι’ αυτό που η Ευρωπαϊκή Ενωση αποκαλεί “ιδιοκτησία” του προγράμματος. Κανείς δεν πρόκειται να δεχθεί την πρόταξη οιασδήποτε “επαναδιαπραγμάτευσης”, αν δεν είναι εξαιρετικά σαφές ότι η Ελληνική Δημοκρατία αναγνωρίζει όλα τα συμφωνηθέντα.

Αν αυτό δεν αρέσει στους αρχηγούς της “επαναδιαπραγμάτευσης”, τότε να μείνουν σπίτι τους. Ο ελληνικός λαός, οι μισθωτοί του δημόσιου τομέα, οι άνεργοι και οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα, οι επιχειρηματίες και επαγγελματίες πλήρωσαν ακριβά τις ανοησίες των πολιτικών. Ολη αυτή την αγωνία και την ψυχολογική αποθάρρυνση των ανθρώπων, τα φυγαδευμένα κεφάλαια, το χαμένο για πάντα ΑΕΠ, οι νέες απώλειες θέσεων απασχόλησης δεν πρέπει να τα καταβροχθίσει η ανεπάρκεια των πολιτικών μας.

Ολοι εμείς θέλουμε να κάνουμε το επόμενο βήμα. Να διασώσουμε οριστικά το κράτος μας, να επανακεφαλαιοποιηθούν οι τράπεζες, να ανοίξει η πίστη προς τον παραγωγικό τομέα, να δουλέψουν οι άνθρωποι που το θέλουν και η χώρα να παραμείνει στο πλευρό του πολιτισμένου κόσμου. Θέλουν πολιτικούς που έχουν το θάρρος να πάρουν πάνω τους το Μνημόνιο και τη συνεχή συζήτηση με τους εταίρους μας. Δυστυχώς, στο παιχνίδι της “επαναδιαπραγμάτευσης” παραμένει ισχυρός ο κίνδυνος η Ελλάδα να χάσει όσα νόμισε ότι έχει διασφαλίσει.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 16.6.2012

Η σύγχυση και η ανησυχία δημιουργείται από τα αποτελέσματα των εκλογών της 6ης Μαΐου, πιο σημαντικά από τα οποία είναι οι κατανομές των πολιτών συναρτήσει : (1) της προθυμίας συμμετοχής τους στις εκλογές και (2) των προτιμήσεων τους στα προγράμματα και υποσχέσεις των κομμάτων.

Από το σύνολο των 9.949.401 εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους πολιτών, την 6η Μαΐου 2012 ψήφησαν 6.324.104 πολίτες ή ποσοστό 63,56% του συνόλου. Οι υπόλοιποι πολίτες: είτε απείχαν της ψηφοφορίας – 3.472.650 πολίτες ή 34,90 % – είτε ψήφισαν λευκό/ άκυρο – 152.647 πολίτες ή 1,54%. Δηλαδή, 3.625.297 πολίτες ή το 36,44%, κάτι περισσότερο από ένας στους τρεις πολίτες, γύρισαν την πλάτη στο θεσμό των εκλογών και στο σημερινό πολιτικό σύστημα.

Το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται, στην αδιαφορία των πολιτών για τα κοινά, και μάλιστα αυτή την κρισιμότατη περίοδο, αλλά οφείλεται στην βαθειά απογοήτευση τους από το πολιτικό σύστημα και τους πολιτικούς της χώρας· οφείλεται στην στέρεα πεποίθηση των πολιτών ότι με τους στόχους των εκλογών και τους κανόνες διεξαγωγής τους – που οι πολιτικοί θεσμοθέτησαν – οι εκλογές δεν αποτελούν άσκηση εξουσίας των πολιτών, αλλά αποτελούν κοροϊδία· αποτελούν επίκληση της εξουσίας τους, για νομιμοποίηση της εξουσίας των κομμάτων· για νομιμοποίηση της κομματοκρατίας .

Πράγματι, σύμφωνα με τους κανόνες του πολιτεύματος, η “εντολή των πολιτών” διαμορφώνεται από τα ποσοστά των εγκύρων ψηφοδελτίων που λαμβάνει το κάθε κόμμα, ενώ τα επί του συνόλου των πολιτών ποσοστά αγνοούνται. Οι πολίτες δηλαδή που απέχουν ή ψηφίζουν λευκό/άκυρο, είναι πολίτες, αλλά … πολιτικά δεν υπάρχουν. Οι λόγοι αυτού του θεσμού, που οδηγεί σε παράλογα, ανήθικα και αντιδημοκρατικά αποτελέσματα, είναι ευνόητοι.

Τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων περιλαμβάνουν πληθώρα υποσχέσεων και «δεσμεύσεων»· καλύπτουν τα πάντα για τους πάντες και ειδικότερα για τους οπαδούς τους. Με κριτήριο τις υποσχέσεις αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, την παρούσα περίοδο τα κόμματα ταξινομούνται σε τρεις ομάδες: μνημονιακά, αντιμνημονιακά και αντιευρωπαϊκά. Υπάρχει ακόμη και μια τέταρτη ομάδα μικρών κομμάτων με ποικιλία στόχων και υποσχέσεων, που συγκεντρώνουν μικρό ποσοστό ψήφων και δεν μπαίνουν στη Βουλή. Τα προγράμματα αυτών ανήκουν σε μία από τις προαναφερθείσες τρεις κατηγορίες, αλλά ή κατανομή τους δεν έγινε γιατί και δύσκολή είναι και δεν αλλοιώνει τα συμπεράσματα του παρόντος.

