Επίσης, η Ελλάδα πάντα εκπροσωπείτο από 19-20 ευρωβουλευτές στις δύο μεγάλες ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίες από το 1979 που έγιναν οι πρώτες ευρωεκλογές και μετά ποτέ δεν έχουν πέσει αθροιστικά κάτω από το 60% του συνόλου των μελών του Κοινοβουλίου. Αν δε στο ποσοστό αυτό προστεθούν και οι Φιλελεύθεροι, τότε το σύνολο ξεπερνά το 70%. Στην τελευταία Ευρωβουλή, από τους 22 Έλληνες ευρωβουλευτές, οι 17 ήσαν ενταγμένοι στις πιο πάνω πολιτικές ομάδες, γεγονός που έδινε και ιδιαίτερο ειδικό βάρος στην ελληνική ευρωκοινοβουλευτική παρουσία –προς όφελος, βέβαια, της χώρας και της συμμετοχής της σε κρίσιμες λήψεις αποφάσεων.

Ως φαίνεται, όμως, αυτά είναι ήσσονος σημασίας θέματα. Πάμπολλοι Νεοέλληνες και Ευρωπαίοι αδυνατούν να καταλάβουν ότι πολύ σοβαρές λύσεις σε καθημερινά τους θέματα είναι πλέον ευρωπαϊκές και πρέπει να δίνονται σε παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο γρήγορα μεταβάλλεται. Επίσης, ελάχιστα γνωστό έγινε στην χώρα μας και όχι μόνον το γεγονός ότι η συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στα ευρωπαϊκά και διεθνή πράγματα έχει αποκτήσει μεγάλο βάρος, το οποίο πλέον συνεχώς θα ενισχύεται. Συγκεκριμένα, το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα λειτουργεί πλέον πλήρως στην βάση της Συνθήκης της Λισαβόνας, το πιο πρόσφατο θεσμικό βήμα της ΕΕ προς την κατεύθυνση της ομοσπονδιοποίησης. Με τις νέες αρμοδιότητές της, η Ευρωβουλή αποκτά μεγαλύτερη εξουσία και η σύνθεσή της θα βαρύνει περισσότερο στην χάραξη των ευρωπαϊκών πολιτικών –η ψήφος, συνεπώς, είχε μεγαλύτερη σημασία όσο ποτέ μέχρι σήμερα.

Η πρώτη και πιο κεντρική αλλαγή αφορά την καρδιά της εκτελεστικής εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ηγεσία της θα καθοριστεί βάσει της κατανομής δυνάμεων στην Ευρωβουλή –δηλαδή, οι έδρες των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων στην Ευρωβουλή θα κρίνουν ποιος θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Κομισιόν. Για να γίνει σαφέστερο: Μέχρι τώρα, οι ψηφοφόροι της Ευρώπης είχαν «διαμεσολαβητικό» ρόλο στο ποιος θα ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής, καθώς την απόφαση λάμβαναν οι κυβερνήσεις. Τώρα, ψηφίζοντας το κόμμα της εκάστοτε ομάδας του Ευρωκοινοβουλίου, οι ψηφοφόροι συναποφασίζουν –μαζί με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τις κυβερνήσεις των «28»– ποιον θέλουν για πρόεδρο της Επιτροπής. Γι αυτό και τα κόμματα είχαν ήδη παρουσιάσει τους υποψηφίους τους για την θέση.

Με τον διορισμό της επόμενης ηγεσίας της Επιτροπής, ο ενισχυμένος ρόλος του Ευρωκοινοβουλίου συνεχίζεται σε σχεδόν όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Πλέον, ο νομοθετικός του ρόλος εξισώνεται πλήρως στους περισσότερους τομείς με εκείνον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο μοντέλο της συναπόφασης. Από τα λίγα πεδία που δεν εμπίπτουν εντελώς στις νέες αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου είναι η Εξωτερική Πολιτική, για την οποία αρμόδιος είναι ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ (σήμερα η Κάθριν Άστον), ο οποίος, ωστόσο, αφού επιλεγεί με την σύμφωνη γνώμη του Ευρωκοινοβουλίου, λογοδοτεί στο Σώμα. Τα πεδία στα οποία έχει πλέον λόγο η Ευρωβουλή καλύπτουν πάνω από 70 τομείς λήψεως αποφάσεων, από τα προσωπικά δεδομένα (όπως φάνηκε με την πρόσφατη απόρριψη της συμφωνίας για το SWIFT), μέχρι και την πρόταση για αλλαγή των Συνθηκών. Μεγάλο μέρος της Συνθήκης της Λισαβόνας εξαντλείται στην προσθήκη της πρότασης «και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» δίπλα στο «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο» για το ποιος αποφασίζει.

Στο πλαίσιο αυτό, στους κόλπους του Ευρωκοινοβουλίου λειτουργούν διάφορες επιτροπές, με κορυφαίες αυτές της Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, Περιβάλλοντος, Ασφάλειας των Τροφίμων και Δημόσιας Υγείας, Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας, Απασχολήσεως και Κοινωνικών Υποθέσεων, κ.α. Οι εργασίες των επιτροπών αυτών είναι σήμερα ιδιαίτερα σημαντικές διότι, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί την νομοθετική πρωτοβουλία στην ΕΕ, το Ευρωκοινοβούλιο μπορεί να την πιέσει θεσμικά να προχωρήσει σε νομοθετικές προτάσεις με τις ανάλογες επιπτώσεις και στις εθνικές πολιτικές των χωρών μελών.

Επιπροσθέτως, θα πρέπει να τονιστεί πως σε ό,τι αφορά στην πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Ευρωβουλή έχει πλέον πλήρεις αρμοδιότητες στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως φάνηκε και στις διαβουλεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται πλέον οι χορηγήσεις για την αγροτική πολιτική και τις εξωτερικές συμφωνίες –αν δε αυτό φαίνεται δευτερεύον, ας σημειωθεί ότι μέχρι προηγουμένως ξεπερνούσαν το 40% του προϋπολογισμού, αλλά έξαιρούνταν από τις αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου.

Πολύ φοβούμεθα, ωστόσο, ότι στο νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο –όπου οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές οικογένειες θα καλύπτουν περί το 65% της συνθέσεώς του– η Ελλάδα θα είναι αυτή τη φορά εξαιρετικά αποδυναμωμένη. Ακόμα χειρότερα, σε μία δύσκολη εποχή, όπου η χώρα θα έχει ανάγκη την στήριξη της Ευρώπης, η ευρωκοινοβουλευτική της εκπροσώπηση θα δίνει την αίσθηση ότι κάθε άλλο παρά κοντά στην Ευρώπη βρίσκεται. Και, αν όλα αυτά εκτιμάται ότι αποδίδουν το μέγεθος της λαϊκής πολιτικής σοφίας, τότε αίσθησή μας είναι ότι οι πλέον αρμόδιοι να αποφανθούν επί του θέματος είναι οι ψυχοπαθολόγοι. Όμως, έως ότου δώσουν την απάντησή τους, η χώρα μόνον οριακή παρουσία και συμμετοχή θα έχει στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι –και αυτό κάθε άλλο παρά θετικό είναι στις σημερινές διεθνείς συγκυρίες.

Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Από την μία, έχουμε τον εθνο-λαϊκό στρεβλωμένο και -κατά την προσωπική γνώμη του γράφοντος- έντονα αριστερίστικο παροξυσμό να περνά από το επίπεδο του λαϊκισμού σε αυτό του likeισμού. Το δόγμα, «επικριτής» και «Επαναστάτης» του καναπέ, έχει μετατραπεί σε αυτό του επαναστάτη των social media, όπου και λαμβάνει χώρα μια παράπλευρη ψευδεπίγραφη και συγχρόνως βολεμένη αντίδραση. Βεβαίως και υπάρχουν χρήστες που τεκμηριώνουν την αντίθεση τους τόσο στην επίσκεψη της κυρίας Merkel όσο και στα μέτρα προστασίας της με ορθά επιχειρήματα, ωστόσο αποτελούν μια μειονότητα. Η πλειονότητα των αρνητικών σχολίων προς την επίσκεψη Merkel στην Αθήνα, βασίζονται σε συλλογιστικές περί χούντας, περί υποταγμένης στη Γερμανική κατοχή χώρας συνοδευόμενα φυσικά από ενός ευρύτατου φάσματος υβρεολόγιο το oποίο καταξιώνει τους γράφοντες στα ματιά των mutual friends. Τουτέστιν πολιτιστικό επίπεδο στο ναδίρ και πολιτική κουλτούρα όμοια με εκείνη του 3ου reich, του οποίου παρεμπίπτοντος την αναβίωση συγχέουν με τον ερχομό της Καγκελαρίου στην Αθήνα. Αγνοώντας παντελώς θεσμούς και εθιμοτυπία, προφανώς εκ πεποιθήσεως και λόγω ημιμάθειας, αγνοούν –σκόπιμα ή μη- πως οι τιμές που δόθηκαν στη κ. Μerkel αποτελούν αβροφροσύνη στην οποία προβαίνουν όλες οι χώρες, ακόμα και αυτές του 3ου κόσμου. Όσο για τα μέτρα ασφαλείας, μπορεί όντως να είναι υπερβολικά, ωστόσο είναι αναγκαία, καθώς ο Ελληναράς έχει αποδείξει πως δεν κατέχει τον κατάλληλο πολιτισμικό υπόβαθρο για ήρεμη διαμαρτυρία χωρίς έκτροπα. Είναι αυτό που λέμε «Ο,τι κάνεις, θα λάβεις…».

Γυρίζοντας το νόμισμα από την άλλη πλευρά, βλέπουμε μια πλήρως διαφορετική οψη. Αυτή της ανεξήγητης συμπάθειας και εκτίμησης προς το πρόσωπο της κ. Μerkel. Το προαναφερθέν φαινόμενο της ημιμάθειας, χτυπά και εδώ το καμπανάκι. Οι δήθεν νεοφιλελεύθεροι, που πολλές φορές αγνοούν τις βασικές αρχές του φιλελευθερισμού και των καταστροφών που επέφερε ο νεοφιλελευθερισμός σε χώρες της λατινικής Αμερικής, επευφημούν τις πολιτικές της καγκελαρίου, δίχως να έχουν ιδέα για τις ατασθαλίες της. Η κυρία Μerkel είναι εκείνη που εμποδίζει την Ευρώπη έμμεσα από ένα ομοσπονδιακό βήμα, βάζοντας φρένο στην έκδοση ευρωομόλογου και θυσιάζοντας την «περισσότερη Ευρώπη» στον βωμό της σταθερότητας της γερμανικής οικονομίας. Η κυβέρνηση της όποιας η κ. Merkel ηγείται, είναι εκείνη που φυγάδευσε τον κ. Χριστοφοράκο στη Γερμανία, παρέχοντας του Άσυλο, αποτρέποντας έτσι την παραπομπή του στην ελληνική δικαιοσύνη. Τέλος, είναι η ηγέτης εκείνη, που πιέζει για δημοσιονομική λιτότητα στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, αγνοώντας τα παρεπόμενα της στον κοινωνικό ιστό. Έως έναν βαθμό λοιπόν, είναι λογικό το μένος μεγάλης μερίδας των πολιτών στο πρόσωπο της Γερμανίδας Καγκελαρίου.

Τελειώνοντας, θα γίνει λόγος και για τον μύθο περί απαγορεύσεως των συναθροίσεων στο κέντρο της Αθήνας. Οι εικόνες που διέδωσαν διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία, μαρτυρούν πως πρόκειται για μια άνευ προηγούμενου προπαγάνδα. Δεν μπορώ να πω με ασφάλεια εάν η προπαγάνδα αυτή γεννήθηκε εξ αριστερών, αλλα οφείλω να πω πως αυτή η αισχρή και ανερμάτιστη επιχειρηματολογία χρησιμοποιήθηκε από ανθρώπους που εκπροσωπούν τον ελληνικό λαό στο κοινοβουλιο. Τα συμπεράσματα δικά σας.

Τελικά, αυτή επίσκεψη τι σκοπό έχει; Να μας απαγορεύσει την κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα ελεύθερη κυκλοφορία; Σίγουρα όχι. Να δώσει θετικό μήνυμα στις αγορές; Ίσως. Μήπως σηματοδοτεί μια στροφή στην πολιτική της κ. Μerkel; Mάλλον ναι. Ας ανοίξουμε λοιπόν τα μάτια μας και ας το δουμε, αδειάζοντας όλες τις εθνοκεντρικές αγκυλώσεις που καταδυναστεύουν το μυαλό μας.

Παρόλα αυτά, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν πτοείται και, στην προσπάθειά της να καταλάβει την εξουσία, ασχημονεί με την πραγματικότητα και με την νοημοσύνη όσων κατοίκων στην χώρα αυτή επιμένουν να μαθαίνουν και να σκέπτονται. Αυτό είναι το συμπέρασμά μας από την συνέντευξη του επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου, μεταξύ άλλων, ετάχθη και υπέρ της διαφθοράς των δημοσίων υπαλλήλων στο μέτρο που αυτοί κρίνουν ότι «δεν έχουν αξιοπρεπή εισοδήματα». Από την άλλη πλευρά, ο κ. Αλέξης Τσίπρας δήλωσε ότι είναι «φιλοευρωπαίος», πλην όμως «οραματίζεται» μιαν άλλη Ευρώπη. Διαφορετική από αυτήν που οικοδομήθηκε τα 55 τελευταία χρόνια, με βάση την ιστορική Συνθήκη της Ρώμης το 1957. Δεν διευκρίνισε, ωστόσο, ποια θα είναι η «δική του Ευρώπη» και με ποιον τρόπο θα την προωθήσει στους 27 λαούς που συνθέτουν την σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολύ φοβούμεθα ότι ο κ. Αλ.Τσίπρας δημαγωγεί χωρίς αιδώ και άρα χωρίς συγκράτηση. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η κατάληψη της εξουσίας και, αν αυτό συμβεί, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιον ότι η Ελλάδα θα βρεθεί και εκτό Ευρώπης αλλά και εκτός δημοκρατίας…

Χαριτωμένο και περιεκτικό είναι πάνω στο θέμα αυτό το άρθρο του Μιχάλη Τσιντσίνη στην εφημερίδα «Τα Νέα» της 3ης Σεπτεμβρίου, υπό τον τίτλο «Ο καλύτερος φίλος της Ευρώπης». Γράφει ο αρθρογράφος στην στήλη Προβολές:

«Είναι μια κόλαση. Ένας μηχανισμός «μονεταριστικός» και «νεοφιλελεύθερος». Το εγχείρημα της ολοκλήρωσής του δεν είναι τίποτε άλλο παρά η απόπειρα της Γερμανίας να επιβάλει την ηγεμονία της. Η Ευρώπη είναι μια εφιαλτική Γερμανώπη (sic).

