Οι κυρίες Μαρία και Πέννυ Βλάχου, οι οποίες πέρυσι βραβεύθηκαν με το βραβείο “Στέλιος Χατζηϊωάννου”, ίδρυσαν πριν τέσσερα χρόνια την εταιρεία Φέροικος στην Κόρινθο με αντικείμενο την εκτροφή, παραγωγή και διάθεση σαλιγκαριών. “Για να μπορέσουμε να ξεκινήσουμε τη δραστηριότητα αυτή, τα πήγαινε-έλα στην δημόσια διοίκηση κράτησαν έξι μήνες. Ένα από τα προβλήματα ήταν αυτό της κατάταξης της δραστηριότητάς μας. Τελικά, κατετάγη στις κτηνοτροφικές δραστηριότητες, δηλαδή μαζί με τα πρόβατα. Ένα άλλο πρόβλημα προέκυψε με το πέρασμα από την ατομική επιχείρηση στην ομόρρυθμο εταιρεία. Σκεφτήκαμε κάποια στιγμή με την αδελφή μου να τα παρατήσουμε, αλλά δεν θέλαμε να παραδοθούμε αμαχητί…”, μάς είπε η κ. Μαρία Βλάχου. Μία κυρία πολύ μορφωμένη, παθιασμένη με αυτό που κάνει, όπως και η αδελφή της. Ίσως δε αυτό να είναι το μυστικό της επιτυχίας τους, αλλά και της υπομονής τους να αντιπαρατεθούν στο αδυσώπητο και παμφάγο γραφειοκρατικό τέρας.

Παρεμφερής είναι και οι εμπειρίες του κ. Γ. Κολιόπουλου, ενός νέου και δημιουργικού Κρητικού επιχειρηματία που με χίλια γραφειοκρατικά βάσανα, αλλά χάρη στην φαντασία του και το ηλεκτρονικό εμπόριο, κατάφερε να τοποθετήσει ελληνικό ελαιόλαδο με την επωνυμία «λ» στο πολυκατάστημα Χάρροντς του Λονδίνου. Πωλείται δε με 300% προστιθέμενη αξία και όχι χύδην στην Ιταλία, όπως, για λόγους ευκολίας, γίνεται συνήθως από τους Έλληνες ελαιοπαραγωγούς.

Όμως, πέρα από τις επενδύσεις, η ελληνική γραφειοκρατία είναι εμπόδιο και στην απαιτούμενη εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας. Το γραφειοκρατικό και δαιδαλώδες σύστημα των τελωνειακών ελέγχων απαιτεί από τους Έλληνες επιχειρηματίες διπλάσιο χρόνο από αυτόν που χρειάζονται οι Ευρωπαίοι ανταγωνιστές τους, για να προβούν σε εξαγωγές προϊόντων. Όπως καταγράφεται στην δεύτερη έκθεση της Task Force, πριν προβούν σε εξαγωγή οι οικονομικοί φορείς υποχρεούνται να συμπληρώνουν περίπλοκα και δύσχρηστα έντυπα και ενίοτε πρέπει να αποταθούν μέχρι και σε 10 διαφορετικά υπουργεία και 30 υπηρεσίες! Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η κατάσταση αυτή πρέπει να αλλάξει και μάλιστα βάσει συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος μέχρι το τέλος του έτους.

Τα προβλήματα στο κομμάτι των εξαγωγών δεν περιορίζονται μόνον στις προ του εκτελωνισμού και στις ίδιες τις τελωνειακές διαδικασίες. Μείζον και διαχρονικό πρόβλημα των εξαγωγικών επιχειρήσεων, το οποίο έχει οξυνθεί λόγω της κρίσης, παραμένει η καθυστέρηση στην επιστροφή του ΦΠΑ, η οποία, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά η Ομάδα Δράσης, φθάνει και τα δύο έτη! Από την άλλη πλευρά, οι ασφαλίσεις εξαγωγικών πιστώσεων που υποβάλλουν οι Έλληνες εξαγωγείς δεν γίνονται πάντα δεκτές από τους αντισυμβαλλόμενούς τους σε άλλα κράτη μέλη. Σήμερα δε δεν γίνονται δεκτές ούτε οι εγγυήσεις. Πέρα από την γραφειοκρατία, οι Έλληνες επιχειρηματίες αντιμετωπίζουν και πολύ σοβαρά προβλήματα εμπιστοσύνης στις συναλλαγές τους –γεγονός που αποτελεί πρόσθετο πλήγμα στις δραστηριότητές τους, καθώς και στην οικονομία της χώρας.

Μία οικονομία η οποία, επιπροσθέτως, πλήττεται στο εσωτερικό της και από τους εχθρούς των ανοικτών κοινωνιών, αλλά και από ανεύθυνα μέσα μαζικής επικοινωνίας τα οποία λένε ό,τι τούς κατέβει και πιστεύουν ότι πουλώντας «προστασία» θα κερδίσουν τηλεθέαση και υψηλές κυκλοφορίες. “Το αντιεπιχειρηματικό πνεύμα είναι ο χειρότερος εχθρός της ανάπτυξης στην χώρα σας”, μάς έλεγε προσφάτως στην Ιταλία ένας νεαρός Αμερικανός επιχειρηματίας που επί ματαίω προσπάθησε να ιδρύσει μία εταιρεία start-up στον τομέα της υψηλής τεχνολογίας –για να καταλήξει στην γειτονική μας χώρα, όπου οι διαδικασίες για να ιδρυθεί η εταιρεία του απαίτησαν πέντε εργάσιμες ημέρες.

