Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Στην ευρωζώνη, όλα δείχνουν ότι η κρίση θα χειροτερεύει καθώς το ευρώ παραμένει ισχυρό, η λιτότητα επεκτείνεται και άρα περιορίζει την ζήτηση, οι δε υψηλές τιμές του πετρελαίου, σε συνδυασμό με την πιστωτική ασφυξία, υπονομεύουν κάθε θετική προοπτική ανάπτυξης. Επίσης, κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικό είναι το γεγονός της φυγής κεφαλαίων από τις ευρωπαϊκές τράπεζες με τις διασυνοριακές και διατραπεζικές γραμμές πιστώσεων να αποκόπτονται. Έτσι, πάνω από το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα υπάρχει μία πραγματική δαμόκλειος σπάθη που μόνον αβεβαιότητα και κλίμα έντονης ανησυχίας δημιουργεί.

Ωστόσο, πέρα από την Ευρώπη, η κατάσταση είναι ανησυχητική και στις ΗΠΑ, όπου η ανάπτυξη για το πρώτο τρίμηνο του 2012 έφθασε στο 1,9%, ήτοι κάτω από την αρχικώς προβλεπόμενη, και τα νοικοκυριά προτιμούν να αποταμιεύουν ό,τι μπορούν παρά να δαπανούν. Έτσι, οι ειδικοί δεν αποκλείουν η αμερικανική οικονομία να εισέλθει σε φάση στασιμότητος έως το τέλος του έτους, γεγονός που θα έχει σαφέστατα αρνητικό αντίκτυπο και για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας.

Σοβαρά προβλήματα, όμως, παρουσιάζει και το κινεζικό οικονομικό μοντέλο, με τις επενδύσεις στην Κίνα να μειώνονται και τις μεταρρυθμίσεις για αύξηση της κατανάλωσης να είναι ανεπαρκείς. Εύλογο λοιπόν προβάλλει το ερώτημα της βιωσιμότητας της κινεζικής οικονομίας υπό ένα πολιτικό καθεστώς το οποίο, αργά ή γρήγορα, μπορεί να τύχει βιαίας αμφισβήτησης. Ήδη, κάποια δείγματα είναι ορατά, με ριζικές αμφισβητήσεις εγκαταστάσεως βιομηχανικών μονάδων σε οικολογικές περιοχές.

Στο πλαίσιο των παραπάνω εξελίξεων, η οικονομική επιβράδυνση στις ΗΠΑ, την ευρωζώνη και την Κίνα ήδη μεταφράζεται σε σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη σε άλλες αναδυόμενες περιοχές, λόγω των εμπορικών και χρηματοοικονομικών δεσμών τους με τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση –που σημαίνει ότι δεν έχει συμβεί καμμία «αποσύνδεση» των οικονομιών τους, για το καλύτερο αλλά και για το χειρότερο. Η δε κατάσταση που περιγράφουμε φέρνει στο προσκήνιο την γνωστή θεωρία του Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς, γνωστή ως «παγίδα της ρευστότητος» –την οποία κάποιοι δήθεν κεϋνσιανοί οικονομολόγοι στην χώρα μας είτε αγνοούν, είτε κοροϊδεύουν εαυτούς και αλλήλους.

Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, η «παγίδα της ρευστότητος» σε μία οικονομία είναι μία κατάσταση που διαμορφώνεται όταν τα επιτόκια είναι πολύ χαμηλά και άρα η ελκυστικότητα της ζήτησης του χρήματος είναι, κατά τον Κέϋνς, άπειρη. Αυτό σημαίνει ότι όλοι –αποταμιευτές και επενδυτές– αναμένουν αύξηση των επιτοκίων στο μέλλον και συνεπώς δεν επενδύουν σε τοκοφόρα περιουσιακά στοιχεία σήμερα, στο παρόν. Έτσι, όλη η ποσότητα χρήματος «διακρατείται» ως περιουσιακό στοιχείο. Αν αυξηθεί η προσφορά χρήματος, η επιπλέον αυτή ποσότητα προστίθεται στην ήδη μεγάλη ποσότητα ρευστών. Παρά την αύξηση της προσφοράς χρήματος το επιτόκιο δεν μειώνεται, με αποτέλεσμα να μην αυξάνονται οι επενδύσεις.

Οδυνηρή συνέπεια αυτής της «παγίδας ρευστότητος» είναι η μη πραγματοποίηση επενδύσεων, η άνοδος της ανεργίας και η τάση αποθησαυρίσεως χρήματος – φαινόμενο που ήδη έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στην Ελλάδα και αποτελεί για την ελληνική οικονομία και κοινωνία μία πραγματική ωρολογιακή βόμβα την οποία, ως φαίνεται, κανείς δεν αποφασίζει να αφοπλίσει. Διότι ο αφοπλισμός της βόμβας αυτής απαιτεί την δημιουργία σταθερού κλίματος εμπιστοσύνης προς τις τράπεζες και την οικονομία, καθώς και την υλοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών οι οποίες για την ώρα αποτελούν κακόγουστο ανέκδοτο.

Με βάση τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, οι καταθέσεις στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχουν πέσει στα 150 δισεκατ. ευρώ, ποσόν ανεπαρκές για τις ανάγκες του συστήματος, καθ’ όσον το σύνολο των δανείων στον ιδιωτικό τομέα –δηλαδή στην πραγματική οικονομία της χώρας, που είναι οι επιχειρήσεις, οι ιδιώτες κι οι ελεύθεροι επαγγελματίες– δεν χρηματοδοτούνται πλήρως από τις καταθέσεις αλλά υπάρχει ανάγκη χρηματοδότησης των τραπεζών από άλλες πηγές, όπως είναι στην ελληνική περίπτωση η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Την ίδια στιγμή, για τους γνωστούς λόγους, η πρόσβαση των τραπεζών μας στις διεθνείς αγορές είναι αδύνατη. Στο επίπεδο αυτό, όμως, τίθεται και ένα σοβαρό ερώτημα: αυτό της πραγματικής αξίας των δανείων των τραπεζών και σε ποιον βαθμό η αξιολόγησή τους πλησιάζει τα 242 δισεκατ. ευρώ. Επίσης, αν λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι η μετοχική αξία του κεφαλαίου των τραπεζών βρίσκεται κοντά στο μηδέν, τότε η κατάσταση προσλαμβάνει δραματική διάσταση διότι, από την άλλη πλευρά, έχουμε και σημαντική πτώση στην αγορά ακινήτων –κάποια από τα οποία αποτελούν εγγύηση για τις τράπεζες.

Είναι, συνεπώς, επείγουσα για την Ελλάδα η τήρηση των δεσμεύσεών της, ώστε η χώρα να μπορέσει να επωφεληθεί από τον ρόλο του Ταμείου Χρηματοδοτικής Σταθερότητος και να αποφύγει την οδυνηρή και κοινωνικώς ισοπεδωτική καταβύθιση στην «παγίδα ρευστότητος και δημοσίου χρέους», που είναι το πιο θανατηφόρο οικονομικό κοκτέϊλ.

