Ανοιχτό μυαλό

Συνδέοντας το απώτατο παρελθόν με το παρόν, ο αντιπρόεδρος της Οgilvy υπογράμμισε πως η νέα οικονομία θεμελιώνεται σήμερα πάνω στο ανθρώπινο και το πνευματικό κεφάλαιο, το κεφάλαιο των ιδεών, της καινοτομίας και της επινοητικότητας. “Με εφευρετικότητα, δίψα για νέες ιδέες και ανοιχτό μυαλό οι άνθρωποι της Ogilvy στην Ελλάδα σε εποχές με πολύ περιορισμένη διείσδυση του Διαδικτύου είχαν σαφώς καλύτερες ψηφιακές επιδόσεις συγκριτικά με άλλα γραφεία μας στην Ευρώπη”, υπογράμμισε ο κ. Σάδερλαντ. Επιπλέον, αξιόλογα περιουσιακά στοιχεία μας θεωρεί αφενός τη γλώσσα, η οποία επιτρέπει την αντίληψη της αμφισημίας, της πολυπλοκότητας και των λεπτών αποχρώσεων στη σκέψη και την έκφραση, αφετέρου το κλίμα. “Η ηλιόλουστη Ελλάδα έχει μια πολύ καθαρή ταυτότητα”, συμπλήρωσε ο αντιπρόεδρος του διαφημιστικού κολοσσού.

Αρκεί, φυσικά, να μπορέσουμε να την αντιληφθούμε ως τέτοια και να την αξιοποιήσουμε. Κατά τον Ρόρι Σάδερλαντ, η αλλαγή της αντίληψης / της “αντιληπτής αξίας” μπορεί να είναι τόσο ικανοποιητική όσο και της “πραγματικής” αξίας. “Οι οικονομολόγοι πιστεύουν εσφαλμένα πως το χρήμα είναι απλώς χρήμα”, εξηγεί. “Ωστόσο, το χρήμα διαφοροποιείται ποιοτικά ανά περίσταση. Θα πλήρωνες με μεγαλύτερη ευχαρίστηση τα διόδια, εάν γνώριζες πως ένα μέρος τους κατευθυνόταν σε έναν καλό σκοπό, ή εάν η εισφορά σου στην κρατική τηλεόραση μπορούσε να διοχετευθεί σε ένα πρόγραμμα άξιο λόγου”, υπογραμμίζει εύστοχα.

Οι άνθρωποι χρειάζεται να έχουν το αίσθημα ελέγχου των χρημάτων τους, τη δυνατότητα επιλογής σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους και αυτό λειτουργεί ανακλαστικά και στην ψυχολογική τους κατάσταση. Πολλά προβλήματα, πάντως, πέραν της ουσιαστικής οικονομικής και υλικής τους διάστασης δημιουργούνται και από την αντίληψή μας γι’ αυτά, από την προσδιδόμενη αξία και απαξία τους. “Στη Βρετανία θεωρείται ενάρετο να καταναλώνεις ακίνητα, δηλαδή να επενδύεις άνευ φορολόγησης σε αυτά, όταν οι νέοι στο Λονδίνο δυσκολεύονται να βρουν στέγη. Αντιθέτως, ένα άλλο είδος κατανάλωσης, η επένδυση στα ψώνια, είναι αμφισβητήσιμη”, επισημαίνει ο Ρόρι Σάδερλαντ. “Επιτρέψτε μου ένα ακόμη παράδειγμα: συνταξιούχοι και άνεργοι. Οι πρώτοι αισθάνονται ευτυχείς, διότι αντιλαμβάνονται ως επιλογή την κατάστασή τους, ακόμα και αν έχουν λιγότερα χρήματα από τους ανέργους. Οι δεύτεροι βυθίζονται στην κατάθλιψη, επιδεινώνοντας τις προοπτικές εξεύρεσης εργασίας”.

Στις σημερινές συνθήκες κρίσης τα διαχρονικά κοινωνικά προβλήματα ζητούν επιτακτικά λύση και μας στρέφουν σε αναζήτηση νέων εργαλείων. “Περιμένω προβλέψιμα πράγματα, διαβλέποντας, παράλληλα, πρόοδο στην κινητή τεχνολογία, την smart tv και τη βιντεοδιάσκεψη”, τόνισε ο κ. Σάδερλαντ, θιασώτης της τεχνολογίας από τις πολύ πρώιμες εποχές της. “Τα προηγούμενα 50 χρόνια σηματοδοτήθηκαν από την ψηφιακή εξέλιξη, τα επόμενα πενήντα θα ασχοληθούμε με την απορρόφηση των επιτευγμάτων της και την κατανόηση της ανθρώπινης ευτυχίας, των μοντέλων συμπεριφοράς και των συμπεριφοριστικών οικονομικών”.

Το περί δικαίου αίσθημα

Ενα χαρακτηριστικό της οικονομικής μας συμπεριφοράς έχει να κάνει με το περί δικαίου αίσθημα. “Οι άνθρωποι αντιδρούν στη θεσμοθετημένη αδικία, αλλά αποδέχονται ότι ένας ιδιαίτερα προικισμένος άνθρωπος αμείβεται πλουσιοπάροχα”, επισήμανε εν κατακλείδι ο αντιπρόεδρος της Ogilvy. “Οι άνθρωποι εξοργίζονται με τη ‘φυλή’ των τραπεζιτών, οι οποίοι, όταν πλουτίζουν, πλουτίζουν για τον εαυτό τους, και όταν χάνουν, διαλύουν την οικονομία. Θεωρώ ότι ο Στιβ Τζομπς της Apple είχε σκανδαλιστικά υψηλές αποδοχές, όπως και πολλοί διευθύνοντες σύμβουλοι εταιρειών. Εάν οι καταναλωτές είχαν την ίδια άποψη, θα μπορούσαν να κλείσουν την Apple σε ένα μήνα, θα την τιμωρούσαν. Πώς, όμως, να τιμωρήσουν τη Μerrill Lynch;”.

Για την ώρα, όμως, η σύλληψη του Ντ. Στρως-Καν (DSK για τους Γάλλους) και η εναντίον του απαγγελία κατηγορίας στηρίζονται στην καταγγελία μιας 32χρονης καμαριέρας, αγνώστων –επισήμως– λοιπών στοιχείων. Είναι δε πολύ πιθανόν η φτωχή, σε σύγκριση με τον πάμπλουτο DSK, αυτή καμαριέρα να είναι το θύμα μιας ειδεχθούς πράξεως η οποία ωστόσο μένει να τεκμηριωθεί και να αποδειχθεί. Όπως επίσης μένουν να γίνουν γνωστές και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε η απόπειρα βιασμού.

Έως ότου όλα τα παραπάνω γίνουν γνωστά και διελευκανθούν, ώστε να υπάρξει δικαστική απόφαση, για τον Ντ. Στρως-Καν ισχύει το τεκμήριο της αθωότητος, όπως αυτό έχει ορισθεί στην Διακήρυξη περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων την οποία έχει υιοθετήσει και ο ΟΗΕ.