Αυτές και άλλες καταστάσεις οδήγησαν έναν, φιλέλληνα κατά τα άλλα, Γάλλο συνάδελφο, τον Ζαν Κατρμέρ, να δηλώσει σε συνέντευξή του ότι “το πραγματικό πρόβλημα στην Ελλάδα πάει πολύ πιο μακρυά από την κρίση δημοσίου χρέους και τις μακροοικονομικές επιπτώσεις της. Κατά κύριο λόγο, η Ελλάδα αντιμετωπίζει πολιτιστικό πρόβλημα, που την διαφοροποιεί από την δυτικοευρωπαϊκή αντίληψη για την ανάπτυξη”. Αυτά υποστήριξε ο Γάλλος συνάδελφος και η άποψή του έχει όλο και περισσότερους οπαδούς στους ευρωπαϊκούς κύκλους λήψεως αποφάσεων.

Βέβαια, κάποιος θα μπορούσε να επικαλεσθεί αρκετές εξαιρέσεις στην πιο πάνω γενίκευση του Ζαν Κατρμέρ. Πολύ φοβούμεθα, όμως, ότι οι τελευταίες επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Και ο κανόνας αυτός μάς λέει ότι στην μεταπολεμική Ελλάδα –περισσότερο δε στη μεταπολιτευτική– δημιουργήθηκε μία κρατικοδίαιτη μεσαία τάξη η οποία, παρά κάποιες λαμπρές εξαιρέσεις, στερείται πρωτοποριακού επιχειρηματικού πνεύματος, απεχθάνεται τις αλλαγές και συνήθισε να επιβιώνει δια της κομπίνας, της αρπαγής και της διαφθοράς που αφειδώς προσφέρει η κρατική εξουσία.

Μοναδική ελπίδα για την Ελλάδα, υπό τις συνθήκες που περιγράψαμε, είναι η αφύπνιση των πιο ζωτικών δημιουργικών δυνάμεων που διαθέτει η χώρα, οι οποίες ωστόσο θα συναντήσουν απέναντί τους σθεναρή αντίσταση μιας ορισμένης συντεχνιακής και επικίνδυνης κοινωνίας, η οποία θα προτιμήσει να παρασύρει στην συντριβή της και όλους αυτούς που σήμερα θεωρεί εχθρούς της. Επενδύσεις, λοιπόν, ναι, είναι απαραίτητες. Όμως, από ποιους θα γίνουν; Πότε; Σε ποιους τομείς; Την απάντηση στα ερωτήματα αυτά η ιστορία είναι αυτή που θα αναλάβει να μάς δώσει…

Γνωστό αποτέλεσμα της κατάστασης αυτής ήταν να έχει η Ελλάδα τον υψηλότερο αριθμό αυτοαπασχολουμένων στην Ευρώπη ανά 1.000 κατοίκους. Συγκεκριμένα, στην χώρα μας το 2007 υπήρχαν 70 εμπορικά καταστήματα ανά 1.000 κατοίκους, ενώ στην ΕΕ ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 39 καταστήματα. Αυτή η εμπορική δομή τα τριάντα τελευταία χρόνια μπόρεσε να επιβιώσει και σε αρκετές περιπτώσεις να πλουτίσει, αφ’ ενός, μέσω της κατανάλωσης τραπεζικής πίστης και την επέκτασή της και, αφ’ ετέρου, λόγω της ένταξής μας στην ευρωζώνη και του συνολικού χαμηλότοκου υπερδανεισμού που την συνόδευσε. Έτσι, δημιουργήθηκε μέσα σε λίγα χρόνια μία υπερεμπορική φούσκα, η οποία για αρκετό διάστημα ήταν και εκτός φορολογικού ελέγχου. Πίσω από την φούσκα αυτή υπήρχαν χιλιάδες αυτοαπασχολούμενοι, οι οποίοι είχαν επιλέξει την αυτοαπασχόληση ελλείψει άλλων ευκαιριών απασχόλησης. Κυρίως στο Δημόσιο.

Δίπλα στην πληθωρική εμπορική δομή της χώρας, η παραγωγική μηχανή της ήταν αναιμική, εσωστρεφής και όχι ιδιαίτερα ανταγωνιστική. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελληνικές εξαγωγές αντιπροσώπευαν μόνον το 7% του ΑΕΠ μας, όταν, στο Βέλγιο για παράδειγμα, το αντίστοιχο ποσοστό είναι 65% και ο μέσος ευρωπαϊκός όρος φθάνει το 40% περίπου.

Ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας δεν είναι τόσο η έλλειψη, όσο η ποιότητα των επενδύσεων. Όπως θα έλεγε και ο γνωστός οικονομολόγος της Αυστριακής Σχολής, Ρόμπιν Χιγκς, η Ελλάδα πάσχει από “κακοεπενδύσεις” –γεγονός που οφείλεται στον κρατισμό και στις απίστευτες δομικές ανεπάρκειές του. Για πολλά χρόνια, έτσι, υπήρξε πρωτοφανής κατασπατάληση επενδυτικού κεφαλαίου, με κορυφαία περίπτωση αυτή των ολυμπιακών έργων. Σήμερα, αυτή η κατασπατάληση επενδυτικών πόρων είναι με την σειρά της δημιουργός ανεργίας, για τον απλούστατο λόγο ότι οι ολυμπιακές επενδύσεις απονεκρώθηκαν μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Επίσης, στο μέτρο που το ελληνικό εμπόριο αναπτυσσόταν με κύριο μοχλό του τις εισαγωγές, η ελληνική παραγωγική μηχανή δεν έκανε καμμία προσπάθέια να επενδύσει σε υποκατάσταση των εισαγωγών. Έτσι, στους παραδοσιακούς τομείς της μεταποίησης, που κατά κανόνα στηρίζονταν στην ένταση της εργασίας, χάθηκαν και μερίδια εσωτερικής αγοράς προς όφελος τρίτων χωρών χαμηλού κόστους.

Σήμερα, υπό το βάρος της κρίσης, όλες οι πιο πάνω δομές καλούνται να καταρρεύσουν και το κοινωνικό κόστος αυτής της κατάρρευσης θα είναι οδυνηρό και υψηλό. Ήδη, η ανεργία στον εμπορικό τομέα προσλαμβάνει κατακλυσμιαίες διαστάσεις, ενώ αμέτρητες εμπορικές επιχειρήσεις είναι έτοιμες να διακόψουν τις δραστηριότητές τους ελλείψει επαρκούς ζήτησης και σχετικής πελατείας.