Ένας πρώτος μύθος που διαδίδεται ευρέως είναι αυτός που λέει ότι η Γερμανία είναι η μεγάλη κερδισμένη του ενιαίου νομίσματος και, ενώ μέσω αυτού ισχυροποίησε την οικονομία της, σήμερα γυρίζει την πλάτη στις χώρες της περιφέρειας και αρνείται να επιδείξει αλληλεγγύη προς αυτές. Οι «βαρύγδουποι» οικονομολογούντες και άλλοι τινες που διαδίδουν τον μύθο αυτόν απλώς παραλείπουν να προσθέσουν ότι, χωρίς την Γερμανία, η ευρωζώνη θα είχε εκραγεί από καιρό τώρα. Γιατί; Διότι τα τρία τελευταία χρόνια η Γερμανία χορήγησε στις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης 215 δισεκατ. ευρώ, τόσο σε δάνεια όσο και σε πιστωτικές εγγυήσεις. Και αν στο ποσόν αυτό προσθέσουμε και τις έμμεσες χορηγήσεις μέσω του Target-2, τότε το σύνολο υπερδιπλασιάζεται. Αν η γερμανική οικονομία δεν είχε αυτή την δανειακή ικανότητα, η Ελλάδα θα είχε χρεωκοπήσει ατάκτως από τις αρχές του 2010 και σήμερα θα διατηρούσε το βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του 1960.

Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι η Γερμανία δανείζει την Ελλάδα με «τοκογλυφικά» επιτόκια. Κατ’ αρχήν, από την αρχή του αποκλεισμού της από τις αγορές το 2010, αν η Ελλάδα ήθελε να δανειστεί θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκιο 10%, που σήμερα πλησιάζει το 40%. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν διανοείται να δανείσει στην χώρα μας ούτε ένα ευρώ για αστείο! Το 2010, λοιπόν, τα επιτόκια του μηχανισμού διάσωσης ήσαν γύρω στο 4%-5%, ήτοι πολύ μικρότερα από αυτά των αγορών, άρα απείχαν πολύ από την έννοια της τοκογλυφίας. Σημειώνουμε επίσης ότι το 2011 δύο χώρες με μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδος, η Ιταλία και η Ισπανία, δανείζονταν με μέσο επιτόκιο 6% και δάνειζαν την χώρα μας με 2,5%, καταγράφοντας ζημίες σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για την οικονομία τους. Αυτά, όμως, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες για τους «τοκογλυφοφάγους».

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όσοι για λόγους λαϊκισμού κατηγορούν την Γερμανία για έλλειψη αλληλεγγύης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση της Α. Μέρκελ, αντί να χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή περιφέρεια, θα μπορούσε να επενδύει στην αντίστοιχη γερμανική –ιδιαίτερα δε στην ανατολική πλευρά της, η οποία παρουσιάζει και υψηλά ποσοστά ανεργίας. Εξάλλου, σε όσους παρακολουθούν τον γερμανικό Τύπο χωρίς παρωπίδες, είναι γνωστό ότι η χώρα του Γκαίτε αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε αρκετές περιφέρειές της, οι κάτοικοι των οποίων εξαγριώνονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι κάποια δισεκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στον ευρωπαϊκό νότο αντί να επενδύονται σε κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές στην ανατολική Γερμανία για παράδειγμα.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι τα πλεονεκτήματα της γερμανικής επιτυχίας των τελευταίων ετών κατανεμήθηκαν πολύ άνισα από κοινωνικής πλευράς. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική ανάπτυξη οδήγησε σε κραυγαλέες ανισότητες, τις οποίες κάλυπτε η χαμηλή ανεργία. Όμως, σήμερα, για λόγους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητος, η ποιότητα των νέων θέσεων εργασίας απέχει αισθητά από την αντίστοιχη που υπήρχε όταν όλοι μιλούσαν με θαυμασμό για τον «ρηνανικό καπιταλισμό». Τα δέκα τελευταία χρόνια το περίφημο γερμανικό κοινωνικό μοντέλο έχει υποβαθμιστεί και για τον απλό Γερμανό πολίτη αυτό το γεγονός οφείλεται στην συμμετοχή της Γερμανίας στην ευρωζώνη και άρα στην ύπαρξη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος –το οποίο η γερμανική κοινή γνώμη δέχθηκε με πολύ μεγάλη δυσκολία και, ως εκ τούτου, με βαρειά καρδιά.

Κατά συνέπεια, οι επιδείξεις αλληλεγγύης από την Γερμανία προς τις χώρες της περιφέρειας που θεωρούνται σπάταλες και ελάχιστα παραγωγικές έχει υψηλό πολιτικό κόστος, το οποίο τα γερμανικά πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να αγνοήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η οποιαδήποτε απαγκίστρωση της Γερμανίας από την έννοια της «γερμανικής Ευρώπης» με κατεύθυνση την «ευρωπαϊκή Γερμανία» είναι ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που, για να πετύχει, θα πρέπει να υπάρξουν και τα απαραίτητα ανταλλάγματα.

Το ερώτημα, συνεπώς, που τίθεται είναι αυτό της υφής αυτών των ανταλλαγμάτων. Πώς, για παράδειγμα, θα μπορούσε η Γερμανία να δεχθεί μία Ευρωπαϊκή Τραπεζική Εποπτική Αρχή όταν είναι γνωστόν ότι οι τοπικές τράπεζες στα γερμανικά κρατίδια είναι σχεδόν όλες προβληματικές λόγω της κοινωνικής πολιτικής που ακολουθούν μέσω στεγαστικών και εταιρικών δανείων; Πώς θα πεισθεί η Γερμανία να πει ναι στα ευρωομόλογα όταν γνωρίζει ότι οι χώρες της περιφέρειας από το 2002 έως το 2010 δανείζονταν με τα χαμηλότερα δυνατά επιτόκια, χωρίς όμως να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες παραγωγικές επενδύσεις γιατί προτιμούσαν να καταναλώνουν; Αν υποθέσουμε ότι η Γερμανία δέχεται το ευρωομόλογο, ποιος εγγυάται ότι θα το δεχθούν και οι Φινλανδοί, οι Πολωνοί, οι Ολλανδοί, οι Αυστριακοί και ο Σλοβάκοι, που συμμερίζονται την γερμανική ευρωπαϊκή πολιτική;

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Και αυτοί που τα εκχυδαΐζουν για ανομολόγητους λόγους σίγουρα επιδιώκουν την διάλυση της Ευρώπης πολύ περισσότερο από κάποιες γερμανικές ακαμψίες.