»Έτσι βλέπει την Ευρώπη ο Αλέξης Τσίπρας. Σαν μια απάνθρωπη καπιταλιστική δυστοπία. Σαν μια μαφιόζικη συμμορία όπου ο ισχυρός (η Μέρκελ) εκβιάζει τον αδύναμο (τους Έλληνες πολιτικούς) κραδαίνοντας την κατάθεση του Χριστοφοράκου –στην οποία αποδίδεται μυστικιστική δύναμη, εφάμιλλη των πρωτοκόλλων της Σιών. Και όμως. Αυτή η ανάγνωση της Ευρώπης δεν εμποδίζει τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης να δηλώνει ταυτόχρονα φιλοευρωπαίος. Και μάλιστα, η πιο φιλοευρωπαϊκή δύναμη στην Ευρώπη.

»Μην σας τρομάζει η αντίφαση. Ο πρόεδρος δεν είναι μαζοχιστής. Το σκεπτικό είναι απλό: Η Ευρώπη είναι ένα απεχθές σύστημα του οποίου θέλουμε να παραμείνουμε μέλη μόνο για να το ανατρέψουμε. Σαν τον κυνηγό που δηλώνει φιλόζωος ενώ διασκεδάζει σκοτώνοντας ζώα, έτσι και ο τσιπραϊκός φιλοευρωπαϊσμός προϋποθέτει την κατεδάφιση της Ευρώπης. Προϋποθέτει την σκέψη ότι αυτή η κοινότητα εθνών δεν θα ξεπεράσει τα υπαρξιακά της προβλήματα με την εμβάθυνση, αλλά με την εκθεμελίωση των θεσμών που την συγκρατούν. Η Δύση, λέει ο Τσίπρας, είναι ένα σύστημα που πάει κατά διαόλου. Το θέμα λοιπόν δεν είναι αν θα «ανήκομεν» σ’ αυτό.

»Το θέμα είναι ότι ο πρόεδρος δεν είναι απλώς φιλοευρωπαίος. Είναι αντιδυτικός φιλοευρωπαίος. Γι αυτό, όταν λέει ότι θέλει να μείνουμε στην Ευρώπη, το εννοεί μόνο γεωγραφικά. Θέλει να μείνουμε εδώ που είμαστε. Ανατολικά της Ευρώπης. Καθηλωμένοι».

Θα προσθέταμε ότι ο κ. Τσίπρας δεν θέλει μόνον να μείνουμε καθηλωμένοι. Θέλει να τελούμε και υπό καθεστώς διανοητικής αναπηρίας, γιατί μόνον έτσι θα δεχθούμε τον κ.Λαφαζάνη υπουργό Οικονομικών, τον κ. Στρατούλη υπουργό Προστασίας του Πολίτη και τον κ. Φωτόπουλο υπουργό Εργασίας! Το πρόβλημα με τις δημοκρατίες είναι ότι ξεχνούν ή αγνοούν τις τραγικές στιγμές της Ιστορίας και τα δράματα που ενδεχομένως κρύβουν…

Η αρχή της αλλαγής που λίγοι βλέπουν και ακόμα λιγότεροι επικροτούν, ξεκίνησε δειλά πριν έναν περίπου χρόνο ,στην πολυσυζητημένη τότε απόφαση της 28ης Οκτωβρίου για το κούρεμα του Ελληνικού χρέους και την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Η ιδιότυπη αυτή απόφαση-ρύθμιση αποτέλεσε τον κινητήριο μοχλό για την λήψη αποφάσεων σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, που είχαν επιβεβλημένο χαρακτήρα προκειμένου να μην κινδυνεύσει η ένωση από ένα πιθανό “Grexit” που θα προκαλούσε αναμφισβήτητα κλυδωνισμούς σε ολο της το οικοδόμημα συνολικά.

Έκτοτε, η Ένωση μπήκε θέλοντας και μη σε μια νόρμα ομοσπονδιακή, με την συγκυρία που ήθελε την Ισπανία και την Πορτογαλία να χρήζουν επίσης πακέτου μέτρων, να πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση. Η κατάσταση αυτή, που θυμίζει την ελληνική παροιμία «ουδέν κακό αμιγές καλού» οδήγησε αργά και σταθερά μέσα από την ψυχοφθόρα της εις άτοπον απαγωγής, στην παταγώδη αποτυχία παλαιών και κατά κοινή ομολογία νεολειτουργιστικών τακτικών αποσόβησης της κρίσης και στην εξ ανάγκης ανάδειξη νέων δρόμων προς την έξοδο από αυτήν. Η ιδέα της ομοσπονδιακής Ευρώπης, άρχισε μέσα στο καλοκαίρι να ζυμώνεται στην ήπειρο, σε όλα τα επίπεδα: από το επίπεδο λήψης αποφάσεων και ανώτατων αξιωματούχων, έως αυτό των έγκριτων δημοσιευμάτων σε ΜΜΕ με κύρος.

Για άλλη μια φορά, ο κατά πολλούς αδρανής και καταδικασμένος ευρωπαϊκός νότος, έδωσε ώθηση στην Ευρώπη για αλλαγή πορείας, έστω και αναγκαστική. Και λέω για άλλη μια φορά, γιατί αυτό είχε ξαναγίνει την δεκαετία του 1980, όταν με διαφορά 3 χρόνων εισήχθησαν στην ευρωπαϊκή οικογένεια Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα, δινοντας αποφασιστική ώθηση στην ολοκλήρωση της Ενιαίας ευρωπαϊκής πράξης του 1986. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο μετονομασθείς σε PIGS ευρωπαϊκός νότος, είναι αυτός που φωνάζει με την στεντόρεια φωνή του πως η ευρώπη χρίζει ριζικής μεταρρύθμισης. Είναι εκείνος που πλήττεται σφοδρά από μια ανελέητη κρίση χρέους και εκείνος που -σχεδόν άδικα- ενοχοποιείται ως κύριος υπαίτιος της δεινής κατάστασης για το κοινό νόμισμα.

Η μεταστροφή της φενάκης των ευθυνών όμως δεν άργησε να συμβεί. Ο Σεπτέμβρης αποδείχθηκε μήνας εξελίξεων και –όπως όλα δείχνουν- εναρκτήριος σπουδαίων αλλαγών.

