Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Αν αυτό θεωρείται προσωπική νίκη της κ. Μέρκελ με ορίζοντα τις εθνικές εκλογές της, σε ευρωπαϊκό επίπεδο λειτουργεί αποσταθεροποιητικά. Ο “δημοσιονομικός ιός” έχει αγγίξει όλη την Ευρωζώνη. Οι πιέσεις είναι ασφυκτικές, ειδικά όσες προέρχονται από τους οίκους αξιολόγησης. Τελευταίο κρούσμα η Standard & Poor’s, η οποία προειδοποιεί για υποβάθμιση των 15 χωρών της Ευρωζώνης και θέτει υπό παρακολούθηση με αρνητική προοπτική την Ε.Ε. συνολικά. Η νέα συμφωνία για σύσφιγξη των δημοσιονομικών δεσμών της Ευρωζώνης και των εννέα άλλων μελών της Ε.Ε. εκτός Βρετανίας με αυστηρότερα όρια ελλειμμάτων και χρεών, καθώς και αυτόματες κυρώσεις σε παραβάτες αναμένεται να αποδειχθεί πώς θα επηρεάσει τις αγορές.

Στην Ευρωζώνη, πάντως, οι χώρες η μία μετά την άλλη και όχι μόνον οι χρεοκοπημένες, υιοθετούν αυστηρότατα και επώδυνα μέτρα λιτότητας. Η ανάπτυξη ανακόπτεται και τα φορολογικά έσοδα μειώνονται, δυσχεραίνοντας την αποπληρωμή των χρεών. Οι κυβερνήσεις στρέφονται στις αγορές για δανειοδότηση, αλλά οι αγορές απαιτούν υψηλότερα επιτόκια, αμφισβητώντας την αξιοπιστία τους. Οι τράπεζες, υφιστάμενες σημαντικές απώλειες από τις τοποθετήσεις τους στα κρατικά ομόλογα της περιφέρειας της Ευρωζώνης, χρειάζονται ανακεφαλαιοποίηση σχεδόν 115 δισ. ευρώ. Οσες έχουν καλύτερη υγεία, δεν δανείζουν τις άλλες και αποταμιεύουν τα κεφάλαιά τους στην ΕΚΤ. Οι υπόλοιπες, οι οποίες δανειοδοτούνται από την ΕΚΤ, δεν προσφέρουν χορηγήσεις σε εταιρείες και νοικοκυριά, οξύνοντας την ύφεση.

Η απραξία της Αγκελα Μέρκελ τροφοδοτεί αυτόν τον φαύλο κύκλο. Η Γερμανίδα καγκελάριος θεωρεί εαυτόν αρχιτέκτονα της Ευρώπης, όχι πυροσβέστη, και προωθεί το σχέδιο ανασυγκρότησής της, επισημαίνει το Businesweek. Ζητεί δομικές παρεμβάσεις στις ευρωπαϊκές συνθήκες, ώστε να αντιμετωπισθούν οι αδυναμίες του ευρώ και να τεθούν αυστηρότερα όρια στα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος. Σε ομιλία της είχε θέσει το ερώτημα, εάν πρέπει να επεκταθεί διεθνώς το δόγμα του ordoliberlalism (ένα μείγμα υπέρ των ελεύθερης αγοράς και της δυναμικής ρύθμισής της μόνον για να επιτευχθεί η μέγιστη απόδοσή της). Μέχρι ποίου σημείου η Γερμανία πρέπει να προσκολληθεί στη θέση της και πότε να προσαρμοστεί στις πρακτικές των άλλων χωρών της Ευρώπης;

“Στόχος της Αγκελα Μέρκελ είναι να επιλύσει το πρόβλημα, όχι την κρίση, ακολουθώντας τη γερμανική παράδοση”, παρατηρεί ο Φέρντινατ Φίχτερ του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών στο Βερολίνο. “Κι άλλοι ευθύνονται για το χάος στην Ευρώπη, αλλά η καγκελάριος σφάλλει, όταν εκμεταλλεύεται την κρίση για να επιβάλει πειθαρχία σε χώρες με πιο χαλαρό πλαίσιο”. Θεωρεί ότι η λύση είναι “περισσότερο Ευρώπη” και θα μπορούσε κανείς να της αναγνωρίσει αγαθές προθέσεις. Ωστόσο, ο Τζέφρι Σαξ, διευθυντής του Ινστιτούτου Γης στο πανεπιστήμιο του Κολούμπια, της προσάπτει ελλιπή στρατηγική σκέψη, “ειδάλλως δεν θα διακινδύνευε μία ύφεση για την Ευρώπη”.