Υπό τις συνθήκες αυτές –που, όπως καταλαβαίνει κανείς, δεν είναι εύκολα αναστρέψιμες– η Ελλάδα, πέρα από την μακροοικονομική κρίση της, βρίσκεται αντιμέτωπη και με μία βαθειά κρίση οικονομικού προτύπου. Το δε πιο δυσάρεστο είναι ότι κανείς δεν προβληματίζεται πάνω στο θέμα αυτό. Αν λοιπόν στη κρίση δημοσίου χρέους προστεθεί και αυτή του οικονομικού προτύπου, τότε η κατάσταση θα αποκτήσει όντως εκρηκτικό περιεχόμενο. Γι αυτό επείγει η αναδιάρθρωση της οικονομίας μέσω του ΕΣΠΑ και των 20 δισεκατ. ευρώ που το συνοδεύουν. Αναδιάρθρωση που πρέπει να στηριχθεί στην παραγωγή πλούτου και όχι στην κατανάλωση δανεικών.

Από την άποψη αυτή, οι προοπτικές για την χώρα δεν είναι και τόσο άσχημες. Τομείς όπως ο τουρισμός, η βιομηχανία ειδών διατροφής σε συνδυασμό με μία άλλη γεωργική ανάπτυξη, οι ιατρικές υπηρεσίες, το ηλεκτρονικό εμπόριο, η έρευνα και ανάπτυξη, η εκπαίδευση και η λιμενική οικονομία μπορούν να προσφέρουν στην χώρα κορυφαία ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα. Αρκεί τα τελευταία να στηριχθούν στην ποιότητα και σε άυλες προστιθέμενες αξίες που εξαρτώνται άμεσα από τον παράγοντα άνθρωπο. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα πρέπει να ξεφύγει από την δημοσιολαγνεία και την κρατική διαφθορά και να δημιουργήσει μία παραγωγική οικονομία παραγωγής υψηλής ποιότητος υπηρεσιών. Η χώρα έχει όλες τις δυνατότητες, μεταξύ Ανατολής και Δύσεως, να γίνει μία μεσογειακή Ελβετία. Και το στοίχημα αυτό μπορεί να πετύχει. Αν…

Αν μπορούσαμε να “καταναλώσουμε” όσα κεφάλαια μας περιμένουν στις Βρυξέλλες, η πορεία του εγχώριου προϊόντος θα ήταν διαφορετική. Σύμφωνα με υπολογισμό των οικονομολόγων της τράπεζας Alpha, “η μεγάλη πτώση των επενδύσεων, των οποίων η προώθηση εξαρτάται από το κράτος συνέβαλε στην πτώση του ΑΕΠ στο πρώτο εξάμηνο 2011 κατά δύο περίπου ποσοστιαίες μονάδες”. Οσο δεν γίνονται επενδύσεις, τόσο δυσκολότερα θα γίνονται τα πράγματα. Το εισόδημα θα περιορίζεται και η κατάσταση στην αγορά θα χειροτερεύει.

Κανονικοί υπουργοί σε μια κανονική χώρα θα ζητούσαν από κάθε μία περιφέρεια της χώρας, από κάθε κλάδο παραγωγής, από κάθε ομάδα επιχειρηματικών συμφερόντων να τους δώσουν μια ιεραρχημένη λίστα θεμάτων προς επίλυση. Θα τη συζητούσαν, θα τη συμφωνούσαν, θα τη δημοσίευαν και ακολούθως θα φρόντιζαν ώστε κάθε μήνα –αν όχι κάθε εβδομάδα– να δίνεται λύση σε ένα από τα θέματα των ειδικών αυτών καταλόγων.

Η κατανάλωση όπως τη γνωρίσαμε δεν υπάρχει πια. Κανείς, στις διεθνείς αγορές, δεν εμπιστεύεται, τους τελευταίους 18 μήνες, το ελληνικό κράτος. Μόνον οι φορολογούμενοι των κρατών της Ευρωζώνης (πλην Σλοβακίας) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μας δανείζουν. Και αυτοί, πέραν της ευρωζωνικής αλληλεγγύης, το κάνουν με την υστεροβουλία να αποτρέψουν μιαν ευρύτερη συστημική κρίση, που θα βλάψει περισσότερο τους ίδιους, δηλαδή να συνεχιστούν κανονικά οι χρηματορροές στα πιστωτικά “τους” ιδρύματα.

Επομένως, η κατανάλωση ως τροφοδότης του τζίρου των μικρών, μεσαίων και μεγαλύτερων επιχειρήσεων δεν υπάρχει πλέον στα μεγέθη που είχαμε συνηθίσει. Δεν έχει καμία απολύτως έννοια να περιγράφουμε “πρόγραμμα” επιστροφής στην ανάκαμψη της οικονομίας, το οποίο θα στηρίζεται στην επιδότηση της κατανάλωσης των νοικοκυριών. Κι όμως, πολλοί είναι εκείνοι που δείχνουν να το πιστεύουν και να το προτείνουν ως μέθοδο εξόδου από την κρίση. Υποστηρίζουν μάλιστα ότι αυτό πρέπει να αλλάξει στο “λάθος μοντέλο” του Μνημονίου. Σε κάθε χίλια ευρώ εισοδήματος που προσφέρει το κράτος, δεν παίρνει πίσω περισσότερα από τον μέσο ΦΠΑ, προσαυξημένο κατά 2 ή 3 μονάδες. Επομένως, τα δημόσια έσοδα δεν πρόκειται να διορθωθούν ποτέ επειδή το κράτος θα συνεχίσει να ξοδεύει. Αν ήταν έτσι, η ασυγκράτητη αύξηση των εισοδημάτων στο ευρύτερο Δημόσιο θα είχε συνοδευθεί με αύξηση των κρατικών εσόδων. Συνέβη ακριβώς το αντίθετο.

