Πάντοτε συνδύαζε δύο κόσμους σε ένα ταξίδι, που σχεδίαζε βήμα βήμα, στροφή τη στροφή. Είχε δύο μητέρες –τη φυσική και τη θετή–, από την Κίνα βρέθηκε το 1984 στις ΗΠΑ, ενώ από την κινεζική λογοτεχνία στράφηκε στους υπολογιστές, τους οποίους μελέτησε στα Πανεπιστήμια της Καλιφόρνιας και του Ιλινόις. Συμμετείχε στην ομάδα των σκαπανέων στο Εθνικό Κέντρο Υπερυπολογιστικών Εφαρμογών στο Ιλινόις, η οποία στις αρχές της δεκαετίας του ’90 επινόησε την πρωτοποριακή μηχανή αναζήτησης στο Διαδίκτυο ονόματι Mosaic, προπομπός των Netscape και Internet Explorer. «Στη ζωή και στις επιχειρήσεις δεν έχει ενδιαφέρον να ανέβεις στην κορυφή του βουνού, γιατί η απόσταση που διανύεις είναι μικρή», συμπληρώνει. «Ωραίο είναι να βρίσκεσαι σε διαφορετικά σημεία του βουνού και να έχεις διαφορετικές οπτικές γωνίες, να αποδεχθείς ότι η πορεία έχει τα πάνω της και τα κάτω της».

Μπαμπού

Μία από τις πολύτιμες αρετές που η Πινγκ Φου έμαθε από τους γονείς της, ήταν να ακολουθεί την κίνηση του μπαμπού.

Το μπαμπού λυγίζει στον άνεμο, δεν σπάει, προσαρμόζεται και ορθώνεται ξανά (ανάλογος είναι και ο τίτλος της αυτοβιογραφίας της, για την οποία δέχθηκε δριμεία κριτική ειδικά από την Κίνα). «Μία ακόμα σημαντική δεξιότητα που ανέπτυξα, ήταν η αυτοδιδασκαλία. Δεν πήγα σε κανονικό σχολείο, δεν είχα δασκάλα να λύνω τις απορίες μου. Επρεπε να δίνω εγώ απαντήσεις, να αναπτύξω κριτική σκέψη και φιλέρευνο πνεύμα. Αυτό με βοήθησε αργότερα στην εταιρεία μου. Ως διευθύνουσα σύμβουλος είσαι μόνη, κανείς δεν σε χτυπά φιλικά στην πλάτη, είσαι αντιμέτωπη με το άγνωστο και φοβάσαι. Πρέπει να λάβεις αποφάσεις, να βρεις λύσεις, αλλά και να μετριάσεις τον αντίκτυπο μιας εσφαλμένης απόφασης».

Το 1997 συνίδρυσε με τον τότε σύζυγό της την Geomagic και ανέλαβε επικεφαλής της έως το 1999. Οι δραστηριότητές της αφορούσαν την ανάπτυξη λογισμικού τρισδιάστατης εκτύπωσης, με στόχο την προσαρμοσμένη ανά πελάτη παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών με τη χρήση τρισδιάστατων εκτυπωτών. Σημειωτέον πως η τρισδιάστατη εκτύπωση επινοήθηκε το 1993 από τον ιδρυτή της 3D Systems. Χρειάστηκαν, ωστόσο, 20 χρόνια για να εφαρμοστεί στην πράξη. «Η τεχνολογία τρισδιάστατης εκτύπωσης ανήκει στις επαναστατικές καινοτομίες, που αλλάζουν εκ βάθρων τη ζωή των ανθρώπων και τους κάνουν παραγωγικότερους. Με ενδιαφέρει η τεχνολογία όχι ως αυτοσκοπός, αλλά το να γίνει προσβάσιμη, γρήγορη και κοινό απόκτημα», επισημαίνει η 55χρονη Πινγκ Φου.

«Ξεκινώντας, τώρα, μια εταιρεία, έχεις διάφορα προβλήματα. Μπορεί να είναι οικονομικής φύσεως ή μπορεί να σχετίζονται με το ότι έχεις προσλάβει για να τη διευθύνουν έξυπνους ανθρώπους και έμπειρους στις επιχειρήσεις γενικά αλλά χωρίς γνώση στις νεοφυείς ειδικότερα», εξομολογείται. Η Geomagic είχε φθάσει στα πρόθυρα της χρεοκοπίας το 2001, όταν η Πινγκ Φου ανέλαβε και πάλι τα ηνία της. Επένδυσε τα δικά της κεφάλαια σε αυτήν, εργάστηκε χωρίς αμοιβή για να πληρώνει τους υπαλλήλους της και αποκατέστησε την κερδοφορία της, προτού την πουλήσει φέτος τον Φεβρουάριο στην 3D Systems και ενταχθεί στο διοικητικό δυναμικό της.

Δύσκολη αρχή

Η Πινγκ Φου έζησε στο πετσί της την Πολιτιστική Επανάσταση. Την απομάκρυναν βίαια από τους γονείς της στην τρυφερή ηλικία των 8 ετών. Μεγάλωσε σε πανεπιστημιακή εστία, χωρίς κανονική τροφή και εκπαίδευση. Στα 10 της υπέστη ομαδικό βιασμό. Οταν επαναλειτούργησαν τα πανεπιστήμια μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’70, μελετούσε ασταμάτητα για να καλύψει τα κενά και να σπουδάσει κινεζική λογοτεχνία. Στην πτυχιακή της εργασία ασχολήθηκε με τη θανάτωση θηλυκών εμβρύων στην Κίνα. Συνελήφθη και της ζητήθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Φθάνοντας στις ΗΠΑ, ήξερε τρεις αγγλικές λέξεις. Δεν ήταν δυνατόν να σπουδάσει λογοτεχνία, όπως ήθελε. Προσανατολίστηκε στη «γλώσσα» των Η/Υ. Το 2005 ανακηρύχθηκε επιχειρηματίας της χρονιάς από το περιοδικό Ιnc. Μagazine. Συμμετέχει σε φορείς για την προώθηση της καινοτόμου επιχειρηματικότητας και την ανάδειξη του ρόλου των γυναικών στις θετικές επιστήμες. «Η τεχνολογία, ως επάγγελμα και ως ερευνητικό πεδίο, ταιριάζει στις γυναίκες και οι γυναίκες μπορούν να την αναγάγουν σε κοινό αγαθό», τονίζει η Πινγκ Φου.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 5 Οκτ. 2013.

Στις επιμέρους ενότητες της συνόδου συζητήθηκαν: γυναίκες ηγέτιδες σε τομείς υψηλής ανάπτυξης, εταιρική διακυβέρνηση και ηθική μετά την κρίση, βέλτιστες πρακτικές για ισοτιμία στην εργασία, συμμετοχή των ανδρών στην ανάδειξη γυναικών στελεχών, διασυνοριακές συνεργασίες, καινοτομική στρατηγική προσέγγισης πελατών, πράσινο επιχειρείν και βιωσιμότητα κ.λπ.

Επιπλέον, υπήρξαν γόνιμες επαφές μεταξύ Ελληνίδων επιχειρηματιών και της αντιπροσωπείας των ΗΠΑ, του Καναδά και του Βιετνάμ κ.ά. Η πιο πολυπρόσωπη ομάδα, με 70 επιχειρηματίες, ήταν της Μαλαισίας, ακολούθησαν της Κίνας με 65, της Νότιας Αφρικής με 50, ενώ στην ισπανική αντιπροσωπία συμμετείχαν 40 άτομα. Οπως επισημάνθηκε από τις συμμετέχουσες και τους συμμετέχοντες στη σύνοδο, σήμερα είναι πιο αναγκαίο από ποτέ η εκάστοτε κυβέρνηση με ταχείς ρυθμούς να διαμορφώσει ευνοϊκούς όρους για την προώθηση της γυναικείας επιχειρηματικότητας ως αντίβαρο στην κρίση, καλλιεργώντας παράλληλα και την αντίληψη του παράγοντα του ρίσκου.