Η σύγχυση και η ανησυχία δημιουργείται από τα αποτελέσματα των εκλογών της 6ης Μαΐου, πιο σημαντικά από τα οποία είναι οι κατανομές των πολιτών συναρτήσει : (1) της προθυμίας συμμετοχής τους στις εκλογές και (2) των προτιμήσεων τους στα προγράμματα και υποσχέσεις των κομμάτων.

Από το σύνολο των 9.949.401 εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους πολιτών, την 6η Μαΐου 2012 ψήφησαν 6.324.104 πολίτες ή ποσοστό 63,56% του συνόλου. Οι υπόλοιποι πολίτες: είτε απείχαν της ψηφοφορίας – 3.472.650 πολίτες ή 34,90 % – είτε ψήφισαν λευκό/ άκυρο – 152.647 πολίτες ή 1,54%. Δηλαδή, 3.625.297 πολίτες ή το 36,44%, κάτι περισσότερο από ένας στους τρεις πολίτες, γύρισαν την πλάτη στο θεσμό των εκλογών και στο σημερινό πολιτικό σύστημα.

Το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται, στην αδιαφορία των πολιτών για τα κοινά, και μάλιστα αυτή την κρισιμότατη περίοδο, αλλά οφείλεται στην βαθειά απογοήτευση τους από το πολιτικό σύστημα και τους πολιτικούς της χώρας· οφείλεται στην στέρεα πεποίθηση των πολιτών ότι με τους στόχους των εκλογών και τους κανόνες διεξαγωγής τους – που οι πολιτικοί θεσμοθέτησαν – οι εκλογές δεν αποτελούν άσκηση εξουσίας των πολιτών, αλλά αποτελούν κοροϊδία· αποτελούν επίκληση της εξουσίας τους, για νομιμοποίηση της εξουσίας των κομμάτων· για νομιμοποίηση της κομματοκρατίας .

Πράγματι, σύμφωνα με τους κανόνες του πολιτεύματος, η “εντολή των πολιτών” διαμορφώνεται από τα ποσοστά των εγκύρων ψηφοδελτίων που λαμβάνει το κάθε κόμμα, ενώ τα επί του συνόλου των πολιτών ποσοστά αγνοούνται. Οι πολίτες δηλαδή που απέχουν ή ψηφίζουν λευκό/άκυρο, είναι πολίτες, αλλά … πολιτικά δεν υπάρχουν. Οι λόγοι αυτού του θεσμού, που οδηγεί σε παράλογα, ανήθικα και αντιδημοκρατικά αποτελέσματα, είναι ευνόητοι.

Τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων περιλαμβάνουν πληθώρα υποσχέσεων και «δεσμεύσεων»· καλύπτουν τα πάντα για τους πάντες και ειδικότερα για τους οπαδούς τους. Με κριτήριο τις υποσχέσεις αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, την παρούσα περίοδο τα κόμματα ταξινομούνται σε τρεις ομάδες: μνημονιακά, αντιμνημονιακά και αντιευρωπαϊκά. Υπάρχει ακόμη και μια τέταρτη ομάδα μικρών κομμάτων με ποικιλία στόχων και υποσχέσεων, που συγκεντρώνουν μικρό ποσοστό ψήφων και δεν μπαίνουν στη Βουλή. Τα προγράμματα αυτών ανήκουν σε μία από τις προαναφερθείσες τρεις κατηγορίες, αλλά ή κατανομή τους δεν έγινε γιατί και δύσκολή είναι και δεν αλλοιώνει τα συμπεράσματα του παρόντος.

Στόχοι και ψήφοι των κομμάτων

Τα μνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο με τη συνεργασία και την αποδοχή των ετέρων του μνημονίου. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα ΝΔ – ΠΑΣΟΚ –ΔΗΜ.ΣΥΜ – ΔΡΑΣΗ, έλαβε: 2.300.925 ψήφους που αντιστοιχούν στο 23,13 % των εγγεγραμμένων πολιτών ή στο 36,38 των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Τα αντιμνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την πραγματοποίηση σημαντικών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους. Για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου: άλλα κόμματα ζητούν την καταγγελία και ακύρωση του μνημονίου και άλλα τη διατήρηση του μνημονίου αλλά με σημαντικές αλλαγές, που προφανώς κάποιες θα είναι μονομερείς. Η παραμονή της χώρας στο Ευρώ κρίνεται διαφορετικά από τα υπόψη κόμματα. Μερικά κόμματα (Δημ.Αρ, ΛΑΟΣ, Οικολόγοι) την κρίνουν σημαντική, ο ΣΥΡΙΖΑ επιθυμητή αλλά δευτερεύουσα, και τα υπόλοιπα (Ανεξ.Ελλ., Χρυσή Αυγή, Ανταρσυα), αρνητική ή αδιάφορη. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα, ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΞ.ΕΛΛΗΝΕΣ – ΧΡΥ.ΑΥΓΗ – ΔΗΜ.ΑΡΙΣΤΕΡΑ – ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ – ΛΑΟΣ – ΑΝΤΑΡΣΥΑ, έλαβε: 3.033. 059 ψήφους που αντιστοιχούν στο 30,49 % των πολιτών ή στο 47,96% των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα αντιευρωπαϊκά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την έξοδο της χώρα από την ΕΕ και το Ευρώ . Η σαφής αυτή στρατηγική, που στηρίζεται από το ΚΚΕ, έλαβε: 536.072 ψήφους που αντιστοιχούν στο 5,38 % των πολιτών ή στο8,48 % των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα λοιπά μικρά κόμματα, που έχουν ποικιλία στόχων και δεν εισέρχονται στη Βουλή έλαβαν: 454.046ψήφους που αντιστοιχούν στο 4,56% των πολιτών ή στο7,18 % των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Από τα προηγούμενα στοιχεία προκύπτει ότι είναι πολύ δύσκολο – αν όχι αδύνατο – να βγει μια αξιόπιστη απάντηση για την πραγματική εντολή που έδωσαν οι πολίτες στους αντιπροσώπους τους, σχετική με τη στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης.

Η αδυναμία αυτή δεν οφείλεται στις πνευματικές και ηθικές δυνάμεις των πολιτών, στη χαμηλή μέση κατά κεφαλή καλλιέργεια των πολιτών όπως πολλοί ισχυρίζονται, αλλά οφείλεται στα χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος και των πολιτικών που το υπηρετούν. Όταν οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται από τους εκλεγμένους άρχοντες και όχι από τους πολίτες, είναι παραλογισμός και εμπαιγμός να μιλάμε για εντολή των πολιτών.

Στο πολιτικό μας σύστημα, η εντολή των πολιτών πρέπει να είναι θολή ώστε κάθε κόμμα να δίδει τη δική του… ερμηνεία. Η ανάγκη όμως ερμηνείας των αποφάσεων των πολιτών από τους εκπροσώπους/εντελλόμενους τους, συνιστά την αποκορύφωση του παραλογισμού και της σύγχυσης.

