Η κρίση του χάλυβα ήταν ένα από τα δυσάρεστα αποτελέσματα της μεγάλης κρίσης της δεκαετίας του ’70. Εκείνη η κρίση σημαδεύτηκε από την κατάρρευση των σταθερών ισοτιμιών μεταξύ των νομισμάτων της ζώνης του δολαρίου. Χρειάστηκε η επανάσταση που προκάλεσε η απελευθέρωση όλων των αγορών, στη δεκαετία του ’80, για να επανέλθουν σε θετικό έδαφος οι δυτικές οικονομίες και να αντιμετωπιστούν τα μεγάλα προβλήματα των αναδυόμενων κρατών του τρίτου κόσμου.

Οι διεθνείς επενδύσεις και το άνοιγμα του παγκόσμιου εμπορίου έφεραν την παγκοσμιοποίηση. Οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές αποτέλεσαν τη βάση και το εργαλείο αυτής της έκρηξης. Η έκρηξη έφερε πλούτο. Εφερε όμως και μια νέα, ίσως τη χειρότερη απ’ όσες έχουμε γνωρίσει, κρίση στην οικονομία. Αρα στην κοινωνία και στην πολιτική.

Η βιομηχανία του χρήματος είναι, αυτή τη φορά, στο επίκεντρο του σεισμού. Με άλλα λόγια, οι τράπεζες, όπως τα χυτήρια στην εποχή Νταβινιόν, κινδυνεύουν. Κάποιες έκλεισαν. Επειτα από μια μεγάλη απάτη ή την εταιρική τους συγχώνευση. Η μεγάλη κρίση ρευστότητας υποχρέωσε τα κράτη να σπεύσουν προς διάσωση. Σε μια πρώτη φάση, μεταξύ 2008 και 2010, φάνηκε ότι η κρίση θα μπορούσε να αναχαιτισθεί. Χρειάστηκε, βεβαίως, να αναληφθεί ένα τεράστιο χρέος στην πλάτη των κρατών. Με αποτέλεσμα να μεταφερθούν τα ερωτήματα στο αξιόχρεο των κρατικών ομολόγων.

Ομως, ούτε αυτό ήταν αρκετό για να σταματήσει η κρίση. Οι καταθέτες και όσοι επενδύουν σε τίτλους σταθερού εισοδήματος, όπως είναι τα κρατικά ομόλογα, άρχισαν να ανησυχούν. Η εγγύηση μέχρι 100.000 ευρώ για κάθε καταθέτη σε κάθε τράπεζα φάνηκε, αρχικώς, ως μια επαρκής ασπίδα. Γρήγορα, όμως, έγινε αντιληπτό ότι στην περίπτωση που ένα κράτος δεχθεί επίθεση από τις αγορές, με αποτέλεσμα να μειωθεί η αξία των ομολόγων του, η κρίση εμπιστοσύνης θα διαβρώσει τα πάντα.

Πράγματι, πολλοί αποταμιευτές άρχισαν να τοποθετούν τα χρήματά τους έξω από τη χώρα τους. Ισπανοί και Ελληνες, όπως παλαιότερα στην Αργεντινή και πρόσφατα στην Ισλανδία, προτίμησαν να δημιουργήσουν καταθετικούς λογαριασμούς ή να αποκτήσουν μαζικά τίτλους που δημιούργησαν σοβαρή αστάθεια στα εθνικά τραπεζικά συστήματα. Από την αρχή της κρίσης, η Ελλάδα “έχασε” σχεδόν 90 δισ. ευρώ.

Η ιδέα μιας Τραπεζικής Ενωσης ήρθε να προσφέρει μια λύση. Την είχε παρουσιάσει ο πρόεδρος της Επιτροπής Μπαρόζο, στις 23 Μαΐου. Στις 28 Ιουνίου, θα δούμε την αρχική προσπάθεια μιας πολιτικής συμφωνίας για την προώθηση ενός νέου, ενιαίου, συστήματος εγγύησης των καταθέσεων. Επιδιώκεται να απαντηθεί με σαφή τρόπο μια στοιχειώδης ανησυχία των πολιτών. Πού θα είναι ασφαλή τα χρήματά μου;

Η αυθόρμητη απάντηση είναι ότι η Γερμανία, το Λουξεμβούργο, η Αυστρία ή η Ελβετία είναι ασφαλέστεροι θεματοφύλακες. Αν όμως η ασφάλεια είναι ίδια για ένα λογαριασμό που τηρείται στη Νεάπολη της ελληνικής Λακωνίας ή στο Μέμινγκεν της γερμανικής Βαυαρίας, τότε όλοι θα αισθάνονται καλύτερα. Για να συμβεί αυτό, πρέπει η Ευρωπαϊκή Ενωση να εγγυάται όλες τις καταθέσεις, σε όλες τις ευρωπαϊκές τράπεζες.