“Είμαστε μετανάστριες της εξουσίας ακόμα”

«Η κρίση προσφέρει πάντα μια ευκαιρία επαναξιολόγησης για τους ανθρώπους και για την οικονομία, ώστε να αντιληφθούν τις αναγκαίες αλλαγές για την αποκατάσταση της ανάπτυξης. Ως Ελληνες έχετε ένδοξη ιστορία – ήσασταν έμποροι και επιχειρηματίες κι αυτό το πνεύμα χρειάζεται να το ανακτήσετε». Χωρίς περιστροφές η Αϊρίν Νατιβιδάδ, η Αμερικανίδα πρόεδρος της Παγκόσμιας Συνόδου Κορυφής Γυναικών, θέτει το καίριο ερώτημα: υπάρχει διέξοδος χωρίς τον αναπτυξιακό μοχλό του γυναικείου επιχειρείν και του γυναικείου ταλέντου; «Στην παγκόσμια σύνοδο συμμετείχε πλειάδα κυβερνητικών αξιωματούχων, επιχειρηματιών και υψηλόβαθμων στελεχών απ’ όλο τον κόσμο, προσφέροντας ευκαιρίες συνεργασίας, δικτύωσης και ανάπτυξης στις ελληνικές εταιρείες», συμπληρώνει.

Ωστόσο, σχολίασε αρνητικά το ότι η εκπροσώπηση εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης δεν αντιστοιχούσε στο επίπεδο των συμμετεχουσών εθνικών αντιπροσωπειών. Βέβαια, η σύνοδος διεξήχθη σε προεκλογική περίοδο και υπό την απειλή εξόδου μας από την Ευρωζώνη. «Επέλεξα να φέρω τη διοργάνωση στην Ελλάδα, γιατί ήθελα να σας βοηθήσω, παραμερίζοντας άλλες προτάσεις. Είναι αλήθεια πως ορισμένες εταιρείες είχαν αντιρρήσεις, δεν θεωρούν σημαντική την ελληνική αγορά ούτε ήθελαν να στείλουν εδώ τα στελέχη τους», υπογραμμίζει. «Ξέρετε, πιστεύω πως ίσως θα ήταν καλό, οι άνθρωποι στην Ελλάδα να ανακτήσουν το ηθικό τους και να πιστέψουν ότι μπορούν να αλλάξουν. Θα σας φέρω ένα εξαιρετικό παράδειγμα: Μαρία Βλάχου, η επιχειρηματίας, η οποία πριν φθάσει τα 30 της έκανε στροφή από την καριέρα της ως μεταφράστριας και δημιούργησε τη Fereikos-Helix, την εταιρεία εκτροφής και εξαγωγής σαλιγκαριών».

Όχι κράτος

Η απάντηση στην κρίση δεν είναι χρηματοδότηση θέσεων στο Δημόσιο, αλλά ενδυνάμωση της ραχοκοκαλιάς της οικονομίας. «Μία οικονομία γίνεται ρωμαλέα όταν φροντίζει τα θεμέλιά της, δηλαδή τις μικρές επιχειρήσεις, όπως φαίνεται από το παράδειγμα των ΗΠΑ και της Κίνας», επισημαίνει η πρόεδρος της Global Summit. «Σήμερα οι τέσσερις στις δέκα μικρές επιχειρήσεις στις ΗΠΑ ανήκουν σε γυναίκες, συνιστώντας σημαντικό παράγοντα ανάπτυξης διεθνώς. Απαρτίζουν το ήμισυ του εργατικού δυναμικού και λαμβάνουν τις περισσότερες αποφάσεις για κατανάλωση», διευκρινίζει η κ. Αϊρίν Νατιβιδάδ.

Παρά τη δυναμική συμμετοχή τους στα οικονομικά δρώμενα, οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Μία μέθοδος με γρήγορα αποτελέσματα για την ανάδειξη γυναικών με προσόντα είναι οι ποσοστώσεις. Αποδίδουν στις σκανδιναβικές χώρες και δημιουργούν ρεύμα στην υπόλοιπη Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. «Ευνοϊκά λειτουργούν και άλλες ρυθμίσεις», υπογραμμίζει η κ. Νατιβιδάδ. «Στη Φινλανδία η ενίσχυση της συμμετοχής γυναικών εντάσσεται στον κώδικα ορθής εταιρικής διακυβέρνησης. Στην Αυστραλία, οι εισηγμένες εταιρείες πρέπει να αναφέρουν το ποσοστό συμμετοχής γυναικών στα Δ.Σ. και τα μέτρα για την αύξησή του, με αποτέλεσμα αυτό να έχει αυξηθεί από 7% σε 13%».

Τράπεζες

Σε τελευταία έρευνα της Global Summit of Women με τη συμμετοχή των 93 μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στον κόσμο, τα 32 διαθέτουν τον κρίσιμο αριθμό των τριών ή και περισσότερων γυναικών στα Δ.Σ., ώστε να γίνει εμφανής ο αντίκτυπός τους. Πρώτη εμφανίζεται η αυστραλιανή Westpac Βank, ενώ την ακολουθούν οι γαλλικές BNP Paribas, Crédit Agricole και SG.

Σε όλες τις χώρες του κόσμου τα εμπόδια για την ανέλιξη των γυναικών είναι τα ίδια – αρνητικά στερεότυπα, χάσμα στις αμοιβές των δύο φύλων, σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, έλλειψη ισορροπίας οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, όπως λέει η πρόεδρος της Global Summit, κ. Αϊρίν Νατιβιδάδ, «ακόμα είμαστε μετανάστριες της εξουσίας». Ωστόσο, όπως παρατηρεί εν κατακλείδι, θα ήταν προς το συμφέρον όλων να «γίνουμε μόνιμες κάτοικοι». Τα πορίσματα των ερευνών σε όλο τον κόσμο και, ανεξαρτήτως κλάδου, φανερώνουν πως όσες εταιρείες έχουν γυναίκες στη διοίκησή τους παρουσιάζουν συγκριτικά καλύτερα οικονομικά αποτελέσματα.

Ηγεσία

H τεχνολογία ταιριάζει στις γυναίκες, αποφαίνεται ο κολοσσός της ΙΒΜ με μακρά ιστορία στις ίσες ευκαιρίες – απέκτησε το 1943 την πρώτη του αντιπρόεδρο και φέτος την πρώτη διευθύνουσα συμβουλό του, τη Βιρτζίνια Ρομέτι. «Οι γυναίκες που έχουν επιχειρήσεις υιοθετούν πολύ πιο γρήγορα την τεχνολογία από τους άνδρες, σύμφωνα με έρευνά μας στις ΗΠΑ, γιατί τους εξοικονομεί χρόνο και τις κάνει αποδοτικότερες», επισημαίνει η Ντενίζ Εβανς, αντιπρόεδρος της ΙΒΜ, υπεύθυνη για την κατάρτιση στρατηγικής και μάρκετινγκ σε εταιρείες που ανήκουν σε γυναίκες στις ΗΠΑ και σε όλο τον κόσμο.