Αν οι αντιπρόσωποι μας ειλικρινά ενδιαφέρονται, όπως όλοι ηχηρά δηλώνουν, να υλοποιήσουν τις εντολές των πολιτών για το παρόν μείζον πρόβλημα της Χώρας, δεν έχουν παρά να ρωτήσουν τους πολίτες ποια από τις ακόλουθες τρεις στρατηγικές προτιμούν να ακολουθήσουμε για να βγούμε από την οικονομική και γενικότερη κρίση:

(1) Την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο.

(2) Την πραγματοποίηση των σημαντικών και επιθυμητών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους, δηλαδή μονομερώς, με όποια πιθανότητα εξόδου από το Ευρώ και ΕΕ αυτή η στρατηγική συνεπάγεται.

(3) Την έξοδο της χώρας από την ΕΕ και το Ευρώ.

Είναι προφανές ότι η 2η και η 3η στρατηγική στην πράξη συμπίπτουν και ότι διαφέρουν μόνο στον τρόπο διατύπωσης και τεκμηρίωσης.

Η λύση του προβλήματος

Εδώ που φθάσαμε δύο λύσεις υπάρχουν για να αναδειχθεί και να υλοποιηθεί η καθαρή εντολή των πολιτών, η οποία βάσιμα αναμένεται να διασφαλίσει: την αποδοχή των αποφάσεων και τη συνοχή και βοήθεια των πολιτών στην υλοποίηση τους· να διασφαλίσει δηλαδή τις βασικές και απαραίτητες προϋποθέσεις υπέρβασης της σημερινής κρίσης. Αυτές είναι:

A. Κατά τις Βουλευτικές εκλογές της 17ης Ιουνίου να πραγματοποιηθεί και δημοψήφισμα για να επιλέξει ο πολίτης μία από τις προαναφερθείσες τρεις στρατηγικές. Τέτοια δημοψηφίσματα πολλαπλών επιλογών (Multichoice Referendums) πραγματοποιούνται στην Ελβετία, αλλά έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες χώρες (πχ Σουηδία το 1957 και το 1980, Αυστραλία το 1977).

A. Τα υπάρχοντα κόμματα να δηλώσουν καθαρά ποια από τις τρείς στρατηγικές θα εφαρμόσουν – όπως το ΚΚΕ κάνει – ή να σχηματισθούν συνασπισμοί κομμάτων με μοναδικό κριτήριο την στρατηγική εξόδου από την κρίση.

Η Α λύση είναι προτιμότερη γιατί τα κόμματα που θα ψηφισθούν, θα είναι υποχρεωμένα, λογικά και ηθικά, να βοηθήσουν στην υλοποίηση της εντολής των πολιτών, ανεξάρτητα από τη δική στρατηγική. Δεν γνωρίζουμε όμως αν θεσμικά η λύση αυτή είναι εφικτή στα υφιστάμενα χρονικά περιθώρια.

Ωστόσο, η επιτυχής διεκπεραίωση του PSI, της ρύθμισης δηλαδή του μεγαλύτερου μέρους των ελληνικών χρεών που κατείχαν εγχώριοι και διεθνείς ιδιωτικοί φορείς, υπήρξε μεγάλο γεγονός, η σημασία του οποίου δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί, ούτε εντός, ούτε εκτός της χώρας.

Οσο κι αν πολλοί το προσπερνούν έχει μεγάλη σημασία η μετακύλιση του χρέους από τον ιδιωτικό τομέα στον δημόσιο, τον λεγόμενο επίσημο τομέα. Μέχρι τώρα η μεγάλη πίεση προς την ελληνική οικονομία, προέρχονταν από την απειλή αθέτησης υποσχέσεων προς το πλήθος των ιδιωτών που είχαν δανείσει το ελληνικό δημόσιο. Η απειλή της γρήγορης και άτακτης χρεοκοπίας αποτελούσε τη βάση αναστολής των πάντων. Η χώρα είχε μπει σε καραντίνα, σε καθεστώς αποκλεισμού από χρηματοδοτήσεις, επενδύσεις, συναλλαγές, απ’ οτιδήποτε. Και ανά πάσα στιγμή, από ένα τυχαίο γεγονός θα μπορούσε να τιναχθεί στον αέρα, να χρεοκοπήσει και αυτομάτως να απειληθεί με έξωση από την ευρωζώνη. Με τη ρύθμιση των χρεών προς τους ιδιώτες απαλλάχθηκε από αυτή την απειλή, από αυτό τον βραχνά.

Τώρα τα χρέη έχουν ρυθμισθεί και μεταφερθεί στον δημόσιο τομέα. Αυτή η μετακύλιση περιορίζει από το 90% στο 10% την απειλή εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη. Και επιπλέον δίνει τη δυνατότητα επιπρόσθετων ρυθμίσεων και διευκολύνσεων. Μπορούν να υπάρξουν καλύτεροι όροι, επιμηκύνσεις, μικρότερα επιτόκια και σε κάθε περίπτωση, άλλοι χειρισμοί που περιορίζουν σχεδόν εκμηδενίζουν την απειλή της άτακτης χρεοκοπίας. Δεν είναι άσχετο επίσης το γεγονός ότι μετά την ρύθμιση των χρεών άρχισαν οι ευρωπαίοι να συζητούν θέματα επενδύσεων, απελευθέρωσης κοινοτικών πόρων και άλλα σχετιζόμενα με την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, τα οποία προωθεί στις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός κ. Λ. Παπαδήμος.

Στον βαθμό δε που οι προβλεπόμενες πολλές ρυθμίσεις του δευτέρου μνημονίου εφαρμοσθούν και το παραγωγικό μοντέλο της χώρας τροποποιηθεί, το κλίμα θα αλλάξει ριζικά. Οσο θα εμπεδώνεται η εκτίμηση ότι η χώρα δεν πτωχεύει, αλλά αντιθέτως σταθεροποιείται σε χαμηλότερη βάση και αλλάζει, τότε θα αλλάξει και η ατμόσφαιρα. Οταν θα εκλείψει ο φόβος και η απειλή θα υπάρξουν σχεδόν αυτόματα αποφάσεις από όλους όσους έχουν συμφέρον ή βλέπουν ευκαιρίες στο νέο περιβάλλον.

Είναι βέβαιο ότι θα επανακατατεθούν στις ελληνικές Τράπεζες καταθέσεις που διέρρευσαν στο εξωτερικό ή κρύφτηκαν σε χρηματοκιβώτια και μπαούλα.

Επίσης όσοι έβλεπαν την Ελλάδα ως ζώνη επενδύσεων θα επανέλθουν. Το ελληνικό χρηματιστήριο αυτή τη στιγμή είναι από τα φθηνότερα στον κόσμο, η αξία των ελληνικών επιχειρήσεων έχει καταπέσει στο ναδίρ, η υποτίμηση των πάντων έχει καταστήσει την Ελλάδα ζώνη ευκαιριών.