Στόχοι και ψήφοι των κομμάτων

Τα μνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο με τη συνεργασία και την αποδοχή των ετέρων του μνημονίου. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα ΝΔ – ΠΑΣΟΚ –ΔΗΜ.ΣΥΜ – ΔΡΑΣΗ, έλαβε: 2.300.925 ψήφους που αντιστοιχούν στο 23,13 % των εγγεγραμμένων πολιτών ή στο 36,38 των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Τα αντιμνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την πραγματοποίηση σημαντικών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους. Για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου: άλλα κόμματα ζητούν την καταγγελία και ακύρωση του μνημονίου και άλλα τη διατήρηση του μνημονίου αλλά με σημαντικές αλλαγές, που προφανώς κάποιες θα είναι μονομερείς. Η παραμονή της χώρας στο Ευρώ κρίνεται διαφορετικά από τα υπόψη κόμματα. Μερικά κόμματα (Δημ.Αρ, ΛΑΟΣ, Οικολόγοι) την κρίνουν σημαντική, ο ΣΥΡΙΖΑ επιθυμητή αλλά δευτερεύουσα, και τα υπόλοιπα (Ανεξ.Ελλ., Χρυσή Αυγή, Ανταρσυα), αρνητική ή αδιάφορη. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα, ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΞ.ΕΛΛΗΝΕΣ – ΧΡΥ.ΑΥΓΗ – ΔΗΜ.ΑΡΙΣΤΕΡΑ – ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ – ΛΑΟΣ – ΑΝΤΑΡΣΥΑ, έλαβε: 3.033. 059 ψήφους που αντιστοιχούν στο 30,49 % των πολιτών ή στο 47,96% των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα αντιευρωπαϊκά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την έξοδο της χώρα από την ΕΕ και το Ευρώ . Η σαφής αυτή στρατηγική, που στηρίζεται από το ΚΚΕ, έλαβε: 536.072 ψήφους που αντιστοιχούν στο 5,38 % των πολιτών ή στο8,48 % των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα λοιπά μικρά κόμματα, που έχουν ποικιλία στόχων και δεν εισέρχονται στη Βουλή έλαβαν: 454.046ψήφους που αντιστοιχούν στο 4,56% των πολιτών ή στο7,18 % των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Από τα προηγούμενα στοιχεία προκύπτει ότι είναι πολύ δύσκολο – αν όχι αδύνατο – να βγει μια αξιόπιστη απάντηση για την πραγματική εντολή που έδωσαν οι πολίτες στους αντιπροσώπους τους, σχετική με τη στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης.

Η αδυναμία αυτή δεν οφείλεται στις πνευματικές και ηθικές δυνάμεις των πολιτών, στη χαμηλή μέση κατά κεφαλή καλλιέργεια των πολιτών όπως πολλοί ισχυρίζονται, αλλά οφείλεται στα χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος και των πολιτικών που το υπηρετούν. Όταν οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται από τους εκλεγμένους άρχοντες και όχι από τους πολίτες, είναι παραλογισμός και εμπαιγμός να μιλάμε για εντολή των πολιτών.

Στο πολιτικό μας σύστημα, η εντολή των πολιτών πρέπει να είναι θολή ώστε κάθε κόμμα να δίδει τη δική του… ερμηνεία. Η ανάγκη όμως ερμηνείας των αποφάσεων των πολιτών από τους εκπροσώπους/εντελλόμενους τους, συνιστά την αποκορύφωση του παραλογισμού και της σύγχυσης.

Αν οι αντιπρόσωποι μας ειλικρινά ενδιαφέρονται, όπως όλοι ηχηρά δηλώνουν, να υλοποιήσουν τις εντολές των πολιτών για το παρόν μείζον πρόβλημα της Χώρας, δεν έχουν παρά να ρωτήσουν τους πολίτες ποια από τις ακόλουθες τρεις στρατηγικές προτιμούν να ακολουθήσουμε για να βγούμε από την οικονομική και γενικότερη κρίση:

(1) Την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο.

(2) Την πραγματοποίηση των σημαντικών και επιθυμητών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους, δηλαδή μονομερώς, με όποια πιθανότητα εξόδου από το Ευρώ και ΕΕ αυτή η στρατηγική συνεπάγεται.

(3) Την έξοδο της χώρας από την ΕΕ και το Ευρώ.

Είναι προφανές ότι η 2η και η 3η στρατηγική στην πράξη συμπίπτουν και ότι διαφέρουν μόνο στον τρόπο διατύπωσης και τεκμηρίωσης.

Η λύση του προβλήματος

Εδώ που φθάσαμε δύο λύσεις υπάρχουν για να αναδειχθεί και να υλοποιηθεί η καθαρή εντολή των πολιτών, η οποία βάσιμα αναμένεται να διασφαλίσει: την αποδοχή των αποφάσεων και τη συνοχή και βοήθεια των πολιτών στην υλοποίηση τους· να διασφαλίσει δηλαδή τις βασικές και απαραίτητες προϋποθέσεις υπέρβασης της σημερινής κρίσης. Αυτές είναι:

A. Κατά τις Βουλευτικές εκλογές της 17ης Ιουνίου να πραγματοποιηθεί και δημοψήφισμα για να επιλέξει ο πολίτης μία από τις προαναφερθείσες τρεις στρατηγικές. Τέτοια δημοψηφίσματα πολλαπλών επιλογών (Multichoice Referendums) πραγματοποιούνται στην Ελβετία, αλλά έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες χώρες (πχ Σουηδία το 1957 και το 1980, Αυστραλία το 1977).

A. Τα υπάρχοντα κόμματα να δηλώσουν καθαρά ποια από τις τρείς στρατηγικές θα εφαρμόσουν – όπως το ΚΚΕ κάνει – ή να σχηματισθούν συνασπισμοί κομμάτων με μοναδικό κριτήριο την στρατηγική εξόδου από την κρίση.

Η Α λύση είναι προτιμότερη γιατί τα κόμματα που θα ψηφισθούν, θα είναι υποχρεωμένα, λογικά και ηθικά, να βοηθήσουν στην υλοποίηση της εντολής των πολιτών, ανεξάρτητα από τη δική στρατηγική. Δεν γνωρίζουμε όμως αν θεσμικά η λύση αυτή είναι εφικτή στα υφιστάμενα χρονικά περιθώρια.