Εντός των τειχών η ΙΒΜ αναπτύσσει δίκτυα για την προώθηση των δεξιοτήτων των γυναικών και τη βελτίωση του επαγγελματικού τους προφίλ. Παράλληλα, χορηγεί σημαντικές διοργανώσεις, των οποίων το ακροατήριο είναι γυναίκες επιχειρηματίες, ενώ σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς προσφέρει τεχνογνωσία προς τις γυναίκες επιχειρηματίες σε όλο τον αναπτυσσόμενο κόσμο. «Η σταδιοδρομία μου στην ΙΒΜ ήταν μια πρόκληση, όσον αφορά τη στοχοπροσήλωσή μου, τον βαθμό συνδυασμού επαγγέλματος και οικογένειας, αλλά και το ότι, λόγω της προέλευσής μου ως μαύρης γυναίκας από τις μεσοατλαντικές πολιτείες, σε ορισμένα πεδία ήμουν η πρώτη», επισημαίνει η κ. Εβανς. «Αρωγή βρήκα τόσο από γυναίκες με αυτοπεποίθηση, οι οποίες είχαν προσωπικό τους στόχο να στηρίζουν άλλες άξιες γυναίκες, αλλά και από λευκούς άνδρες με κοινή προσέγγιση στα πράγματα».

Με σπουδές στα μαθηματικά και στην οικονομία και μεταπτυχιακά στη διοίκηση επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, κατείχε πάντα υψηλές θέσεις εντός ΙΒΜ και σε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς. «Λένε πως οι άνδρες φτιάχνουν εταιρείες για τον πλούτο και οι γυναίκες για να κάνουν καλό», τονίζει η αντιπρόεδρος της ΙΒΜ, Ντενίζ Εβανς. «Είμαστε καλύτερες ηγέτιδες, συνδυάζοντας την αίσθηση του επιχειρείν, την ευστροφία, τη διαίσθηση και τη συναισθηματική νοημοσύνη. Πείθουμε τους ανθρώπους με πνεύμα ομαδικότητας να δώσουν τον καλύτερο εαυτό τους και, προτού αποφασίσουμε, συνεκτιμούμε τις πληροφορίες που λάβαμε από τους ανθρώπους.

Το κινεζικό επιχειρείν ενδιαφέρεται για το ελληνικό λάδι και κρασί

Οι επιχειρήσεις υπό γυναικεία διοίκηση θάλλουν στην Κίνα, έχοντας στραμμένο το βλέμμα τους στην Ελλάδα και προσβλέποντας σε ευκαιρίες επενδύσεων. «Οσο κι αν απέχει η μία χώρα από την άλλη, εσείς έχετε τον πιο παλιό πολιτισμό της Δύσης κι εμείς τον πιο παλιό της Ανατολής – αυτό είναι ένα κοινό στοιχείο προσέγγισης και αλληλοκατανόησης», τονίζει η κ. Ρούι Τσου, μηχανικός με προηγούμενη θητεία στον δημόσιο τομέα και νυν πρόεδρος της Ενωσης Γυναικών Επιχειρηματιών της Κίνας (CAWE). «Εκτιμάμε, επιπλέον, τα τρόφιμά σας και τη φιλική σας διάθεση. Αισθανόμαστε ευγνώμονες, γιατί η Ελλάδα μας βοήθησε σε δύσκολες στιγμές, όταν έπρεπε πέρυσι να απεγκλωβιστούν από τη Λιβύη χιλιάδες Κινέζοι πολίτες», προσθέτει.

Η CEWA αριθμεί 40.000 μέλη –στελέχη και επιχειρηματίες– από όλους τους κλάδους της οικονομίας. Είναι στην πλειονότητά τους αυτοδημιούργητες και κάθε μία από αυτές αποτελεί μια αξιοθαύμαστη ιστορία επιτυχίας.«Παραδείγματος χάριν, μία εκ των 25 ισχυρότερων γυναικών διεθνώς, σύμφωνα με την κατάταξη του Fortune, και μέλος της CEWA, είναι η κ. Σίε Κιχούα της χαλυβουργίας BaoSteel, την οποία ανέδειξε σε διεθνή κολοσσό», επεξηγεί η κ. Ρούι Τσου. «Σύμφωνα με έρευνες, οι επιχειρήσεις υπό γυναικεία διοίκηση/ή και ιδιοκτησία στην Κίνα είναι δημοφιλείς, έχουν συνοχή ως οργανισμοί και οικονομική υγεία, εμφανίζουν περιορισμένο χρέος και υψηλή κερδοφορία, αποφεύγουν τις σπατάλες, χωρίς να λησμονούν τις ανάγκες των εργαζομένων τους – οι γυναίκες επιχειρηματίες διοικούν τις εταιρείες τους, όπως τις οικογένειές τους και συχνά αποκαλούνται μητέρες».

Με πολύ θετικό πνεύμα οι Κινέζες επιχειρηματίες πιστεύουν ότι η κρίση θα ξεπεραστεί. «Ηρθαμε εδώ για να διαπιστώσουμε ιδίοις όμμασι τι συμβαίνει στην οικονομία σας. Μόλις σταθεροποιηθεί η κατάσταση, θα οργανώσουμε επιχειρηματική περιοδεία στην Ελλάδα, η οποία μας ενδιαφέρει πολύ σε επίπεδο τουρισμού, πολιτιστικής επικοινωνίας και εμπορίου εν γένει, με έμφαση στο λάδι και το κρασί – ελπίζουμε ότι θα μας επισκεφτείτε κι εσείς», υπογραμμίζει εν κατακλείδι η πρόεδρος της Ενωσης Γυναικών Επιχειρηματιών της Κίνας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή 16.6.2012

Για πάρα πολλές επιχειρήσεις η πτώση που έφερε η κρίση ήταν αναμενόμενη. Κάποιες έτρεχαν στην κόψη του ξυραφιού, αφού ζούσαν με τους φόρους που παρακρατούσαν και το μειωμένο κόστος που τους εξασφάλιζε η παράκαμψη των νόμιμων διαδικασιών. Το παράδοξο είναι ότι η «γκρίνια» έχει μολύνει και τους πιο καλούς, τους πιο εργατικούς, τους πιο επίμονους και –κατά κανόνα– τους πιο νομιμόφρονες επιχειρηματίες. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι περισσότερες μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις της χώρας, στις οποίες εργάζεται το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων, δεν κάνουν δουλειές με το κράτος και επηρεάζονται από τα σκαμπανεβάσματα της διεθνούς αγοράς.

Αυτός ο κόσμος των (καλών) επιχειρήσεων αναρωτιέται αν αξίζει να συνεχίσει την προσπάθεια. Είναι πολλοί εκείνοι που έχουν ήδη κλείσει κάποια τμήματα από τις εργασίες τους, είναι οι άλλοι που κλείνουν το ένα «μαγαζί» για να κρατήσουν το άλλο και είναι επικίνδυνα πολλοί όσοι εξετάζουν την περίπτωση να σταματήσουν, ολότελα, τις δραστηριότητές τους.

Η έκβαση θα κριθεί από δύο παράγοντες. Ο ένας αφορά την επανένταξη του παράγοντα της εργασίας δίπλα στους επιχειρηματικούς στόχους και εξαρτάται από τον τρόπο που θα εφαρμοστούν οι νέες ρυθμίσεις στην αγορά εργασίας. Ο δεύτερος, πιο κλασικός, έχει να κάνει με την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και απ’ αυτόν εξαρτάται το οξυγόνο που περιμένει, μετά το φθινόπωρο, η οικονομία.

Μένω, σήμερα, στον πρώτο. Ολοι πλέον αναγνωρίζουν την ανάγκη άμεσης μείωσης του κόστους. Επομένως, το κόστος εργασίας πρέπει να μειωθεί και με άλλους τρόπους εκτός από τη μείωση της απασχόλησης. Σημαίνει επίσης ότι η αναδιοργάνωση θα φέρει μικρότερα περιθώρια κέρδους, οριζόντιες και κάθετες συνεργασίες, επιθετικότερη εμπορική πολιτική, αναζήτηση νεωτερισμών και παραγωγικές επενδύσεις.