Στο σημείο αυτό, όμως, τίθεται ένα ερώτημα. Μετά την διαδικασία προφυλάκισης, που παρακολουθήσαμε live από την τηλεόραση και τον τρόπο προβολής της σε παγκόσμιο επίπεδο, το τεκμήριο της αθωότητος υπάρχει ακόμη; Το ερώτημα που θέτουμε δεν αφορά στην ισονομία και στην ίση αντιμετώπιση και μεταχείριση –που σαφώς πρέπει να είναι ίδιες για τον DSK και για έναν έγχρωμο του Χάρλεμ. Το ερώτημά μας έγκειται στο αν, μετά μία προφυλάκιση-θέαμα σε μία από τις αγριότερες φυλακές των ΗΠΑ, μπορεί κανείς να ομιλεί για τεκμήριο αθωότητος;

Κατά τα λοιπά, ο υπογράφων χαιρετίζει ιδιαιτέρως το γεγονός ότι στις ΗΠΑ, σε αντίθεση με την Ευρώπη και κυρίως την Ελλάδα, η ατιμωρησία δεν ισχύει για τους ισχυρούς.

All compete for people’s attention. Mainstream, off-stream, underground, blogs and old media, they stand one click away one from the other. Content is produced, copied, repurposed, even heedlessly stolen to serve a variety of needs.

Vested interests know the environment very well. They are investing a lot of money too; web production and representation as well as soc-nets capabilities are revisited, culturally and aesthetically, and most importantly, in terms of user-friendly structures, forms and applications. Soc-nets are expanding exponentially. They are already important tools of the communication process.

Is this a restart towards the “Unfinished Revolution”, in Michael Dertouzos’ words? Are social media the primary field for the exploration of the human-centric future of the digital media? In terms of interpersonal communication, it seems the place to be. Young people tend to wish on each other’s birthday more on Facebook, rather than in person or over the phone.

Nowadays, networking is the key for most of campaigns in politics, the corporate world and amongst peers. Messaging systems and persuasion undergo change as you read these lines. Twitter is one of them. And it is evolving quickly, reaching nearly 200 million users registered accounts, who post 110 million tweets per day in seven languages, most recently in Korean.

There are 30.2 million social media users in the Middle East, of which 5.5 million user of Twitter and 15 million users on Facebook. Saudi Arabia’s Twitter users increased by 240 % in 2010, according to IQPC data. Guardian’s Peter Beaumont, correspondent in the Middle East wrote that the defining moment that unites Egypt with Tunisia, Bahrain and Libya is a young woman or a young man with a smartphone. In Egypt, details of demonstrations were circulated by both Facebook and Twitter and the activists’ 12-page guide to confronting the regime was distributed by email.

During the Japan crisis, Twitter was used by people to communicate with each other, notify relatives, as well signal danger. BBC news utilized soc-net’s messages to supplement reporting and enhance the human aspect of stories.

In the Bin Laden execution, the first message out was that of a neighbor, who heard the choppers over Abbottabad suburbia. The act itself, a remote WH situation-room-style of elimination, has been digitally masterminded and executed by “faceless” SEa, Air, and Land commandoes. The online war-game culture was more than present in killing OBL. Upon arrival, a tweet left a neighboring house. “Helicopter hovering above Abbottabad at 1AM (is a rare event),” it wrote.

Far away from covert ops, celebrities tweet on a regular basis, or at least their publicists do it for them. Politicians do the same, although in a more proper manner than they probably wished for.

Micro-blogging is gaining ground amongst web-enabled public figures. Tweets are increasingly replacing soundbites in the subjective recording of timeliness. Regular news stories incorporate more and more of that. Special stories are written on tweeted reactions of prominent people to events and sayings of others.

Obama 2008 campaign relied a lot on the internet imagery and textualization. Analysis has shown that Obama’s use of the Internet targeted 18 to 29 years olds, the age group most reliant on new media for political information about the election. These guys now are heavily tweeting wherever they go. In 2012, things will be more sophisticated, less televised, even less news-papered.

Twitterization of politics does not only suggest the surrender of campaigning or spinning to the social media platform, culturally, and in terms of agenda-setting; it implies also the reduction of political speech into less than 140 characters, that is the max users can include in a tweet. The question is, do we need more than that? Daily mainstream partisan gibberish is sometimes less and you wouldn’t share it with your friends. Therefore, perhaps avoiding political jargon and circumstantial small talk can be a positive thing. Especially throughout the seasonality of agendas set by politicians and vested interests. On the other hand, narrowing our perception to the 140 characters of tweets can be a blasphemy towards culture itself. “Netspeak” is already challenging traditional structures. But again, lies in politics and the internet cannot be avoided. Perhaps they can become shorter. LOL!

Ωστόσο, πέρα από αυτά τα θεμελιώδη ερωτήματα, υπάρχει και ένα άλλο που από καιρό τώρα απασχολεί τον γράφοντα. Πού πάει η δημοσιογραφία, αφ’ ενός, και τί είναι αυτοί που την υπηρετούν, αφ’ ετέρου. Για παράδειγμα, κάποιες τηλεοπτικές “καλλονές” που σαλιαρίζουν είναι, όπως ισχυρίζονται, δημοσιογράφοι στο ίδιο επίπεδο με τον πολεμικό ανταποκριτή που παίζει την ζωή του κορώνα-γράμματα; Κάποιοι γελωτοποιοί που χλευάζουν και κατασυκοφαντούν είναι συνάδελφοι με τον ρεπόρτερ που κάθε ώρα βρίσκεται σε εγρήγορση για λίγα ευρώ; Κάποιοι εισαγγελείς που αποφαίνονται επί παντός του επιστητού είναι εξίσου δημοσιογράφοι με τον συνάδελφο που ξεσκονίζει την είδηση, μορφώνεται και συνεχώς ψάχνει να βρει την άκρη;

Στα ερωτήματα αυτά δεν θέλουμε να δώσουμε απαντήσεις. Πλην όμως, καταθέτουμε κάποιες σκέψεις γύρω από την σημερινή δημοσιογραφία και το αύριο της. Διότι το επάγγελμα που ξεκίνησε πριν 300 χρόνια και πλέον από τον Θεόφραστο Ρενοντώ στο Παρίσι, όντως βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Υπό την πίεση κολοσσιαίων τεχνολογικών εξελίξεων, τα πάντα σχεδόν ανατρέπονται και αλλάζουν στον χώρο των μέσων μαζικής επικοινωνίας (ΜΜΕ). Έτσι, μεγαλώνει συνεχώς και το χάσμα που χωρίζει την ηλεκτρονική δημοσιογραφία από την αντίστοιχη που ισχύει σε εφημερίδες και περιοδικά.