Ολες οι υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης -Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιρλανδία- αλλά και η Γαλλία υιοθετούν μέτρα αναθέρμανσης της ανταγωνιστικότητας και μειώνουν το εργατικό κόστος, αποβλέποντας να παράξουν προϊόντα εξαγώγιμα στην ευρωπαϊκή και τη διεθνή αγορά. Ανάλογες πρωτοβουλίες για να τονώσει την ανταγωνιστικότητα της αμερικανικής οικονομίας έλαβε και ο Μπαράκ Ομπάμα. Με τη σειρά τους, χώρες με πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών, όπως η Γερμανία, θα πρέπει να τονώσουν την εγχώρια ζήτηση, ώστε να επιτευχθεί ισορροπία στον συσχετισμό δυνάμεων στην Ευρώπη – κάτι ανάλογο είχε επισημάνει ήδη από πολύ νωρίς η Κριστίν Λαγκάρντ, ούσα ακόμη υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας, προξενώντας τη δυσφορία του Βερολίνου.

Ορισμένοι εσφαλμένα πιστεύουν ότι το πρόβλημα λύνεται, εφόσον όλοι ενστερνιστούν το μοντέλο της Γερμανίας με τις ισχυρές εξαγωγές και το υψηλό πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, όπως παρατηρεί ο Τέτζβαν Πέτινγκερ, αρθρογράφος στο Economic Review. Οι ζωηρές γερμανικές εξαγωγές έχουν ως “παράπλευρη απώλεια” το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών στην Ελλάδα και την Πορτογαλία, προσθέτει. Μια αναθεώρηση της αξίας του εμπορίου εντός Ε.Ε. θα συνέβαλλε στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής περιφέρειας, αλλά αυτό είναι σχεδόν αδύνατο λόγω του ευρώ.

Το ευρώ, βέβαια, στήριξε σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη της Γερμανίας. Ηταν φθηνό νόμισμα, οπότε ο ευρωπαϊκός Νότος κατανάλωνε με ευκολία τα γερμανικά προϊόντα στις παλιές καλές εποχές. Παράλληλα, την τελευταία δεκαετία η χώρα αναπροσάρμοσε τη δύσκαμπτη αγορά εργασίας της και αναθεώρησε το δαπανηρό προνοιακό της σύστημα, βελτιστοποιώντας την ανταγωνιστικότητά της. Ακόμα και αν η Eurostat δείχνει πως Ελληνες και Πορτογάλοι εργάζονται περισσότερες ώρες από τους Γερμανούς συναδέλφους τους, 42, 38 και 35 ώρες την εβδομάδα αντίστοιχα, σε παραγωγικότητα υστερούν. Πέραν των χαμηλών αμοιβών, η παραγωγικότητα, η καινοτομία, το ευνοϊκό περιβάλλον για την έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας, η εκπαίδευση είναι μεταξύ άλλων συνιστώσες της ανταγωνιστικότητας. Στην Ιταλία, η κυβέρνηση Μόντι προωθεί μέτρα για την απλοποίηση των διαδικασιών ίδρυσης νέων επιχειρήσεων και απελευθερώνει τα κλειστά επαγγέλματα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος μειώνει τον φορολογικό συντελεστή των επιχειρήσεων, καταργώντας ταυτόχρονα τις φοροαπαλλαγές τους, ώστε να παραμένουν τα έσοδά τους εντός ΗΠΑ και να επανεπενδύονται στην οικονομία.

Οι New York Times εκτιμούν πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν εκμεταλλεύονται την κρίση -όπως είχε κάνει στο παρελθόν η Γερμανία- για να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες ή να καταστήσουν πιο ευέλικτη την απασχόληση. “Κατά μία έννοια, οι φυσικοί και ανθρώπινοι πόροι της Ευρώπης είναι περίπου οι ίδιοι όπως και πριν από την κρίση”, παρατηρεί ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς. “Είναι όμως σαφές ότι άστοχες πολιτικές επιλογές και λάθη της αγοράς δεν επιτρέπουν στην Ευρώπη να αξιοποιήσει τους πόρους της με το να μην επενδύει σε ανθρώπους, κεφάλαια ή σε τεχνολογία, ούτως ώστε να καταστεί πιο ανταγωνιστική έναντι της Ασίας”.

Με μια αρχαιοπρεπέστατη αναδρομή ο Στέφεν Κινγκ, ανώτατος οικονομολόγος της HSBC, παρομοιάζει το γεωκεντρικό σύστημα του φιλοσόφου – αστρονόμου Κλαύδιου Πτολεμαίου με το υπάρχον τοπίο στην Ευρωζώνη. Σε σχόλιό του στους FT, επισημαίνει πως κατά τον Πτολεμαίο, η Γη βρισκόταν στο κέντρο του σύμπαντος και όλα τα άλλα ουράνια σώματα περιστρέφονταν γύρω από αυτήν. Στην αντίστοιχη θέση τοποθετείται σήμερα η Γερμανία. Το “πτολεμαϊκό σύστημα” του κοινού νομίσματος προβλέπει υψηλές αποδόσεις για τα ομόλογα της περιφέρειας και χαμηλές για τη Γερμανία και άλλες χώρες στον πυρήνα της Ευρωζώνης, παρατηρεί ο Στέφεν Κινγκ. Οσοι, όμως, ωφελούνται από τη συστημική αδυναμία του ευρώ, και η Γερμανία είναι το πρώτιστο παράδειγμα -με το χαμηλό κόστος δανεισμού- επιλέγουν να μη μιλούν γι’ αυτό, αλλά για το δυνητικό κόστος διάσωσης των άλλων χωρών. Εν τέλει, το “πτολεμαϊκό σύστημα” καταδικάζει την περιφέρεια σε μια ζωή χαμηλής οικονομικής δραστηριότητας και χαμηλού πληθωρισμού ή ακόμα και αποπληθωρισμού, καθιστώντας δυσχερή την αποπληρωμή των χρεών. Το εν λόγω μοντέλο, όπως συστήνει ο κ. Κινγκ, πρέπει να αντικατασταθεί και όχι μόνο λόγω Ελλάδας, αλλά λόγω ανάγκης προσαρμογής όσων τελούν σε θέση οικονομικής ισχύος. Η Γερμανία θα πρέπει να ενθαρρύνει την εγχώρια ζήτηση, να επιτρέψει την πραγματική της ισοτιμία στο ευρώ να ανέλθει, εμφανιζόμενη ανεκτικότερη στον πληθωρισμό και να διασφαλίσει ότι το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της θα διοχετεύεται όχι σε άχρηστα πακέτα σωτηρίας αλλά σε εργοστάσια στη νότια Ευρώπη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 26.2.2012

