Επίσης, η Ελλάδα πάντα εκπροσωπείτο από 19-20 ευρωβουλευτές στις δύο μεγάλες ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίες από το 1979 που έγιναν οι πρώτες ευρωεκλογές και μετά ποτέ δεν έχουν πέσει αθροιστικά κάτω από το 60% του συνόλου των μελών του Κοινοβουλίου. Αν δε στο ποσοστό αυτό προστεθούν και οι Φιλελεύθεροι, τότε το σύνολο ξεπερνά το 70%. Στην τελευταία Ευρωβουλή, από τους 22 Έλληνες ευρωβουλευτές, οι 17 ήσαν ενταγμένοι στις πιο πάνω πολιτικές ομάδες, γεγονός που έδινε και ιδιαίτερο ειδικό βάρος στην ελληνική ευρωκοινοβουλευτική παρουσία –προς όφελος, βέβαια, της χώρας και της συμμετοχής της σε κρίσιμες λήψεις αποφάσεων.

Ως φαίνεται, όμως, αυτά είναι ήσσονος σημασίας θέματα. Πάμπολλοι Νεοέλληνες και Ευρωπαίοι αδυνατούν να καταλάβουν ότι πολύ σοβαρές λύσεις σε καθημερινά τους θέματα είναι πλέον ευρωπαϊκές και πρέπει να δίνονται σε παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο γρήγορα μεταβάλλεται. Επίσης, ελάχιστα γνωστό έγινε στην χώρα μας και όχι μόνον το γεγονός ότι η συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στα ευρωπαϊκά και διεθνή πράγματα έχει αποκτήσει μεγάλο βάρος, το οποίο πλέον συνεχώς θα ενισχύεται. Συγκεκριμένα, το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα λειτουργεί πλέον πλήρως στην βάση της Συνθήκης της Λισαβόνας, το πιο πρόσφατο θεσμικό βήμα της ΕΕ προς την κατεύθυνση της ομοσπονδιοποίησης. Με τις νέες αρμοδιότητές της, η Ευρωβουλή αποκτά μεγαλύτερη εξουσία και η σύνθεσή της θα βαρύνει περισσότερο στην χάραξη των ευρωπαϊκών πολιτικών –η ψήφος, συνεπώς, είχε μεγαλύτερη σημασία όσο ποτέ μέχρι σήμερα.

Η πρώτη και πιο κεντρική αλλαγή αφορά την καρδιά της εκτελεστικής εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ηγεσία της θα καθοριστεί βάσει της κατανομής δυνάμεων στην Ευρωβουλή –δηλαδή, οι έδρες των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων στην Ευρωβουλή θα κρίνουν ποιος θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Κομισιόν. Για να γίνει σαφέστερο: Μέχρι τώρα, οι ψηφοφόροι της Ευρώπης είχαν «διαμεσολαβητικό» ρόλο στο ποιος θα ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής, καθώς την απόφαση λάμβαναν οι κυβερνήσεις. Τώρα, ψηφίζοντας το κόμμα της εκάστοτε ομάδας του Ευρωκοινοβουλίου, οι ψηφοφόροι συναποφασίζουν –μαζί με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τις κυβερνήσεις των «28»– ποιον θέλουν για πρόεδρο της Επιτροπής. Γι αυτό και τα κόμματα είχαν ήδη παρουσιάσει τους υποψηφίους τους για την θέση.

Με τον διορισμό της επόμενης ηγεσίας της Επιτροπής, ο ενισχυμένος ρόλος του Ευρωκοινοβουλίου συνεχίζεται σε σχεδόν όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Πλέον, ο νομοθετικός του ρόλος εξισώνεται πλήρως στους περισσότερους τομείς με εκείνον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο μοντέλο της συναπόφασης. Από τα λίγα πεδία που δεν εμπίπτουν εντελώς στις νέες αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου είναι η Εξωτερική Πολιτική, για την οποία αρμόδιος είναι ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ (σήμερα η Κάθριν Άστον), ο οποίος, ωστόσο, αφού επιλεγεί με την σύμφωνη γνώμη του Ευρωκοινοβουλίου, λογοδοτεί στο Σώμα. Τα πεδία στα οποία έχει πλέον λόγο η Ευρωβουλή καλύπτουν πάνω από 70 τομείς λήψεως αποφάσεων, από τα προσωπικά δεδομένα (όπως φάνηκε με την πρόσφατη απόρριψη της συμφωνίας για το SWIFT), μέχρι και την πρόταση για αλλαγή των Συνθηκών. Μεγάλο μέρος της Συνθήκης της Λισαβόνας εξαντλείται στην προσθήκη της πρότασης «και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» δίπλα στο «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο» για το ποιος αποφασίζει.

Στο πλαίσιο αυτό, στους κόλπους του Ευρωκοινοβουλίου λειτουργούν διάφορες επιτροπές, με κορυφαίες αυτές της Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, Περιβάλλοντος, Ασφάλειας των Τροφίμων και Δημόσιας Υγείας, Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας, Απασχολήσεως και Κοινωνικών Υποθέσεων, κ.α. Οι εργασίες των επιτροπών αυτών είναι σήμερα ιδιαίτερα σημαντικές διότι, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί την νομοθετική πρωτοβουλία στην ΕΕ, το Ευρωκοινοβούλιο μπορεί να την πιέσει θεσμικά να προχωρήσει σε νομοθετικές προτάσεις με τις ανάλογες επιπτώσεις και στις εθνικές πολιτικές των χωρών μελών.