Όπως σημειώνουν κορυφαίοι θεωρητικοί αναλυτές των ΜΜΕ, ο τυπωμένος λόγος ευνοεί την σκέψη πριν την δράση ενώ, αντιθέτως, τα ραδιοτηλεοπτικά μέσα ωθούν προς την δράση πριν από την σκέψη. Και αυτή η διαφορά τα καθιστά επικίνδυνα για την ελευθερία και, κατ’ επέκτασιν, για την δημοκρατία. “Στην εποχή της τυπογραφίας”, γράφει ο Νιλ Πόστμαν, “είχαμε σοβαρή πολιτική. Οι άνθρωποι διάβαζαν βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, μπροσούρες, φυλλάδια. Είχαν να κάνουν με ιδέες και εναλλακτικές δυνατότητες ζωής. Σήμερα, στο πολιτισμό της εικόνας, έχεις στην τηλεόραση απομίμηση δημόσιας συζήτησης”.

Εξάλλου, όπως μάς έλεγε πριν λίγο καιρό στο Στρασβούργο ο Γάλλος πρώην πρωθυπουργός Μισέλ Ροκάρ, “αυτό είναι τρομακτικό. Με μοναδικό στόχο τον εντυπωσιασμό, τα ΜΜΕ στην ουσία παραμερίζουν την πληροφορία. Ικανοποιούνται με την αναπαραγωγή αντιδράσεων χωρίς να τις εντάσσουν και να τις αντιπαραθέτουν στην πραγματικότητα. Παρατηρείται έτσι ένα ρήγμα μεταξύ της πραγματικότητος της κοινωνίας, των πολιτικών δεδομένων και των υπεραπλουστεύσεων που παράγουν τα μέσα”. Από την πλευρά του, ο Βρεταννός καθηγητής δημοσιογραφίας Ίαν Χαιργκρήβς τονίζει: “Υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις που τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ καταδιώκουν την ευφυΐα. Και από την άποψη αυτή, μεγάλη είναι η ευθύνη των δημοσιογράφων. Στον πολιτικό τομέα ενθαρρύνουν την απλοποίηση και την καρικατούρα, παίζουν με τον εντυπωσιασμό και την ανεκδοτολογία, εξαχρειώνουν τον δημόσιο διάλογο και αναισθητοποιούν την κοινωνία των πολιτών. Από πολιτιστικής δε πλευράς, προκρίνουν το βασίλειο της ασημαντότητας και σε τελική ανάλυση καταργούν το άνοιγμα στον κόσμο…”.

Το κατηγορητήριο είναι βαρύ και σίγουρα οδυνηρό για τους δημοσιογράφους που θέλουν να ξεφύγουν από αυτή την μέγγενη της μετατροπής της δημοσιογραφίας σε ευτελές θέαμα. Υπάρχει όμως –είτε αυτό μάς αρέσει είτε όχι– η αμείλικτη πραγματικότητα. Εδώ και πολλά χρόνια, τα ΜΜΕ στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη έπαψαν να αποτελούν ρομαντική και ερασιτεχνική ενασχόληση για ρομαντικούς επαναστάτες ιδεολόγους και ασυμβίβαστους. Συνιστούν πλέον μία πραγματική “πολιτιστική βιομηχανία”, η οποία υπακούει στους ίδιους κανόνες που ισχύουν και σε κάθε άλλον οικονομικό κλάδο μιας χώρας. Βεβαίως, τα “δημοσιογραφικά προϊόντα” χαίρουν, έως κάποιον βαθμό, ιδιαίτερης μεταχείρισης, διότι θεωρείται ακόμη ότι οι δημοσιογράφοι ασκούν ένα “κοινωνικό λειτούργημα”, άρα τα “προϊόντα” που παράγουν –δηλαδή οι ειδήσεις, τα ρεπορτάζ, κλπ– δεν είναι ακριβώς ίδια με τα αντίστοιχα που κυκλοφορούν στον εμπορευματικό τομέα της οικονομίας.

Ακόμα, πολλοί είναι αυτοί που κάνουν λόγο για την “εξουσία των μέσων”, μία έννοια η οποία, κατά την γνώμη μας, είναι πολλαπλώς διφορούμενη. Διότι, ποιο είναι το περιεχόμενο αυτής της εξουσίας; Ποιους αφορά; Αναφέρεται στο σύνολο της κοινωνίας ή σε τμήματά της; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται αυτή η εξουσία; Πρόκειται για λέξεις, για εικόνες, για σκίτσα, για φωτογραφίες ή για λόγια; Προκειμένου δε να ασκηθεί, πού στηρίζεται η εξουσία αυτή; Έχει στήριγμά της τον γραπτό λόγο ή τα οπτικοακουστικά μέσα;

Για να απαντήσει κανείς στα παραπάνω ερωτήματα θα πρέπει να ενδιαφερθεί για το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσονται. Επίσης, είναι αναγκαία η μελέτη της παραγωγής του περιεχομένου και της αποδοχής των δημοσιογραφικών μηνυμάτων. Τέλος, στον βαθμό που το τοπίο των μέσων αλλάζει, σκόπιμον είναι να θέσουμε και ένα άλλο ερώτημα: αυτό της επιρροής των ΜΜΕ στην σημερινή αντιπροσωπευτική δημοκρατία και της συμμετοχής τους στην μεταμόρφωσή της για το καλύτερο ή για το χειρότερο.

Αυτά δεν ενδιαφέρουν κανέναν. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι τον καιρό αυτόν, οι πολίτες τείνουν να ξεπεράσουν τους δημοσιογράφους. Και 4 ημέρες αποτοξίνωσης από τις ανοησίες της ελληνικής τηλεόρασης και τις φωνασκίες του ραδιοφώνου δεν βλάπτουν κανέναν. Όσο για τις εφημερίδες, εξελίσσονται σε προστατευόμενο “είδος προς εξαφάνιση”, που οι απεργίες αποδομούν ακόμη περισσότερο. Ούτε αυτές θα τούς λείψουν.

Και βέβαια η έλλειψη πληροφόρησης τον καιρό της κρίσης είναι επικίνδυνο φαινόμενο. Αλλά τί περιμένει κανείς; Είναι θέμα κοινής λογικής. Πόσο αντι-συνδικαλιστικό άραγε θα ήταν αν τις ημέρες των απεργιών (αυθεντικών ή λόγω συμπαράστασης), υπήρχε ένας ειδησεογραφικός ιστότοπος της ΕΣΗΕΑ με προσωπικό ασφαλείας; Ούτε αυτό δεν κάνουν οι “λειτουργοί” των ειδήσεων. Επιμένουν (άγνωστο γιατί) να συμπεριφέρονται ως δημόσιοι υπάλληλοι ενός μονοπωλίου που αποσυντίθεται και να τιμωρούν τους πολίτες, αποστερώντας τους την πληροφόρηση.

Η αλήθεια των πραγμάτων, όμως, βρίσκεται αλλού, σε σοβαρότερα προβλήματα, πιο διαρθρωτικού χαρακτήρα, τα οποία προκειμένου να συζητηθούν θα πρέπει να ξεκαθαριστεί η χρησιμότητα του επαγγέλματος. Η γνώμη μου είναι ότι οι “δημοσιογράφοι”, αν και όχι με τη σημερινή τους μορφή, και ούτε με αυτόν τον τίτλο, δεν θα πάψουν ποτέ να είναι χρήσιμοι στο κοινωνικό σύνολο.