Αναφέρομαι φυσικά σε μια σειρά θετικών γεγονότων, πρώτο εκ των οποίων είναι η δήλωση του προέδρου της ΕΚΤ Μario Draghi. Η παρέμβαση στην δευτερογενή αγορά με την δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής τράπεζας να αγοράζει άνευ πλαφόν κρατικά ομόλογα, είναι ένα βήμα που θα δώσει πέρα από ανάσα στις διεθνείς αγορές και ένεση ρευστότητας στις αντίστοιχες εγχώριες, και μία «δυνατή σπρωξιά» προς την πόρτα της ομόσπονδης Ευρώπης. Πρόκειται για μια παρέμβαση ενός καθοριστικού, όπως θα αποδειχθεί, θεσμού, που κάνει ολοένα και πιο αισθητή την παρουσία του στο «παιχνίδι», γεγονός που αποτελεί απόδειξη της τάσης για αλλαγη παρέμβαση της ΕΚΤ, αν και δεν έχει άμεσο αντίκτυπο στην χώρα μας, ωφελεί ολους εκείνους που βρίσκονται στο τεντωμένο σχοινί μεταξύ βιωσιμότητας και κρίσης χρέους, εγγυώμενη μάλιστα την απώλεια οποιασδήποτε επίπτωσης στα πληθωριστικά επίπεδα. Η παρουσία ωστόσο κριτικής έναντι της απόφαση αυτής είναι αναπόφευκτη. Ανάμεσα σε σωρείες αναληθών και αντιεπιστημονικών κατακραυγών έναντι της απόφασης, υπάρχουν ευτυχώς και οι συνετές φωνές που αναφέρουν ορθώς πως, «σε πείσμα των (υπέρ)αισιόδοξων εκτιμήσεων, η σχεδιαζόμενη παρέμβαση της ΕΚΤ προσωρινώς θα αναχαιτίσει, πιθανότατα, την κρίση αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους στην ευρωζώνη, αλλά δεν πρόκειται να αποκαταστήσει συνθήκες χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και θετικές προσδοκίες μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών.» [1] Πράγματι, μια απόφαση «δεν φέρνει την άνοιξη» ,ούτε μπορεί να διορθώσει τις δομικές ατέλειες της νομισματικής ένωσης.

Δύο ημέρες μετά την απόφαση Draghi, η οποία σημειωτέον προκάλεσε κλυδωνισμούς στην Γερμανία, το Συνταγματικό δικαστήριο της χώρας, άνοιξε τον δρόμο για την ύπαρξη μόνιμου μηχανισμού διάσωσης, που αποτελεί αναμφισβήτητα άλλο ένα σταθερό και ομοσπονδιακό βήμα. Σε συνδυασμό με την εξαγγελία Draghi, η απόφαση αυτή εξαλείφει τις ερινύες τις διάλυσης του κοινού νομίσματος και θέτει προυποθέσεις εξόδου από τα σκοτεινά μονοπάτια της κρίσης χρέους. Το ολο σκηνικό, ενισχύεται και από τις χθεσινές εξαγγελίες Junker, οι οποίες σχεδόν επιβεβαίωσαν την παράταση του χρόνου δημοσιονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα. Όλα λοιπόν, δείχνουν πως η δεσπόζουσα μέχρι σήμερα λιτότητα εκ καγκελαρίας ορμώμενη και επιβαλλόμενη, κάμπτεται από μία κρυφή δύναμη που είναι η ανάγκη για περισσότερη Ευρώπη.

Φυσικά, τον παλμό -έστω και καθυστερημένα- έπιασε και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού συμβουλίου Van Rompuy, παρουσιάζοντας 4 θέσεις-κλειδιά, που αναμφισβήτητα δίνουν νέο αέρα στην ένωση. Οι προτάσεις του Rompuy που περιλαμβάνουν την προώθηση της τραπεζικής ένωσης, την προώθηση της δημοσιονομικής ένωσης, την ολοκλήρωση της οικονομικής ενοποίησης και την εγκαθίδρυση της πολιτικής ένωσης θα συζητηθούν στην σύνοδο κορυφής του Δεκέμβρη και αναμένεται να αποτελέσουν άλλο ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που θα σημάνει αλλαγή πορείας για την ένωση, εάν φυσικά αποφασισθεί.

Τελικά, η κατά πολλούς αδύναμη δομικά και αρχιτεκτονικά ευρώπη να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας τέτοιου μεγέθους κρίσης, φαίνεται πως παίρνει τον σωστό δρόμο. Απομακρυσμένη από τον δρόμο της δημοσιονομικής λιτότητας και των αδιεξόδων που αυτή προκαλεί, κάνει μια αναγκαστική στροφή με το πηδάλιο να ελέγχεται από τους αξιωματούχους της Ένωσης. Και το δίλλημα που προκύπτει εδώ είναι σαφές: Αναγκαστική στροφή, ή αναγκαστική προσγείωση; Αυτό θα εξαρτηθεί από το επόμενο Eurogroup αλλά πολύ περισσότερο από τις συνόδους κορυφής του Οκτώβρη και του Δεκέμβρη. Εως τότε…ίδωμεν!

[1] Νίκος Κουτσιαράς : Η σημασία των πρόσφατων αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (για την ευρωζώνη και την Ελλάδα), Poleconomix.gr, 13/9/2012 http://www.poleconomix.gr/portal/pages/4471  

Κατά συνέπεια, πίσω από τις τεχνοκρατικές διατυπώσεις των Πωλ Τόμσεν και συνεργατών, θα υπάρχουν και σημαντικού περιεχομένου πολιτικά μηνύματα –που οι αγορές περιμένουν με σχετική ηρεμία. Διαισθάνονται δε ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να θυσιάσει 55 χρόνια κοινής πορείας στον βωμό των δημοσίων χρεών των νότιων χωρών της. Εξάλλου, η κατάσταση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών στοιχείων είναι πολύ καλύτερη από την αντίστοιχη των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας.

Στην Ελλάδα, ναι μεν καθυστέρησαν σοβαρές θεσμικές και δομικές μεταρρυθμίσεις, ωστόσο έγιναν και δραματικές προσπάθειες εσωτερικής υποτίμησης, οριζοντίου χαρακτήρος, οι οποίες δεν είναι άνευ αποτελεσμάτων. Όπως προκύπτει από μία σειρά ποσοτικών στοιχείων που παρατίθενται στο τελευταίο Εβδομαδιαίο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων της Alpha Bank, το οποίο είναι αναμφισβήτητης εγκυρότητος, η χώρα μας τα 2,5 έτη που πέρασαν κατάφερε να μειώσει δραστικά τις μακροοικονομικές της ανισορροπίες, τόσο στον δημόσιο τομέα όσο και στο ισοζύγιο πληρωμών, όπου είχε πολύ σοβαρό πρόβλημα. Την ίδια περίοδο, μπόρεσε και να βελτιώσει ουσιαστικά την διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της, πράγμα που φαίνεται ανάγλυφα στην πολύ καλή άνοδο των εξαγωγών μας –η οποία σημειώνεται σε μία περίοδο πτωτικής ζητήσεως στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Η εξέλιξη δε αυτή λέει πολλά για το μέλλον της οικονομίας και της εγχώριας επιχειρηματικότητας.