Στην εποχή μας, αυτό το τελευταίο στοίχημα ίσως να είναι και το σημαντικότερο. Γι αυτό, σήμερα, ένα από τα μεγάλα στοιχήματα των hedge funds ή επενδυτικών εταιρειών είναι η ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολλαρίου, με άγνωστο Χ την Ελλάδα. Σύμφωνα με εγκυρότατες πληροφορίες, από τον περασμένο Οκτώβριο τα σημαντικότερα hedge funds στην Νέα Υόρκη επενδύουν στην πτώση του ευρώ έναντι του δολλαρίου και “παίζουν” μία σχέση που θα κυμαίνεται από 1,15 έως 1. Ειρήσθω εν παρόδω, τα ίδια επενδυτικά ταμεία από το 2008 έως σήμερα έχουν κερδίσει πάνω από 110 δισεκατ. δολλάρια “παίζοντας” την πτώση του ευρώ έναντι του δολλαρίου, από το 1,51 στην ισοτιμία 1,35 ευρώ-δολλάριο.

Επισημαίνουμε ότι μεταξύ των κορυφαίων hedge funds που “παίζουν” το στοίχημα της πτώσης είναι και αυτό του Τζωρτζ Σόρος, το SAC Capital Advisors. Έτσι τους τελευταίους μήνες πληθαίνουν στον διεθνή οικονομικό Τύπο οι αναλύσεις που ευνοούν την πτώση της ισοτιμίας ευρώ/δολλαρίου εις βάρος του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Κατά κύριο δε λόγο, οι αναλύσεις αυτές έχουν στόχο το μαλακό υπογάστριο της ευρωζώνης, που είναι η έλλειψη ενιαίας οικονομικής πολιτικής, ήτοι μία στοιχειώδης κοινή δημοσιονομική διακυβέρνηση.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ίδιος ο Τζωρτζ Σόρος κατηγορεί τους ηγέτες της ευρωζώνης για τις πολιτικές λιτότητος που εφαρμόζουν, τονίζοντας ότι υπονομεύουν την ανάπτυξη. Με άλλα λόγια, ο Ουγγρο-Αμερικανός δισεκατομμυριούχος βάλλει κατά των σταθεροποιητικών πολιτικών γιατί γνωρίζει ότι οι τελευταίες είναι ενισχυτικές του ευρώ. Είναι όμως και προϋπόθεση για την εκπόνηση και εφαρμογή στην ευρωζώνη κοινών δημοσιονομικών κανόνων, αν η τελευταία θέλει να επιβιώσει. Συμβαίνει, ωστόσο, η επιβίωση της ευρωζώνης να μην εξυπηρετεί τις επενδύσεις στην κατάρρευση του ευρώ έναντι του δολλαρίου, πάνω στην οποία, λένε οι πληροφορίες μας, έχουν επενδυθεί περί τα 300 δισεκατ. δολλάρια. Μια παρόμοια επένδυση σημαίνει ότι μέσω της μόχλευσης, στην πράξη, πάνω στην κατάρρευση του ευρώ “παίζονται” περί τα 3 τρισεκατ. δολλάρια.

Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε στους αναγνώστες μας ότι το πρώτο τεχνικό χαρακτηριστικό των hedge funds είναι η προσφυγή τους στην μόχλευση. Η τελευταία σε γενικές γραμμές ορίζεται ως η σχέση της μάζας των ενεργητικών που βρίσκονται στο χαρτοφυλάκιο και την κεφαλαιακή βάση που διαθέτει το επενδυτικό ταμείο. Έτσι, ένα hedge fund στο οποίο οι επενδυτές εμπιστεύθηκαν 100 εκατ. ευρώ και που έχει επενδύσει 300 εκατ. ευρώ, παρουσιάζει μόχλευση ίση με 3. Κατά κανόνα όμως η μόχλευση αυτή στις ΗΠΑ μπορεί να φθάσει και να γίνει ίση με 10. Συνεπώς, αν σε ένα fund οι επενδυτές έχουν εμπιστευθεί 1 δισεκατ. δολλάρια, το τελευταίο μπορεί να επενδύσει 10 δισεκατ. δολλάρια, τα οποία συνήθως δανείζεται είτε από τις τράπεζες που αποκαλούνται prime broker, είτε αξιοποιώντας την μόχλευση που προσφέρουν τα αποκαλούμενα παράγωγα εργαλεία. Στην πράξη δε, τα τελευταία απαιτούν πολύ χαμηλή κινητοποίηση ρευστού χρήματος, η οποία συνήθως ξεπερνά το 15% των υποκείμενων ενεργητικών.

Εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι γύρω από το ευρώ και την πορεία του τα στοιχήματα είναι γερά και τα επενδυτικά συμφέροντα τεράστια. Είναι επίσης σαφές ότι τα συμφέροντα των hedge funds και των πελατών τους δεν συμπίπτουν απαραιτήτως και με την αμερικανική επί του θέματος πολιτική, η οποία είναι για την ώρα υποστηρικτική του ευρώ και της περαιτέρω επιβίωσής του. Οι Αμερικανοί υπεύθυνοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι, αν για παράδειγμα η Ελλάδα, η οποία και πυροδότησε την κρίση της ευρωζώνης, χρεοκοπήσει αιφνιδίως και εξέλθει από την ευρωζώνη, τότε δεν καταρρέει μόνον το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Την ίδια τύχη θα έχει και το βορειοατλαντικό. Επίσης, η χρηματοπιστωτική κρίση που θα ακολουθούσε θα πυροδοτούσε μία πολυετή διεθνή οικονομική ύφεση, με την ανεργία στις αναπτυγμένες χώρες να εκτοξεύεται στο 20% του ενεργού πληθυσμού. Σαφώς λοιπόν η θέση των ΗΠΑ δεν συμπίπτει με τις αντίστοιχες επιδιώξεις αυτών που, μέσω δήθεν φιλοκοινωνικών κεϋνσιανού περιεχομένου συνταγών θέλουν να επισπεύσουν την πτώση του ευρώ.

Όλα αυτά δείχνουν ότι το 2012 θα είναι μία κρισιμότατη χρονιά για την Ευρώπη και την παγκόσμια παρουσία της. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα, η οποία, όπως ήδη γράψαμες τις στήλες αυτές, αν μέχρι την 20^η Μαρτίου 2012 δεν έχει βρει λύση στο “κούρεμα” του χρέους της με τους δανειστές της και δεν έχει περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες της, τότε η ξαφνική χρεοκοπία της θα πρέπει να θεωρείται βεβαία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αυτό.

Αυτοί -μεγαλοαεριτζήδες κατά κανόνα- που έκαναν λεφτά απομυζώντας το δημόσιο ταμείο και εκβιάζοντας το πολιτικό σύστημα είναι ο σκληρός πυρήνας μιας ιδιότυπης “συμμαχίας της δραχμής”. Εχουν Μέσα Ενημέρωσης ή πρόσβαση σ’ αυτά. Δεν είναι μόνοι. Μιλώντας την περασμένη Δευτέρα στην εκπομπή “Νέοι Φάκελοι”, ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής αποκάλυψε πως στη χώρα του ομάδες επιχειρηματιών με μεγάλα χρέη στις τράπεζες ωφελήθηκαν -σε βάρος των απλών καταθετών- από την υποτίμηση του νομίσματος. Ετσι, με την επιστροφή στη δραχμή και τις συνακόλουθες υποτιμήσεις χρέη εκατομμυρίων που έκαναν διάφοροι μεγαλοεπιχειρηματίες σε ευρώ θα κληθούν να τα πληρώσουν σε υποτιμημένες δραχμές. Θα προσθέσουν και κάποια από εκείνες τις περίεργες ρυθμίσεις, και από την καταστροφή του τόπου θα βγουν πολύ ωφελημένοι.

Πέριξ των παραπάνω υπάρχουν οι “χρήσιμοι ηλίθιοι”. Πολιτικοί αρχηγοί που με τις φιλοδοξίες τους υπονομεύουν κάθε προσπάθεια ανάταξης του τόπου· υπουργοί που σέρνουν τα πόδια τους για να μην εφαρμόσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις· βουλευτές που κάνουν “φιλολαϊκό” ντόρο για την επανεκλογή τους· δημοσιογράφοι που εθίστηκαν στην καταγγελία και στις κραυγές του τύπου “δώσε και σ’ αυτούς μπάρμπα”. Ολοι οι παραπάνω, χωρίς να το καταλαβαίνουν, είναι πιο επικίνδυνοι. Οχι μόνο επειδή κάποιοι από αυτούς είναι καλών προθέσεων και κακής ανάλυσης, αλλά διότι συνιστούν τον αναγκαίο βιότοπο στον οποίο παρασιτούν όσοι ελλοχεύουν να κερδοσκοπήσουν στα ερείπια του τόπου. Ανάμεσα σ’ αυτούς συγκαταλέγεται και ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς. Το υπόλοιπο θέλει να μας πάει ακόμη πιο πίσω. Κάποιοι συζητούν (στα σοβαρά;) μορφές ανταλλακτικής οικονομίας· να δίνουμε π.χ. πέντε αυγά για να πάρουμε ένα κιλό κρέας, και άλλα τέτοια τερπνά.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο βάλτος στον οποίο ενδημούν τα θεριά της δραχμής μεγαλώνει. Οχι μόνο από την ύφεση που είναι επακόλουθο μιας αναγκαίας προσαρμογής, αλλά και από τη σύγχυση. Ουδείς εξηγεί πειστικά στους πολίτες, τι είναι οικονομία· τι σημαίνει έλλειμμα· πως δεν μπορείς να ζεις επ’ αόριστον ξοδεύοντας περισσότερα από όσα βγάζεις· ότι τα χαρτονομίσματα (ευρώ ή δραχμής) είναι σύμβολα, που αν δεν αντικατοπτρίζουν πραγματικές αξίες γίνονται πληθωριστικά χαρτιά.

Η Ελλάδα πήρε τη μεγάλη απόφαση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μετά τη θεμελίωση της δημοκρατίας. Κουράστηκε να μπει και κουράζεται να διατηρήσει τον ρυθμό. Αλλά είναι μια πορεία που αποδείχθηκε επωφελής για τον λαό. Η Ελλάδα άλλαξε σημαντικά και προς το καλύτερο από το 1980, που εντάχθηκε στην ΕΟΚ. Αυτήν την πορεία πρέπει να τη διαφυλάξουμε και να τη συνεχίσουμε σε πείσμα όσων θέλουν να κερδοσκοπήσουν από την καταστροφή. Είναι ο μόνος δρόμος που θα διαφυλάξει τους κόπους των πολλών και θα προσφέρει στη χώρα ένα καλύτερο μέλλον. Οι λογικές που μας οδηγούν στη βαλκανιοποίηση πρέπει να απομονωθούν. Για το καλό όλων μας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.12.2011

Δυστυχώς για τα τελευταία δεν αρκεί ένας πρωθυπουργός. Δεν αρκούν δύο κόμματα. Πρέπει να βάλουν πλάτη πολλοί: κόμματα, έστω και αν αυτά είναι αντιπολιτευόμενα· μέσα ενημέρωσης, που ακόμη και όταν διαφωνούν δεν παραπληροφορούν· συνδικάτα, που αντιδρούν αλλά εντός του πλαισίου του νόμου· πνευματικοί άνθρωποι, που δεν κραυγάζουν αλλά εμβαθύνουν. Το κακό είναι ότι προς την κατεύθυνση της δραχμής σπρώχνουν -ακόμη και άθελά τους- πολλοί. Για την παραμονή στο ευρώ πιέζουν λίγοι και είναι κατά κανόνα μισητοί.