Οταν θα συνειδητοποιηθεί η αλλαγή, δεν μπορεί παρά να προκαλέσει το ενδιαφέρον Ελλήνων και ξένων. Είναι θέμα χρόνου να εκδηλωθεί. Και εξαρτάται βεβαίως από τη ταχύτητα και τη συνέπεια εφαρμογής του προγράμματος εξυγίανσης.

Οσο πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά προωθηθεί τόσο ταχύτερα θα αμβλυνθούν και οι συνέπειές του. Με άλλα λόγια το μεγάλο κακό έχει περάσει.

Από εδώ και πέρα μόνο κέρδη μπορεί να έχει η ελληνική οικονομία, αρκεί να μην πισωγυρίσει.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 20.3.2012

Ολοένα και περισσότεροι στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται τη συνεχή και αφόρητη πίεση προς τη χώρα μας ως τιμωρία. Και την προτεινόμενη θεραπεία ως μια απόπειρα καταδυνάστευσης και βίαιου εκπροτεσταντισμού της Ελλάδας. Γεγονός που παραπέμπει σε άλλες εποχές και ενεργοποιεί τις χειρότερες δυνατές ιστορικές μνήμες. Πολύ περισσότερο όταν μέσω της πίεσης για οικονομική συμμόρφωση γίνεται εμφανής η διάθεση επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις μας, με τις απαράδεκτες απαιτήσεις για μη διεξαγωγή εκλογών, για παράταση του χρόνου της κυβέρνησης Παπαδήμου ή για τη μετεξέλιξή της σε κυβέρνηση τεχνοκρατών, τύπου Μόντι.

Πέραν του ότι δεν κατανοούν τις ελληνικές πολιτικές συνθήκες και παραγνωρίζουν την εκρηκτικότητα των καταστάσεων, παραβιάζουν το ευρωπαϊκό δημοκρατικό κεκτημένο. Τα “γκρίζα κοστούμια” του Βερολίνου, της Φραγκφούρτης και των Βρυξελλών κλεισμένα στον οικονομισμό τους δεν αντιλαμβάνονται ότι σκοτώνουν τη Δημοκρατία. Πιθανώς να μην την εκτιμούν και όσο πρέπει. Ωστόσο αυτό που τα “γκρίζα κοστούμια” υποτιμούν ή μάλλον αγνοούν είναι το λεγόμενο “δημοκρατικό παράδοξο”.

Στη Δημοκρατία δεν υπάρχει απόφαση, επιλογή, πράξη, δράση, αντίδραση που να μην επιδρά στα πράγματα. Ολα παίζουν, όλα ασκούν την επιρροή τους, ακόμη και οι αναρχικοί και οι τρομοκράτες και οι εμπρησμοί και η απειλή του χάους, είναι παράγοντες που επιδρούν, άλλοτε έτσι κι άλλοτε αλλιώς.

Ουδείς υποστηρίζει ότι η καχυποψία των ξένων είναι αβάσιμη. Πρώτοι εμείς οι Ελληνες κατακεραυνώνουμε την εγχώρια πολιτική τάξη. Εμείς οι ίδιοι αναδείξαμε τα πολλά ελλείμματα των κομμάτων και τα αμαρτήματα των ηγεσιών τους. Ωστόσο οφείλουν να αναγνωρίσουν ότι ο ελληνικός λαός δέχθηκε με καρτερία άπειρα μέτρα και ακόμη περισσότερες ταπεινώσεις. Κάποια στιγμή οι αντοχές εξαντλούνται και ορθώνεται ένα τείχος. Ετσι το διαρκές αυτομαστίγωμα τελειώνει γιατί αν συνεχισθεί τείνει να μετατραπεί σε ραγιαδισμό και υποτέλεια. Την περασμένη Κυριακή επί της ουσίας δόθηκε ένα σήμα προς όλες τις κατευθύνσεις: “Ως εδώ και μη παρέκει”.

Υπάρχουν όρια στον εξευτελισμό και στην ταπείνωση. Υποθέτουμε ότι οι ενδιαφερόμενοι έλαβαν το μήνυμα. Και η κυρία Μέρκελ και ο κ. Σόιμπλε και ο κ. Ντράγκι και όλοι τους. Μπορεί εμείς να χαθούμε, αλλά κι εκείνοι δεν θα περάσουν όμορφα. Οσο κι αν παραμυθιάζονται ότι μια δική μας άτακτη χρεοκοπία θα είναι ελεγχόμενη απ’ αυτούς, γνωρίζουν ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Αν θέλουν να κλείσει η πόρτα του τρελοκομείου που τα “γκρίζα κοστούμια” με τις ανοχές και με τις συναλλαγές τους με τον διεθνή πλούτο άνοιξαν, δεν έχουν παρά να στηρίξουν, αντί να υπονομεύουν, την ελληνική διάσωση. Σε άλλη περίπτωση ας ετοιμαστούν να αντιμετωπίσουν στην πόρτα τους αναστατώσεις και πυρπολήσεις σαν κι αυτή των Αθηνών.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 19.2.2012

Στην εποχή μας, αυτό το τελευταίο στοίχημα ίσως να είναι και το σημαντικότερο. Γι αυτό, σήμερα, ένα από τα μεγάλα στοιχήματα των hedge funds ή επενδυτικών εταιρειών είναι η ισοτιμία του ευρώ έναντι του δολλαρίου, με άγνωστο Χ την Ελλάδα. Σύμφωνα με εγκυρότατες πληροφορίες, από τον περασμένο Οκτώβριο τα σημαντικότερα hedge funds στην Νέα Υόρκη επενδύουν στην πτώση του ευρώ έναντι του δολλαρίου και “παίζουν” μία σχέση που θα κυμαίνεται από 1,15 έως 1. Ειρήσθω εν παρόδω, τα ίδια επενδυτικά ταμεία από το 2008 έως σήμερα έχουν κερδίσει πάνω από 110 δισεκατ. δολλάρια “παίζοντας” την πτώση του ευρώ έναντι του δολλαρίου, από το 1,51 στην ισοτιμία 1,35 ευρώ-δολλάριο.