Δημιουργήθηκαν έτσι οι συνθήκες για πλήρη απεξάρτηση της ελληνικής οικονομίας, και ιδιαίτερα του ελληνικού Δημοσίου, από το σκληρό ναρκωτικό του συνεχώς αυξανόμενου δανεισμού από το εξωτερικό. Ο δανεισμός από το εξωτερικό υπήρξε στην Ελλάδα η «εύκολη» (και πολιτικά ανώδυνη) πηγή χρημάτων για την χρηματοδότηση ανεξέλεγκτων παροχών στους πάντες, αντιοικονομικών και αντικοινωνικών καταστάσεων, σπατάλης και διαφθοράς στον δημόσιο τομέα και αυξανόμενης φοροδιαφυγής στον ιδιωτικό τομέα. Με πιο απλά λόγια, την τελευταία τριακονταετία η Ελλάδα χρησιμοποίησε –καθ’ υπερβολήν, σε σύγκριση με άλλες δυτικές χώρες– το «σοσιαλ-κεϋνσιανό» εργαλείο του δανεισμού για να προσφέρει στους αποκαλούμενους «μη προνομιούχους» δανειακή ευημερία, ελλείψει αυξήσεως του εισοδήματος δια της παραγωγής πλούτου. Σήμερα, μέρος από τα δανεικά, που δεν ήσαν αγύριστα, επιστρέφει δια της εφαρμογής των Μνημονίων.

Αυτή όμως η πραγματικότητα οδηγεί σταδιακά σε σημαντική βελτίωση της θέσης της Ελλάδας διεθνώς. Το μεγάλο πλήθος των διεθνών εμπειρογνωμόνων ενημερώνεται τώρα σταδιακά για τις πραγματικές εξελίξεις. Ως εκ τούτου, στην χώρα μας υπάρχει και σχετική βελτίωση στον διεθνή σχολιασμό της ελληνικής πραγματικότητος –γεγονός θετικό, με ποικίλες εξίσου θετικές προεκτάσεις. Πόσες φορές, για παράδειγμα, μπορεί κανείς να επαναλαμβάνει την άποψη ότι μία χώρα μέλος της ζώνης του ευρώ δεν μπορεί να υποτιμήσει την πραγματική ισοτιμία του νομίσματός της, όταν η Ελλάδα έχει ήδη προβεί σε εσωτερική υποτίμηση κατά 23% μέσα σε τρία έτη; Έως πότε μπορεί το οποιοδήποτε διεθνές μέσο ενημέρωσης να διατυμπανίζει καθημερινά ότι η Ελλάδα δεν έχει πραγματοποιήσει καμμία πρόοδο στον τομέα της δημοσιονομικής προσαρμογής, όταν η Ελλάδα έχει εξαλείψει ήδη το πρωτογενές έλλειμμα της γενικής κυβερνήσεως; Ούτε βέβαια μπορεί να περάσει απαρατήρητη η κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες μείωση του ελλείμματος στο ισοζύγιο πληρωμών –στην οποία, όμως, δυστυχώς, λόγω του μεταπρατικού χαρακτήρα της οικονομίας μας, οφείλεται και ικανό ποσοστό της ανεργίας.

Είναι έτσι σαφές ότι προσαρμογές στην ελληνική οικονομία γίνονται. Είναι δε οδυνηρές διότι οι δομές της οικονομίας ήταν στρεβλές, πράγμα που μόνον σήμερα, ως φαίνεται, ανακαλύπτουν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας. Χαρακτηριστική εν προκειμένω είναι και η αναφορά του επικεφαλής του Eurogroup, Jean-Claude Juncker, στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Ελλάδα, ότι οι Έλληνες έχουν κάνει μεγάλες θυσίες, κάτι που δεν γίνεται αντιληπτό από πολλούς Ευρωπαίους πολιτικούς, οι οποίοι θα πρέπει να είναι περισσότερο προσεκτικοί όταν ομιλούν για το ενδεχόμενο η Ελλάδα να εγκαταλείψει το ευρώ, καθώς τέτοιες απόψεις υπονομεύουν την προσπάθεια προσαρμογής.

Βέβαια, τα ανωτέρω επιτεύχθηκαν –σε μεγάλο βαθμό, αναπόφευκτα– με βαρύ κόστος για την οικονομία και την κοινωνία, όπως προκύπτει από την μεγάλη πτώση του ΑΕΠ κατά -6,9% το 2011 και κατά -6,4% το πρώτο εξάμηνο του 2012, καθώς και από την διόγκωση της εγγεγραμμένης ανεργίας.

Προκύπτει λοιπόν επιτακτικά, επισημαίνεται στο Δελτίο της Alpha Bank, η ανάγκη να δοθεί έμφαση στην ανάπτυξη. Η ανάκαμψη της οικονομίας δεν μπορεί να προέλθει ούτε από την επιμήκυνση της περιόδου προσαρμογής, ούτε από την χαλάρωση της προσπάθειας για την μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Η «εξασφάλιση» ευρωπαϊκών πόρων και εγγυήσεων για την χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων ή των μεγάλων έργων υποδομής ή του ΕΣΠΑ, μπορεί να δράσει επιβοηθητικά. Η μόνη πραγματική ελπίδα, όμως, της χώρας για ανάπτυξη στην σημερινή συγκυρία είναι οι ιδιωτικοποιήσεις. Η έγκαιρη ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας προϋποθέτει, βεβαίως, ότι το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και αξιοποιήσεως της δημόσιας περιουσίας θα προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις και θα είναι επαρκώς εμπλουτισμένο με επενδυτικά χαρτοφυλάκια ικανά να προσελκύσουν ξένα κεφάλαια σημαντικού ύψους.

Στην ευρωζώνη, όλα δείχνουν ότι η κρίση θα χειροτερεύει καθώς το ευρώ παραμένει ισχυρό, η λιτότητα επεκτείνεται και άρα περιορίζει την ζήτηση, οι δε υψηλές τιμές του πετρελαίου, σε συνδυασμό με την πιστωτική ασφυξία, υπονομεύουν κάθε θετική προοπτική ανάπτυξης. Επίσης, κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικό είναι το γεγονός της φυγής κεφαλαίων από τις ευρωπαϊκές τράπεζες με τις διασυνοριακές και διατραπεζικές γραμμές πιστώσεων να αποκόπτονται. Έτσι, πάνω από το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα υπάρχει μία πραγματική δαμόκλειος σπάθη που μόνον αβεβαιότητα και κλίμα έντονης ανησυχίας δημιουργεί.

Ωστόσο, πέρα από την Ευρώπη, η κατάσταση είναι ανησυχητική και στις ΗΠΑ, όπου η ανάπτυξη για το πρώτο τρίμηνο του 2012 έφθασε στο 1,9%, ήτοι κάτω από την αρχικώς προβλεπόμενη, και τα νοικοκυριά προτιμούν να αποταμιεύουν ό,τι μπορούν παρά να δαπανούν. Έτσι, οι ειδικοί δεν αποκλείουν η αμερικανική οικονομία να εισέλθει σε φάση στασιμότητος έως το τέλος του έτους, γεγονός που θα έχει σαφέστατα αρνητικό αντίκτυπο και για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας.

Σοβαρά προβλήματα, όμως, παρουσιάζει και το κινεζικό οικονομικό μοντέλο, με τις επενδύσεις στην Κίνα να μειώνονται και τις μεταρρυθμίσεις για αύξηση της κατανάλωσης να είναι ανεπαρκείς. Εύλογο λοιπόν προβάλλει το ερώτημα της βιωσιμότητας της κινεζικής οικονομίας υπό ένα πολιτικό καθεστώς το οποίο, αργά ή γρήγορα, μπορεί να τύχει βιαίας αμφισβήτησης. Ήδη, κάποια δείγματα είναι ορατά, με ριζικές αμφισβητήσεις εγκαταστάσεως βιομηχανικών μονάδων σε οικολογικές περιοχές.