Η παραμονή στο ευρώ δεν εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις· οι τελευταίες απλώς μπορούν να επιταχύνουν την έξοδο. Χρειάζεται συνολική αναδιάρθρωση της οικονομίας, κάτι για το οποίο άπαντες συμφωνούμε γενικώς, αλλά όλοι διαφωνούμε μερικώς. Η συμμετοχή στο ευρώ προϋποθέτει όλα εκείνα τα οποία συμφωνήσαμε για να μπούμε στο ευρώ. Και εντάξει, ας ξεχάσουμε για πολλά χρόνια το κριτήριο για χρέος 60% του ΑΕΠ. Του χρόνου όμως θα πρέπει να έχουμε πρωτογενή πλεονάσματα. Κάτι που σημαίνει περικοπές στο Δημόσιο, τις οποίες κανείς δεν θέλει, επιχειρηματίες που θα σκέφτονται το κέρδος διά της δημιουργίας και όχι διά των φοροαπαλλαγών, τραπεζίτες που θα σκέφτονται τη μεγάλη εικόνα της οικονομίας αντί να μοιράζουν θαλασσοδάνεια, ΜΜΕ που θα πληροφορούν αντί να προωθούν οικονομικοπολιτικές ατζέντες κ.λπ. Χρειάζεται δηλαδή μια επανάσταση, που όχι μόνο δεν ξέρουμε αν μπορεί να επιτευχθεί, αλλά και που κανείς δεν θέλει να σκεφτεί.

Αν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι, σε μια δημοκρατία η πολιτική σε όλες της τις εκφράσεις αντανακλά την κοινωνία. Οχι πιστά, αλλά τη σκιαγραφεί. Το πολιτικό τουρλουμπούκι που είδαμε στις οθόνες μας τις τελευταίες ημέρες είναι το κοινωνικό τουρλουμπούκι με άλλη τεχνοτροπία. Σε μια χώρα που δεν έχουμε εμπεδώσει το Κοινωνικό Συμβόλαιο, είναι δυνατόν να υπογραφούν πολιτικά συμβόλαια που θα αντέξουν; Σε μια χώρα που δεν έχουμε κατανοήσει την πολιτική ως διαδικασία παραγωγής των νόμων και θεωρούμε πολιτική την καταστρατήγηση των νόμων, υπάρχει πολιτικό συμβόλαιο που μπορεί να αντέξει; Μπορεί να υπάρξει κοινωνικό συμβόλαιο όταν καθείς διαλαλεί ότι «νόμος είναι το δικό του δίκιο»;

Η αρχαία Ελλάδα υπήρξε μέρος του ιδρυτικού μύθου της Ευρώπης. Η σύγχρονη Ελλάδα το πιστώθηκε μπαίνοντας στην ΕΟΚ. Για να παραμείνει όμως εκεί πρέπει να κάνει κάτι περισσότερο. Να γίνει ευρωπαϊκή χώρα. Μπορεί; Μπορούμε; Τα επόμενα χρόνια θα φανεί…

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 7.11.2011

Το Μέτωπο της Δραχμής είχε την άποψη, μέχρι πρόσφατα, ότι δεν θα έπρεπε το κράτος να συνεχίσει να αναγνωρίζει τους τίτλους χρέους που έχει παλαιότερα εκδώσει. Μια μονομερής άρνηση πληρωμής χρεολυσίων και τόκων ήταν η πρέπουσα “εθνική απάντηση” στην επίθεση που δεχόμαστε από τους “κερδοσκόπους των χρηματαγορών”, έλεγαν σε εκείνη την πλευρά. Θα περίμενε λοιπόν κανείς η έκπτωση κατά 50% στις τιμές των χρεογράφων που βρίσκονται εις χείρας τραπεζών, hedge funds, κερδοσκοπικών αμοιβαίων, πλουσίων ταμείων διαχείρισης διαθεσίμων και άλλων βδελυρών εργαλείων του καπιταλισμού, να εορταστεί ζωηρά από τους εν Ελλάδι λογιστές της επάχθειας των χρεών. Να εκτιμηθεί ως μια πρώτη νίκη. Ως ορόσημο σε μια μάχη. Με έκπληξη διαπιστώνει κανείς, όμως, ότι όχι μόνον αγνοείται ως θετικό γεγονός, αλλά επικρίνεται ως μέρος της «μνημονιακής λογικής». Ο κατάλογος με τα “δεινά”, πολλά από αυτά εντελώς πραγματικά, απέκτησε «νέο τίτλο» και το “κούρεμα” πήρε τη θέση του ως ο νεότερος εχθρός του λαού.

Μέχρι τον Ιούλιο 2011, όσοι είχαν εμπιστευθεί την υπογραφή της Ελληνικής Δημοκρατίας πληρώνονταν τους ομολογιακούς τίτλους στη λήξη τους κανονικά, χωρίς κανένα “κούρεμα”. Ενα κράτος της Ευρωζώνης, το ελληνικό, που βρέθηκε σε αδυναμία πληρωμών, μπορούσε με τα χρήματα των άλλων κρατών της Ευρωζώνης (πλην Σλοβακίας) να πληρώνει κανονικά τις υποχρεώσεις του και μετά τον Απρίλιο 2010.