Ο Ευ. Βενιζέλος κάλεσε τους δημοσιογράφους να υπολογίσουν “μόνοι” τους τη “σχέση ύφεσης και ελλείμματος”. Σε ποια κατεύθυνση, δεν διευκρίνισε. Επειδή ακριβώς, το κρατικό έλλειμμα είναι που προκαλεί την ύφεση και όχι το αντίστροφο. Οσο η παρούσα κυβέρνηση επιδιώκει να σηκώσει όσα χρήματα απαιτεί το πανάκριβο και σπάταλο κράτος, τόσο η οικονομία θα βυθίζεται.

Οι πολίτες υποχρεώθηκαν να περιορίσουν δραστικά τις δαπάνες τους, να αλλάξουν συνήθειες εύκολου χρήματος, να δώσουν μέρος της περιουσίας τους για να διασώσουν τις επιχειρήσεις τους, να συνδράμουν ο ένας τον άλλον και, βεβαίως, να πληρώσουν βαρύ τίμημα στον κρατικό προϋπολογισμό.

Είναι ώρα, το κράτος, δηλαδή οι πολιτικοί που το διαχειρίζονται, όλων των κομμάτων και όχι μόνον των δύο μεγάλων, να αντιληφθούν πως έχει επέλθει το τέλος της απληστίας. Λεφτά, δεν υπάρχουν πια!

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 6.9.2011

Εξελισσόμενος από έναν πανίσχυρο παράγοντα των αγορών, ο οποίος πλούτισε στοιχηματίζοντας εναντίον της στερλίνας, σε έναν οργανικό διανοούμενο με διεθνές πολιτικό εκτόπισμα, είχε δηλώσει πρόσφατα τα εξής: “Γνώμονάς μου ήταν η επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος στη δουλειά μου υπό τους περιορισμούς του νόμου και της ηθικής. Στην πορεία μου ως φιλάνθρωπου και διανοούμενου με καθοδηγούσε το κοινό καλό”. Και πρόσθεσε: “Οταν επέρχεται σύγκρουση ανάμεσα στα δύο, πρέπει να υπερτερεί το δημόσιο συμφέρον”.

Η αντιστάθμιση ρίσκου

Οι ομότεχνοί του στις αγορές θεωρούν τη στροφή του κυρίως συμβολική παρά ουσιαστική. O όμιλός του, Soros Fund Management, των 25,5 δισ. δολ. θα επιστρέψει μεν σχεδόν 1 δισ. δολ. στους επενδυτές και θα επικεντρωθεί αποκλειστικά στη διαχείριση της οικογενειακής περιουσίας, αλλά ο Τζορτζ Σόρος θα παραμείνει ενεργός στην επένδυση των ιδίων του κεφαλαίων. Πρόσφατα, μάλιστα, εκείνος και ο επενδυτικός οίκος Anderson επώλησαν διαπραγματεύσιμα αμοιβαία κεφάλαια σε χρυσό αξίας σχεδόν 800 εκατ. δολ.

Τον τελευταίο καιρό, λόγω της εκτεταμένης αστάθειας στις αγορές, οι αποδόσεις του ομίλου δεν ήταν ικανοποιητικές. To πρώτο εξάμηνο του 2011 εμφάνισε ζημίες 6% και το 2010 είχε αποδόσεις μόλις 2,5% έναντι του συνήθους μέσου όρου του 20%. Επιπλέον, στην απόφαση του ιδίου και των δύο υιών του για τη δημιουργία ενός ομίλου με έμφαση στην οικογενειακή περιουσία βάρυνε και η νομοθετική αλλαγή στις ΗΠΑ. Τα κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου πλέον υπάγονται στην εποπτεία της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SEC). Με την αλλαγή αυτή η SEC θα έχει μια εις βάθος γνώση αυτού του διαβόητου για τη μυστικοπάθεια και αδιαφάνεια κλάδου. Αντιθέτως, στην περίπτωση των οικογενειακών επενδυτικών οίκων, η νέα νομοθεσία αποδεικνύεται λιγότερο αυστηρή.

Η στήριξη στις ιδέες της ελεύθερης αγοράς, της ανοιχτής κοινωνίας και της ελευθερίας του λόγου μέσω των εβδομήντα ιδρυμάτων του Open Society Fund σε όλο τον κόσμο, αναδεικνύει τον Τζορτζ Σόρος σε έναν πεφωτισμένο πολέμιο των απανταχού συντηρητικών και στενόμυαλων.

“Θα δωρίσω το ήμισυ των όσων κέρδισα και τα υπόλοιπα θα δοθούν μετά τον θάνατό μου”, είχε δηλώσει, εκφράζοντας τη σημασία που έχει για εκείνον το φιλανθρωπικό του έργο. Το 1992, βέβαια, είχε στοιχηματίσει πως η Τράπεζα της Αγγλίας θα αναγκαστεί να υποτιμήσει τη στερλίνα. Κέρδισε τότε 1 δισ. δολ. Το 1997 αποκόμισε 750 εκατ. δολ., στοιχηματίζοντας ότι το μπαχτ Ταϊλάνδης θα υποχωρήσει, “εξαναγκάζοντας” τη χώρα να υπαχθεί στο ΔΝΤ. Την ίδια χρονιά, με φιλανθρωπικό κριτήριο, ο Τζορτζ Σόρος τοποθέτησε κεφάλαια στη Ρωσία. Συνέστησε, μάλιστα, στη ρωσική κυβέρνηση να υποτιμήσει 15% το ρούβλι και μερικές ημέρες αργότερα εισακούστηκε. Παρέμεινε ως επενδυτής στη χώρα, θεωρώντας ότι θα δώσει το καλό παράδειγμα και σε άλλους.