Στο πλαίσιο των παραπάνω εξελίξεων, η οικονομική επιβράδυνση στις ΗΠΑ, την ευρωζώνη και την Κίνα ήδη μεταφράζεται σε σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη σε άλλες αναδυόμενες περιοχές, λόγω των εμπορικών και χρηματοοικονομικών δεσμών τους με τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση –που σημαίνει ότι δεν έχει συμβεί καμμία «αποσύνδεση» των οικονομιών τους, για το καλύτερο αλλά και για το χειρότερο. Η δε κατάσταση που περιγράφουμε φέρνει στο προσκήνιο την γνωστή θεωρία του Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς, γνωστή ως «παγίδα της ρευστότητος» –την οποία κάποιοι δήθεν κεϋνσιανοί οικονομολόγοι στην χώρα μας είτε αγνοούν, είτε κοροϊδεύουν εαυτούς και αλλήλους.

Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, η «παγίδα της ρευστότητος» σε μία οικονομία είναι μία κατάσταση που διαμορφώνεται όταν τα επιτόκια είναι πολύ χαμηλά και άρα η ελκυστικότητα της ζήτησης του χρήματος είναι, κατά τον Κέϋνς, άπειρη. Αυτό σημαίνει ότι όλοι –αποταμιευτές και επενδυτές– αναμένουν αύξηση των επιτοκίων στο μέλλον και συνεπώς δεν επενδύουν σε τοκοφόρα περιουσιακά στοιχεία σήμερα, στο παρόν. Έτσι, όλη η ποσότητα χρήματος «διακρατείται» ως περιουσιακό στοιχείο. Αν αυξηθεί η προσφορά χρήματος, η επιπλέον αυτή ποσότητα προστίθεται στην ήδη μεγάλη ποσότητα ρευστών. Παρά την αύξηση της προσφοράς χρήματος το επιτόκιο δεν μειώνεται, με αποτέλεσμα να μην αυξάνονται οι επενδύσεις.

Οδυνηρή συνέπεια αυτής της «παγίδας ρευστότητος» είναι η μη πραγματοποίηση επενδύσεων, η άνοδος της ανεργίας και η τάση αποθησαυρίσεως χρήματος – φαινόμενο που ήδη έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στην Ελλάδα και αποτελεί για την ελληνική οικονομία και κοινωνία μία πραγματική ωρολογιακή βόμβα την οποία, ως φαίνεται, κανείς δεν αποφασίζει να αφοπλίσει. Διότι ο αφοπλισμός της βόμβας αυτής απαιτεί την δημιουργία σταθερού κλίματος εμπιστοσύνης προς τις τράπεζες και την οικονομία, καθώς και την υλοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών οι οποίες για την ώρα αποτελούν κακόγουστο ανέκδοτο.

Με βάση τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, οι καταθέσεις στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχουν πέσει στα 150 δισεκατ. ευρώ, ποσόν ανεπαρκές για τις ανάγκες του συστήματος, καθ’ όσον το σύνολο των δανείων στον ιδιωτικό τομέα –δηλαδή στην πραγματική οικονομία της χώρας, που είναι οι επιχειρήσεις, οι ιδιώτες κι οι ελεύθεροι επαγγελματίες– δεν χρηματοδοτούνται πλήρως από τις καταθέσεις αλλά υπάρχει ανάγκη χρηματοδότησης των τραπεζών από άλλες πηγές, όπως είναι στην ελληνική περίπτωση η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Την ίδια στιγμή, για τους γνωστούς λόγους, η πρόσβαση των τραπεζών μας στις διεθνείς αγορές είναι αδύνατη. Στο επίπεδο αυτό, όμως, τίθεται και ένα σοβαρό ερώτημα: αυτό της πραγματικής αξίας των δανείων των τραπεζών και σε ποιον βαθμό η αξιολόγησή τους πλησιάζει τα 242 δισεκατ. ευρώ. Επίσης, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι η μετοχική αξία του κεφαλαίου των τραπεζών βρίσκεται κοντά στο μηδέν, τότε η κατάσταση προσλαμβάνει δραματική διάσταση διότι, από την άλλη πλευρά, έχουμε και σημαντική πτώση στην αγορά ακινήτων –κάποια από τα οποία αποτελούν εγγύηση για τις τράπεζες.

Είναι, συνεπώς, επείγουσα για την Ελλάδα η τήρηση των δεσμεύσεών της, ώστε η χώρα να μπορέσει να επωφεληθεί από τον ρόλο του Ταμείου Χρηματοδοτικής Σταθερότητος και να αποφύγει την οδυνηρή και κοινωνικώς ισοπεδωτική καταβύθιση στην «παγίδα ρευστότητος και δημοσίου χρέους», που είναι το πιο θανατηφόρο οικονομικό κοκτέϊλ.

Ένας πρώτος μύθος που διαδίδεται ευρέως είναι αυτός που λέει ότι η Γερμανία είναι η μεγάλη κερδισμένη του ενιαίου νομίσματος και, ενώ μέσω αυτού ισχυροποίησε την οικονομία της, σήμερα γυρίζει την πλάτη στις χώρες της περιφέρειας και αρνείται να επιδείξει αλληλεγγύη προς αυτές. Οι «βαρύγδουποι» οικονομολογούντες και άλλοι τινες που διαδίδουν τον μύθο αυτόν απλώς παραλείπουν να προσθέσουν ότι, χωρίς την Γερμανία, η ευρωζώνη θα είχε εκραγεί από καιρό τώρα. Γιατί; Διότι τα τρία τελευταία χρόνια η Γερμανία χορήγησε στις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης 215 δισεκατ. ευρώ, τόσο σε δάνεια όσο και σε πιστωτικές εγγυήσεις. Και αν στο ποσόν αυτό προσθέσουμε και τις έμμεσες χορηγήσεις μέσω του Target-2, τότε το σύνολο υπερδιπλασιάζεται. Αν η γερμανική οικονομία δεν είχε αυτή την δανειακή ικανότητα, η Ελλάδα θα είχε χρεωκοπήσει ατάκτως από τις αρχές του 2010 και σήμερα θα διατηρούσε το βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του 1960.

Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι η Γερμανία δανείζει την Ελλάδα με «τοκογλυφικά» επιτόκια. Κατ’ αρχήν, από την αρχή του αποκλεισμού της από τις αγορές το 2010, αν η Ελλάδα ήθελε να δανειστεί θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκιο 10%, που σήμερα πλησιάζει το 40%. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν διανοείται να δανείσει στην χώρα μας ούτε ένα ευρώ για αστείο! Το 2010, λοιπόν, τα επιτόκια του μηχανισμού διάσωσης ήσαν γύρω στο 4%-5%, ήτοι πολύ μικρότερα από αυτά των αγορών, άρα απείχαν πολύ από την έννοια της τοκογλυφίας. Σημειώνουμε επίσης ότι το 2011 δύο χώρες με μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδος, η Ιταλία και η Ισπανία, δανείζονταν με μέσο επιτόκιο 6% και δάνειζαν την χώρα μας με 2,5%, καταγράφοντας ζημίες σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για την οικονομία τους. Αυτά, όμως, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες για τους «τοκογλυφοφάγους».