Οι πολίτες χρειάζονται ομάδες ανθρώπων που θα ασχολούνται με την αξιολόγηση των πληροφοριών, που προωθούν οι κατεστημένες πηγές πληροφόρησης. Και οι ενδιάμεσοι αυτοί, θα πρέπει να είναι όσο το δυνατό πιο ανεξάρτητοι, πιο ανθεκτικοί στις πιέσεις, πιο οργανωμένοι, πνευματικά και τεχνολογικά και κυρίως να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να επωφελούνται από τις νέες τάσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα το νέο πεδίο της ψηφιακής τεχνολογίας, όπου προς το παρόν, στην περίπτωση της αναπτυσσόμενης ελληνικής αγοράς, οι ευκαιρίες είναι όσα και τα προβλήματα. Ο μέσος Έλληνας δημοσιογράφος, στην περίοδο της επαγγελματικής ωρίμανσης, εκεί κάπου στην τέταρτη δεκαετία της ζωής του, δεν έχει ιδιαίτερες ψηφιακές ικανότητες. Αδυνατεί να εκμεταλλευτεί την πλούσια γκάμα των ψηφιακών εργαλείων. Δείχνει να μην αντιλαμβάνεται πλήρως την επίδραση των ψηφιακών επικοινωνιών στους πολίτες, ενώ πιστεύει ότι η επιστροφή του στα θρανία δεν ταιριάζει με έναν επαγγελματία, ο οποίος ήδη καλοβλέπει θέσεις ευθύνης. Από το άλλο μέρος, μικρότεροι σε ηλικία συνάδελφοι, πιο ψηφιακά ικανοί και δραστήριοι δεν παίζουν ακόμη ρόλο στα πράγματα, είναι δε, επηρεασμένοι από τις αυτοκαταστροφικές τάσεις των μεγαλύτερων και τις συνθήκες αποδόμησης του δημόσιου χαρακτήρα του επαγγέλματος.

Γεγονός είναι ότι η λέξη “δημοσιο-γράφος” δεν σημαίνει παρά ελάχιστα πια. Η ψηφιακή τεχνολογία δίνει σε όλους τους ενεργούς πολίτες τη δυνατότητα να εκφράζονται γραπτώς δημοσίως, και σε αρκετές περιπτώσεις με πιο ουσιαστικό τρόπο από τον μέσο επαγγελματία.

Η αμεσότητα της ψηφιακής επικοινωνίας και η αποδιαμεσολάβηση του δημοσιογραφικού κλάδου από τη ροή των πληροφοριών διασπά την παραδοσιακή δύναμη των δημοσιογράφων προς δύο κατευθύνσεις: προς τους πολίτες (με την έκρηξη των social media και του blogging) και προς τις πηγές (υπουργεία, επιχειρήσεις, οργανισμοί, κ.λπ.), μέσω των ιστότοπων που χειρίζονται και παρουσιάζουν – με δημοσιογραφικό τρόπο – το περιεχόμενο που επιθυμούν να προβάλουν.

Η διάσπαση της δύναμης της άλλοτε “4^ης Εξουσίας” δεν μπορεί να αποφευχθεί. Άλλωστε η πραγματική εξουσία πηγάζει από τη δύναμη της δημοσιότητας. Αυτό αποτελεί, συγχρόνως, θετική και αρνητική εξέλιξη. Από τη μια ενδυναμώνει τους πολίτες, αλλά από την άλλη αυξάνει την παρεμβατική δυνατότητα των πηγών. Και εδώ ακριβώς, επανέρχεται η χρησιμότητα του ενδιάμεσου.

Υπάρχει, επομένως, απάντηση: να αλλάξει μορφή η δημοσιογραφία και να επανενωθεί με την κοινωνία μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας, της ελευθεριότητας του διαδικτύου, αλλά και αυστηρούς κανόνες αυτοπειθαρχίας και αυτοπροστασίας, που θα διασφαλίσουν την αξιοπιστία του επαγγέλματος και των πληροφοριών-δεδομένων που αυτό διαχειρίζεται.

Τότε, ίσως επιδιορθωθούν και οι στρεβλώσεις, που σχετίζονται περισσότερο με τις προβληματικές επιχειρήσεις των Μέσων Ενημέρωσης και λιγότερο με το ανθρώπινο δυναμικό.

Τότε, ίσως οι πολίτες αποκτήσουν καλύτερη εικόνα των εξελίξεων και απομακρυνθούν από τον κομματικό και κρατικό προστατευτισμό και επιλέξουν να προχωρήσουν μπροστά, εξερευνώντας πιο παραγωγικές πτυχές της ζωής.

Μαζί με τους δημοσιογράφους του μέλλοντος, οι οποίοι δεν θα απαρνιούνται το λειτούργημα της δημοσιοποίησης κάθε φορά που θέλουν αύξηση.

Όπως γράφει ο Στέλιος Ιωάννου στο naftemporiki.gr, οι συμμετέχοντες (διαφημιστές, διαφημιζόμενοι, επικοιωνιολόγοι και άλλοι «ειδικοί») τόνισαν την ανάγκη ρύθμισης του ραδιοτηλεοπτικού πεδίου με αδειοδότηση, ενώ ζήτησαν να αφεθεί η επιχειρηματικότητα ελεύθερη να λειτουργήσει, να διευκολυνθούν οι συγχωνεύσεις στα ηλεκτρονικά ΜΜΕ και να αρθούν οι παράλογες φορολογικές επιβαρύνσεις, όπως ο “φόρος τηλεόρασης”. “Η κρίση είναι μια ευκαιρία να λειτουργήσει η αγορά στην Ελλάδα με όρους ελεύθερης οικονομίας”, είπαν.

Σωστή η αυτοκριτική. Με μία επισήμανση. Το κράτος, στο οποίο απευθύνονται, είναι πλέον ο πιο αδύναμος κρίκος ενός συστήματος που έμαθε να ζει – και αυτό – με δανεικά. Με μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων από αυτό που άντεχε η ελληνική αγορά, ανύπαρκτη στρατηγική, με εξωπραγματικές, αλαζονικού τύπου αξιώσεις αμοιβών, στη βάση των αναγκών του νεοπλουτισμού και όχι σε σχέση με το παραγόμενο προϊόν. Έτσι, κάποια στιγμή, όπως πρόσφατα συνέβη και με γνωστό κανάλι εθνικής εμβέλειας, τα λεφτά σώθηκαν, η βρύση έκλεισε και έγινε αντιληπτό ότι τα μεγαλο-στελέχη αποτελούσαν μέρος του προβλήματος.

Οι ελληνικές τηλεοπτικές επιχειρήσεις δεν διαφέρουν και πολύ από τη μέση εγχώρια μεταποιητική επιχείρηση, η οποία παράγει ένα παραδοσιακό προϊόν, μέτριας ποιότητας, αποκλειστικά και μόνο για το ντόπιο καταναλωτικό κοινό.  Όμως, η διαδρομή τελείωσε. Μάλλον έχει τελειώσει εδώ και καιρό, αλλά η αποφυγή δημοσίευσης ποιοτικών στοιχείων μελετών και ερευνών διαιώνισε την ψευδαίσθηση για μερικά χρόνια ακόμη. Έως ότου έφτασε η κρίση. Και πλέον δεν είχε σημασία.