Η πρώτη –θα έλεγα ενστικτώδης– αντίδραση, τώρα που κατάλαβαν, είναι να παραπονεθούν γιατί δεν επιβλήθηκε με νόμο η άμεση μείωση των αμοιβών. Οι περισσότεροι επιχειρηματίες θα προτιμούσαν να βάλουν τον δικηγόρο ή τον λογιστή τους να δείξει στο σωματείο και στον καθένα εργαζόμενο τον νόμο “που έφτιαξε ο κακός πολιτικός” και που τον υποχρεώνει να του μειώσει τις αποδοχές. Ετσι είχαν συνηθίσει, έτσι το θέλουν και τώρα. Οι ρυθμίσεις του δεύτερου μνημονίου απαιτούν δημιουργικότητα, διάλογο και ευρηματικότητα. Ο σωστός επιχειρηματίας θα φανεί στη φουρτούνα. Οχι μόνον όταν χρειάζεται να βρει αγοραστές αλλά και όταν θα βρει τρόπους να πείσει τον εργαζόμενο ότι αξίζει να κερδίσουν, μαζί, τη μάχη της ανάπτυξης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 17.3.2012

Ωστόσο, γεγονός είναι ότι η σύγχρονη επιχείρηση έχει ανάγκη από μεγάλες αλλαγές, που είναι δύσκολο να πραγματοποιηθούν μόνον με λόγια και καλές προθέσεις. Για να γίνουν πράξη, πρέπει η σύγχρονη επιχείρηση να ξεπεράσει τέσσερις βασικούς συντελεστές αδράνειας: την στρατηγική, τα συστήματα διαχείρισης, την κουλτούρα και την διεύθυνσή της. Η άρθρωση όλων αυτών των συντελεστών διαμορφώνει την βαθύτερη ταυτότητα της επιχείρησης, με αποτέλεσμα κάθε αλλαγή να απαιτεί τον ορισμό αυτής της ταυτότητας.

Συμβαίνει, όμως, πολλές επιχειρήσεις –ακόμα και όταν είναι βαρειά άρρωστες– να αρνούνται να δουν την πραγματικότητα και άρα να αναθεωρήσουν πτυχές της ταυτότητάς τους. Κατά τον Γάλλο ψυχο-κοινωνιολόγο Ευγένιο Ενρίκεζ, “οι οργανώσεις έχουν την τάση να προστατεύονται κατά όλων των παραγόντων που θα μπορούσαν να μεταβάλουν την ταυτότητά τους. Με άλλα λόγια, παρατηρείται μία συνολική αντίσταση σε ο,τιδήποτε θα μπορούσε να αλλάξει την ζωή της επιχείρησης. Έτσι, σε πολλές περιπτώσεις, η κυριαρχία του νόμου της αδράνειας μέσα στην επιχείρηση οδηγεί σε οδυνηρές εξελίξεις, τις οποίες, κατά κανόνα, οι ιθύνοντες της επιχειρηματικής μονάδας αρνούνται να αναλύσουν και να καταλάβουν…”.

Ποιοι είναι, όμως, αναλυτικότερα οι συντελεστές αυτής της αδράνειας; Η στρατηγική, πριν απ’ όλα. Η στρατηγική δεν αλλάζει κατά το δοκούν. Περισσότερο από πνευματική άσκηση, η εφαρμογή μιας στρατηγικής είναι μία διαρκής οργανωτική διαδικασία, η οποία υπαγορεύει συγκεκριμένες δράσεις. Δράσεις, εξάλλου, οι οποίες ενίοτε έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα και άρα δημιουργούν καθήκοντα και αρμοδιότητες που, με την σειρά τους, εγκαθιστούν συνήθειες μέσα στην επιχείρηση.

Το ίδιο ισχύει και με τα συστήματα διαχείρισης. Είτε πρόκειται για ανθρώπινους πόρους, είτε για κεφάλαια, είτε για τεχνολογία και παραγωγικές εγκαταστάσεις, τα συστήματα διαχείρισης δημιουργούν δομές και εξαρτήσεις που δεν αλλάζουν εύκολα. Ιδιαίτερα δε στις δεινοσαυρικές δημόσιες επιχειρήσεις, όπου η ευθυνοφοβία και οι γραφειοκρατικές αντιλήψεις παραλύουν τα πάντα.

Η κουλτούρα μιας επιχείρησης –στο μέτρο που υπάρχει, βεβαίως– δημιουργεί και αυτή στην εταιρεία συνήθειες, σύμβολα, τελετουργίες, αξίες και ταμπού, που όταν έχουν εγκατασταθεί για καλά στον επιχειρηματικό ιστό δεν ξερριζώνονται πολύ εύκολα. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι καμμία επιχείρηση δεν είναι ανεξάρτητη από την εθνική της κουλτούρα, ούτε βέβαια από την γλώσσα που χρησιμοποιεί. Σαφώς, λοιπόν, όλα αυτά τα σημάδια συλλογικής ταυτότητας οριοθετούν ένα σύστημα που υπακούει στην δική του λογική. Κάθε στοιχείο αυτού του συστήματος μπορεί ξεχωριστά να ακυρωθεί, να αλλάξει ή να προσαρμοστεί. Πλην όμως, μακροπρόθεσμα, κρατά την δύναμή του, ακόμα και αν δύο επιχειρήσεις προχωρήσουν στην συγχώνευσή τους.

Τέλος, μεγάλο ρόλο στην επιχείρηση παίζει και η διεύθυνσή της, από την οποία πηγάζει και το σύστημα διακυβέρνησης της επιχειρηματικής μονάδας. Στο πλαίσιο δε του συστήματος αυτού δημιουργούνται και οι απαραίτητες σχέσεις εξουσίας, ο οποίες πολύ συχνά επηρεάζουν καθοριστικά την επιτυχία ή την αποτυχία ενός επιχειρηματικού εγχειρήματος. Ιδιαίτερα στις δημόσιες επιχειρήσεις, οι σχέσεις αυτές παραπέμπουν στις κάστες της φεουδαρχικής εποχής, αλλά και σε συντεχνιακές νοοτροπίες και συμπεριφορές οι οποίες τελικά αποτελούν φράγμα σε οποιαδήποτε αλλαγή.

Όλες αυτές οι δυνάμεις που περιγράψαμε αποκαλούνται από πολλούς ειδικούς της διοίκησης επιχειρήσεων “παράγοντες αδράνειας με ιδιαίτερο βάρος” και, σε πολύ μεγάλο βαθμό, η ερμηνεία τους είναι και το κλειδί για πολλές δυσλειτουργίες και βαρύτητες που μπορεί να παρουσιάζει μία επιχείρηση. Με άλλα λόγια, όπως έγραφαν παλαιότερα οι Φ. Μαγιό, Π. Λώρενς και Τ. Λορχ, η έρευνα της λειτουργίας των οργανώσεων έχει αποδείξει ότι όλες οι προαναφερόμενες δυνάμεις βρίσκονται σε λογική σχέση η μία με την άλλη και συναποτελούν ένα σύνολο σταθερό και συμπαγές που συναντιέται με την επιχείρηση, προσδιορίζοντας ταυτοχρόνως και την ταυτότητά της.

Κατά τον Αμερικανό μεγάλο θεωρητικό της έννοιας της ταυτότητας, Έρικ Έρικσον, η ταυτότητα ενός ατόμου παραπέμπει στην αίσθηση της ύπαρξής του ως κοινωνικού όντος και υποκειμένου μιας ιστορίας που αναγνωρίζεται ως τέτοια από τους τρίτους. Ένα άτομο, λοιπόν, έχει ταυτότητα γιατί σκέπτεται ποιο είναι. Για μία επιχείρηση, η αρχή αυτή δεν ισχύει. Η επιχείρηση δεν σκέπτεται. Είναι το προϊόν της σκέψης των τρίτων. Υπό αυτές τις συνθήκες, η όποια αλλαγή στις επιχειρήσεις δεν μπορεί να ακολουθεί τις διαδικασίες τού “αποφασίζουμε και διατάζουμε”. Αντίθετα, είναι μία επίπονη και μακρά διαδικασία αλλαγής, πρώτον, της ταυτότητας της επιχείρησης και, δεύτερον, των συναφών με αυτήν αγκυλώσεων, αρθρώσεων, σχέσεων εξουσίας και συνηθειών.