Ο εβραϊκής καταγωγής Ούγγρος διέφυγε από τους ναζί, εγκαταλείποντας τη χώρα του το 1944, για να μετεγκατασταθεί στο Λονδίνο. “Ο πατέρας μου εξασφάλισε πλαστά διαβατήρια για την οικογένεια και τους φίλους μας”, αφηγείται ο Τζορτζ Σόρος. “Αντί να υποταχθούμε στη μοίρα, αντισταθήκαμε στη δύναμη του κακού. Επιβιώσαμε, όμως, και βοηθήσαμε και άλλους. Το βίωμα αυτό με σημάδεψε ανεξίτηλα. Η οριακή μου εμπειρία ζωής και θανάτου μετασχηματίστηκε σε μια ευφορική περιπέτεια”. Μεγαλώνοντας, βρέθηκε στη Νέα Υόρκη. Ηθελε να εργαστεί πέντε χρόνια εκεί ως χρηματιστής, να αποταμιεύσει 500.000 δολάρια και να σπουδάσει φιλοσοφία στην Αγγλία. Τελικώς η ακαταμάχητη έλξη της αγοράς τον κέρδισε διά παντός.

Χέρι βοήθειας στην ελληνική κρίση

Μπορεί να μην έγινε φιλόσοφος ο Τζορτζ Σόρος, όπως ονειρευότανε, αλλά σήμερα πλέον μπορεί να αποθησαυρίσει τις πολυποίκιλες εμπειρίες του και να τις μοιραστεί με όλον τον κόσμο. Αφήνοντας στο παρελθόν τις ακραιφνώς κερδοσκοπικές του τάσεις –όπως τις χαρακτηρίζουν τα ειδησεογραφικά πρακτορεία–, προσπάθησε με τις παρεμβάσεις του να συμβάλει στην ισόρροπη αντιμετώπιση της κρίσης χρέους στην Eλλάδα και την Ευρωζώνη, τονίζοντας την ανάγκη ενδυνάμωσης του ευρώ και επινόησης νέων θεσμών. “Οι ευρωπαϊκές ελίτ χρειάζεται να επιστρέψουν στις θεμελιώδεις αρχές, που υπαγόρευσαν τη συγκρότηση της Ε.Ε.”, υπογράμμισε σε άρθρο του στους Financial Times. “Θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η κατανόηση της πραγματικότητας από μας είναι εγγενώς ατελής, ότι οι εντυπώσεις μας για τα πράγματα υπόκεινται σε προκαταλήψεις και ότι οι θεσμοί έχουν ψεγάδια. Μια κοινωνία ανοιχτή δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τις επικρατούσες ρυθμίσεις σαν κάτι το ιερό και όσιο. Οταν οι υφιστάμενες δομές αδυνατούν να ανταποκριθούν στα αιτήματα της εποχής, τότε η ανοιχτή κοινωνία θα πρέπει να επιτρέπει εναλλακτικά σχήματα”.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 31.7.2011

Η Ελλάδα έχει σήμερα ένα δημόσιο χρέος 360 δισεκατ. ευρώ, στο οποίο πρέπει να προσθέσουμε 270 δισεκατ. ευρώ ιδιωτικό χρέος, 40 δισεκατ. ευρώ κρατικές εγγυήσεις και περί τα 200 δισεκατ. ευρώ χρέη των ασφαλιστικών ταμείων. Έχουμε έτσι ένα άθροισμα 870 δισεκατ. ευρώ χρεών, που είναι το υψηλότερο κατά κεφαλήν στον κόσμο. Εξάλλου, λόγω του ύψους του, το χρέος αυτό ποτέ δεν πρόκειται να εξοφληθεί –εκτός και αν η Ελλάδα τα προσεχή 100 χρόνια αναπτύσσεται με ρυθμούς 8% ετησίως και με συνεχή δημοσιονομικά πλεονάσματα.

Στο ενεργητικό, όμως, σκέλος πρέπει να αναφέρουμε ότι η ιδιωτική αποταμίευση εκτός Ελλάδος υπολογίζεται στα 160 δισεκατ. και εντός στα 210 δισεκατ. ευρώ. Επίσης, κατά την Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου, η καταπάτηση γης εκτιμάται στα 160 δισεκατ. ευρώ και η συνολική ακίνητη περιουσία, δημόσια και ιδιωτική, στα 300 δισεκατ. ευρώ περίπου. Άρα, με λογιστικούς όρους, το άνοιγμα της χώρας βρίσκεται κάπου στα 250 δισεκατ. ευρώ –ενδέχεται, όμως, να αυξηθεί λόγω της σταδιακής κατάρρευσης της κτηματαγοράς.

Ωστόσο, ενδιαφέρον παρουσιάζει η σύνθεση του παραπάνω ανοίγματος των 250 δισεκατ. ευρώ. Από τα διαθέσιμα στοιχεία των εθνικών λογαριασμών και τα αντίστοιχα της Τράπεζας της Ελλάδος προκύπτει ότι σωρευτικά το έλλειμμα αυτό είναι το αποτέλεσμα του ανοίγματος του εμπορικού ισοζυγίου της χώρας μας, το οποίο την δεκαετία 1999-2009 έφθασε τα 280 δισεκατ. ευρώ, εκτινάσσοντας το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μας στα 170 δισεκατ. ευρώ. Ήτοι, στο ήμισυ του συνολικού κρατικού χρέους. Γιατί, όμως, συνέβη αυτό;

Το 1981, όταν το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε την διαχείριση της υπό τον Κων. Καραμανλή κρατικοποιηθείσης οικονομίας, προς κατευνασμό του ΚΚΕ και των άλλων “προοδευτικών” δυνάμεων, η ελληνική βιομηχανία αντιπροσώπευε το 23% της συνολικής παραγωγής ακαθάριστου προϊόντος και ως ποσοστό συμμετοχής στον εθνικό πλούτο βρισκόταν αρκετά κοντά στον τότε κοινοτικό μέσον όρο, που ήταν 27% περίπου. Την ίδια χρονιά, η Ελλάδα είχε πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (ΙΤΣ), παρά το εμπορικό της έλλειμμα.