Το αρνητικό είναι ότι κατρακυλούν όλοι μαζί. Γιατί; Αντί απάντησης, ένα μικρό παράδειγμα που ευχαριστεί πάντα τα παιδιά στις τάξεις μου: “πώς αναγνωρίζετε την έλλειψη ανταγωνισμού στην τηλεοπτική αγορά; Δεν έχετε παρά να ξεκινήσετε το ζάπινγκ μόλις γίνει το διαφημιστικό break. Πριν από την κρίση, παντού βλέπατε διαφημίσεις. Τέτοιος συντονισμός στην στρατηγική του προγραμματισμού εκπομπών και διαλλειμμάτων. Ακόμη και στην ροή των πρωϊνάδικων ή των μεσημεριανών σκουπιδο-εκπομπών. Σήμερα, είτε επειδή λιγόστευσαν οι διαφημίσεις, είτε επειδή η κάθε τηλεοπτική επιχείρηση άρχισε να φροντίζει τον εαυτό της, το ζάπινγκ απέκτησε νόημα. Μαζί και ο ανταγωνισμός για… την προσέλκυση της προσοχής σας».

Η εγχώρια τηλεοπτική βιομηχανία αργοπεθαίνει σε ζωντανή μετάδοση. Στην Ελλάδα, το διαδίκτυο θα είναι όντως το killer medium, το οποίο, αφού προκάλεσε ανήκεστο βλάβη στις χάρτινες εφημερίδες, προχωρεί με βιαιότητα στη διάλυση του παραδοσιακού τηλεοπτικού θεάματος. Και όταν ακούτε «διαδίκτυο», μην πάει ο νους σας μόνο στους ιστότοπους. Σκεφτείτε το ως τρόπο ζωής. Η επίδραση της ψηφιακής τεχνολογίας στις καθημερινές μας συνήθειες είναι εξίσου σημαντική με το περιεχόμενο.

Τί θα γλυτώσει από όλο αυτό το τσουνάμι; Με παραδοσιακούς όρους αυτά για τα οποία θα είστε διατεθειμένοι να πληρώσετε για να παρακολουθήσετε. Σε πακέτο, ή ανά εκπομπή.

Το μέλλον του (πρώην τηλεοπτικού) περιεχομένου βρίσκεται online. Η εξάπλωση των ευρυζωνικών δικτύων θα επιτρέψει στους τηλεθεατές να πληκτρολογούν το domain του τηλεοπτικού σταθμού και να παρακολουθούν προγράμματα οπουδήποτε και αν βρίσκονται. Σε ένα ακόμη πιο προωθημένο σενάριο εξέλιξης, το τηλεοπτικό κοινό θα μπορεί να επιλέγει μενού εκπομπών από διαφορετικούς τηλεοπτικούς σταθμούς και να χρεώνεται ανάλογα με τη χρήση και τον πακέτο περιεχομένου που θα προκύπτει από τις επιλογές του.

Η ψηφιακή εποχή ωριμάζει με ταχύτητα. Προκαλεί την αναθεώρηση πολλών εννοιών που στη σύγχρονη εποχή θεωρούνται δεδομένες. Μία από αυτές είναι η σχέση του κοινού με τα μέσα ενημέρωσης. Ήδη, διεθνώς, παρατηρείται μείωση της παρακολούθησης κλασικής τηλεόρασης από τους νεότερους, σε ηλικία, χρήστες του διαδικτύου. Οι προτιμήσεις των νέων, ηλικιακά, κοινωνικών ομάδων οδηγούν τις εξελίξεις και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις μελλοντικές στρατηγικές ανάπτυξης των επιχειρήσεων της επικοινωνιακής βιομηχανίας.

Το μόνο που απομένει στους παραδοσιακούς τηλεοπτικούς σταθμούς είναι να προσαρμοστούν στις εξελίξεις… Με στρατηγικές αποφάσεις και σαφώς λιγότερα κεφάλαια από αυτά που “απαιτήθηκαν” για την παρακμή τους.

Δεν είναι μόνο το Μπάντμιντον, φίλτατε, είναι και το κλειστό γυμναστήριο Παλαιού Φαλήρου, που μας έμεινε – το “Ταε-κβο-ντό”, στα Ελληνικά… Εκεί, όπου, μεταξύ άλλων, τα τελευταία χρόνια η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) συνηθίζει να διοργανώνει την ετήσια, χριστουγεννιάτικη γιορτή, αφιερωμένη στα παιδιά των μελών της. Όπως, π.χ., στις 13.03.2010 -ναι στα μέσα Μαρτίου, πέρσι!- που… Έλλη Κοκκίνου, Καλομοίρα, “Κόκκινα Χαλιά” και τραγουδιστές από το X-Factor του Ant1 διασκέδασαν τα παιδιά, σε μια εκδήλωση που παρουσίασε “η συνάδελφος του Star Channel, Χριστίνα Λαμπίρη”, όπως αναφερόταν στη σχετική ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ. [Σχετικά, διαβάστε και το εξαίρετο σχόλιο του Γιώργου Λιάλιου].

Αναζητήστε μόνοι σας το… μίτο της λογικής σε όλες τις παραπάνω πληροφορίες – δε θα το προσπαθήσω εγώ… Εξάλλου, δηλώνω πλήρη αδυναμία. Γιατί, ενώ εδώ, στην ομορφότερη χώρα του κόσμου (που κατοικείται κι από τους εξυπνότερους ανθρώπους του πλανήτη), η ΕΣΗΕΑ εξαγγέλλει απεργίες επειδή ιδιωτικές εταιρείες (όπως είναι οι εφημερίδες) επιμένουν να αποφασίζουν μόνοι τους για τα του οίκου τους (άρα και για τυχόν απολύσεις δημοσιογράφων), έξω… από ´δω συντελείται πραγματική κοσμογονία!

Στις ΗΠΑ, ας πούμε, καθιερωμένα μέσα, όπως η Seattle Post Intelligencer, έχουν περάσει ήδη στη μετάδοση ειδήσεων αποκλειστικά μέσω internet. Ένας από τους (πολλούς) λόγους: η χρήση της νέας τεχνολογίας προσφέρει στους διαφημιστές την ευκαιρία να έχουν πρόσβαση σε συγκεκριμένες κατηγορίες κοινού, κάτι που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχημένο στην Αμερική, όπου οι εφημερίδες αναπτύσσουν ιστοσελίδες με περιεχόμενο για συγκεκριμένες γειτονιές και προάστια των πόλεων. Αν και οι μαζικές αγορές παραμένουν, όπως είναι φυσικό, στην πρώτη προτίμηση των διαφημιστών, η παροχή εξειδικευμένου περιεχομένου (=μικρή αγορά) μπορεί να αποβεί αρκετά προσοδοφόρα, καθώς η διαφήμιση της στοχευμένης αυτής υπηρεσίας θα έχει κοστίσει πολύ λιγότερο. Παρ’ όλο που η πλειονότητα των καταναλωτών δηλώνει πως ενδιαφέρεται για περιεχόμενο γενικού ενδιαφέροντος, αυξάνεται διαρκώς και το ποσοστό εκείνων που ζητούν εξειδικευμένη πληροφορία. Οι εκδότες (δείχνουν -και οφείλουν- να) αντιλαμβάνονται την ανάγκη αυτή σαν μια μεγάλη ευκαιρία για μελλοντική ανάπτυξη. Η πρόκληση για τον Τύπο είναι η εύρεση του σημείου ισορροπίας, ώστε να μπορούν να προσφέρουν στους διαφημιστές έναν ολοκληρωμένο τρόπο για να φτάσουν -μέσω των χάρτινων και των online εκδόσεων- τόσο σε μεγάλο όσο και σε συγκεκριμένο (=μικρότερο) κοινό.