Επιπροσθέτως, θα πρέπει να τονιστεί πως σε ό,τι αφορά στην πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Ευρωβουλή έχει πλέον πλήρεις αρμοδιότητες στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως φάνηκε και στις διαβουλεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται πλέον οι χορηγήσεις για την αγροτική πολιτική και τις εξωτερικές συμφωνίες –αν δε αυτό φαίνεται δευτερεύον, ας σημειωθεί ότι μέχρι προηγουμένως ξεπερνούσαν το 40% του προϋπολογισμού, αλλά έξαιρούνταν από τις αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου.

Πολύ φοβούμεθα, ωστόσο, ότι στο νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο –όπου οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές οικογένειες θα καλύπτουν περί το 65% της συνθέσεώς του– η Ελλάδα θα είναι αυτή τη φορά εξαιρετικά αποδυναμωμένη. Ακόμα χειρότερα, σε μία δύσκολη εποχή, όπου η χώρα θα έχει ανάγκη την στήριξη της Ευρώπης, η ευρωκοινοβουλευτική της εκπροσώπηση θα δίνει την αίσθηση ότι κάθε άλλο παρά κοντά στην Ευρώπη βρίσκεται. Και, αν όλα αυτά εκτιμάται ότι αποδίδουν το μέγεθος της λαϊκής πολιτικής σοφίας, τότε αίσθησή μας είναι ότι οι πλέον αρμόδιοι να αποφανθούν επί του θέματος είναι οι ψυχοπαθολόγοι. Όμως, έως ότου δώσουν την απάντησή τους, η χώρα μόνον οριακή παρουσία και συμμετοχή θα έχει στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι –και αυτό κάθε άλλο παρά θετικό είναι στις σημερινές διεθνείς συγκυρίες.

Η πονηρή νοοτροπία

Στα λεξικά της Ελληνικής Γλώσσας ως πονηρή νοοτροπία, ως πονηριά, ορίζεται: «Η ικανότητα κάποιου να επιτυγχάνει τον στόχο του με τεχνάσματα συχνά όχι τίμια, που περιέχουν δόλο, εξαπάτηση, παραπλάνηση» .

Ιδιαίτερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει ένας άλλος ορισμός, που διάβασα πριν από πολλά χρόνια σε άρθρο ενός Άγγλου δημοσιογράφου, ο οποίος επισκέφτηκε την Ελλάδα και έγραψε ένα ρεπορτάζ με τις εντυπώσεις του για την πονηρή νοοτροπία των Ελλήνων.

Στο ρεπορτάζ αυτό ο φλεγματικός και έξυπνος Άγγλος έγραφε περίπου τα εξής: «Προσπάθησα να καταλάβω τι σημαίνει η λέξη πονηρός και για αυτό κατάφυγα σε λεξικά. Όμως δεν βρήκα ένα ορισμό που να εξηγεί όλα όσα έβλεπα. Τελικά κατάλαβα πως οι Έλληνες λένε πονηρό αυτόν που χρησιμοποιεί τις όποιες δυνάμεις διαθέτει για το ίδιο όφελος. Πονηρός δεν είναι ο έξυπνος, για αυτό οι Έλληνες έχουν και τη λέξη κουτοπόνηρος».

Πράγματι, αν το καλοπροσέξετε, όλες οι αποφάσεις των πονηρών στοχεύουν στη μεγιστοποίηση του ιδίου οφέλους. Το όφελος του κοινωνικού συνόλου, το λογικό, το έντιμο, το δίκαιο, είναι λέξεις που λέγονται ηχηρά από τους πονηρούς, αλλά δεν αποτελούν κριτήριο των αποφάσεων τους. Κριτήριο είναι μόνο το ίδιο όφελος.

Πονηρός για παράδειγμα, είναι αυτός, που κάνοντας διάφορες τυπικά νόμιμες κομπίνες καταφέρνει: Να πληρώνεται από το Δημόσιο χωρίς να εργάζεται, να μη πληρώνει τους φόρους του, να μη πηγαίνει στρατιώτης αν και δεν έχει πραγματικούς λόγους απαλλαγής, να αγωνίζεται για το ίδιον όφελος και να ισχυρίζεται ότι αγωνίζεται για το όφελος του κοινωνικού συνόλου.

Η πονηρή νοοτροπία των Ελλήνων, όπως ορίσθηκε προηγουμένως, παραπέμπει σε καταστάσεις κινδύνου και πανικού, όπου ισχύει η αρχή: «Ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Τα βιώματα των νεότερων Ελλήνων από την Τουρκική σκλαβιά και από αυταρχικές κυβερνήσεις –ας μη ξεχνάμε ότι μέχρι τον 18ον αιώνα υπήρχαν μόνο αυταρχικές κυβερνήσεις – εξηγούν την ανάπτυξη αυτής της νοοτροπίας. Όμως αυτή η νοοτροπία υπήρχε και στην αρχαία Ελλάδα, όπως σχετικά αναφέρεται στα ποιήματα του Ομήρου. Ο Οδυσσέας για παράδειγμα, χρησιμοποίησε πονηριά – τον Δούρειο Ίππο – για την άλωση της Τροίας.