Επισημαίνουμε ότι μεταξύ των κορυφαίων hedge funds που “παίζουν” το στοίχημα της πτώσης είναι και αυτό του Τζωρτζ Σόρος, το SAC Capital Advisors. Έτσι τους τελευταίους μήνες πληθαίνουν στον διεθνή οικονομικό Τύπο οι αναλύσεις που ευνοούν την πτώση της ισοτιμίας ευρώ/δολλαρίου εις βάρος του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Κατά κύριο δε λόγο, οι αναλύσεις αυτές έχουν στόχο το μαλακό υπογάστριο της ευρωζώνης, που είναι η έλλειψη ενιαίας οικονομικής πολιτικής, ήτοι μία στοιχειώδης κοινή δημοσιονομική διακυβέρνηση.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ίδιος ο Τζωρτζ Σόρος κατηγορεί τους ηγέτες της ευρωζώνης για τις πολιτικές λιτότητος που εφαρμόζουν, τονίζοντας ότι υπονομεύουν την ανάπτυξη. Με άλλα λόγια, ο Ουγγρο-Αμερικανός δισεκατομμυριούχος βάλλει κατά των σταθεροποιητικών πολιτικών γιατί γνωρίζει ότι οι τελευταίες είναι ενισχυτικές του ευρώ. Είναι όμως και προϋπόθεση για την εκπόνηση και εφαρμογή στην ευρωζώνη κοινών δημοσιονομικών κανόνων, αν η τελευταία θέλει να επιβιώσει. Συμβαίνει, ωστόσο, η επιβίωση της ευρωζώνης να μην εξυπηρετεί τις επενδύσεις στην κατάρρευση του ευρώ έναντι του δολλαρίου, πάνω στην οποία, λένε οι πληροφορίες μας, έχουν επενδυθεί περί τα 300 δισεκατ. δολλάρια. Μια παρόμοια επένδυση σημαίνει ότι μέσω της μόχλευσης, στην πράξη, πάνω στην κατάρρευση του ευρώ “παίζονται” περί τα 3 τρισεκατ. δολλάρια.

Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε στους αναγνώστες μας ότι το πρώτο τεχνικό χαρακτηριστικό των hedge funds είναι η προσφυγή τους στην μόχλευση. Η τελευταία σε γενικές γραμμές ορίζεται ως η σχέση της μάζας των ενεργητικών που βρίσκονται στο χαρτοφυλάκιο και την κεφαλαιακή βάση που διαθέτει το επενδυτικό ταμείο. Έτσι, ένα hedge fund στο οποίο οι επενδυτές εμπιστεύθηκαν 100 εκατ. ευρώ και που έχει επενδύσει 300 εκατ. ευρώ, παρουσιάζει μόχλευση ίση με 3. Κατά κανόνα όμως η μόχλευση αυτή στις ΗΠΑ μπορεί να φθάσει και να γίνει ίση με 10. Συνεπώς, αν σε ένα fund οι επενδυτές έχουν εμπιστευθεί 1 δισεκατ. δολλάρια, το τελευταίο μπορεί να επενδύσει 10 δισεκατ. δολλάρια, τα οποία συνήθως δανείζεται είτε από τις τράπεζες που αποκαλούνται prime broker, είτε αξιοποιώντας την μόχλευση που προσφέρουν τα αποκαλούμενα παράγωγα εργαλεία. Στην πράξη δε, τα τελευταία απαιτούν πολύ χαμηλή κινητοποίηση ρευστού χρήματος, η οποία συνήθως ξεπερνά το 15% των υποκείμενων ενεργητικών.

Εύκολα καταλαβαίνει κανείς ότι γύρω από το ευρώ και την πορεία του τα στοιχήματα είναι γερά και τα επενδυτικά συμφέροντα τεράστια. Είναι επίσης σαφές ότι τα συμφέροντα των hedge funds και των πελατών τους δεν συμπίπτουν απαραιτήτως και με την αμερικανική επί του θέματος πολιτική, η οποία είναι για την ώρα υποστηρικτική του ευρώ και της περαιτέρω επιβίωσής του. Οι Αμερικανοί υπεύθυνοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι, αν για παράδειγμα η Ελλάδα, η οποία και πυροδότησε την κρίση της ευρωζώνης, χρεοκοπήσει αιφνιδίως και εξέλθει από την ευρωζώνη, τότε δεν καταρρέει μόνον το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Την ίδια τύχη θα έχει και το βορειοατλαντικό. Επίσης, η χρηματοπιστωτική κρίση που θα ακολουθούσε θα πυροδοτούσε μία πολυετή διεθνή οικονομική ύφεση, με την ανεργία στις αναπτυγμένες χώρες να εκτοξεύεται στο 20% του ενεργού πληθυσμού. Σαφώς λοιπόν η θέση των ΗΠΑ δεν συμπίπτει με τις αντίστοιχες επιδιώξεις αυτών που, μέσω δήθεν φιλοκοινωνικών κεϋνσιανού περιεχομένου συνταγών θέλουν να επισπεύσουν την πτώση του ευρώ.

Όλα αυτά δείχνουν ότι το 2012 θα είναι μία κρισιμότατη χρονιά για την Ευρώπη και την παγκόσμια παρουσία της. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα, η οποία, όπως ήδη γράψαμες τις στήλες αυτές, αν μέχρι την 20^η Μαρτίου 2012 δεν έχει βρει λύση στο “κούρεμα” του χρέους της με τους δανειστές της και δεν έχει περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες της, τότε η ξαφνική χρεοκοπία της θα πρέπει να θεωρείται βεβαία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αυτό.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις μας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την αποφυγή μιας κατάρρευσης του ευρώ, ενώ παράλληλα θα ενταθούν και οι παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) στην ευρωπαϊκή αγορά κρατικών ομολόγων. Με άλλα λόγια, παρά τις επίσημες τοποθετήσεις των υπευθύνων της ΕΚΤ, η τελευταία θα συνεχίσει να στηρίζει τις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης. Παράλληλα, οι διακηρύξεις περί αυστηρών φορολογικών μέτρων και ιδιωτικοποιήσεων θα μετριάσουν τελικά τις πιέσεις των αγορών, οι οποίες μάλλον θα βγουν κερδισμένες από την σταδιακή υποτίμηση του ευρώ έναντι του δολλαρίου.

Όλα αυτά, βέβαια, δεν σημαίνουν ότι οι πολιτικές ηγεσίες της ευρωζώνης θα μπορούν για μεγάλο διάστημα να καθησυχάζουν τις αγορές, χωρίς να λαμβάνουν σοβαρές πολιτικές αποφάσεις στήριξης του ενιαίου νομίσματος και υλοποίησης εξίσου αξιόπιστων διαρθρωτικών και θεσμικών μεταρρυθμίσεων.

Πρέπει να σημειωθεί, επίσης, ότι διάσπαση της ευρωζώνης θα έχει απίθανες αρνητικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, με κύριο θύμα την Ασία –η οποία, σήμερα, με συνολικό μέσο ρυθμό ανάπτυξης 6%, είναι το στήριγμα της παγκόσμιας οικονομίας. Περιττόν να σημειωθεί, βέβαια, ότι η διάλυση του ευρώ θα αποτελέσει πυρηνική βόμβα για τις τράπεζες, ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις θα βιώσουν δραματικές αποσύρσεις καταθέσεων.