Χρειάζεται ακόμη κοινός οργανισμός ελέγχου, κοινοί κανόνες ασφαλείας των τραπεζών και ένα σχήμα αμοιβαίας εξασφάλισης. Το τελευταίο, πολύ απλά, σημαίνει ότι αν ένα “εθνικό” ταμείο ασφάλισης καταθέσεων χρειαστεί άμεση υποστήριξη, θα μπορεί να την πάρει από τα άλλα “εθνικά” ταμεία.

Η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ενωση είναι μια καλή ιδέα. Ειδικά στη δική μας περίπτωση. Οπως και σε όσες περιπτώσεις θα γίνεται ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών με ευρωπαϊκά κεφάλαια. Η περίπτωση της Ελλάδας και της Ιρλανδίας, που ήδη ακολουθείται από την Ισπανία, μετά τη διάσωση τραπεζών σε Γερμανία, Αυστρία και Ηνωμένο Βασίλειο, έχει προσφέρει επαρκή εμπειρία.

Ειδικά όμως για τους Ελληνες, η Τραπεζική Ενωση θα προσφέρει κάτι σπουδαιότερο. Αφού οι Ευρωπαίοι θα πληρώσουν την επανακεφαλαιοποίηση, θα αναλάβουν τον έλεγχο και θα γράψουν το χρέος στα δικά τους βιβλία. Κυρίως, όμως, όπως κάποιοι ακόμη ελπίζουν, θα αποτρέψει την παράδοση των τραπεζών σε κομματικά χέρια. Αυτός ο κίνδυνος είναι ίσως ο μεγαλύτερος όλων αυτή τη στιγμή.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.6.2012

Αυτοί -μεγαλοαεριτζήδες κατά κανόνα- που έκαναν λεφτά απομυζώντας το δημόσιο ταμείο και εκβιάζοντας το πολιτικό σύστημα είναι ο σκληρός πυρήνας μιας ιδιότυπης “συμμαχίας της δραχμής”. Εχουν Μέσα Ενημέρωσης ή πρόσβαση σ’ αυτά. Δεν είναι μόνοι. Μιλώντας την περασμένη Δευτέρα στην εκπομπή “Νέοι Φάκελοι”, ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής αποκάλυψε πως στη χώρα του ομάδες επιχειρηματιών με μεγάλα χρέη στις τράπεζες ωφελήθηκαν -σε βάρος των απλών καταθετών- από την υποτίμηση του νομίσματος. Ετσι, με την επιστροφή στη δραχμή και τις συνακόλουθες υποτιμήσεις χρέη εκατομμυρίων που έκαναν διάφοροι μεγαλοεπιχειρηματίες σε ευρώ θα κληθούν να τα πληρώσουν σε υποτιμημένες δραχμές. Θα προσθέσουν και κάποια από εκείνες τις περίεργες ρυθμίσεις, και από την καταστροφή του τόπου θα βγουν πολύ ωφελημένοι.

Πέριξ των παραπάνω υπάρχουν οι “χρήσιμοι ηλίθιοι”. Πολιτικοί αρχηγοί που με τις φιλοδοξίες τους υπονομεύουν κάθε προσπάθεια ανάταξης του τόπου· υπουργοί που σέρνουν τα πόδια τους για να μην εφαρμόσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις· βουλευτές που κάνουν “φιλολαϊκό” ντόρο για την επανεκλογή τους· δημοσιογράφοι που εθίστηκαν στην καταγγελία και στις κραυγές του τύπου “δώσε και σ’ αυτούς μπάρμπα”. Ολοι οι παραπάνω, χωρίς να το καταλαβαίνουν, είναι πιο επικίνδυνοι. Οχι μόνο επειδή κάποιοι από αυτούς είναι καλών προθέσεων και κακής ανάλυσης, αλλά διότι συνιστούν τον αναγκαίο βιότοπο στον οποίο παρασιτούν όσοι ελλοχεύουν να κερδοσκοπήσουν στα ερείπια του τόπου. Ανάμεσα σ’ αυτούς συγκαταλέγεται και ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς. Το υπόλοιπο θέλει να μας πάει ακόμη πιο πίσω. Κάποιοι συζητούν (στα σοβαρά;) μορφές ανταλλακτικής οικονομίας· να δίνουμε π.χ. πέντε αυγά για να πάρουμε ένα κιλό κρέας, και άλλα τέτοια τερπνά.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο βάλτος στον οποίο ενδημούν τα θεριά της δραχμής μεγαλώνει. Οχι μόνο από την ύφεση που είναι επακόλουθο μιας αναγκαίας προσαρμογής, αλλά και από τη σύγχυση. Ουδείς εξηγεί πειστικά στους πολίτες, τι είναι οικονομία· τι σημαίνει έλλειμμα· πως δεν μπορείς να ζεις επ’ αόριστον ξοδεύοντας περισσότερα από όσα βγάζεις· ότι τα χαρτονομίσματα (ευρώ ή δραχμής) είναι σύμβολα, που αν δεν αντικατοπτρίζουν πραγματικές αξίες γίνονται πληθωριστικά χαρτιά.