Η δημοκρατική νοοτροπία

Με τον όρο «δημοκρατική νοοτροπία» εννοούμε την υψηλή εκτίμηση, αγάπη και σεβασμό για την ατομική εξουσία όλων των ανθρώπων· για την πίστη στην ισοκρατία των πολιτών και την διασφάλιση σε αυτούς ίσων ευκαιριών και ίσων μεριδίων του κοινωνικού οφέλους.

Η σημερινή νοοτροπία διασφάλισης εξουσίας και οφέλους σε ένα μικρό υποσύνολο πολιτών, στους ημετέρους, δεν είναι δημοκρατική νοοτροπία. Είναι μία ολιγαρχική νοοτροπία, που συνιστά τη βαθύτερη αιτία ανάπτυξης και συντήρησης της πονηρής νοοτροπίας.

Είναι ευνόητο ότι η δημοκρατική νοοτροπία μιας κοινωνίας, επιβιώνει τότε και μόνο τότε όταν η πλειονότητα των πολιτών έχει τη λογική βεβαιότητα, ή έστω τη δογματική πίστη, πως οι άνθρωποι δεν πρέπει να ξεχωρίζουν την ιδιωτική από τη δημόσια ζωή τους όπως, σύμφωνα με τα συμπεράσματα έγκυρων ιστορικών ερευνητών , δεν τη ξεχώριζαν οι πολίτες της Αθηναϊκής Δημοκρατίας .

Από τα παραπάνω, γίνεται φανερό ότι πονηρή νοοτροπία και δημοκρατική νοοτροπία δεν είναι δυνατό να συνυπάρχουν, γιατί έχουν εκ διαμέτρου αντίθετους στόχους. Η πρώτη έχει σαν στόχο το ίδιον όφελος και η δεύτερη το όφελος του κοινωνικού συνόλου.

Δημιουργείται έτσι το εύλογο ερώτημα: Πως τα κατάφεραν οι πονηροί Έλληνες να αναπτύξουν το πολίτευμα της Δημοκρατίας; Πώς τα κατάφεραν να κάνουν την Ελλάδα το λίκνο της Δημοκρατίας;

Στο δύσκολο αλλά βασικό αυτό ερώτημα υπάρχει μόνο η ακόλουθη, λογική και εκ πρώτης όψεως παράλογη, απάντηση: Η δημοκρατική νοοτροπία και η πονηρή νοοτροπία, είναι κατά βάθος τα δύο πρόσωπα της ίδιας νοοτροπίας, της ίδιας οντότητας . Ότι μοιάζουν με ένα νόμισμα που στη μία πλευρά του είναι γραμμένη η λέξη δημοκρατία και στη άλλη η λέξη πονηριά.

Εδώ και 5000 χρόνια, από τα ηρωικά χρόνια των ποιημάτων του Ομήρου, οι Έλληνες αγάπησαν την ατομική τους εξουσία και κατ’ επέκταση τη Δημοκρατία, περισσότερο από τους άλλους λαούς . Επειδή όμως πολλές φορές η εξουσία τους αυτή περιορίσθηκε, ή επιχειρήθηκε να περιορισθεί, από μη δημοκρατικά συστήματα, ανέπτυξαν ένα μηχανισμό προστασίας της: Την πονηρή νοοτροπία.

Αυτή η νοοτροπία, που στη αρχή είχε στόχο την προστασία των ταυτισμένων συμφερόντων του ατόμου και του συνόλου, δηλαδή την προστασία της Δημοκρατίας, με τα χρόνια μεταλλάχθηκε και εξελίχθηκε σε βιολογικό χαρακτηριστικό προστασίας μόνο των ατομικών συμφερόντων. Αυτή η μεταλλαγμένη νοοτροπία είναι καταχωρημένη στο DNA των σημερινών Ελλήνων.

Αν αυτή η συναισθηματικής νοημοσύνης ρομαντική θεωρία ισχύει, τότε υπάρχει ελπίδα οι Έλληνες να αναποδογυρίσουν το νόμισμα με τα δύο πρόσωπα. Να ξαναποκτήσουν την κλεμμένη ατομική τους εξουσία, να ακυρώσουν την πονηρή νοοτροπία τους και να αναγεννήσουν την γνήσια δημοκρατική νοοτροπία, που υπήρχε τα παλιά τα χρόνια.

Αν οι Έλληνες δεν καταφέρουν να ακυρώσουν την πονηρή νοοτροπία τους, τότε το μέλλον τους είναι πολύ ζοφερό. Να τι περίπου έλεγε για το θέμα αυτό ο φλεγματικός Άγγλος :

«Οι Έλληνες μοιάζουν σαν να χορεύουν συρτάκι έχοντας ο ένας το χέρι του στην τσέπη του διπλανού του⋅ ενώ χορεύουν, ο ένας κλέβει τον άλλον χωρίς στενοχώριες, τύψεις και αναστολές. Από την πονηριά τους οι Έλληνες αργά ή γρήγορα θα αυτοκαταστραφούν. Για να επιβιώσουν υπάρχει μόνο ένας τρόπος. Να ξεριζώσουν αυτή τη νοοτροπία και να διαγράψουν από τα λεξικά τους τη λέξη πονηρός».