Από το 1982, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, πέρα από την κρατικοποίηση της οικονομίας προχωρά και στην κομματικοποίησή της, για να βολευτούν οι αποκαλούμενοι “μη προνομιούχοι”, δηλαδή τα κομματικά στελέχη. Στο πλαίσιο αυτό, μεγάλες βιομηχανίες “κοινωνικοποιούνται”, δηλαδή διαλύονται, άλλες κυριολεκτικά λεηλατούνται (Λαδόπουλος, κ.ά.) και ορισμένες “εισέρχονται” στον αλήστου μνήμης Οργανισμό Ανασυγκροτήσεως Επιχειρήσεων (ΟΑΕ). Την δεκαετία 1981-1991, η βιομηχανική παραγωγή πέφτει 40%, ταυτοχρόνως όμως τα εμπορικά ελλείμματα ανεβαίνουν, με αποτέλεσμα τον Δεκέμβριο του 1990, επί κυβερνήσεως Ζολώτα, η Ελλάδα να βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεοκοπίας. Η κατάσταση σώζεται την τελευταία στιγμή με δάνειο 300 δισεκατ. δραχμών, το οποίο απορροφάται από αμοιβές και δώρα των δημοσίων υπαλλήλων. Οι τελευταίοι, από 320.000 που ήσαν το 1981, είχαν φθάσει τις 576.000, με μέσες αμοιβές υπερτριπλάσιες του ιδιωτικού τομέα και μηδενική παραγωγικότητα.

Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε και τα χρόνια που ακολούθησαν, στην διάρκεια των οποίων το φαυλοκρατικό κράτος απέκτησε απίθανα συντεχνιακού τύπου κοινωνικά και οικονομικά ερείσματα (ποδόσφαιρο, ΜΜΕ, κλπ.), η ελληνική βιομηχανία έφθασε στο 13%, την στιγμή που στην Ευρώπη των 27 ανερχόταν στο 30%. Δημιουργήθηκε έτσι στην Ελλάδα ένα σημαντικό παραγωγικό κενό, το οποίο οι διαδοχικές κυβερνήσεις κάλυπταν με δανεισμό και με κοινοτικές επιδοτήσεις. Όμως, τις τελευταίες το φαυλοκρατικό κράτος αδυνατούσε να απορροφήσει σε ποσοστό ικανοποιητικό, με αποτέλεσμα να πάνε χαμένα τεράστια παραγωγικά κονδύλια.

Την ίδια περίοδο ακυρώθηκαν πάνω από 600 παραγωγικές επενδύσεις στο όνομα της προστασίας του περιβάλλοντος, των αρχαίων και των οικοπεδοφάγων, που δεν ήθελαν επίσημες τουριστικές επενδύσεις. Στην δεκαετία 1991-2001, 200.000 παράνομοι ιδιοκτήτες αυθαιρέτων που τα είχαν μετατρέψει σε τουριστικά καταλύματα ενθηλάκωσαν περί τα 160 εκατ. ευρώ, χωρίς να πληρώσουν ούτε ένα ευρώ στην εφορία. Επίσης, 116 πράσινοι και γαλάζιοι συνεταιρισμοί φέσωσαν την Αγροτική Τράπεζα με πάνω από 200 εκατ. ευρώ και τώρα την απειλούν με …καταλήψεις.

Έτσι, σήμερα, αυτό το φαυλοκρατικό μόρφωμα μάχεται για το χθες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάνει ό,τι μπορεί για να κερδίσει χρόνο, ώστε η επιδιωκόμενη από τους φαύλους χρεοκοπία να είναι όσο πιο ανώδυνη γίνεται για τα υπόλοιπα 460 εκατομμύρια Ευρωπαίους. Οι δε περί ανάπτυξης θεωρίες είναι καλές για συζητήσεις στην αμμουδιά, αλλά απέχουν πολύ από την θλιβερή πραγματικότητα της χώρας. Μία χώρα που πολλοί αναρωτιούνται πλέον γιατί παραμένει στην ΕΕ, στην ουσία παρά την θέλησή της.

Bασισμένοι στην ανάλυση των διεθνών επενδύσεων καθώς και στις απαντήσεις 800 στελεχών από παγκόσμιους ομίλους για το πού και το πώς θα κατευθυνθούν οι ξένες επενδύσεις σε ορίζοντα δεκαετίας, οι συντάκτες της έκθεσης αποτυπώνουν τα όσα συμβαίνουν και όσα προβλέπονται για τη Γηραιά Ηπειρο.

Οι ερωτηθέντες απάντησαν πως κορυφαία επιλογή παραμένει πάντα η Κίνα, η οποία το 2010 απορρόφησε το 38% των παγκόσμιων άμεσων ξένων επενδύσεων (FDI). Δεύτερη στη σειρά εμφανίζεται η Δ. Ευρώπη, η οποία εξασφάλισε το 35%, ανομοιόμορφα κατανεμημένο σε μητροπόλεις και γεωγραφικές περιοχές κυρίως στους τομείς του λογισμικού, των εταιρικών υπηρεσιών και της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Τα χρηματοδοτηθέντα από άμεσες ξένες επενδύσεις έργα εκτινάχθηκαν σε επίπεδα υψηλότερα από τα αντίστοιχα πριν από την κρίση, στα 3.757 το 2010 από τα 3.303 το 2009, και αυτό οφείλεται κυρίως στο ενδιαφέρον των ΗΠΑ. Η συγκεκριμένη χώρα παραμένει ο σημαντικότερος επενδυτής για την Ευρώπη, καλύπτοντας το 25% των συνολικών έργων και ακολουθούν οι ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Βρετανία, Γαλλία, Ελβετία και Ολλανδία,) και μετά η Ιαπωνία και η Κίνα. Εντούτοις, στη συνολική τους αξία είναι μικρότερα και με περιορισμένη παγκόσμια σημασία συγκριτικά με έργα σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Τη μερίδα του λέοντος εξασφάλισαν η Βρετανία και η Γαλλία, με αύξηση έργων 7% και 6% αντίστοιχα, αλλά την εντυπωσιακότερη εμφάνιση έκανε η Γερμανία με αύξηση 34% το 2010, σε σύγκριση με το 2009. Τέταρτη στη σειρά είναι η Ρωσία με αύξηση 18%.