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όσοι για λόγους λαϊκισμού κατηγορούν την Γερμανία για έλλειψη αλληλεγγύης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση της Α. Μέρκελ, αντί να χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή περιφέρεια, θα μπορούσε να επενδύει στην αντίστοιχη γερμανική –ιδιαίτερα δε στην ανατολική πλευρά της, η οποία παρουσιάζει και υψηλά ποσοστά ανεργίας. Εξάλλου, σε όσους παρακολουθούν τον γερμανικό Τύπο χωρίς παρωπίδες, είναι γνωστό ότι η χώρα του Γκαίτε αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε αρκετές περιφέρειές της, οι κάτοικοι των οποίων εξαγριώνονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι κάποια δισεκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στον ευρωπαϊκό νότο αντί να επενδύονται σε κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές στην ανατολική Γερμανία για παράδειγμα.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι τα πλεονεκτήματα της γερμανικής επιτυχίας των τελευταίων ετών κατανεμήθηκαν πολύ άνισα από κοινωνικής πλευράς. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική ανάπτυξη οδήγησε σε κραυγαλέες ανισότητες, τις οποίες κάλυπτε η χαμηλή ανεργία. Όμως, σήμερα, για λόγους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητος, η ποιότητα των νέων θέσεων εργασίας απέχει αισθητά από την αντίστοιχη που υπήρχε όταν όλοι μιλούσαν με θαυμασμό για τον «ρηνανικό καπιταλισμό». Τα δέκα τελευταία χρόνια το περίφημο γερμανικό κοινωνικό μοντέλο έχει υποβαθμιστεί και για τον απλό Γερμανό πολίτη αυτό το γεγονός οφείλεται στην συμμετοχή της Γερμανίας στην ευρωζώνη και άρα στην ύπαρξη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος –το οποίο η γερμανική κοινή γνώμη δέχθηκε με πολύ μεγάλη δυσκολία και, ως εκ τούτου, με βαρειά καρδιά.

Κατά συνέπεια, οι επιδείξεις αλληλεγγύης από την Γερμανία προς τις χώρες της περιφέρειας που θεωρούνται σπάταλες και ελάχιστα παραγωγικές έχει υψηλό πολιτικό κόστος, το οποίο τα γερμανικά πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να αγνοήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η οποιαδήποτε απαγκίστρωση της Γερμανίας από την έννοια της «γερμανικής Ευρώπης» με κατεύθυνση την «ευρωπαϊκή Γερμανία» είναι ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που, για να πετύχει, θα πρέπει να υπάρξουν και τα απαραίτητα ανταλλάγματα.

Το ερώτημα, συνεπώς, που τίθεται είναι αυτό της υφής αυτών των ανταλλαγμάτων. Πώς, για παράδειγμα, θα μπορούσε η Γερμανία να δεχθεί μία Ευρωπαϊκή Τραπεζική Εποπτική Αρχή όταν είναι γνωστόν ότι οι τοπικές τράπεζες στα γερμανικά κρατίδια είναι σχεδόν όλες προβληματικές λόγω της κοινωνικής πολιτικής που ακολουθούν μέσω στεγαστικών και εταιρικών δανείων; Πώς θα πεισθεί η Γερμανία να πει ναι στα ευρωομόλογα όταν γνωρίζει ότι οι χώρες της περιφέρειας από το 2002 έως το 2010 δανείζονταν με τα χαμηλότερα δυνατά επιτόκια, χωρίς όμως να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες παραγωγικές επενδύσεις γιατί προτιμούσαν να καταναλώνουν; Αν υποθέσουμε ότι η Γερμανία δέχεται το ευρωομόλογο, ποιος εγγυάται ότι θα το δεχθούν και οι Φινλανδοί, οι Πολωνοί, οι Ολλανδοί, οι Αυστριακοί και ο Σλοβάκοι, που συμμερίζονται την γερμανική ευρωπαϊκή πολιτική;

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Και αυτοί που τα εκχυδαΐζουν για ανομολόγητους λόγους σίγουρα επιδιώκουν την διάλυση της Ευρώπης πολύ περισσότερο από κάποιες γερμανικές ακαμψίες.

Η κρίση βρήκε την Ευρώπη απροετοίμαστη. Τέσσερα χρόνια μετά το ξέσπασμά της και ενώ έχει παραδώσει 4 μέλη της στα σπλάχνα της ύφεσης, βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο σταυροδρόμι που έχει θεωρητικό και πολιτικό χαρακτήρα. Από τη μία πλευρά βλέπει τον δρόμο του ευρωομολόγου, της δημοσιονομικής ένωσης και κατ’ επέκταση της περισσότερο ομοσπονδιακής Ευρώπης, και από την άλλη το γνωστό -αλλά με νέα δεδομένα- μονοπάτι του νεολειτουργισμού, με τις πολιτικές να προχωρούν ταχύτερα παρεισφρύοντας εντονότερα η μία εντός της άλλης και με τη διαδικασία του spillover να λαμβάνει εντελώς νέες διαστάσεις, πολύ διαφορετικές από ότι είχε ονειρευτεί ο Lindberg στις αρχές του 1950.

Η σύνοδος της 28^ης Ιουνίου, φημολογoύταν πως θα είναι έκδηλη αυτού του διλλήματος και πως θα δώσει στην Ένωση μια δυνατή σπρωξιά προς μια εκ των δυο κατευθύνσεων. Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Αν και η διαμάχη για το ποιος είναι ο πλέον κατάλληλος δρόμος για την ένωση είναι ζωηρή, το ζήτημα δεν επικεντρώνεται στον δρόμο αλλά στα πρόσωπα.

Διαβάζοντας, ακούγοντας και κατανοώντας το ευρωπαϊκό οικοδόμημα στην σύγχρονη μορφή του, δηλαδή από το 1991 και μετά, γίνεται αντιληπτό πως είναι σθεναρή η απουσία μεγάλων πολιτικών προσωπικοτήτων, τόσο σε διακυβερνητικό όσο και σε θεσμικό επίπεδο. Ως απόρροια της συγκεκριμένης απώλειας διαφάνηκε και η έλλειψη πολιτικής βούλησης για «περισσότερη Ευρώπη». Η δράση και οι διακηρύξεις των αρχηγών των κρατών μελών αρκέστηκαν σε δειλά βήματα προόδου, ενώ έκδηλη της αδυναμίας διεκπεραίωσης της πολιτικής ολοκλήρωσης ήταν πρώτον η αποτυχία της συνταγματικής συνθήκης και δεύτερον η τοποθέτηση «low profile» πολιτικών προσώπων στις θέσεις κλειδιά της Ένωσης.