Ενα ψυχολογικό παιχνίδι

Ο ψυχολόγος Ντίτριχ Ντέρνερ, ένας από τους σοβαρότερους Γερμανούς διανοητές, ασχολείται με τις ενίοτε καταστροφικές επιπτώσεις των πράξεων καλόβουλων ανθρώπων. Στο διάσημο βιβλίο του “Η λογική της αποτυχίας” χρησιμοποιεί ως παράδειγμα ένα παιχνίδι, στο οποίο οι παίκτες κατασκευάζουν αρδευτικό έργο σε φανταστική χώρα της Αφρικής. Κάποια στιγμή ξεσπάει λιμός, αποδεκατίζοντας τον πληθυσμό και ο διευθυντής του έργου τους ενημερώνει σχετικά. Ενας παίκτης, ο πιο απορροφημένος στο έργο, διερωτάται μόνον το πώς αυτό θα προχωρήσει χωρίς εργατικά χέρια, ξεχνώντας εντελώς τον παράγοντα των ανθρώπινων απωλειών. «Η πεποίθηση πως οι προθέσεις μας είναι αδιαμφισβήτητα καλές, δυνητικά μπορεί να καθαγιάσει τα πιο αμφιλεγόμενα μέσα», καταλήγει στην έρευνά του ο Ντίτριχ Ντέρνερ.

Ενας από τους θεμελιωτές της ευρωπαϊκής ενοποίησης, ο Ζαν Μονέ, είχε κάποτε διακηρύξει πως η ενωμένη Ευρώπη θα κατασκευαστεί μέσα από κρίσεις. Αρκεί στο τέλος αυτής της κρίσης να εξακολουθεί να υφίσταται το οικοδόμημα και το κοινό νόμισμα. Εάν μία χώρα, όπως η Ελλάδα υποχρεωνόταν σε έξοδο από το ευρώ, θα χρεοκοπούσε, ο πληθωρισμός θα εκτινασσόταν στα ύψη, η κυβέρνηση και οι ελληνικές τράπεζες θα αποκλείονταν από τις διεθνείς αγορές και η οικονομία θα θρυμματιζόταν. Η δε Γερμανία εκτός ευρώ θα έβλεπε το νέο μάρκο να εκτινάσσεται στη διεθνή χρηματαγορά, πλήττοντας τις εξαγωγές της.

Λίγη Ιστορία

Μία συγκατάθεση της Αγκελα Μέρκελ θα επέτρεπε στην ΕΚΤ να υποσχεθεί να τυπώσει όσα ευρώ χρειάζονταν για να αγοράσει ομόλογα σχετικά υγιών χωρών, οι οποίες όμως δέχονται επιθέσεις. Μία άλλη προσέγγιση θα ήταν το ευρωομόλογο με κοινή ευθύνη συνολικά της Ευρωζώνης. Τα κρατικά ομόλογα θα είχαν μειωμένες αποδόσεις, η κατάσταση των τραπεζών εκείνων, που κατείχαν κρατικά ομόλογα, θα βελτιωνόταν και η αξιοπιστία τους επίσης. Ακόμα κι αν μακροπρόθεσμα υπήρχε κίνδυνος πληθωρισμού, ίσως ουδέποτε η ΕΚΤ να αναγκαζόταν να τυπώσει πραγματικά ευρώ.

Η πίστη στη νομισματική σταθερότητα της Αγκελα Μέρκελ πρέπει να ιδωθεί και με όρους ιστορικούς τόσο στην πορεία της ίδιας της χώρας όσο και της προσωπικής της. Στη δεκαετία του 1920 η Γερμανία ζούσε τον υπερπληθωρισμό. Οι τιμές των καταναλωτικών προϊόντων διπλασιάζονταν κάθε 24 ώρες, ως αποτέλεσμα της προσπάθειας της Κεντρικής Τράπεζας να εξυπηρετήσει το χρέος της χώρας, που είχε προκύψει εν μέρει από τις αποζημιώσεις προς τα κράτη της Αντάντ μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Γερμανίδα καγκελάριος γεννήθηκε το 1954 στην τότε Ανατολική Γερμανία. Μεγάλωσε ως κόρη λουθηρανού ιερέα και είναι διδάκτωρ Κβαντοχημείας. Θεωρείται μητρική φιγούρα στη χώρα της, εκφράζοντας την ήρεμη δύναμη. Δεν ανήκει στη γενιά του Χέλμουτ Κολ. Εκείνος και οι ομήλικοί του, έχοντας πολύ πιο ισχυρό το στίγμα του ναζισμού στο συλλογικό υποσυνείδητο της Γερμανίας, ασχολήθηκαν ενεργά με το όραμα μιας ειρηνικής και ενωμένης Ευρώπης. Σε αυτήν την ενωμένη Ευρώπη οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το αγαπημένο τους μάρκο, ένα από τα ελάχιστα, αν όχι το μοναδικό, αποδεκτά σύμβολα εθνικισμού και φιλοπατρίας τη μεταπολεμική περίοδο γι’ αυτούς, όπως αναφέρει στο Businessweek πρώην ανταποκριτής της Die Zeit.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 10.12.2011