Συμπέρασμα

Οι Έλληνες είναι οι άνθρωποι, στο DNA των οποίων έχει καταχωρηθεί η βιολογική ιδιότητα με τα δύο πρόσωπα. Το της πονηρής και δημοκρατικής νοοτροπίας. Σήμερα η δημοκρατική νοοτροπία είναι κρυμμένη κάτω από την ιδιαίτερα επικίνδυνη νοοτροπία του πονηρού.

Παρά ταύτα δεν θα ήταν ασύμβατο με την ιστορία των Ελλήνων, να κάνουν για μια ακόμη φορά ένα θαύμα: Να ξαναζωντανέψουν τις αρχές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, προσαρμοσμένες προφανώς στα κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και τεχνολογικά δεδομένα του 21ου αιώνα. Να πραγματοποιήσουν, την Αναγέννηση της Δημοκρατίας.

Η ψηφιακή τεχνολογία της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, του Internet, είναι ένα σημαντικό εργαλείο και μια μεγάλη ευκαιρία για μια τέτοια αναγέννηση⋅ είναι μια μεγάλη ευκαιρία για την ίδρυση και λειτουργία μιας καινούργιας Ψηφιακής Πνύκας, στην οποία θα μετασχηματισθεί η πονηρή νοοτροπία σε δημοκρατική νοοτροπία· σε νοοτροπία ταύτισης του ατομικού και του κοινωνικού οφέλους. Μακάρι να ισχύσει και στην παρούσα περίπτωση αυτό που γράφει ο μεγάλος Νίκος Καζαντζάκης στο βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο»: «Ποιο αληθινό και από την αλήθεια είναι τα παραμύθια»…

Όπως εμφανίζονται, έτσι πετούν μακρύτερα, επιτείνοντας τη μελαγχολία εκείνων που θα ήθελαν να ξεκουράσουν το βλέμμα πάνω τους λίγο περισσότερο… αλλά τα κοτσύφια δεν πλησιάζουν πραγματικά, απλώς χαιρετούν τους ανθρώπους και συνεχίζουν το πέταγμά τους.

Τον Σταύρο Θεοδωράκη τον κοιτούσα πάντα με δυσπιστία. Κατά καιρούς μού άρεσαν οι λούμπεν δημοσιογραφικές του βόλτες στα παραπήγματα της κοινωνίας, αν και σχεδόν πάντοτε οι εκπομπές ολοκληρώνονταν χωρίς την απαιτούμενη στροφή προς το συμπέρασμα. Not quite there, yet, που λένε και οι Άγγλοι.

Δημοσιογραφικά οι καταγραφές του είναι ενδιαφέρουσες. Συνδυάζουν το on-the-road στυλ με ερωτήσεις άμεσες, οι οποίες, όμως, παραμένουν στο επίπεδο της συλλογής στοιχείων και μαρτυριών μέσα από το γοητευτικό βλέμμα της κάμερας, η οποία θωπεύει το θυμικό των κατά τόπους Ελλήνων – όμως, το intelect στοιχείο υπολείπεται, όταν έρχεται η ώρα της σύνθεσης.

Προσπαθώ να ξεχάσω την κακή στιγμή της συνέντευξης με τον Μιχαλολιάκο, κατά την οποία, δυστυχώς, το στακάτο μετα-μοντέρνο ύφος υπέστη (τηλεοπτική) ήττα βαριά από το Μανιάτη αρχι-Χρυσαυγίτη. Ήταν σαν μια στιγμή να συγκρούστηκαν δύο θολερές κουλτούρες και νίκησε η πιο μπρουτάλ.

“Το Ποτάμι” είναι ένα ενδιαφέρον πείραμα στο βαθμό που δεν είναι αποτέλεσμα οργανωμένης προσπάθειας του “συστήματος” να “στήσει” αυτό -που εκείνοι που γνωρίζουν υποστηρίζουν ότι- είναι αναγκαίο εδώ και καιρό: μία grassroots πρωτοβουλία, η οποία θα προσελκύσει, με αυθεντικό και άναρχο (δηλαδή, διαδικτυακό) τρόπο την προσοχή του κοινού, και με όπλα την απλότητα και την κοινή λογική θα αποτελέσει μοχλό πίεσης των ηθελημένα αδρανών (παλαιο)πολιτικών…

Ο Σταύρος είναι το νέο πρόσωπο στο πολιτικό σκηνικό. Μόλις τώρα άλλαξε σελίδα, αν και ο φράχτης μεταξύ δημοσιογραφίας και πολιτικής είναι απελπιστικά χαμηλός. Η απαιτούμενη τεχνοκρατική παρέα που θα μετατρέψει την κίνηση σε εναλλακτικό σχέδιο, προς το παρόν παραμένει στο παρασκήνιο.

“Δεν ξέρω πως να αρχίσω,” λέει με μεταμοντέρνα απλότητα στο μονόλογο μανιφέστο. “Μόνο Σταύρο με λένε, μόνο Σταύρο…” θα συμπλήρωνε ο Νιόνιος με τα λόγια του κότσυφα.