Οι παραδοσιακοί εκδότες (έντυπων εφημερίδων) έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή περιεχομένου – αποτελεί, λοιπόν, έξυπνη κίνηση εκ μέρους τους η παραγωγή και διάθεση online (σε διάφορες πλατφόρμες) εξειδικευμένου περιεχομένου για στοχευμένο κοινό. Όσοι παραδοσιακοί, γνωστοί εκδότες τολμήσουν να προσαρμόσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα, χρησιμοποιώντας πολλαπλές πλατφόρμες και νέες τεχνολογίες για τη διανομή του περιεχομένου τους (αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το όνομα, το περιεχόμενο και το πνευματικό τους κεφάλαιο), έχουν εξασφαλίσει ένα online κοινό πέρα από το κοινό της παραδοσιακής έντυπης έκδοσης. Καθώς ήδη σημειώνεται μετατόπιση τμήματος των διαφημιστικών εσόδων από τις έντυπες στις online πηγές – για να διατηρηθεί ολόκληρη η “πίτα” οι εκδότες εφημερίδων οφείλουν να δημιουργήσουν νέα, ελκυστικά και καινοτόμα διαφημιστικά πακέτα, καλύπτοντας τόσο την έντυπη όσο και την online έκδοση.

Εξάλλου, παρ’ όλο που οι παραδοσιακές, χάρτινες εφημερίδες διατηρούν ακόμη σημαντικά ερείσματα αξιοπιστίας στο αναγνωστικό κοινό, οι νέοι σε ηλικία αναγνώστες προτιμούν να ενημερώνονται online. “Εφημερίδες διαβάζω όχι για την εφημερίδα, αλλά για τους αρθρογράφους στην εφημερίδα – άσχετα αν συμφωνώ μαζί τους ή όχι. Online τις διαβάζω περισσότερο, όμως…” μου έλεγε τις προάλλες, νέος σε ηλικία, μα ώριμος σε επαγγελματική πείρα, ιδιοκτήτης  ελληνικού τεχνολογικού site. “Νομίζω ότι το πρόβλημα με τα έντυπα ΜΜΕ -τουλάχιστον στην Ελλάδα- είναι διπλό: καταρχήν όλα εξαρτώνται, λίγο-πολύ, από την κρατική διαφήμιση κι ύστερα υπάρχει αυτή η… κουλτούρα της αρπαχτής, να κάνω copy-paste να τελειώνω. Νομίζω ότι η σοβαρή δημοσιογραφία διαρκώς συρρικνώνεται και με την εξάρτηση, που από πάντα υπήρχε, και την κρίση, που τώρα υπάρχει, σύντομα θα εξαφανιστεί. Όλο το πράγμα θα καταρρεύσει. Εύχομαι να καταρρεύσει, γιατί δεν κάνει καλό σε κανένα! Θεωρώ, ας πούμε, απαράδεκτο, που sites ελληνικών εφημερίδων δεν αναγράφουν links προς εξωτερικές πηγές – είναι τρελό! Η νοοτροπία του «να μη σε οδηγήσω αλλού, μη τυχόν και σε χάσω από αναγνώστη» είναι εντελώς ηλίθια! Ο κόσμος έρχεται στην εφημερίδα να διαβάσει μια είδηση και, αν θέλει, θα πάει (και) κάπου αλλού. Αυτό δείχνει πόσο ανοιχτός είσαι ως δημοσιογράφος, ως εκδότης, πόσο θέλεις να βοηθήσεις το οικοσύστημά σου, δηλαδή, τελικά, και σένα τον ίδιο!”

Ναι, η αγορά των εφημερίδων αλλάζει. Όχι, οι (σοβαρές) εφημερίδες δε θα σταματήσουν να εκδίδονται (και) σε χαρτί – ίσως όχι κάθε μέρα, πάντως… Σίγουρα, οι εκδότες των παραδοσιακών (έντυπων) εφημερίδων διαθέτουν συγκριτικό πλεονέκτημα, μεταβαίνοντας από το πιεστήριο στα bytes! Και, αναμφίβολα, οι δημοσιογράφοι (συνεπώς και οι ενώσεις τους…) πρέπει να αντιληφθούν έγκαιρα πως η εποχή που φορούσαν το καπέλο με την ταμπέλα “Τύπος” και… ξεμπέρδευαν, τελείωσε – τώρα οφείλουν να γνωρίζουν τη χρήση laptop και φορητής βιντεοκάμερας, να συνδέονται στο internet μέσω κινητού τηλεφώνου και να στέλνουν το ρεπορτάζ τους από το δρόμο με… γεωγραφική σήμανση (geotagging)!

Σύμφωνα με τη φετινή (όγδοη στη σειρά), ετήσια έκθεση «State of the News Media» του έγκυρου Pew Research Center, σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί (ποσοστό 46%) απάντησαν ότι παρακολουθούν την επικαιρότητα, διαβάζοντας τρεις φορές την εβδομάδα τις ειδήσεις στο internet, ενώ τέσσερις στους δέκα (ποσοστό 40%) δήλωσαν ότι ενημερώνονται από χάρτινες εφημερίδες ή από τις ιστοσελίδες που λειτουργούν παράλληλα -έξυπνα σκεπτόμενες- ορισμένες σοβαρές χάρτινες εφημερίδες!

Από τις αρχές της πρώτης δεκαετίας της νέας χιλιετίας το κοινό δείχνει, με σταθερά ανοδική κλίση, την αλλαγή προσανατολισμού του από το χαρτί στα ψηφία, αλλά τα τελευταία χρόνια την… παραδείχνει. Φορητές, εύχρηστες συσκευές, ευέλικτα λειτουργικά συστήματα και έξυπνες εφαρμογές σίγουρα ευθύνονται γι’ αυτό. Πάνω απ΄όλα όμως, «ευθύνεται» η πάγια δίψα των ανθρώπων για πλουραλιστική και πλούσια ενημέρωση, για ανάγνωση μεστών κειμένων, με αρχή, μέση και τέλος, κειμένων, για τα οποία οι συντάκτες τους ίδρωσαν, για να τα γράψουν, αντί να πάθουν δυσκαμψία μόνο στα δάχτυλα εκείνα, με τα οποία πατιούνται αλλεπάλληλα οι συνδυασμοί Ctrl+C και Ctrl+V επάνω στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή τους!