Η Ευρωζώνη και οι κυβερνήσεις των μεγάλων κρατών, ιδιαίτερα μάλιστα το ρυθμιστικό γερμανο-γαλλικό δίδυμο, έκαναν ταυτοχρόνως δύο λάθη. Αναγνώρισαν ως συλλογική την ευθύνη και, με τον τρόπο αυτόν, κατέστησαν συλλογικό ένα πρόβλημα με εξαιρετικά σπάνια και σίγουρα “εθνικά” χαρακτηριστικά. Και ενόσω έκαναν αυτό το λάθος, το συνόδευσαν με ένα ακόμη: κατέλυσαν το κυριότερο χαρακτηριστικό ασφάλειας των κρατικών χρεογράφων.

Ως αποτέλεσμα των δυο αυτών λαθών (υπάρχουν κι άλλα…), η σκανδαλώδης διαχείριση Ελλήνων πολιτικών μετατράπηκε σε πεδίο άσκησης ευρωπαϊκών πολιτικών εκ του προχείρου. Αντί να πνίξουν το πρόβλημα, το κατέστησαν “θεσμικό”. Αντί να τιμωρηθεί μια Τάξη που κατέλυσε τους κανόνες, αποφασίστηκε η τιμωρία μιας ολόκληρης Σχολής.

Η συμφωνία της 21ης Ιουλίου επιχείρησε να αντιμετωπίσει τα τραγικά αποτελέσματα των δύο αυτών λαθών. Είχε αποδειχθεί ότι η Ελλάδα δεν μπορούσε να συνέλθει από την τραγική της θέση. Η κατάσταση του χρεώστη επιδεινωνόταν με ρυθμούς επικίνδυνους. Οι λόγοι ήσαν οι ίδιοι με εκείνους που είχαν οδηγήσει τον “ασθενή” στον εξευτελισμό του Μνημονίου. Οι πολιτικοί διαχειριστές δεν μπορούσαν να κάνουν αυτό που πρέπει, τα βλαμμένα κύτταρα του κράτους αντιστέκονταν σθεναρά, τα υγιή αιμοσφαίρια του ιδιωτικού τομέα σκόρπιζαν τις αμυντικές τους ικανότητες σε αθεράπευτο εγωισμό. Αντί να σωθεί μια πολλαπλώς βλαβερή χρηματοοικονομική καταστροφή ενός κρατικού οφειλέτη, εξαιρετικού πελάτη του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού συστήματος, ολόκληρο το σώμα της Ευρωζώνης βρέθηκε αντιμέτωπο με την πιο μεταδοτική ασθένεια. Το μικρόβιο του φόβου καταστρέφει με απρόβλεπτη ταχύτητα το υλικό της εμπιστοσύνης, το μόνο που κρατάει “όρθιο” κάθε ζωντανό οργανισμό. Μας έδειξαν και εμείς, απερίσκεπτα, μπήκαμε στον δρόμο εξόδου από το ευρώ. Κάθε λογικός άνθρωπος διαπιστώνει πόσο μικρές είναι οι πιθανότητες αναστροφής προς την καρδιά της Ευρώπης. Η συμμετοχή στην Ευρωζώνη, μια περιπέτεια του έθνους, οδεύει προς το τέλος της.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 1.11.2011

Ερώτηση: Πιστεύετε ότι σε μία περίοδο διεθνούς νομισματικής αναταραχής και ευρωπαϊκής κρίσης δημοσίου χρέους, η Ελλάδα μπορεί να γίνει πόλος προσέλκυσης ξένων επενδύσεων και ειδικότερα γερμανικών;

Απάντηση: Στον κόσμο μας υπάρχει έντονος επενδυτικός ανταγωνισμός. Είναι πολλές οι χώρες που θέλουν να προσελκύσουν ξένες άμεσες επενδύσεις και, από την πλευρά τους, τα επενδυτικά κεφάλαια αναζητούν τις καλύτερες συνθήκες για να έχουν τις επιθυμητές αποδόσεις. Στο πλαίσιο αυτής της πραγματικότητας, η Ελλάδα πρέπει να κάνει σοβαρότατες δομικές μεταρρυθμίσεις και να σταθεροποιήσει παράλληλα το προβληματικό δημοσιονομικό περιβάλλον της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση βοηθά προς  την κατεύθυνση αυτή, αλλά και η χώρα θα πρέπει να βοηθήσει τον εαυτό της. Υπάρχει γερμανικό ενδιαφέρον για επενδύσεις, κυρίως στον ενεργειακό τομέα, αλλά για να γίνει πράξη είναι ανάγκη να υπάρξουν και οι απαραίτητες ελληνικές ενέργειες. Ενέργειες, όμως, που να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη. Αυτό είναι σήμερα ένα μεγάλο ελληνικό πρόβλημα. Οι επενδυτές δεν εμπιστεύονται το ελληνικό Δημόσιο και το τελευταίο δεν κάνει τίποτε για να αλλάξει το κλίμα αυτό.

Ε: Οι τελευταίες δηλώσεις του υπουργού Ανάπτυξης Μ. Χρυσοχοΐδη σε ποιον βαθμό μπόρεσαν να πείσουν τους Γερμανούς επενδυτές;

Α: Επαναλαμβάνω ότι, από γερμανικής πλευράς, υπάρχει καλή θέληση και η γερμανική κυβέρνηση έχει πάρει πολύ σοβαρά την υπόθεση σωτηρίας της Ελλάδας. Όμως το τανγκό χορεύεται από δύο και όχι από έναν. Οι Γερμανοί επενδυτές δεν μπαίνουν σε μία χώρα για να κάνουν “αρπαχτές”. Σκέπτονται μακροπρόθεσμα και γι αυτό τους ενδιαφέρει σε υπερθετικό βαθμό το οικονομικό και πολιτικο-κοινωνικό περιβάλλον. Από την άποψη αυτή, πέρα από την συντόμευση του χρόνου έκδοσης μιας άδειας, υπάρχουν και άλλες σημαντικές λειτουργικές διαδικασίες που πρέπει να πείθουν τον επενδυτή ότι θα είναι σταθερές. Θα ήθελα επίσης να επισημάνω ότι οι επενδύσεις στην Ελλάδα πρέπει να αποκεντρωθούν και να καλύψουν όλες τις περιφέρειες της χώρας. Αυτό είναι κάτι που ενδιαφέρει τους επιχειρηματίες-μέλη του Γερμανο-Ελληνικού Επιχειρηματικού Συνδέσμου, όσο βέβαια και άλλους εκτός αυτού.