Θα δούμε…

Με τον διάσημο επί εποχής Γκορμπατσώφ οικονομολόγο και ακαδημαϊκό συναντηθήκαμε δύο φορές. Την πρώτη στην Αθήνα, το 1990, με την ευκαιρία ενός διεθνούς οικονομολογικού συνεδρίου, και την δεύτερη στις Βρυξέλλες, το 2002, όπου είχε προσκληθεί από την Ένωση Γαλλόφωνων Βέλγων Οικονομολόγων. Στην πρώτη μας συνάντηση, ο καθηγητής Α. Ανγκαμπενγκιάν μάς εξήγησε επί μακρόν γιατί κατέρρεε η σοβιετική οικονομία. Στην δεύτερη συνομιλία μας, προφητικά ανέλυσε για ποιους λόγους χώρες όπως η Ελλάδα αποτελούσαν ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος.

Στο πλαίσιο λοιπόν αυτών των συζητήσεων, ο καθηγητής αναφέρθηκε στο κλεπτοκρατικό κράτος και στην δημοκρατική του νομιμοποίηση. Κατά τον ορισμό του, ένα κράτος είναι κλεπτοκρατικό όταν κάποιες πολιτικές και κομματικές συντεχνίες νέμονται τους πόρους του, χωρίς έλεγχο και υπό συνθήκες ουσιαστικής ανομίας. Έτσι, η κλεπτοκρατία είναι ένα κρατικό τέρας, χωρίς την ύπαρξη του οποίου η πολιτική εξουσία καλείται να καταρρεύσει. Πρόκειται για μία παράλληλη κοινωνία στην οποία βασιλεύει το βόλεμα, η αισχροκέρδεια, η εξαπάτηση και η αυθαίρετη καταπάτηση ανθρώπινων και ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων.

«Στην Σοβιετική Ένωση, η λεηλασία, η υπεξαίρεση εμπορευμάτων, το παράνομο εμπόριο, οι δωροδοκίες και η απροκάλυπτη κλοπή αποτελούσαν κορυφαία οικονομικά χαρακτηριστικά, τα οποία τελικά οδήγησαν και στην κατάρρευση ενός συστήματος που, από την φύση του, ήταν ανήθικο», μας έλεγε ο καθηγητής Α. Ανγκαμπενγκιάν.

Πολύ φοβούμεθα ότι οι ομοιότητες μεταξύ του πάλαι ποτε σοβιετικού κλεπτοκρατικού κράτους και της ελληνικής εκδοχής του είναι πολλές και επικίνδυνες για την οικονομία μας. Από την άποψη αυτή, αποκαλυπτικά είναι τα διαθέσιμα στοιχεία, όπως αυτά έχουν αποτυπωθεί σε διάφορες εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και όχι μόνον.

Οι διάφοροι «ανησυχούντες» για το «ξεπούλημα ελληνικής γης» θα πρέπει να πληροφορηθούν ότι, κατά τους πλέον μετριοπαθείς υπολογισμούς της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου, απ την σύστασή της, σε σημερινές τιμές κτήσεως, στην Ελλάδα έχουν καταπατηθεί εκτάσεις αξίας 110 δισεκατ. ευρώ, ήτοι το 35% περίπου του συνολικού μας δημοσίου χρέους. Για ορισμένες από αυτές τις καταπατηθείσες εκτάσεις, τα ποσά που έχουν καταβληθεί ως αποζημίωση είναι ζήτημα αν σωρευτικά αντιπροσωπεύουν περί τα 2,5 δισεκατ. ευρώ, κατανεμημένα σε 30 χρόνια.

Αν αυτή η λεηλασία εθνικού πλούτου δεν αποτελεί κατάφωρη παραβίαση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων, τότε οι «ανησυχούντες» για το «ξεπούλημα δημοσίου πλούτου» ας μάς πουν τί είναι. Εκτός και αν θεωρούν την κλοπή ως «κοινωνική κατάκτηση», όπως αυτό συνέβαινε με τους ανθρώπους της νομενκλατούρας στην Σοβιετική Ένωση.

Κατά τα λοιπά, η λεηλασία εθνικού πλούτου από τους εγχώριους άρπαγες προσφέρει πραγματική πανδαισία αριθμών. Αναφέρουμε μερικούς από αυτούς, για να ξέρουμε για ποια πράγματα μιλάμε όταν αναφέρονται οι «ανησυχούντες» στο «ξεπούλημα». Την περίοδο 1981-1989, οι τότε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, για να «ικανοποιήσουν» τα «δίκαια αιτήματα» 26.000 εργαζομένων που «εργάζονταν» σε επιχειρήσεις οι οποίες είχαν υπαχθεί στον αλήστου μνήμης Οργανισμό Αποκαταστάσεως Επιχειρήσεων, τους επιδότησαν με 130.000 ευρώ τον καθέναν –ποσόν που υπερέβαινε τότε έξι φορές το εθνικό κατά κεφαλήν εισόδημα. Επίσης, κατά τις εκθέσεις ορκωτών λογιστών, στην διάρκεια της «αποκαταστάσεως» εξαφανίσθηκαν από τις επιχειρήσεις αυτές μηχανήματα, έπιπλα, οχήματα και αναλώσιμο υλικό της τάξεως των 29 εκατ. ευρώ σε σημερινή αξία.