Τέλος, στις πιο πάνω συνθήκες που διέπουν την ζωή μιας επιχείρησης, θα πρέπει να προσθέσουμε και τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που επηρεάζουν το επιχειρηματικό περιβάλλον, με τις ανάλογες επιπτώσεις στην λειτουργία, την αποτελεσματικότητα, την παραγωγικότητα και την έφεση της εταιρικής μονάδας να νεωτερίζει σε κοινωνικό επίπεδο και να καινοτομεί σε προϊόντα και τεχνολογικές μεθόδους διοίκησης ή παραγωγής.

Σήμερα, παρόμοιες αλλαγές είναι πλέον επείγουσες στους κόλπους των ελληνικών επιχειρήσεων, για τις οποίες τεράστια πρόκληση αποτελεί η εξωστρέφεια. Το μέλλον της ιδιωτικής επιχείρησης στην Ελλάδα από αυτήν εξαρτάται.

Κατά την ταπεινή μας γνώμη, η απάντηση στο καίριο αυτό ερώτημα είναι αρνητική. Διότι, πέρα από το δραματικό πρόβλημα του δημοσίου χρέους της, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μία επίσης δραματική κρίση αντίληψης της πραγματικότητας. Η χώρα είναι πνευματικά αγκυλωμένη και από τέτοιου είδους αγκυλώσεις η έξοδος κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. Εξάλλου, απαιτούνται πολλά χρόνια για να αποτάξει την κατάσταση αυτή ένα αγκυλωμένο πνεύμα. Η δε Ιστορία βρίθει από παραδείγματα λαών που κατέρρευσαν γιατί δεν ήθελαν να καταλάβουν, να ερμηνεύσουν και να ανταποκριθούν σε κρίσεις της πραγματικότητας.

Παρόλα αυτά, η μελέτη της McKinsey και οι προτάσεις που περιέχονται σε αυτήν για την δυνατότητα ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας έως το 2022 έχει πολλές θετικές πλευρές, οι οποίες μακάρι να μπορούσαν να γίνουν πράξη έστω και κατά το ήμισυ. Κάτι θα ήταν κι αυτό.

Πιο αναλυτικά, η μελέτη –που φέρει τον τίτλο “Η Ελλάδα 10 χρόνια μπροστά”– προβλέπει ότι μέσα σε μία δεκαετία θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στην χώρα 520.000 θέσεις εργασίας, αν ο ρυθμός ανάπτυξης έφθανε το 3% ετησίως και ήταν άρα διπλάσιος από τον αντίστοιχο που προβλέπουν οι διεθνείς οργανισμοί. Βασική προϋπόθεση για να επιτευχθούν οι πιο πάνω φιλόδοξοι στόχοι είναι να υιοθετηθεί ένα νέο Εθνικό Μοντέλο Ανάπτυξης, μοντέρνο και αποτελεσματικό, το οποίο, κατά τους μελετητές της McKinsey, θα στηρίζεται σε πέντε ισχυρούς κλάδους της οικονομία και σε οκτώ επιμέρους αναδυόμενους τομείς –όπως, για παράδειγμα, ο τουρισμός και οι ιχθυοκαλλιέργειες.

Οι πέντε κλάδοι που μελετήθηκαν και αναλύθηκαν από τους ερευνητές είναι, κατά σειράν σημασίας, ο τουρισμός, το λιανεμπόριο, η ενέργεια, η βιομηχανία και η γεωργία. Επελέγησαν από τους μελετητές διότι έχουν την μεγαλύτερη πιθανότητα να επηρεάσουν σημαντικά την μελλοντική προοπτική ανάπτυξης της χώρας.

Ο πρόεδρος του ΣΕΒ κ. Δημ.Δασκαλόπουλος τόνισε ότι οι κλάδοι αυτοί –με προεξέχουσα την βιομηχανία– πληρώνουν τους περισσότερους φόρους, απασχολούν τους περισσότερους ανθρώπους και θα ωφεληθούν περισσότερο από τις ευρύτερες επιπτώσεις που έχουν οι διακλαδικές επενδύσεις. Επίσης, υπογράμμισε ότι η βιομηχανία μπορεί να αναπτυχθεί με ταχείς ρυθμούς βασιζόμενη στην ζήτηση των άλλων κλάδων παραγωγής. Ενδεικτικά αναφέρεται στην μελέτη ότι, από τα 18 δισεκατ. ευρώ που είναι η πρόσθετη παραγωγή που μπορεί να προκύψει από τον τουριστικό τομέα, σχεδόν τα 3 δισεκατ. ευρώ αφορούν στην βιομηχανία.

Ιδιαίτερο είναι το βάρος της ελληνικής βιομηχανίας τροφίμων, η οποία καλύπτει το 30% της παραγόμενης προστιθέμενης αξίας στο σύνολο της ελληνικής μεταποίησης. Είναι δε και ο μόνος κλάδος στον οποίον η απασχόληση έχει θετικό πρόσημο. «Η βιομηχανία τροφίμων έχει σημαντικές προοπτικές ανάπτυξης και μπορεί να γίνει και κλάδος με υψηλές εξαγωγικές επιδόσεις…», επισημαίνουν οι μελετητές της McKinsey.

Πέρα, όμως, από την ειδική αναφορά στην βιομηχανία ειδών διατροφής, η μελέτη του ΣΕΒ –που έγινε και με συμμετοχή της Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών– καταλήγει σε 100 συγκεκριμένες προτάσεις μεταρρυθμίσεων και δράσεων. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται:

*Η άμεση εφαρμογή μιας συστηματικής και καθολικής προσπάθειας που καλύπτει το σύνολο της οικονομίας και αποβλέπει στην υλοποίηση του προγράμματος των μεταρρυθμίσεων, στην μείωση του μεγέθους και του παρεμβατισμού του κράτους, στην απελευθέρωση της οικονομίας και την ενίσχυση των επενδύσεων και της ανάπτυξης –ιδιαίτερα δε της εξωστρέφειας.

*Η υιοθέτηση της διαδικασίας fast track, όπως εφαρμόστηκε για τα έργα υποδομής των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ώστε να επιταχυνθεί η έγκριση της επένδυσης και να περιορισθεί η γραφειοκρατία, η απελευθέρωση αγορών και επαγγελμάτων, καθώς και η επιτάχυνση της εκδίκασης υποθέσεων σχετικών με επενδυτικά σχέδια που εκκρεμούν στα δικαστήρια.

*Η εισαγωγή στον δημόσιο τομέα τεχνογνωσίας και εξειδικευμένων ανθρώπινων πόρων από τον ιδιωτικό τομέα, η δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης για τους νέους και τις γυναίκες και η καταπολέμηση της αδιαφάνειας και της φοροδιαφυγής μέσω προηγμένων μεθόδων διάγνωσης, βεβαίωσης και είσπραξης οφειλών.

*Η ίδρυση ενός θεσμικού οργάνου Οικονομικής Ανάπτυξης και Μεταρρύθμισης (Economic Development and Reform Unit), που θα αναφερόταν απευθείας στον πρωθυπουργό και θα αναλάμβανε τον συντονισμό και την παρακολούθηση των αναπτυξιακών δράσεων και μεταρρυθμίσεων σε όλα τα μέτωπα, αξιοποιώντας και την τεχνογνωσία της επιχειρηματικής και ακαδημαϊκής κοινότητας.