Η κρίση στην Ευρώπη κατά την προσωπική μου άποψη δεν είναι αμιγώς οικονομική. Είναι  ένα συνονθύλευμα εγγενών αδυναμιών της ΟΝΕ και της Πολιτικής ατολμίας για εμβάθυνση. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συνέβαινε εάν το 1992 μαζί με την Νομισματική προωθούνταν και η Οικονομική Ενοποίηση. Το σίγουρο είναι πως μια τέτοια κίνηση, θα έβρισκε την Ένωση καλύτερα οχυρωμένη έναντι στην κρίση χρέους, ίσως και να την άφηνε αλώβητη. Προς το παρόν, η λύση στην κρίση προσπαθεί να δοθεί μέσω ήδη γνωστών και -κατ’ εμέ- αποτυχημένων μεθόδων. Ίσως η πολιτική ένωση να είναι ένα βήμα, η αρχή του τέλους της κρίσης. Το μόνο σίγουρο είναι πως οποιοσδήποτε και αν είναι ο χαρακτήρας της τελικής λύσης, θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από σιγουριά, ευθύνη και μία νέα πτυχή για τα ευρωπαϊκά πράγματα: αληθινή ματιά στις κοινωνίες, μακριά από τους ελιτισμούς των Βρυξελλών.

Στην βάση αυτών των δεδομένων, η Ελλάδα και η σημερινή κυβέρνηση συνεργασίας που ασκεί την εξουσία θα πρέπει και τολμηρές αποφάσεις να πάρουν και βαθειές μεταρρυθμίσεις να πραγματοποιήσουν σε χρόνο μηδέν. Σε κάθε περίπτωση δε, η βελτίωση της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς της είναι για την χώρα μας εκ των ων ουκ άνευ. Υπό αυτές τις συνθήκες, η παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη αποτελεί την απολύτως αναγκαία, αλλά όχι και ικανή συνθήκη για την επάνοδό της στην ομαλότητα, την διεθνή αξιοπιστία, την αξιοπρέπεια και την αυτοδύναμη ανάπτυξη –και θα πρέπει να συνδυαστεί και με την εκ νέου επιβεβαίωση της αποτελεσματικής λειτουργίας των θεσμών και των μηχανισμών της οικονομίας μας εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου αναφοράς.

Η Ελλάδα μπορεί να επιτύχει την ανάκαμψη και την ανάπτυξη της οικονομίας της μόνον αν έχει ενστερνιστεί και εφαρμόζει τους ισχύοντες κανόνες ως πλήρες μέλος της ζώνης του ευρώ. Μόνον έτσι θα αποκατασταθεί και πάλι η ομαλή λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας της, η ελκυστικότητα της χώρας στον τομέα της επιχειρηματικότητας και των επενδύσεων, η ανταγωνιστική αύξηση των εισοδημάτων των εργαζομένων και των επιχειρήσεων και η ουσιαστική μείωση της ανεργίας και της φτώχειας. Όλα αυτά ήσαν και είναι αναγκαία.

Ωστόσο, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται στο εβδομαδιαίο δελτίο της Alpha Bank, η ενίσχυση στις εκλογές της 17ης Ιουνίου της δύναμης αντιπροσώπευσης των πολιτικών κομμάτων που αντιτίθενται στην δημοσιονομική προσαρμογή και στις μεταρρυθμίσεις, που είναι απολύτως αναγκαίο προαπαιτούμενο, αποτελεί σαφή ένδειξη των επιπτώσεων στο εκλογικό σώμα των υπέρμετρα επώδυνων μέτρων που έχουν ληφθεί και τα οποία κατανέμονται με ανισομερή και εν πολλοίς μονόπλευρο τρόπο.

Ειδικότερα, η εντυπωσιακή μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και οι μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα, ιδιαίτερα αυτές που οδηγούν στη εσωτερική υποτίμηση, φαίνεται να επιβάλλονται χωρίς ουσιαστικά καμμία πρόνοια για τον κατά το δυνατόν περιορισμό του κόστους τους στην οικονομία και την κοινωνία και χωρίς εμφανή προσπάθεια για περιορισμό των επιπτώσεών τους στην εμβάθυνση της ύφεσης και στην αλματώδη αύξηση της ανεργίας.

Δεν εφαρμόστηκαν έως τώρα πολιτικές που θα συνέβαλαν στην συγκράτηση της ύφεσης, στην βελτίωση και όχι την συνεχή επιδείνωση του οικονομικού κλίματος στην χώρα, και στην επίσπευση της ανάκαμψης της οικονομίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί, οι εργασίες εκτέλεσης πολλών κρίσιμων επενδυτικών προγραμμάτων έχουν διακοπεί, το συγχρηματοδοτούμενο επενδυτικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ 2007-2013 υποεκτελείται, σημαντικά επενδυτικά προγράμματα συνεργασίας του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα έχουν εγκαταλειφθεί. Η ανάκαμψη αναβάλλεται συνεχώς, από το δεύτερο τρίμηνο του 2011, στο 2012, στο 2013 και τελικά στο 2014 –και κάθε φορά, αντί για την επιδιωκόμενη ανάπτυξη, έχουμε μεγαλύτερη ύφεση. Ολόκληροι κλάδοι της οικονομίας, όπως οι κατασκευές και οι επιχειρήσεις που εξαρτώνται από το κράτος, τίθενται ολοκληρωτικά εκτός λειτουργίας και καταστρέφονται αντί να ανασυγκροτούνται.

Με τα ανωτέρω και με τις ανεδαφικές πρακτικές και πολιτικές επιβολής των μέτρων προσαρμογής, η ελληνική οικονομία οδηγήθηκε σε έναν ανεξέλεγκτο φαύλο κύκλο ύφεσης-καταστροφής του οικονομικού κλίματος-μεγαλύτερης ύφεσης, για να καταλήξει σήμερα σε μία παγίδα αυτοτροφοδοτούμενης πτωτικής πορείας με εξαιρετικά επικίνδυνες επιπτώσεις, ακόμη και στους βασικούς θεσμούς λειτουργίας της οικονομίας. Η ελληνική οικονομία μπορεί τώρα να ξεφύγει από την παγίδα αυτή μόνον με σημαντική και συντονισμένη χρηματοδοτική ώθηση για την ανάκαμψη και την ενίσχυση βασικών κλάδων της οικονομίας, ξεκινώντας από τις επενδύσεις που εξαρτώνται από το κράτος.

Ειδικότερα, απαιτείται η προσέλκυση σημαντικών ξένων επενδυτικών κεφαλαίων, μέσω της υλοποίησης του προγράμματος ιδιωτικοποιήσεων (στους τομείς της ενέργειας, των λιμένων και των περιφερειακών αεροδρομίων, των συνδυασμένων μεταφορών, των περιβαλλοντικών πάρκων, των μεγάλων επενδύσεων στον τουρισμό) και της αξιοποίησης της περιουσίας του Δημοσίου, καθώς και λόγω της σημαντικής βελτίωσης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας μέσω των δραστικών μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερα στην αγορά εργασίας.

Όλα τα παραπάνω απαιτούν ταχύτατες λήψεις αποφάσεων και αντιγραφειοκρατικές διαδικασίες υλοποίησης των τελευταίων. Απαιτούν, όμως, και την ενεργό συμμετοχή του ελληνικού λαού –τμήμα του οποίου, υπό την πίεση των ιδεοληψιών και των απίθανων διαδικτυακών ψευδών και διαστρεβλώσεων, αδυνατεί να κατανοήσει ποιοι είναι οι φίλοι του και ποιοι οι εχθροί του. Γι αυτό, το φάντασμα της κατάρρευσης θα πλανάται έντονα πάνω από την χώρα για αρκετό καιρό ακόμα…