Αναφερόμενος στην ελληνική κρίση, ο Ζακ Ατταλί υπογράμμισε με έμφαση ότι πρόκειται για ευρωπαϊκή πρωτίστως κρίση, η οποία έχει τις ρίζες της στις τεράστιες αλλαγές που έγιναν στην παγκόσμια οικονομία τα τριάντα τελευταία χρόνια. Ο αλλαγές αυτές δεν ελήφθησαν όπως θα έπρεπε υπ’ όψιν στην οικοδόμηση της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (ΟΝΕ), με αποτέλεσμα σήμερα οι αγορές να είναι καχύποπτες έναντι της ευρωζώνης και της αποτελεσματικότητάς της στην αντιμετώπιση του συνολικού της χρέους.

Υπό αυτή την έννοια, ο Γάλλος οικονομολόγος πιστεύει ότι τα σχέδια διάσωσης της Ελλάδας, της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας δεν πρόκειται να κάμψουν την καχυποψία των αγορών όσο οι τελευταίες θα διαπιστώνουν ότι η ευρωζώνη πάσχει από σοβαρό πολιτικό έλλειμμα. “Από την άλλη πλευρά, οι αγορές, οι οποίες έχουν αποκτήσει πλέον και τεράστια δύναμη έναντι της πολιτικής, στο μέτρο που βλέπουν ότι στις αναπτυγμένες χώρες το συνολικό δημόσιο χρέος τους αντιπροσωπεύει το 82% του ΑΕΠ τους και η τάση είναι ανοδική, θα είναι πολύ διστακτικές στην επίδειξη εμπιστοσύνης. Έτσι, θα ποντάρουν στην κατάρρευση της ευρωζώνης, η οποία στους μήνες που ακολουθούν θα πρέπει να αντλήσει από τις αγορές περί τα 700 δισεκατ. ευρώ συνολικά. Πέρα, όμως από τον δανεισμό, η Ευρώπη αντιμετωπίζει και ένα αρκετά σοβαρό πρόβλημα ρυθμών ανάπτυξης. Με τους σημερινούς ρυθμούς, η δημιουργία δημοσιονομικών πλεονασμάτων είναι προβληματική –γεγονός που οδηγεί σε μάλλον ζοφερές προοπτικές. Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα είναι αυτό της ανορθόλογης χρησιμοποίησης του χρέους, με κλασσική την ελληνική περίπτωση”, τόνισε ο Ζακ Ατταλί.

Πρόσθεσε δε ότι στην Ελλάδα, και όχι μόνον, κατασπαταλήθηκαν τεράστια και πολύτιμα για την ανάπτυξη κεφάλαια, ένα μέρος των οποίων χρηματοδότησε συντεχνιακά προνόμια. “Με άλλα λόγια, η Ελλάδα έχει αυτό που αποκαλείται κακό χρέος, πράγμα που κάνει κρισιμότερη την έξοδό της από την θανάσιμη θηλειά που σφίγγει τον λαιμό της”, υπογράμμισε ο πρώην σύμβουλος του προέδρου Φρ.Μιττεράν.

Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε την δημιουργία ενός ευρωπαϊκού υπουργείου Οικονομικών, τάχθηκε σαφώς υπέρ της έκδοσης ευρωομολόγου και τόνισε ότι το ελληνικό χρέος πρέπει να επεκταθεί στα 20 χρόνια, με γενναία χρηματοδότησή του. Όμως, η χρηματοδότηση αυτή είναι ανάγκη να μετατρέψει το κακό ελληνικό χρέος σε καλό. Δηλαδή, τα δανειακά κεφάλαια να χρησιμοποιηθούν για έρευνα και ανάπτυξη, καινοτομίες, δημιουργία επιχειρήσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας και ριζική αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος. «Όλα αυτά δεν υπαγορεύονται, ούτε επιβάλλονται. Πρέπει να τα θέλουν οι Έλληνες…», είπε ο Ζακ Ατταλί.