Δηλαδή, αντίθετα απ΄ό,τι πιστεύουν πολλοί εγχώριοι “γνώστες” των “media”, ναι, η οικονομική κρίση έχει σίγουρα μερίδιο ευθύνης για την τωρινή κατάσταση των ΜΜΕ, αλλά όχι, η σημαντική μείωση των διαφημιστικών εσόδων στον κλάδο δεν είναι αιτία αλλά… απότέλεσμα. Σε απλά Ελληνικά, η διαφήμιση δεν πήγε στο διαδίκτυο επειδή έφυγε από το χαρτί, έφυγε από το χαρτί, για να πάει στο διαδίκτυο!

Το σημαντικότερο όμως, συμπέρασμα της έρευνας του ινστιτούτου Pew περιλαμβάνεται, ίσως, στη φράση πως “στη νέα, ψηφιακή εποχή η βιομηχανία των ειδήσεων δεν έχει πλέον στον έλεγχό της ούτε το ίδιο της το μέλλον”! Συλλέκτες και διανομείς ειδήσεων (π.χ. Google News), online κοινωνικά δίκτυα (π.χ. Facebook), φορητές συσκευές νεωτερικού χαρακτήρα (π.χ. tablets) αρπάζουν σιγά-σιγά μέσα από τα χέρια των παραδοσιακών Μέσων την ουσιαστική εξουσία. Ωστόσο… μην ξεχνάμε το αυτονόητο: αν δεν παραχθούν ειδήσεις, αν δεν γραφτούν κείμενα (με τον σωστό τρόπο του… ιδρώτα, εννοείται) τίποτε δε θα υπάρχει, για να συλλεχθεί, διανεμηθεί, μοιραστεί, διαβαστεί! Συμπέρασμα; Πάνω απ΄όλα, το περιεχόμενο μετράει!

Και όσες χάρτινες εφημερίδες χάνουν έδαφος, είναι ακριβώς εξαιτίας της φθίνουσας ποιότητας των κειμένων τους, που το χάνουν… Η γερμανική Die Zeit “σκίζει”, το ίδιο και η γαλλική Le Canard Enchaîné, o αγγλικός Economist…

Ε, μετά όλ΄αυτά είναι να μην ανησυχώ για το γνωστό μου διευθυντή; Μόλις θα τα έμαθε, σίγουρα θα έπεσε σε μεγάλη απόγνωση. Αλλά πάλι, μισό λεπτό: πώς θα τα έμαθε, αφού, όπως ξέρω καλά, απεχθάνεται την ενημέρωση από το διαδίκτυο – κι εγώ από το διαδίκτυο τα πληροφορήθηκα. Ουφ, σώθηκε ο άνθρωπος! Κι εγώ τσάμπα ανησύχησα…

Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ενημέρωση των πολιτών, οι εξελίξεις απαιτούν σοβαρή αντιμετώπιση, κατάλληλα σχεδιασμένη, προκειμένου να προωθείται η ουσία, αλλά με τρόπο που να ελκύει το ενδιαφέρον όσων επιθυμούν, με γνώσεις, να αντιμετωπίσουν την προσωπική τους καθημερινότητα, αλλά και την ευρύτερη πολιτική πραγματικότητα που καθορίζει τη ζωή τους.

Αυτό είναι άλλωστε και το ζητούμενο της εποχής. Τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Στο μυαλό των πολιτών, στην ελληνική οικονομία, που πλέον πρέπει να αλλάξει τρόπο σκέψης, στην πολιτική καθημερινότητα, στην οποία δεν χωρούν ανοησίες και μικροκομματικές σκοπιμότητες. Η πορεία είναι μπροστά, ο μονόδρομος της εξυγίανσης, διαδικασιών και νοοτροπίας είναι ξεκάθαρος.

Αυτός είναι και ο ρόλος των Μέσων Ενημέρωσης, σε μία χώρα όπου οι προτεραιότητες είναι, πλέον, κατανοητές από όλους. Ο εναγκαλισμός με την πολιτική πρέπει να δώσει τη θέση του στην προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος, στην παρακολούθηση των επιτευγμάτων και στην κατακεραύνωση των κακών πρακτικών και των ατασθαλιών της εξουσίας.

Να γίνουν τα Μέσα, και ιδιαίτερα η τηλεόραση, που διατηρεί το προβάδισμα στις προτιμήσεις των Ελλήνων, πραγματικός μηχανισμός λογοδοσίας των κυβερνήσεων, όπως θα έλεγε (ξανά) ο Γιώργος Παπανδρέου, και όχι λιβανιστήρι του ιδίου και των υπουργών του.

Βέβαια, η ψηφιακή τεχνολογία, το διαδίκτυο, οι συνήθειες των νέων ανθρώπων, έχουν ήδη διαγράψει το περίγραμμα της νομοτέλειας που επέρχεται και έχει όλα τα χαρακτηριστικά της δημιουργικής καταστροφής, της επώδυνης αλλαγής προς κάτι το πλήρως διαφορετικό.

Έως τότε, ορισμένες στρατηγικές, που στηρίζονται στην ουσία της πολιτικής και της επικοινωνίας, μπορούν να κάνουν τη διαφορά και να δημιουργήσουν νέα τηλεοπτικά πρότυπα, να κινητοποιήσουν τους πολίτες, να προκαλέσουν και να εναντιωθούν στα ρηχά στερεότυπα της τηλεοπτικής ενημέρωσης.

Τα ίδια ισχύουν και για την αμαρτωλή ‘κρατική τηλεόραση’. Τί εξυπηρετούν, άραγε, σήμερα τα τρία κρατικά κανάλια, σε μία εποχή, που, πρώτον, ελάχιστοι τα παρακολουθούν, δεύτερον κοστίζουν πάρα πολύ, τρίτον, έχουν ήδη ξεπεραστεί από το διαδίκτυο, τέταρτον, ήδη υπάρχουν άλλα τόσα ψηφιακά;

Η εποχή προστάζει αλλαγές, δραστικές και σύμφωνες με τις νέες τάσεις. Όποιος δεν ανταποκρίνεται σε αυτές, το πράττει είτε από ασυγχώρητη άγνοια, είτε επειδή εξυπηρετεί συμφέροντα. Ε, λοιπόν, δεν έχουμε περιθώριο ούτε για το ένα, ούτε για το άλλο.

Η συγχώνευση των τριών ζημιογόνων τηλεοπτικών σταθμών σε έναν, με ταυτόχρονη αναδιάρθρωση και αξιοποίηση των πάγιων περιουσιακών στοιχείων (με πρώτο το αντιπαραγωγικό κτίριο της Αγίας Παρασκευής), του ανθρώπινου δυναμικού, της τεχνογνωσίας και του εξαιρετικού ραδιοτηλεοπτικού αρχείου αποτελούν αυτονόητα της σημερινής ψηφιακής εποχής.