Οι ελκυστικές πόλεις

Κλασικός προορισμός των επενδυτικών κεφαλαίων ανεξαρτήτως οικονομικών κλυδωνισμών είναι το Λονδίνο. Πρώτη επιλογή μέσα στις δημοφιλέστερες δεκαπέντε (15) πόλεις της Ευρώπης, οι οποίες ενδείκνυνται για επιχειρηματικές δραστηριότητες, απέχει από την επόμενη 9 ποσοστιαίες μονάδες. Ακολουθεί το Παρίσι, το Βερολίνο και η Φρανκφούρτη, το Αμστερνταμ και η Βαρκελώνη, αλλά δυστυχώς η Αθήνα είναι απούσα.

Η βρετανική πρωτεύουσα, ειδικά, προσελκύει τους ενδιαφερόμενους στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, την εξυπηρέτηση εταιρειών και τις υπηρεσίες, παρά το υψηλό κόστος διαβίωσης και ένα σύστημα μεταφορών ανομοιογενούς ποιότητας, όπως αναφέρει η Ernst & Young. Το Παρίσι και η Γαλλία, γενικά, αποτελούν δέλεαρ για την παροχή υπηρεσιών κοινής ωφελείας και την ενέργεια, ενώ το Βερολίνο λογίζεται ως ένα διοικητικό κέντρο. Πάντως, γενικά στη Γερμανία κατευθύνονται τα κεφάλαια της βιομηχανίας. Εάν, τώρα, οι επιχειρηματίες επιλέξουν ευρύτερες μητροπολιτικές περιοχές για να διοχετεύσουν τις άμεσες ξένες επενδύσεις τους, στην πρώτη δεκάδα εμφανίζονται το Λονδίνο και το Παρίσι πάλι και μετά η περιφέρεια της Λυών. Το Βερολίνο εξαφανίζεται και παραγκωνίζεται από το Ντύσσελντορφ, τη Μαδρίτη και τη Φρανκφούρτη, τη Μόσχα, το Δουβλίνο, το Μιλάνο και την Αμβέρσα.

Αντιφάσεις

Κατά την έκθεση της Ernst & Young’s 2011 European Attractiveness Survey, εάν έπρεπε να αναδειχθεί μία τρίτη ευρωπαϊκή πόλη διεθνούς βεληνεκούς μετά το Λονδίνο και το Παρίσι, αυτή θα ήταν η Μαδρίτη ή το Αμστερνταμ, οι οποίες δημιουργούν την εντύπωση του κέντρου πολιτικής και οικονομικής εξουσίας.

Αντιφάσεις, όμως, παρατηρούνται και στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Μεταξύ των δεκαπέντε δημοφιλέστερων προορισμών για το διεθνές επιχειρείν, συγκαταλέγεται η Πράγα και η Βαρσοβία, εντούτοις οι επενδυτές προτιμούν να τοποθετήσουν τα κεφάλαιά τους στη Μόσχα. Κι αυτό δείχνει ότι αρέσκονται στην ιδέα της σταθερότητας των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά εκτός αυτής τους περιμένουν υψηλότερες αποδόσεις.

Παράδοση και μέλλον

“Τα αστικά κέντρα προσέφεραν εύφορο έδαφος στα συλλογικά επιτεύγματα της ανθρωπότητας από τη φιλοσοφία στην αρχαία Αθήνα μέχρι τη βιεννέζικη μουσική και τους νεοϋορκέζικους ουρανοξύστες”, επισημαίνει ο Εντουαρντ Γκλέσερ, καθηγητής Οικονομικών στο Χάρβαρντ. “Στις όμορφες πόλεις της Ευρώπης προσέρχονται νέα ταλέντα, ζητώντας πεδίο δράσης. Χρειάζεται μια χρυσή τομή, ώστε να διατηρηθεί η γοητεία της ιστορικής αρχιτεκτονικής των πόλεων και ταυτόχρονα να ανεγερθούν κτίρια επαγγελματικής χρήσης και κατοικίες”.

Αυτές οι πόλεις συνιστούν ακαταμάχητα στοιχεία για τους επενδυτές, αν και συνολικά το μερίδιο της Ε.Ε. στις άμεσες ξένες επενδύσεις διεθνώς έχει συρρικνωθεί από το 43% στο 26% την τελευταία δεκαετία. Αποτελούν κόμβους εμπορίου και συναλλαγών, με βιομηχανικά πάρκα καινοτομίας και ποιοτικές υποδομές μεγάλης κλίμακας, ενώ η πράσινη τεχνολογία και η πληροφορική αναμένεται να λειτουργήσουν ως αιχμές του δόρατος και πόλοι έλξης για μελλοντικές επενδύσεις σε αυτές.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 4.6.2011

Όταν απαιτείται, ο Κινέζος με τη φόρμα ή το κοστούμι εργασίας, σχηματίζει ένα χαμογελαστό πλήθος και παρατάσσεται δίπλα στον captain, τον αρχηγό της ομάδας, της επιχείρησης. Ακόμη περισσότερο τον Πρωθυπουργό, ο οποίος τούς επισκέπτεται σε μία ξένη χώρα, σε ένα λιμάνι που έχει τα χάλια του και έχουν αναλάβει να το οργανώσουν.