Την τελευταία εικοσαετία, οι δηλωμένες απάτες στην Ελλάδα με γεωργικές κοινοτικές επιδοτήσεις φθάνουν αισίως τα 2,6 δισεκατ. ευρώ, ενώ άγνωστος παραμένει ο αριθμός των μη δηλωμένων απατών. Ανεπισήμως, πάντως, εκτιμώνται σε άλλα 3,4 δισεκατ. ευρώ. Άγνωστες παραμένουν επίσης σε μεγάλο βαθμό οι καταχρήσεις κοινοτικών πόρων από τους διάφορους Δήμους της χώρας, με τις οποίες το επίσημο κράτος ουδέποτε δέησε να ασχοληθεί, παρά τις εκθέσεις και τις αυστηρές επισημάνσεις του αείμνηστου Νίκου Θέμελη, προέδρου τότε του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Εξάλλου, στο θαυμάσιο βιβλίο του με τίτλο «Τον Βίο Τετέλευκα», ο Ν.Θέμελης περιγράφει με τα πιο ζοφερά χρώματα τις κατασπαταλήσεις δημοσίου πλούτου, τις αμέτρητες παρανομίες στην διαχείριση των πόρων των φορολογουμένων και τις διάφορες κραυγαλέες οικονομικές ατασθαλίες στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοικήσεως.

Ποσοτική καταγραφή αυτής της περιγραφής, συν των πορισμάτων του κ. Λέανδρου Ρακιντζή στις τελευταίες εκθέσεις του, οδηγούν στο αβίαστο συμπέρασμα ότι η ελληνική κλεπτοκρατία αντιπροσωπεύει το 35% του συνολικού δημοσίου χρέους μας. Σωρευτικά, δηλαδή, αγγίζει τα 100 δισεκατ. ευρώ. Ως φαίνεται, όμως, αυτό το νούμερο ποσώς ενοχλεί κάποιους θλιβερούς «υπερπατριώτες» –και γιατί να ενοχλούνται, όταν και οι ίδιοι έχουν πάρει μέρος στην σχετική ληστεία…

Υπό αυτές τις συνθήκες αρπαγής, λεηλασίας, χλευασμού της στοιχειώδους νοημοσύνης μας, καιρός είναι οι βολεμένοι, οι άρπαγες και οι κάθε είδους συντεχνιακές συμμορίες να αρχίσουν να καταβάλλουν το τίμημα της κραιπάλης. Αν αυτό δεν συμβεί, το τέλος της ελληνικής κλεπτοκρατικής δημοκρατίας επίκειται. Και θα είναι άσχημο.

Η γένεση και η εξέλιξη της λογικής

Για πολλές χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν σαν μοναδικό όχημα γνώσεως τη δογματική αντίληψη· την υιοθέτηση δηλαδή της γνώσεως, κατά βάθος της γνώμης, των μάγων, των προφητών, των μεσσιών και των γνησίων ή ιμιτασιόν σοφών /ειδημόνων. Μοναδική θυγατέρα της δογματικής αντίληψης, ήταν και είναι η Πίστη των ανθρώπων ότι οι απόψεις των προαναφερθέντων αποτελούν την αναμφισβήτητη αλήθεια κάθε θέματος· της δημιουργίας και εξέλιξης, των φυσικών, των ανθρώπινων, των κοινωνικών φαινόμενων και προβλημάτων. Κάποιος Θεός ή Ημίθεος είναι αρμόδιος και υπεύθυνος για κάθε ένα από αυτά.

Τον 7ο πΧ αιώνα, οι Έλληνες φιλόσοφοι της Ιωνίας, οι ονομαζόμενοι Προσωκρατικοί ή Φυσικοί φιλόσοφοι, αγνόησαν διακριτικά το ρόλο των «Αρμόδιων Θέων» και για να κατανοήσουν την δημιουργία και εξέλιξη των φυσικών φαινομένων, εισήγαγαν ένα καινούργιο τρόπο αντίληψης. Ο καινούργιος τρόπος δεν στηριζόταν στο δόγμα αλλά στις εγκεφαλικές δυνάμεις του ανθρώπου· στη λογική, στο λόγο. Η χρήση του νέου τρόπου αντίληψης στις άλλες κατηγορίες φαινομένων και προβλημάτων, των ανθρωπίνων, των κοινωνικών, των μεταφυσικών, άρχισε αργότερα στην Αθήνα από τον φιλόσοφο Σωκράτη (470-399 πΧ) . Έτσι γεννήθηκε και αναπτύχθηκε η Γνώση, η δεύτερη θυγατέρα της αντίληψης, που άλλοτε είχε συμπληρωματικό και άλλοτε ανταγωνιστικό ρόλο με την μεγαλύτερη αδελφή της την Πίστη.

Λίγα χρόνια αργότερα, ο Αριστοτέλης (384 – 322 π.Χ.) αναβάθμισε το νέο τρόπο αντίληψης σε επιστήμη· στην επιστήμη της Λογικής.