Επίσης, προτείνεται ο επιχειρηματικός κόσμος να επιδιώξει την δημιουργία μεγαλύτερων μονάδων μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων και την υιοθέτηση αποδοτικότερων μεθόδων παραγωγής.

Στην μελέτη τονίζεται, επίσης, η σημασία να υπάρξει στρατηγική στροφή του τουρισμού προς μεγαλύτερες και ανεκμετάλλευτες μέχρι σήμερα αγορές και η ενθάρρυνση των επενδύσεων σε μεγάλες Περιοχές Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης (ΠΟΤΑ). Προτείνεται, ακόμη, η αγροτική παραγωγή και ειδικά η μεταποίηση τροφίμων να προσανατολιστεί προς τις αγορές του εξωτερικού, όπου συγκεκριμένα προϊόντα υψηλής ποιότητας, όπως το ελαιόλαδο, επιλεγμένα φρούτα και λαχανικά και διάφορα γαλακτοκομικά προϊόντα έχουν την δυνατότητα να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας με διεθνή ανταγωνιστικότητα. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η ενδεχόμενη δημιουργία μιας «Ελληνικής Εταιρείας Τροφίμων» η οποία θα αναλάβει, μέσω της συνεργασίας ιδιωτών και Δημοσίου, την επώνυμη προώθηση ελληνικών ειδών διατροφής στις ξένες αγορές.

Τέλος, η μελέτη επισημαίνει –πολύ σωστά– ότι στον τομέα της ενέργειας υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για αποδοτικότερη ενεργειακή χρήση των υπαρχόντων και νέων εμπορικών ακινήτων και κατοικιών. Αυτό θα είχε ευνοϊκά παράπλευρα αποτελέσματα στις κατασκευές, στην ανάπτυξη της αγοράς ακίνητης περιουσίας και στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, ενώ θα δημιουργούσε περιθώρια για εξαγωγές και θα προσέλκυε άμεσες ξένες επενδύσεις.

Από αυτά που προηγούνται και τα οποία σίγουρα είναι σημαντικά, το ερώτημα που μάς απασχολεί είναι ποιοι θα αναλάβουν παρόμοιες τιτάνιες πρωτοβουλίες και κάτω από ποιες συνθήκες –ιδιαίτερα δε στα επίπεδα της πολιτικής εξουσίας και της δημόσιας διοίκησης.

Κι αν φαντάζομαι λάθος, και δεν θέλουμε όλοι να το πράξουμε, θα αναγκαστούμε να το κάνουμε. Θα είναι ο δρόμος της Ευρώπης, η πορεία προς την αξιοπρέπεια. Και κάτι άλλο: η απόφαση αυτή θα είναι απόφαση που πρέπει να πάρουμε τώρα, καταμεσής της κρίσης, την οποία καλούμαστε να μετατρέψουμε σε πορεία ωρίμανσης της πολιτικής ζωής, της οικονομίας, των ευρύτερων κοινωνικών δομών, των ατομικών συναλλαγών, της συμπεριφοράς μας.

Το τέλος εποχής είναι ορατό σε όλους, παρόλο που συγκεκριμένες ομάδες (κυρίως κομματικού) πληθυσμού, για δικούς τους λόγους, αντιστέκονται. Προασπίζονται το “δικαίωμά” τους στην αναξιοπρέπεια, την παρανομία, την απόλαυση της ύπαρξής τους εις βάρος των συνανθρώπων τους.

Αυτά τελείωσαν, όχι γιατί αποφασίσαμε να αλλάξουμε. Τελείωσαν γιατί το προηγούμενο μοντέλο μάς οδήγησε στο χείλος της καταστροφής. Εκεί μας βρήκαν οι αγορές και ποντάρισαν στην πτώση μας.

Είναι τέλος εποχής για πολλές από τις παραμέτρους του χθές…

- Τον παλαιοκομματισμό και τις πελατειακές προτεραιότητες – όχι γιατί το πολιτικό σύστημα θα πάρει σημαντικές πρωτοβουλίες, αλλά διότι, εντέλει, θα αναγκαστεί να ακολουθήσει τους πολίτες, που πλέον, έχουν αντιληφθεί ότι το κόμμα – εργοδότης έχει τελειώσει.

- Το βουλευτιλίκι ως σημαία ευκαιρίας αποτυχημένων επαγγελματιών ή ανεπάγγελτων γόνων, που θεωρούν την έδρα και τους ψηφοφόρους κληρονομικό δικαίωμα. Το ποσοστό που συνθέτουν οι ψηφοφόροι – πυρήνας είναι πλέον μικρό για να “σηκώσει” φυντάνια, που μόνο τους προσόν θα είναι ή “σύσταση” του γονέα (νυν ή πρώην) βουλευτή.

- Το μαύρο χρήμα που συνδέθηκε με την πολιτική και έρεε, χρηματοδοτώντας “πολιτικά γραμμάτια εισπρακτέα”, για τον απλούστατο λόγο ότι, πλέον, δεν περισσεύει, αλλά το σημαντικότερο, δεν διακρίνονται και οι προϋποθέσεις να ξαναπαραχθεί στο εγγύς μέλλον.

- Για την ασάφεια των οικονομικών συναλλαγών, το χαρτομάνι και τις καθυστερήσεις που προκαλούσε η συσσώρευση χάρτινων φακέλων, αλλά και το μπαξίσι, που τοποθετούσε κάποιον φάκελο, πάνω από τους υπόλοιπους…

- Για την κρατικοδίαιτη επιχειρηματικότητα, που στηρίζει την ανάπτυξή της στη γνωριμία της με το Κράτος.

Είναι τέλος εποχής…

- Για την ανεξέλεγκτη βία και την ανέξοδη παρότρυνση πολιτικών στελεχών σε μηδενιστικές συμπεριφορές.

- Για τον λάθος επαγγελματισμό στην πολιτική και τον πολιτικό λόγο.

- Για τα ελληνικού τύπου Media και τις τακτικές μικροσυμφερόντων.

- Για τις πολιτικές πωλήσεις ελπίδας, σε ανυποψίαστους ψηφοφόρους. Το είδος αυτό δεν υπάρχει πια.

- Για τα χιλιάδες άδεια γραφεία του δημοσίου, όπου το μόνο σημάδι ανθρώπινης παρουσίας ήταν το κυκλικό σημάδι του φραπέ… το υπόλοιπο είναι πάντα άδειο… ως σημάδι της… απόλυτης διεκπαιρέωσης.

- Για τις ουρές, τους μεσάζοντες, τους “ειδικούς επί του φακέλου”, οι οποίοι θα καταργηθούν από τη ψηφιοποίηση και το διαδίκτυο.

- Για τους ταξιτζήδες που κάποτε “επέλεγαν” την κούρσα, με τσαμπουκά και ανωτερότητα.

- Για τους οδηγούς λεωφορείων και – δυστυχώς – τού Μετρό, οι οποίοι χειρίζονται βαρειά οχήματα, με το κινητό κολλημένο στο αυτί. Οι πρώτοι δε, καπνίζοντας…

- Για τους λογής “καταφερτζήδες”, που διακρίνονταν στη “διαχείριση” του συστήματος, του Κράτους, των υπηρεσιών.

Κλπ., κλπ.