Παρατάσσονται με χαμόγελο, κι ας βρίσκονται σε άλλη χώρα, όπου οι ντόπιοι, με στραβωμένα μούτρα και βίαιες εκφράσεις αποδοκιμάζουν την παρουσία τους. Κρατούν οικεία χρώματα και ναι, δεν μπορεί… κάπου πήρε το μάτι τους και ένα σφυροδρέπανο. Στην αρχή ένοιωσαν συγκίνηση, μετά όμως, όταν ο μεταφραστής εξήγησε τα νοήματα που εξέπεμπαν τα αγριεμένα πρόσωπα, αντιλήφθηκαν ότι τα αισθήματα είναι εχθρικά. Παρά την ιδεολογική συμπάθεια, απ’ ό,τι φαίνεται, σήμερα είναι αυτοί οι καπιταλιστές, σε μία χώρα της ΕΕ (!), που ακόμη αντιστέκεται, με απηρχαιωμένο πολιτικό λόγο.

Πόσο κατανοητή είναι η Παπαρήγα όταν μιλά για απλά ζητήματα της καθημερινότητας! Η αμεσότητα που έχει είναι μεγάλο προσόν, αρκεί να καταλαβαίνεις το περιεχόμενο των λόγων. Είπε προχθές ότι σήμερα, τα νέα ζευγάρια δεν τα βγάζουν πέρα οικονομικά, και αυτό επηρεάζει την απόφασή τους να κάνουν παιδιά. Αυτό το καταλάβαμε. Και μάς έμεινε.

Για τους Κινέζους, η Ελλάδα είναι ιδανικός προορισμός. Για επενδύσεις, ταξίδια, σπουδές, ακόμη και τελετές γάμων, όπως έχει καταδείξει η κοσμοσυρροή στην Σαντορίνη. Στην προηγούμενη επίσκεψη του προέδρου Χου Ζιντάο στην Αθήνα, ζευγάρια από την Κίνα φωτογραφίζονταν στα σκαλοπάτια του Ζαππείου, με χαμόγελο ευτυχίας στα χείλη.

Είναι σαφές ότι η Ελλάδα αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση για τους Κινέζους. Πρώτ’ απ’ όλα, τούς αρέσει το παρουσιαστικό των Ελλήνων. Στέκονται και τούς κοιτούν με τις ώρες. (Σημειωτέον ότι στην Κινεζική κουλτούρα η έννοια «κοιτώ επίμονα, είμαι αγενής», δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει και κανένας ενδοιασμός να σε αγγίξουν, κι ας είσαι ξένος, αρκεί η μορφή σου να τούς προκαλεί το ενδιαφέρον). Μικρό το παράδειγμα, αλλά χαρακτηριστικό για τη διαφορά κουλτούρας που υπάρχει.

Η διαφορά αυτή, όμως, ενώνεται στα βάθη της ιστορίας. Δύο αρχαίοι πολιτισμοί μοιράζονται στην αίσθηση της αιωνιότητας, τις ισχυρές ιδέες και αξίες που μελετούν και θαυμάζουν οι ξενοι, τα ιδιαίτερα, γηγενή πνευματικά χαρακτηριστικά των κατοίκων.

Ίσως να είναι ευτύχημα για την ανθρωπότητα, που ο αριθμός των Κινέζων πολιτών ανέρχεται σε 1,3 δισ., περισσότερους, δηλαδή, από το άθροισμα της ΕΕ, των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Βραζιλίας.

Έτσι, με τις κατάλληλες προϋποθέσεις, η απόβαση της Κίνας στη Δύση ίσως δράσει ως αντιστάθμισμα στη Δυτική παρακμάζουσα «ανάπτυξη» και ισορροπήσει ο κόσμος.

Για την Ελλάδα, ουδέν σχόλιο. Με μερικά δισ., μπορούν να πάρουν τη θέση τους στο Πάνθεον… Ως εκεί όμως. Αν τούς δουν μαζεμένους για καφέ στο Σύνταγμα, μπορεί και να τούς ορμήξει το ΠΑΜΕ, επειδή… αλλαξοπίστησαν…

«Μια φορά ο Λάο Τσε με τους μαθητές του περνούσε μέσα από το δάσος όπου οι υλοτόμοι έκοβαν δέντρα. Εκατό υλοτόμοι χτυπούσαν τα δέντρα με τσεκούρια και το δάσος ήταν γεμάτο με πεσμένα δέντρα. Ο Λάο Τσε αντιλήφθηκε ένα δέντρο που δεν το έκοψαν οι υλοτόμοι. Το δέντρο είχε λοξό, καμπύλο κορμό με πολλά κλαδιά. Ο Δάσκαλος έστειλε τους μαθητές να ρωτήσουν, γιατί δεν έκοψαν αυτό το δέντρο.

- Είναι άχρηστο, απάντησε ο παλιότερος υλοτόμος, απ’ αυτό το δέντρο δεν μπορείς να κάνεις τίποτα, ούτε καυσόξυλα.

Όταν την απάντηση μετέφεραν στον Λάο Τσε εκείνος είπε στους μαθητές του:

- Να είστε σαν αυτό το δέντρο, να μάθετε να είστε «άχρηστοι», τότε κανένας δε θα σας πειράζει. Αυτό το δέντρο είναι σοφό. Κοιτάξτε γύρω του τα πεσμένα δέντρα, ήταν ίσια, λυγερά και ψηλά. Φαίνεται πως αυτά τα ψηλά δέντρα ήταν υπερήφανα για τον εαυτό τους και έγιναν για κάποιους χρήσιμα. Να είστε «ανώφελοι και άχρηστοι», δηλαδή μην γίνεστε εμπόρευμα, πράγμα το οποίο μπορεί κανείς να το πουλήσει και να το αγοράσει».

Αυτή θα μπορούσε να είναι η βάση της Ελληνο-κινεζικής συνεργασίας. Για να είμαστε, εμείς οι υπόλοιποι, τα στραβά δέντρα, ασφαλή…