Σημαντικό χαρακτηριστικό των αρχαίων Ελλήνων είναι ότι χρησιμοποιούσαν τη δογματική αντίληψη για να ενισχύσουν και να υπηρετήσουν τη λογική, για να στηρίξουν τη γνώση. Σήμερα όμως οι νεοέλληνες κάνουν το εντελώς αντίθετο· χρησιμοποιούν τη λογική για να στηρίξουν το δόγμα των γνησίων ή ιμιτασιόν μεσσιών· χρησιμοποιούν τη λογική για να δημιουργήσουν πίστη και όχι γνώση. Να ένα τέτοιο παράδειγμα από το 7ο βιβλίο της Ιστορίας του Ηροδότου:

«Οι Αθηναίοι ρώτησαν το Μαντείο των Δελφών – το Ναό της δογματικής αντίληψης – τι πρέπει να κάνουν για να νικήσουν τους Πέρσες και αυτό απήντησε. Να κατασκευάσετε ξύλινα τείχη. Οι Αθηναίοι όμως χρησιμοποίησαν τη λογική τους και κατάλαβαν ότι το Μαντείο …. εννοούσε ότι έπρεπε να κατασκευάσουν πολεμικά πλοία». Στη συνέχεια η πίστη υπηρέτησε τη γνώση και οι Έλληνες νίκησαν τους Πέρσες στη ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Αυτό και άλλα ιστορικά γεγονότα δείχνουν ότι στην Αθήνα τότε η λογική δέσποζε των χρησμών των μαντείων. Στη σημερινή όμως Αθήνα συμβαίνει το αντίθετο. Οι χρησμοί των ροζ, γαλάζιων, μαύρων, σεκλαμέν , πράσινων και κόκκινων μαντείων, δεσπόζουν της λογικής.

Ο θεμελιώδης νόμος της Αριστοτέλειας Λογικής

Κατά τον θεμελιώδη νόμο της Λογικής, γνωστόν και σαν Νόμο της Αντιφάσεως, «…φανερόν ότι αδύνατον αμα υπολαμβάνειν είναι και μη είναι το αυτό…» , που σημαίνει ότι είναι προφανές ότι οι αντιφατικές προτάσεις δεν είναι ταυτόχρονα αληθείς. Δηλαδή ένα πράγμα Α δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και Β ή ένα Β δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και μη Β. Παράδειγμα: Ο Σωκράτης δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα Έλληνας και μη Έλληνας.

Ο Νόμος αυτός έπαιξε και παίζει θεμελιώδη ρόλο στην ανάπτυξη του Δυτικού Πολιτισμού και των συγχρόνων επιστημών· Θεωρητικών, Θετικών, Τεχνολογικών και ιδιαίτερα της Πληροφορικής. Αυτόν το Νόμο οι νεοέλληνες – και ιδιαίτερα αυτοί του πολιτικού συστήματος – αγνοούν και παραβαίνουν χωρίς την ελάχιστη αναστολή και αιδώ. Μοιάζει να πιστεύουν ότι ο λογικός νόμος της Αντιφάσεως δεν ισχύει, αλλά ισχύει ο .. πολιτικός νόμος της Αντιφάσεως, που μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: «Οι πολιτικές αντιφάσεις είναι εξ ίσου αληθείς και ψευδείς. Η αλήθεια ή το ψεύδος αυτών εξαρτάται μόνο από το … χρώμα αυτού που αξιολογεί την αντίφαση». Να δύο τέτοια παραδείγματα από την πρόσφατη ειδησιογραφία:

1) ΣΥΡΙΖΑ: Ο Βενιζέλος χάρισε 160 εκατ ευρώ στο Λαυρεντιάδη . ΠΑΣΟΚ: Είστε ψεύτες και λαϊκιστές.

Είναι φανερό ότι εδώ παραβιάζεται ξεκάθαρα ο προαναφερθείς θεμελιώδης νόμος της λογικής γιατί η αντίφαση αφορά σε γεγονότα του παρελθόντος. Πέρα από κάθε αμφιβολία το ένα μόνο γεγονός είναι αληθές ενώ το άλλο είναι ψέμα. Όμως η σημερινή ηθική και πολιτική κουλτούρα των Ελλήνων θεωρεί και τα δύο γεγονότα είναι εξ ίσου αληθή, ή εξ ίσου ψευδή και γι’ αυτό όχι μόνο ανέχεται την ύπαρξη της λογικής παράβασης, αλλά την αιτιολογεί διότι αποτελεί … πολιτική πράξη, διακηρύσσοντας έτσι ότι πολιτική έχει πάρει διαζύγιο από τη λογική.

2) ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ: Με την έγκριση των 52,5 δις ευρώ, η Ελλάδα κερδίζει τη μεγάλη ευκαιρία να σταθεί στα πόδια της και να βγει από την κρίση. ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ: «Η προσπάθεια του Πρωθυπουργού να παρουσιάσει για άλλη μια φορά τον εαυτό του και την κυβέρνηση του ως «σωτήρες», πέφτει στο κενό και δεν πείθει κανέναν. Η «τεχνητή δόση αισιοδοξίας» δεν μπορεί να κρύψει την πραγματικότητα που βιώνει η πλειοψηφία της κοινωνίας από την ακραία μνημονιακή πολιτική της λιτότητας, που μειώνει τα εισοδήματα, αυξάνει την ανεργία, επιτείνει την ύφεση και καταστρέφει τις προοπτικές της χώρας για βιώσιμη και δίκαιη ανάπτυξη. Ο λαός ωστόσο, με την ενεργή συμμετοχή του θα μετατραπεί σε πρωταγωνιστή των εξελίξεων για αλλαγή πορείας, ώστε να μην βρισκόμαστε κάθε τόσο στο ίδιο έργο θεατές».