Έτσι θα μπει τέλος και στις βαρετές εκπομπές-αργομισθίες, τα ρουσφέτια, τα βολέματα, τις σπατάλες, το κομματικό προσκλητήριο, κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση. Τότε, ίσως, η δημόσια τηλεόραση καταφέρει να αποκτήσει αξιοπιστία και να ασκήσει πραγματικά τον ρόλο της, σε σχέση με το δημόσιο συμφέρον. Πληκτρολογήστε ‘public interest’ και ‘bbc’ στο google και θα δείτε τι εννοώ…

Ας γίνει κάτι άλλο, πιο ουσιώδες. Να μεταφερθούν ντοκυμαντέρ, ιστορικά και καλλιτεχνικά στα ψηφιακά και να δημιουργηθεί ένας αμιγώς free ειδησεογραφικός σταθμός, ο οποίος θα ‘τρέχει’ ολόκληρο το 24ωρο, θα εκπέμπει δορυφορικά και διαδικτυακά σε όλον τον κόσμο και θα αποτελεί, μαζί με το domain του, αξιόπιστη πηγή ενημέρωσης.

Πλέον, στην εποχή μας, οι αλλαγές πρέπει να οδεύουν πάντοτε προς το καλύτερο. Και το momentum, που λένε, κινδυνεύει να χαθεί… και μαζί με αυτό και τα παραδοσιακά ‘Μέσα Ενημέρωσης’…

Η απάντηση δόθηκε. Το αποτέλεσμα δείχνει προδιαγεγραμμένο, ιδιαίτερα όταν η ‘επαφή’ που επιδιώκεται ξεκινά με την εκδήλωση πρόθεσης αποστολής δελτίων τύπου του κόμματος, που ήδη είναι αναρτημένα στο κομματικό site!

Οι bloggers είναι ιδιαίτερος τύπος ανθρώπων. Με ανησυχίες, αυξημένες ικανότητες στη γραφή, στην αξιολόγηση των πραγμάτων, ή απλώς στην εξιστόρηση όψεων της προσωπικής τους ζωής, για να αποκτά και νόημα η ουσία του όρου. Έρευνα που είχε γίνει στις ΗΠΑ πριν από λίγα χρόνια κατέγραψε ότι πάνω από τους μισούς bloggers χρησιμοποιούσαν το διαδίκτυο ως μοναδικό μέσο δημοσιοποίησης των απόψεών τους, 54% είναι κάτω των τριάντα ετών και η πλειονότητα υποστηρίζει ότι ο κύριος λόγος για τον οποίο ‘ποστάρουν’ κείμενα σε προσωπικά ιστολόγια (blogs) είναι για να μοιράζονται προσωπικές τους εμπειρίες ή πρακτικές γνώσεις ή ικανότητες με τους αναγνώστες τους.

Βέβαια, στην Ελλάδα, το blogging απέκτησε δημοσιότητα ως εναλλακτική πλατφόρμα δημοσιοποίησης ειδήσεων και, κυρίως, διατύπωσης απόψεων, σχολίων με κυρίαρχο χαρακτηριστικό την αμεσότητα της δημοσίευσης. Με όλα τα συνεπακόλουθα, βέβαια, που συνοδεύουν την ταχύτητα στον χώρο της δημοσιογραφίας. Κάποια στιγμή, ακολούθησαν και τα κόμματα, όταν είδαν ότι άρχισαν με …ψηφιακή ταχύτητα να χάνουν την επαφή με τους νέους.

Όμως τα blogs είναι χρήσιμα για σοβαρότερους λόγους. Σε περιόδους κρίσης, και σε ατελή πολιτικά συστήματα όπως το ελληνικό, στους χώρους των κατεστημένων δομών, η δημοκρατία υπολειτουργεί, γίνεται θύμα των εκάστοτε συμφερόντων και επιδιώξεων. Έτσι, ο δυναμισμός των πολιτών, που συντηρεί την ουσία της δημοκρατίας στη χώρα μας, εκφράζεται μέσα από την καθημερινότητά τους, στα καφενεία, στις ουρές, στον δρόμο και στη σχόλη. Την τελευταία δεκαετία, η συζήτηση γίνεται και στο διαδίκτυο, στα (εμμέσως προσωποπαγή) πολιτικά ιστολόγια, όπου ενίοτε γίνονται και αποκαλύψεις για υποθέσεις που αφορούν δημόσια πρόσωπα, αξιωματούχους της κυβέρνησης, υπουργούς, κ.λπ. Άλλες φορές δημοσιοποιούνται και λεπτομέρειες της προσωπικής ζωής πολιτικών και προσωπικοτήτων, γεγονός που ταράζει τα νερά και ενεργοποιεί δυνάμεις αντίδρασης από τους θιγόμενους, και γενικότερα τους υπερασπιστές του status quo.

Πέραν αυτών, η ελεύθερη διατύπωση ιδεών, απόψεων, η σκληρή κριτική προς το πολιτικό σύστημα (η οποία επιβάλλεται στις μέρες μας), η αποκάλυψη κακώς κειμένων και η δημοσιοποίηση παραπόνων πολιτών, οι οποίοι, λόγω γραφειοκρατίας και αναποτελεσματικότητας του Κράτους δεν βρίσκουν το δίκιο τους, αποτελούν στοιχεία κοινωνικής προσφοράς. Ενισχύεται έτσι ο δημοκρατικός διάλογος, μπαίνουν τα πράγματα στη θέση τους, αποκαλύπτονται στους πολίτες οι κρυφές ατζέντες και επιδιώξεις του ενός και του άλλου και απογυμνώνονται οι ελίτ, που έχουν συνηθίσει να “καταναλώνουν τη χώρα” χωρίς να βρίσκουν αντιδράσεις.

Λέγεται ότι η δημοσιογραφία θριαμβεύει όταν οι ελίτ είναι διχασμένες. Όταν οι επιδιώξεις τους είναι αντικρουόμενες και οι στόχοι πολύτιμοι για κάθε πλευρά. Αυτό είναι αληθές, σε ορισμένες περιπτώσεις. Όμως, κατά κανόνα και στα περισσότερα ζητήματα, οι ελίτ, σε γενικές γραμμές συμφωνούν και συμπορεύονται.

Έτσι, στη μάχη για τη δημόσια διατύπωση του αυτονόητου, τα blogs, η αδόμητη, σχεδόν αναρχική πλευρά του δημόσιου διαλόγου, παρά τις υπερβολές, εξελίσσεται σε όαση ελευθερίας και ανεξαρτησίας.

Άρα, το μήνυμα προς οργανισμούς, φορείς και πολιτικά κόμματα, που επιθυμούν να εντάξουν τους bloggers στην επικοινωνιακή πολιτική τους είναι να γνωρίσουν καλά το πεδίο, προτού επιχειρήσουν τη διείσδυση. Καταρχάς το πεδίο του διαδικτύου και ακολούθως τον απέραντο και ευμετάβλητο χώρο του blogging.

Συμβουλή προς την κα Τζότζολα, η οποία ξεκίνησε τις επαφές της με τα νέα μέσα: Εξερευνήστε το πεδίο με προσοχή και για αρχή δημιουργείστε το δικό σας ιστολόγιο ή site. Πρόσεξα ότι τα tzotzola.gr / .eu / ακόμη και .com είναι ελεύθερα προς κατοχύρωση. Σπεύστε…