“Συμφωνώ με τον προλαλήσαντα”, τόνισε ο καθηγητής Πατρίκ Αρτύς, που διδάσκει στην Πολυτεχνική Σχολή του Παρισιού. “Δυστυχώς, η Ελλάδα κατασπατάλησε πολύτιμους κοινοτικούς πόρους και εξίσου σημαντικά δανειακά κεφάλαια. Γι αυτό σήμερα μεγάλο της πρόβλημα είναι ότι δεν διαθέτει τα απαιτούμενα για την εποχή της παγκοσμιοποίησης μέσα, ώστε να μπορέσει, εντός μιας πενταετίας, να βρει ικανοποιητικούς αναπτυξιακούς ρυθμούς. Γι αυτό, μια ενδεχόμενη έξοδός της από την ευρωζώνη θα ήταν καταστροφική για την χώρα”.

“Αν λοιπόν η Ελλάδα θέλει να παραμείνει στην ευρωζώνη, η από μέρους της εφαρμογή του μνημονίου είναι μονόδρομος. Διότι μόνον έτσι θα αντιμετωπίσει το τεράστιο πρόβλημα των διδύμων ελλειμμάτων, το οποίο είναι και η αφετηρία των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτής της κατάστασης, το μνημόνιο αποσκοπεί στην δέσμευση των πολιτικών να εξαφανίσουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα, να μειώσουν το δημόσιο χρέος, να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα της χώρας περιορίζοντας την σπατάλη στο Δημόσιο, βελτιώνοντας τον ανταγωνισμό στις αγορές των προϊόντων και των υπηρεσιών (κλειστά επαγγέλματα) και, κυρίως, απελευθερώνοντας την αγορά εργασίας από τις εργασιακές συλλογικές συμβάσεις και τον θεσμικό προστατευτισμό, που εμποδίζουν τις ευέλικτες μορφές εργασίας. Στο τέλος, αυτό που επιδιώκει, τόσο για το καλό της Ελλάδας όσο, αναμφίβολα, και για το συμφέρον των δανειστών της, αλλά κα αυτών που μοιράζονται κοινούς θεσμούς με αυτήν (π.χ. κοινό νόμισμα), είναι να μπει η χώρα σε πορεία διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης”, είπε ο Πατρίκ Αρτύς.

Για να προσθέσει και αυτός ότι η επίτευξη του στόχου θα απαιτήσει το λιγότερο μία πενταετία, αλλά κατά κύριο λόγο εξαρτάται από την βούληση της ελληνικής πολιτικής τάξης και του ελληνικού λαού.

Για την Ευρώπη, ο Γάλλος καθηγητής τόνισε ότι το δημοσιονομικό σφίξιμο είναι αναπόφευκτο, γιατί με δεδομένο το ύψος των σημερινών δημοσίων χρεών η Ευρωπαϊκή Ένωση δύσκολα θα βελτιώσει την παραγωγικότητά της και άρα θα κάνει πιο ανταγωνιστική την βιομηχανία της. Έτσι, ο Πατρίκ Αρτύς προβλέπει ότι, για τα επόμενα επτά χρόνια, η ΕΕ θα είναι με την πλάτη στον τοίχο, γι αυτό είναι ζωτικό να προχωρήσει σε σοβαρές λήψεις πολιτικών αποφάσεων. Διότι, είτε μάς αρέσει είτε όχι, η ΕΕ αντιμετωπίζει μία σοβαρή κρίση του κράτους προνοίας, που είναι μάλλον δίχως επιστροφή.

“Σε μια τέτοια λοιπόν συγκυρία, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες πρέπει να εξηγήσουν, αλλά και να πείσουν τους λαούς τους, ότι το ευρώ παραμένει η καλύτερη προστασία ενάντια στον πληθωρισμό, που αποτελεί την πιο επικίνδυνη από όλες τις κοινωνικές ασθένειες. Πρέπει να εξηγήσουν γιατί τα επεκτατικά δημοσιονομικά μέτρα δεν απέδωσαν και δεν θα απέδιδαν ποτέ βιώσιμη ανάπτυξη. Και γιατί πρέπει να εγκαθιδρυθεί μία νέα ισορροπία μεταξύ του κράτους προνοίας και του οικονομικού δυναμισμού –που θα βασίζεται λιγότερο στο δημόσιο χρέος και περισσότερο στις ιδιωτικές επενδύσεις”, κατέληξε ο Πατρίκ Αρτύς, προσθέτοντας ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) έχει καθήκον να αποφύγει αυξήσεις των επιτοκίων, που επιβαρύνουν τις χώρες που έχουν δυσκολίες. “Η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ πρέπει να συμβαδίζει με τις δημοσιονομικές προσπάθειες των προβληματικών χωρών”, κατέληξε ο Γάλλος καθηγητής –αλλά μάλλον ο κ. Ζαν-Κλωντ Τρισέ δεν συμμερίζεται την άποψή του.