Η Ελλάδα πήρε τη μεγάλη απόφαση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μετά τη θεμελίωση της δημοκρατίας. Κουράστηκε να μπει και κουράζεται να διατηρήσει τον ρυθμό. Αλλά είναι μια πορεία που αποδείχθηκε επωφελής για τον λαό. Η Ελλάδα άλλαξε σημαντικά και προς το καλύτερο από το 1980, που εντάχθηκε στην ΕΟΚ. Αυτήν την πορεία πρέπει να τη διαφυλάξουμε και να τη συνεχίσουμε σε πείσμα όσων θέλουν να κερδοσκοπήσουν από την καταστροφή. Είναι ο μόνος δρόμος που θα διαφυλάξει τους κόπους των πολλών και θα προσφέρει στη χώρα ένα καλύτερο μέλλον. Οι λογικές που μας οδηγούν στη βαλκανιοποίηση πρέπει να απομονωθούν. Για το καλό όλων μας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.12.2011

Λίγες εβδομάδες αργότερα, μια Παρασκευή βράδυ, βρίσκομαι, στο Σύνταγμα. “Τεράστια πλατεία”, σκέφτηκα, “θα χωράει πολλές δεκάδες χιλιάδες κόσμο. Αλλά γιατί έχουν κλείσει όλη την κυκλοφορία; Μόνο λίγες χιλιάδες έχουν μαζευτεί – και από… ατμόσφαιρα, σε κηδείες μεγαλύτερο κέφι έχουν ορισμένοι (που περιμένουν και την… κληρονομιά)!”

Δύο μέρες αργότερα, Κυριακή βράδυ παρακολουθώ στην τηλεόραση της ΕΡΤ τον Θοδωρή Καλούδη να μιλά για “νίκη των δημοκρατικών δυνάμεων” και τον Τέρενς Κουίκ να αναγγέλει πως “αύριο θα σχηματίσει κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ με πρωθυπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου”!

Σήμερα, 18 Οκτωβρίου 2011, ακριβώς τριάντα χρόνια μετά την Κυριακή εκείνη, ξύπνησα άσχημα. Κατήφεια και… θολούρα – φανταστείτε πως κατευθύνθηκα στο περίπτερο, για να αγοράσω τα “Νέα” και να μάθω τη σύνθεση της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και τις προθέσεις του νέου πρωθυπουργού! Ευτυχώς (δυστυχώς), γρήγορα συνειδητοποίησα ότι… τις ξέρω: κατάργησε τους γενικούς διευθυντές στα υπουργεία και τους σχολικούς συμβούλους στην εκπαίδευση (“αυτοί θα μας λένε τι θα κάνουμε εμείς, που ξέρουμε;”), άνοιξε τις κάνουλες της ΕΟΚ (μόνο που από τα έργα υποδομής, τις κατηύθυνε στους αγροτικούς συνεταιρισμούς και τις “αέρινες” επιδοτήσεις), μετατόπισε την Ελλάδα κοντύτερα στην Ανατολή και το Νότο (όπου επιβίωναν ακόμη τα τελευταία δικτατορικά καθεστώτα της υφηλίου, εμείς ήμασταν… παρόντες, με φιλιά και εναγκαλισμούς!), “νομιμοποίησε” τα (μικρά, όμως!) “δωράκια” κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας στη δημόσια διοίκηση, εδραίωσε τη νοοτροπία του… φραπέ (“πού να τρέχω να δουλεύω, τώρα…”) και απενοχοποίησε και τις… γκόμενες στα μάτια του “απλού λαού” – “γιατί να μη τη δείχνω κι εγώ, αφού τη δείχνει κι αυτός (και της… γνέφει και δημόσια);”). Κι όλ’ αυτά… χωρίς λεφτά! Δηλαδή, χωρίς να μας ζητήσει λεφτά! Δηλαδή, μας έδινε κι από πάνω! Δηλαδή… ο Χάρρυ Κλυν τα είχε πει όλα από τότε: “Αυτή η χώρα δε σώζεται με τίποτα, να ‘ούμε!”…