Μία άλλη πρόβλεψη που μπορεί να γίνει για το 2012 είναι αυτή που αφορά στην πορεία της ισοτιμίας ευρώ/δολλαρίου. Σύμφωνα με εγκυρότατες πληροφορίες μας, από τον περασμένο Οκτώβριο, τα περισσότερα αγγλοσαξωνικά hedge funds επενδύουν στην πτώση του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος έναντι του δολλαρίου και “παίζουν” σε μία σχέση που θα κυμαίνεται από 1,20 έως 1,05. Εύκολα, έτσι, γίνεται αντιληπτό ότι το πρώτο εξάμηνο του 2012 θα είναι μία δύσκολη περίοδος για το ευρώ –ορισμένες δε κερδοσκοπικές τάσεις θα ενισχυθούν και από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές του προσεχούς Μαΐου. Στο επίπεδο αυτό, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιον ότι η Γαλλία, μέσω του απερχόμενου προέδρου της Νικολά Σαρκοζύ, θα επιμείνει στην φορολόγηση των χρηματοοικονομικών συναλλαγών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, απόφαση που δεν είναι εύκολη ως προς την λήψη της.

Όλα αυτά δείχνουν ότι το 2012 θα είναι μία κρισιμότατη χρονιά για την Ευρώπη και την παγκόσμια παρουσία της. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα, η οποία, αν μέχρι την 20η Μαρτίου δεν έχει βρει λύση στο “κούρεμα” του χρέους της με τους δανειστές της και δεν έχει περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες της, τότε η ξαφνική χρεοκοπία της θα πρέπει να θεωρείται βέβαιη. Στη δε Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αυτό.

Αυτοί -μεγαλοαεριτζήδες κατά κανόνα- που έκαναν λεφτά απομυζώντας το δημόσιο ταμείο και εκβιάζοντας το πολιτικό σύστημα είναι ο σκληρός πυρήνας μιας ιδιότυπης “συμμαχίας της δραχμής”. Εχουν Μέσα Ενημέρωσης ή πρόσβαση σ’ αυτά. Δεν είναι μόνοι. Μιλώντας την περασμένη Δευτέρα στην εκπομπή “Νέοι Φάκελοι”, ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής αποκάλυψε πως στη χώρα του ομάδες επιχειρηματιών με μεγάλα χρέη στις τράπεζες ωφελήθηκαν -σε βάρος των απλών καταθετών- από την υποτίμηση του νομίσματος. Ετσι, με την επιστροφή στη δραχμή και τις συνακόλουθες υποτιμήσεις χρέη εκατομμυρίων που έκαναν διάφοροι μεγαλοεπιχειρηματίες σε ευρώ θα κληθούν να τα πληρώσουν σε υποτιμημένες δραχμές. Θα προσθέσουν και κάποια από εκείνες τις περίεργες ρυθμίσεις, και από την καταστροφή του τόπου θα βγουν πολύ ωφελημένοι.

Πέριξ των παραπάνω υπάρχουν οι “χρήσιμοι ηλίθιοι”. Πολιτικοί αρχηγοί που με τις φιλοδοξίες τους υπονομεύουν κάθε προσπάθεια ανάταξης του τόπου· υπουργοί που σέρνουν τα πόδια τους για να μην εφαρμόσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις· βουλευτές που κάνουν “φιλολαϊκό” ντόρο για την επανεκλογή τους· δημοσιογράφοι που εθίστηκαν στην καταγγελία και στις κραυγές του τύπου “δώσε και σ’ αυτούς μπάρμπα”. Ολοι οι παραπάνω, χωρίς να το καταλαβαίνουν, είναι πιο επικίνδυνοι. Οχι μόνο επειδή κάποιοι από αυτούς είναι καλών προθέσεων και κακής ανάλυσης, αλλά διότι συνιστούν τον αναγκαίο βιότοπο στον οποίο παρασιτούν όσοι ελλοχεύουν να κερδοσκοπήσουν στα ερείπια του τόπου. Ανάμεσα σ’ αυτούς συγκαταλέγεται και ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς. Το υπόλοιπο θέλει να μας πάει ακόμη πιο πίσω. Κάποιοι συζητούν (στα σοβαρά;) μορφές ανταλλακτικής οικονομίας· να δίνουμε π.χ. πέντε αυγά για να πάρουμε ένα κιλό κρέας, και άλλα τέτοια τερπνά.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο βάλτος στον οποίο ενδημούν τα θεριά της δραχμής μεγαλώνει. Οχι μόνο από την ύφεση που είναι επακόλουθο μιας αναγκαίας προσαρμογής, αλλά και από τη σύγχυση. Ουδείς εξηγεί πειστικά στους πολίτες, τι είναι οικονομία· τι σημαίνει έλλειμμα· πως δεν μπορείς να ζεις επ’ αόριστον ξοδεύοντας περισσότερα από όσα βγάζεις· ότι τα χαρτονομίσματα (ευρώ ή δραχμής) είναι σύμβολα, που αν δεν αντικατοπτρίζουν πραγματικές αξίες γίνονται πληθωριστικά χαρτιά.

Η Ελλάδα πήρε τη μεγάλη απόφαση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μετά τη θεμελίωση της δημοκρατίας. Κουράστηκε να μπει και κουράζεται να διατηρήσει τον ρυθμό. Αλλά είναι μια πορεία που αποδείχθηκε επωφελής για τον λαό. Η Ελλάδα άλλαξε σημαντικά και προς το καλύτερο από το 1980, που εντάχθηκε στην ΕΟΚ. Αυτήν την πορεία πρέπει να τη διαφυλάξουμε και να τη συνεχίσουμε σε πείσμα όσων θέλουν να κερδοσκοπήσουν από την καταστροφή. Είναι ο μόνος δρόμος που θα διαφυλάξει τους κόπους των πολλών και θα προσφέρει στη χώρα ένα καλύτερο μέλλον. Οι λογικές που μας οδηγούν στη βαλκανιοποίηση πρέπει να απομονωθούν. Για το καλό όλων μας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.12.2011

“Το ελληνικό χρέος είναι τεράστιο”, τονίζει. “Ακόμα και με περικοπές, δεν πρόκειται ποτέ να αποπληρωθεί. Η Αθήνα, που υπερδανείστηκε όταν μπήκε στην ευρωζώνη χωρίς να κάνει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, δεν πρόκειται ποτέ να βγει από το αδιέξοδο. Θα υποφέρει έτσι για πολλά χρόνια από υψηλή ανεργία και ύφεση, με ό,τι η κατάσταση αυτή συνεπάγεται από κοινωνικής και πολιτικής πλευράς. Είναι λοιπόν σκόπιμο να βοηθηθεί η χώρα να μετατρέψει τα χρέη της σε δραχμές. Για να γίνει η Ελλάδα εξίσου ανταγωνιστική με την Τουρκία πρέπει να υποτιμήσει το νόμισμά της τουλάχιστον 44%. Κάθε άλλη λύση είναι μύθος…