Με λίγα λόγια, είναι τέλος εποχής για την παλιά μας νοοτροπία, που μάς οδήγησε στη σημερινή κατάσταση, στο σημερινό αδιέξοδο. Είναι τέλος εποχής για τα “περίπου”, τα “θα δούμε”, τα “δε βαριέσαι”…

Και βέβαια, το τέλος αυτό, είναι η αρχή της πραγματικής ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Αν το θελήσουμε…

Από το 1992 στη Βρετανία, όταν η επιτροπή Κάντμπουρι για την εταιρική διακυβέρνηση οριοθέτησε τους κύριους άξονες, πάνω στους οποίους κτίστηκαν οι κώδικες και οι κανόνες εταιρικής διακυβέρνησης σε Ευρώπη και ΗΠΑ, τον νόμο Σαρμπάνης-Οξλεϊ το 2002 για την εξυγίανση των ελεγκτικών εταιρειών και μέχρι σήμερα, πολλά ερωτήματα εγείρονται για την επάρκεια και αποτελεσματικότητα των εταιρικών κωδίκων δεοντολογίας (περίπτωση Ντέιβιντ Σοκόλ/Berkshire), τη συνοχή και την αποδοχή της οργανωσιακής ηθικής κουλτούρας (Renault), αλλά και το πώς οι κανόνες εφαρμόζονται εντός και εκτός οργανισμού (Munich Re, France Telecom).

O “μάντης της Ομάχα”, Γουόρεν Μπάφετ, συνοψίζοντας το πόσο σημαντικό περιουσιακό στοιχείο είναι η φήμη και η ακεραιότητα μιας επιχείρησης, είχε δηλώσει: “Εμείς στην Berkshire Hathaway μπορούμε να επενδύσουμε χρήματα και να τα χάσουμε. Δεν μας επιτρέπεται, όμως, να χάσουμε τη φήμη μας”. Ωστόσο, ο ίδιος αποδείχθηκε επιπόλαιος στην εκτίμηση του αντικτύπου από την υπόθεση Ντέιβιντ Σοκόλ και την εξαγορά Lubrizol σε αυτήν ακριβώς τη φήμη. Επιπλέον, οι κώδικες δεοντολογίας και οι εσωτερικοί ελεγκτικοί μηχανισμοί της εταιρείας του αποδείχθηκαν ανεπαρκείς. Ο κ. Σοκόλ, ο οποίος έχει παραιτηθεί πλέον από την Berkshire Hathaway, αγόρασε στις αρχές του 2011 μετοχές της Lubrizol αντί 9 εκατ. δολαρίων. Στη συνέχεια πρότεινε στον Γουόρεν Μπάφετ να την εξαγοράσει και εισακούστηκε. Μετά την εξαγορά της τον Μάρτιο, όπως ήταν αναμενόμενο, αυξήθηκε η αξία του μεριδίου του κατά 3 εκατ. δολάρια τουλάχιστον. Υπήρξε, λοιπόν, χρήση απόρρητων πληροφοριών; Ο κ. Μπάφετ, ο οποίος σε πρώτο χρόνο υπερασπίστηκε τον παρ’ ολίγον διάδοχό του Ντέιβιντ Σοκόλ, γνώριζε εγκαίρως για τις μετοχές του στη Lubrizol. Προσφάτως, απέρριψε μετά βδελυγμίας τις κινήσεις του, “οι οποίες παραβίασαν όλους τους κώδικες ηθικής και δεοντολογίας”.

Στον “κώδικα εταιρικής συμπεριφοράς και ηθικής” της Berkshire Hathaway προβλέπεται πως οποιαδήποτε σύγκρουση συμφερόντων πρέπει να αναφέρεται στην αρμόδια ελεγκτική επιτροπή του διοικητικού συμβουλίου, ενώ η οποιαδήποτε γνώση απόρρητης πληροφορίας πρέπει να χρησιμοποιείται για τους σκοπούς της εταιρείας. Κατά τον πανεπιστημιακό και πρώην μέλος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς Τζόζεφ Γκράντφεστ, ο κ. Μπάφετ δεν παραβίασε κανόνες, ενημερώθηκε για τις μετοχές του συνεργάτη του, αλλά δεν ζήτησε περισσότερες αναγκαίες λεπτομέρειες. Πάντως, είναι προς τιμήν του ότι δημοσιοποίησε την υπόθεση και το χρονοδιάγραμμα των κινήσεών του.

Μελετώντας το, διαφαίνεται πως πιθανώς ο Ντέιβιντ Σοκόλ να αγόραζε μετοχές της Lubrizol όταν παράλληλα συζητούσε με επενδυτικούς τραπεζίτες για το ενδεχόμενο εξαγοράς της. “Ο Γουόρεν Μπάφετ θα έπρεπε να έχει ζητήσει από τον Ντέιβιντ Σοκόλ να του αποκαλύψει πλήρως τις επενδύσεις του και το πότε έγιναν”, παρατηρεί ο καθηγητής Εταιρικής Διακυβέρνησης στο Κολούμπια, Φράνκλιν Εντουαρντς. “Επιπλέον, θα έπρεπε να είχε ενημερωθεί η ελεγκτική επιτροπή, αμέσως μόλις ανέκυψε ενδιαφέρον για τη Lubrizol, και ίσως το καλύτερο θα ήταν ο κ. Σοκόλ να πωλήσει τις μετοχές του και να απέχει συνολικά από τις συζητήσεις για την εξαγορά της”.

Στην περίπτωση του φιάσκου της βιομηχανικής κατασκοπείας της Renault, ο διευθύνων σύμβουλός της αντέδρασε με απαράδεκτη απερισκεψία, παραβιάζοντας τον βασικό κανόνα δεοντολογίας της εταιρείας του περί αδιάσειστων τεκμηρίων ενοχής εις βάρος εργαζομένων. Εκ των υστέρων, ο Κάρλος Γκοσν διατράνωσε την πρόθεσή του να αποκαταστήσει την τρωθείσα αξιοπιστία της. Τι συνέβη, όμως; Στελέχη του τμήματος ασφαλείας της γαλλικής αυτοκινητοβιομηχανίας χρησιμοποίησαν ως αξιόποινο τέχνασμα “απόρρητες πληροφορίες” για την κατασκευή του ηλεκτροκίνητου αυτοκινήτου, αποσκοπώντας να εξυφάνουν μια υπόθεση βιομηχανικής κατασκοπείας. Στοχοποιήθηκαν τρία υψηλόβαθμα στελέχη και απολύθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, γιατί εφέροντο να έχουν πουλήσει τις πληροφορίες σε κινεζικές εταιρείες – όπως είχαν ισχυριστεί ακόμη και κρατικοί παράγοντες. Τα χρήματα της υποτιθέμενης δωροδοκίας τοποθετούνταν σε λογαριασμούς στην Ελβετία και στο Λιχτενστάιν. Η υπόθεση πυροδοτήθηκε από ανώνυμες επιστολές, που έφθασαν στη Renault, ενώ για την εξιχνίασή της ασχολήθηκε το αρμόδιο τμήμα ασφάλειας της εταιρείας. Στον μυστικό αποστολέα το τμήμα ασφαλείας της Renault κατέβαλε 300.000 ευρώ ως πληρωμή. Οι εισαγγελικές αρχές, όμως, δεν αποκάλυψαν κανέναν λογαριασμό των εξοστρακισθέντων, αντιθέτως στράφηκαν εναντίον των στελεχών του τμήματος ασφαλείας, οι οποίοι φαίνεται ότι κατασκεύασαν τα περί κατασκοπείας. Η Renault απομάκρυνε τον γενικό της διευθυντή, Πατρίκ Πελάτα, και εδραίωσε αυστηρότερο σύστημα εσωτερικών ελέγχων και δεοντολογίας.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Renault, ο οποίος χωρίς ακράδαντα στοιχεία είχε από τηλεοράσεως “διαπομπεύσει” τα τρία απολυθέντα στελέχη, τους ζήτησε δημοσίως συγγνώμη, πρότεινε επαναφορά στις θέσεις τους και τους πρόσφερε υλική αποζημίωση.