Ε: Στην βάση αυτής της συλλογιστικής, ο Γερμανο-Ελληνικός Σύνδεσμος έχει εκπονήσει κάποια πιο συγκεκριμένα σχέδια;

Α: Βεβαίως, υπάρχουν περιφέρειες που έχουν μεγάλες δυνατότητες τουριστικής, λιμενικής, ενεργειακής και τεχνολογικής ανάπτυξης και μπορούν να βοηθηθούν να πετύχουν πολλά πράγματα – αρκεί να το πάρουν με το “μέσα μυαλό” οι τοπικοί άρχοντες. Για παράδειγμα, στην Κρήτη, ο φίλος μου και πρώην ευρωβουλευτής Σταύρος Αρναουτάκης έχει κάνει πολλά πράγματα στον τομέα αυτόν. Είναι παράδειγμα προς μίμηση και αποδεικνύει ότι, για να μπορέσω να κάνω κάτι, θα πρέπει και να το θέλω.

Ε: Δεν είναι όμως αναγκαίο και το όραμα;

Α: Ασφαλώς. Η βούληση για την επίτευξη ενός στόχου απαιτεί το όραμα. Απαιτεί να βλέπει κανείς μακρυά από τα μικροσυμφέροντα, την ρουτίνα και τους πρόχειρους υπολογισμούς. Νομίζω ότι αυτό που λείπει σήμερα στην Ελλάδα είναι αυτή η οραματική διάσταση. Οι δε λόγοι γι αυτή την έλλειψη είναι πολλοί, αλλά και εξαιρετικά σύνθετοι ως προς την υφή τους. Η χώρα και οι άνθρωποί της πρέπει να εγκαταλείψουν την ομφαλοσκόπηση. Ο κόσμος μας αλλάζει, γρήγορα και πιεστικά. Όσοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις πιέσεις αυτών των αλλαγών, δυστυχώς γι αυτούς, θα περιθωριοποιηθούν.

Ε: Αυτό που όντως ισχύει στην Ελλάδα δεν παρατηρείται και στην Ευρώπη; Η σημερινή ΕΕ δεν πάσχει και αυτή από έλλειψη οράματος;

Α: Αυτό εν μέρει είναι σωστό. Πλην όμως, πρέπει να καταλάβουμε ότι η Ευρώπη υφίσταται τις επιπτώσεις μιας κρίσης που προκλήθηκε μακρυά από αυτήν. Ίσως να μην συνειδητοποίησε αμέσως το μέγεθος της κρίσης, ωστόσο οι μέχρι στιγμής αντιδράσεις της είναι συνολικά θετικές και προς την σωστή κατεύθυνση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε επίσης ότι δεν είναι λίγοι και οι εχθροί της ευρωπαϊκής ιδέας μέσα στην ίδια την Ευρώπη. Για παράδειγμα, αν δεν υπήρχε η ευρωζώνη, το ευρωπαϊκό οικοδόμημα θα είχε καταρρεύσει υπό την πίεση ανταγωνιστικών νομισματικών υποτιμήσεων και κάποιες αδύναμες νομισματικά χώρες θα είχαν ολοσχερώς καταστραφεί. Σήμερα, όχι μόνον δεν έχει συμβεί κάτι τέτοιο, αλλά το ευρώ είναι και το δεύτερο αποθεματικό νόμισμα στον κόσμο. Αυτό δεν λέει τίποτα στους επαγγελματίες καταστροφολόγους;

Ε: Άρα επιβάλλεται η παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη;

Α: Η έξοδος από την ευρωζώνη θα δημιουργούσε περισσότερα και σοβαρότερα προβλήματα από αυτά που θα έλυνε. Η ανεξέλεγκτη ολική χρεοκοπία είναι χειρότερη όχι μόνον από την ευρωζώνη αλλά και από άλλες ενδιάμεσες εναλλακτικές λύσεις. Από την λεγόμενη “ελεγχόμενη χρεοκοπία”, δηλαδή την συμφωνημένη μείωση του χρέους, από την επιμήκυνση του χρέους, δηλαδή την αποπληρωμή σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, και από την αναδιάρθρωση του χρέους με τον συνδυασμό της επιμήκυνσης, του “κουρέματος” και άλλων στοιχείων. Η ευρωζώνη δεν είναι μία άριστη νομισματική περιοχή, καθώς αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα. Δεν έχει μηχανισμούς δωρεάν μεταβιβάσεων δημοσιονομικών πόρων από την μία χώρα μέλος στην άλλη. Δεν έχει ολοκληρώσει την ελεύθερη μετακίνηση των συντελεστών παραγωγής και χαρακτηρίζεται από έντονες ανισότητες στο επίπεδο ανάπτυξης, την οικονομική διάρθρωση και την ανταγωνιστικότητα των κρατών της. Παρόλα αυτά, η παραμονή στην ευρωζώνη και η διατήρηση του ευρώ είναι προτιμότερη από τις παραπάνω εναλλακτικές λύσεις, διότι αποτελεί μία βασική προϋπόθεση για την αποφυγή της ανεξέλεγκτης ολικής χρεοκοπίας και την νομισματική και δημοσιονομική σταθερότητα σε μακροχρόνια βάση. Η επιβολή σκληρών μέτρων λιτότητας είναι ένα αναγκαίο κακό –το οποίο, ωστόσο, μπορεί να αντισταθμιστεί με αναπτυξιακές επενδύσεις.