“Η Ευρώπη σήμερα κερδίζει χρόνο απέναντι στο αναπόφευκτο. Δείχνει παντελή έλλειψη θάρρους. Τα διάφορα σχέδια σωτηρίας θα ήσαν χρήσιμα εάν έπρεπε να διαχειριστούμε απλώς την νευρικότητα των αγορών, έχοντας πίσω μας ισχυρές και αποτελεσματικές οικονομίες. Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει. Στην ευρωζώνη παρατηρούνται θεμελιώδεις διαρθρωτικές ανισορροπίες, οι οποίες ποτέ δεν θα διορθωθούν αν ορισμένες χώρες δεν καταστούν φθηνότερες. Για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητά τους, μισθοί και τιμές πρέπει να μειωθούν. Όμως οι πολιτικοί αρνούνται να δουν κατάματα την πραγματικότητα. Έχουν διαγνώσει μια κακή ασθένεια και την αντιμετωπίζουν με κακά φάρμακα…

“Η ιστορία αυτή θα έχει άσχημο τέλος. Η κοινωνικοποίηση των δημοσίων χρεών επιτρέπει σε κάποιες κυβερνήσεις να αναπνέουν για λίγο νομίζοντας ότι κερδίζουν χρόνο, ενώ στην ουσία χάνουν. Αυτά τα περίφημα σχέδια διασώσεως θα αδειάσουν τα ταμεία των πλουσίων χωρών και σε μία πενταετία η όλη κατάσταση θα πάρει δραματικές διαστάσεις. Οι χώρες που βοηθούνται δεν θα κάνουν απολύτως τίποτε και τότε το πλοίο θα βουλιάξει αύτανδρο… Στο μεταξύ, όμως, οι πλούσιοι Έλληνες και Ιταλοί θα έχουν τοποθετήσει τα κεφάλαιά τους σε άλλες χώρες και σίγουρα θα γίνουν πλουσιότεροι. Όσο για την Γαλλία και την Γερμανία, θα βρεθούν σε πολύ δύσκολη κατάσταση. Αυτό θα το προεξοφλήσουν σε κάποια φάση οι αγορές και θα δείτε τί έχει να γίνει…”.

Αυτά και άλλα τινα υποστηρίζει ο πρόεδρος του IFO και, όπως διαπιστώσαμε προσφάτως στην βελγική πρωτεύουσα, οι απόψεις του κερδίζουν έδαφος σε αρκετούς τεχνοκρατικούς, τραπεζικούς και επιχειρηματικούς κύκλους. Όπως έγινε γνωστό, μία ομάδα οικονομολόγων στην Γαλλία που είναι σύμβουλος του εκάστοτε Γάλλου πρωθυπουργού, μελετά σχέδιο δημιουργίας δύο ξεχωριστών ευρωζωνών –το οποίο, όμως, από τεχνικής πλευράς, δεν είναι ούτε απλό, ούτε πολύ εύκολο να γίνει σε διάστημα τέτοιο που θα απέτρεπε μία γενική κατάρρευση της ευρωζώνης. Από την πλευρά τους, Βρετανοί και Βέλγοι οικονομολόγοι επεξεργάζονται σενάρια τρόπου εξόδου της Ελλάδας από την ευρωζώνη, γιατί προδικάζουν ότι στην χώρα μας δεν υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις ικανές να αναλάβουν το κόστος ενός σοβαρού και εις βάθος μεταρρυθμιστικού έργου. Προβλέπουν έτσι ότι η χώρα θα βυθίζεται στην ύφεση και στην ανεργία, πράγμα ευνοϊκό για ακραίες πολιτικές εξελίξεις.

Κορυφαία προσωπικότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μάς είπε ότι “οι Έλληνες πολιτικοί έχουν μία τελείως κοντόθωρη αντίληψη για την οικονομία, με αποτέλεσμα να αξιοποιήσουν την είσοδό μας στην ευρωζώνη όχι για να κάνουν έργο αλλά για να ικανοποιούν βραχυπροθέσμως εκλογικές πελατείες”. Τεράστιες ευθύνες αποδίδονται έτσι στις κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας, η οποία τελικά δεν απέφυγε τον εκλογικό καταποντισμό το 2009, αλλά και στον κ. Γιώργο Παπανδρέου για την ανεύθυνη αντιπολίτευση που άσκησε την περίοδο 2004-2009. Τελικά δε ούτε αυτός απέφυγε το πικρό ποτήρι της πολιτικής ανευθυνότητος.

Ωστόσο, πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι στους κόλπους της Επιτροπής η Ελλάδα έχει και κάποιους συμμάχους. Είναι αυτοί που ανεπισήμως έχουν διαβεβαιώσει τον πρόεδρο της Επιτροπής κ. Μ. Μπαρόζο ότι η χώρα μας έχει σημαντικές αναπτυξιακές δυνατότητες, αν μπορέσει να αξιοποιήσει γρήγορα μέρος της ακίνητης περιουσίας της, καθώς και άϋλα αναπτυξιακά πλεονεκτήματά της, όπως είναι για παράδειγμα το κλίμα της και οι σχετικά καλές, λόγω Ολυμπιακών Αγώνων, υποδομές της. Θετικό κρίνεται επίσης και το γενικότερο μορφωτικό επίπεδο της χώρας, παρά τις τεράστιες εκπαιδευτικές ανεπάρκειες.

Σε non paper υπογραμμίζεται ότι, με συντονισμένες προσπάθειες και εφόσον το ταχύτερο δυνατόν απαλλαγεί από την γραφειοκρατία και την διαφθορά, η Ελλάδα θα μπορούσε ταχύτερα από άλλες χώρες να εισέλθει σε φάση αναπτύξεως, με ναυαρχίδες της τον τουρισμό, την βιομηχανία ειδών διατροφής, τις ιατρικές υπηρεσίες και την εκπαίδευση. Στο πλαίσιο αυτό, αναμένονται συγκεκριμένα δείγματα γραφής από την κυβέρνηση του κ. Λουκά Παπαδήμου, πέρα από τις μακροοικονομικές προσπάθειες που θα κάνει για να αποφευχθεί η οριστική πτώχευση της χώρας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το εξάμηνο που ακολουθεί θα είναι αποφασιστικό για την παραμονή ή όχι της χώρας στην ευρωζώνη, όπου οι θετικές εκτιμήσεις είναι για την ώρα ελάχιστες. Με άλλα λόγια, όταν γίνεται λόγος για την Ελλάδα, δεν τίθεται το ερώτημα αν θα παραμείνει στην ευρωζώνη αλλά πότε θα αποχωρήσει από αυτήν. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό από ψυχολογικής πλευράς –για όσους καταλαβαίνουν, βέβαια…