“Ηθικό είναι αυτό που σου ζητάει η εταιρεία”

Η μελέτη του καθηγητή Kοινωνιολογίας στο Κολέγιο Γουίλιαμς της Μασαχουσέτης Ρόμπερτ Τζάκαλ, “Ηθικοί Λαβύρινθοι: Ηθική, Επιχειρήσεις και ο Κόσμος των Μάνατζερ”, δημοσιεύθηκε πριν από 23 χρόνια. Παρά τη διαφοροποίηση στην οργάνωση και τη διοίκηση των παγκοσμιοποιημένων επιχειρήσεων σήμερα, η μελέτη του λογίζεται κλασική στη θεωρία των οργανισμών και στην κοινωνιολογία των επιχειρήσεων. Σε αυτήν αποτυπώνονται τα πορίσματα από την εκτεταμένη έρευνα του κ. Τζάκαλ σε πολλές επιχειρήσεις με τη συμμετοχή στελεχών από διαφορετικές βαθμίδες. “Αυτό που είναι ορθό στην εταιρεία δεν ταυτίζεται με ό, τι είναι ορθό στο σπίτι σου ή στην εκκλησία σου. Το ορθό στην εταιρεία ταυτίζεται με αυτό που ζητάει ο τύπος που βρίσκεται πάνω από σένα στην ιεραρχία. Αυτό είναι η ηθική στην εταιρεία”, αποφαίνεται πρώην αντιπρόεδρος εταιρείας. Χωρίς να υποβαθμίζει καθόλου τη σημασία των κωδίκων δεοντολογίας και των μηχανισμών ελέγχου και πρόληψης των επιχειρήσεων, ο Ρόμπερτ Τζάκαλ επισημαίνει πως, “σε καθημερινή βάση έχουν σημασία οι πρακτικοί ηθικοί κανόνες, οι οποίοι διαμορφώνονται στο πλαίσιο των προσωπικών και δομικών περιορισμών της εκάστοτε εταιρείας και οι οποίοι τις περισσότερες φορές είναι άρρητοι”.

Στη θεωρία…

Ανατρέχοντας στους κώδικες διεθνών ομίλων, διαπιστώνουμε ότι διακηρύσσουν την αφοσίωσή τους στις κύριες αρχές ορθής εταιρικής διακυβέρνησης: τον σεβασμό των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων εντός κι εκτός οργανισμού (ισότιμη συμμετοχή γυναικών – ανδρών στη διοικητική δομή, σεβασμός στη διαφορετικότητα, διαφάνεια, πρόσβαση των μετόχων στα οικονομικά στοιχεία, ενημέρωση, λογοδοσία), την εξισορρόπηση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, την προστασία του περιβάλλοντος, τη στήριξη της κοινότητας, εντός της οποίας η εταιρεία λειτουργεί κ. λπ.

Αυτό όμως δεν συμβαίνει απαραίτητα στην πράξη. Η γαλλική τηλεπικοινωνιακή France Telecom θρηνεί την τελευταία δεκαετία περισσότερους από 200 υπαλλήλους της, οι οποίοι έθεσαν τέλος στη ζωή τους λόγω των ανυπόφορων όρων εργασίας. Πριν από λίγο καιρό, ένας 57χρονος, πατέρας τεσσάρων παιδιών, αυτοπυρπολήθηκε γιατί δεν άντεξε τις συνεχείς μετακινήσεις από το ένα τμήμα σε άλλο και από τον ένα τόπο στον άλλο. Ο εμπνευστής της επικίνδυνης αυτής πολιτικής απομακρύνθηκε, αλλά οι αυτοχειρίες εξακολούθησαν. Πάντως, μία βασική αρχή της εταιρείας είναι “να διασφαλίζει ασφαλές περιβάλλον εργασίας και συνθήκες που προάγουν τις ικανότητες των υπαλλήλων της”. Η δε Munich Re, η μεγαλύτερη αντασφαλιστική του κόσμου, “αντάμειψε” την αποδοτικότητα των στελεχών της με ένα “πάρτι οργίων” στη Βουδαπέστη, στο οποίο συμμετείχαν ιερόδουλες. Τι κι αν η πορνεία θεωρείται από κοινωνιολόγους ότι καταστρατηγεί κάθε έννοια γυναικείας αξιοπρέπειας και αυτοσεβασμού; Στο εσωτερικό της, η Munich Re προωθεί την ισότητα των φύλων…

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 21.5.2011

Σεβαστές, όπως για κάθε δημόσιο πρόσωπο, είναι και οι φιλοδοξίες σας, προσωπικές ή συλλογικές. Και τέλος, έχετε δίκιο. Για πολλά χρόνια, το Κράτος-επιχειρηματίας δεν ήθελε ανταγωνιστές. Όταν δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς, τούς πέταγε κι έναν μαστό να τους θρέφει, για να μην φωνάζουν, και να δίνουν και δουλειά στους εργαζόμενους-ψηφοφόρους.

Είναι σαφές ότι η εγχώρια επιχειρηματική πολιτική την τελευταία εικοσαετία είναι για τα σκουπίδια. Και βέβαια, οι νεότεροι αυτόχθονες κεφαλαιούχοι δεν ιδρώνουν, αρκεί να τούς προστατεύει και να τούς θρέφει το κράτος. Μέσα από τα συμβόλαια και τον τραπεζικό δανεισμό. Αυτά μέχρι σήμερα. Τώρα όμως, τί γίνεται;  Η απάντηση, εν μέρει είναι δουλειά της Κυβέρνησης και ιδιαίτερα του Γιώργου Παπανδρέου, ο οποίος πριν από λίγο καιρό δήλωνε έτοιμος, ψυχικά και σωματικά να τρέξει με τη σωστή τακτική και διαχείριση δυνάμεων που απαιτεί η “μαραθώνια” διαδρομή που οδηγεί τη χώρα έξω από την κρίση.

Δική σας δουλειά είναι να συμμαζέψετε ό,τι έχει απομείνει από την εγχώρια επιχειρηματικότητα και θα θέσετε νέους κανόνες δράσης, να μιλήσετε σε βάθος για την ανάπτυξη, τις νέες ιδέες και τεχνικές, το μάνατζμεντ, τη διασφάλιση ποιότητας, τη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, την εταιρική κοινωνική ευθύνη (ολιστικά, όχι μόνο για λόγους μάρκετινγκ), την επιχειρηματική ηθική. Να πάρετε πρωτοβουλίες, να οργανώσετε ομάδες εργασίας και να τροφοδοτήσετε τον δημόσιο διάλογο (σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο) με νέα νοήματα και πρακτικές, που εξερευνούν τις μορφές επιχειρηματικότητας του μέλλοντος.

Αυτό είναι το καθήκον του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών, αν, βεβαίως, επιθυμεί να ανταποκριθεί στα ζητούμενα της εποχής. Ανεξάρτητα, με επίγνωση της εθνικής ευθύνης, με πρωτοβουλίες ανθρώπων που κρατούν στα χέρια τους εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες. Μακριά από την παρακμή της κατεστημένης πολιτικής και των στρεβλώσεων που προκαλεί στον κοινό νου, εργαζομένων και εργοδοτών.

Μαζί αναζητείστε και τη νέα γλώσσα, τις νέες λέξεις, που θα επενδύσουν το νέο αναπτυξιακό όραμα για την Ελλάδα του μέλλοντος, είτε αυτές περιγράφουν βαρειά μεταποιητική δράση, είτε την καλλιέργεια κρόκου στην Κοζάνη, ή ελαιοκάμβης στις Σέρρες. Και αυτά είναι επιχειρηματικότητα, ίσως πιο προσοδοφόρα από τις δραστηριότητες των μισών από τα μέλη του Συνδέσμου σας.

Το μέλλον μάς προσπερνά. Όσοι ακόμη ενδιαφέρονται και συνεχίζουν να διατηρούν τα κεφάλαιά τους σε ελληνικό έδαφος, ας σπεύσουν. Η ωφέλεια θα είναι συνολική και μετρήσιμη.