Στο δεύτερο παράδειγμα η παράβαση του Νόμου της Αντιφάσεως δεν είναι ξεκάθαρη γιατί οι αντιφατικές απόψεις αφορούν μελλοντικές εκτιμήσεις αποτελεσμάτων δύο διαφορετικών δρόμων. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν υπάρχει βεβαιότητα του αληθούς ή του ψεύδους, αλλά υπάρχει μόνο πιθανότητα. Για το λόγο αυτό τέτοιες αντιφατικές απόψεις κρίνονται κυρίως από την πιθανότητα πραγματοποίησης τους (από την αξιοπιστία τους) και όχι από το μέγεθος της προσδοκίας τους. Όμως η πλειονότητα των νεοελλήνων κάνει το εντελώς αντίθετο· τις κρίνει από το μέγεθος της προσδοκίας και όχι από την πιθανότητα πραγματοποίησης της προσδοκίας. Ξεχνάει τη λαϊκή σοφία που διδάσκει: «Κάλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει» ή «όπου ακούς πολλά κεράσια, κράτα και μικρό καλάθι».

Η πιθανότητα όμως πραγματοποίησης μιας προσδοκίας, σήμερα είναι δυνατόν να εκτιμηθεί με αποδεκτή ακρίβεια από γνήσιους ειδήμονες και όχι από τους ίδιους τους πολιτικούς ή τους «ειδήμονες» των τηλεοπτικών παραθύρων.

Δεν θα ήταν συνεπώς αναγκαίο και σκόπιμο να πραγματοποιείται μια τέτοια εκτίμηση για τα μείζονα σαν αυτά των παραδειγμάτων θέματα, από ένα όργανο της πολιτείας υψηλού κύρους και γνώσης, π.χ από την Ακαδημία Αθηνών; Ένας τέτοιος θεσμός δεν θα βελτίωνε τη λογική και δεν θα μείωνε τους κινδύνους από φαινόμενα δημαγωγίας και λαϊκισμού; Τέτοιοι όμως θεσμοί είναι αντίθετοι με τα συμφέροντα του πολιτικού συστήματος. Στο ισχύον πολιτικό σύστημα, οι ψηφοφόροι δεν πρέπει να γνωρίζουν αλλά να πιστεύουν.

Όπως ήταν επόμενο, η απώλεια της λογικής από τους άρχοντες μεταδόθηκε:(1) Στους ανθρώπους των ΜΜΕ και στους «ημετέρους» των αρχόντων, για λόγους ευνόητους και (2) Στους απλούς πολίτες οι οποίοι έβλεπαν να προκόβουν όσοι περιφρονούσαν τη λογική.

Η απώλεια της λογικής στην πατρίδα της λογικής είναι γεγονός. Αυτό το γεγονός το διαπίστωσε πριν λίγα χρόνια ένας αξιόλογος πολιτικός των νεοελλήνων και το διατύπωσε με δωρική λιτότητα: «Η Χώρα έγινε ένα απέραντο φρενοκομείο».

Τα αίτια της απώλειας της λογικής

Η διαπίστωση της απώλειας της λογικής, αποτελεί την αναγκαία συνθήκη αντιμετώπισης του προβλήματος, αλλά όχι και την ικανή. Ικανή συνθήκη αποτελεί ο εντοπισμός και η ακύρωση της αιτίας της απώλειας της λογικής. Όμως ο εντοπισμός της ικανής συνθήκης, όπως συνάγεται από τα αμέσως επόμενα, είναι αντίθετος με τα συμφέροντα του κατεστημένου της εξουσίας· του πολιτικού, του οικονομικού , του πνευματικού.

Η απώλεια της λογικής οφείλεται στην απομάκρυνση και αλλοίωση των αρχών της σημερινής «δημοκρατίας» από εκείνες της αυθεντικής Δημοκρατίας· της Δημοκρατίας του αρχαιοελληνικού πνεύματος.

Η άποψη αυτή στηρίζεται στην εμπειρία και το ιστορικό γεγονός ότι η Λογική και η Δημοκρατία γεννήθηκαν στον ίδιο χώρο και στον ίδιο χρόνο. Το τελευταίο, η χωροχρονική σύμπτωση γένεσης της Λογικής και της Δημοκρατίας, δεν μπορεί να είναι τυχαίο γεγονός, αλλά είναι απόδειξη ότι οι δύο αξίες αποτελούν μία ενιαία και αδιαίρετη οντότητα· ότι αποτελούν ένα δίδυμο Πύργο που ο ένας στηρίζει τον άλλον και αν ο ένας καταρρεύσει με νομοτελειακή βεβαιότητα καταρρέει και ο άλλος. Αποδεικνύει ότι μεταξύ της Λογικής και της Δημοκρατίας υπάρχει παρόμοια σχέση με αυτή της κότας και αυγού· και εδώ δεν γνωρίζουμε αν η Λογική γέννησε τη Δημοκρατία ή Δημοκρατία τη Λογική, αλλά γνωρίζουμε ότι αν χαθεί η μία χάνεται και η άλλη.

Περισσότερα για αυτή τη σχέση υπάρχουν στο άρθρο, “Νοημοσύνη πολιτών και Πολιτεύματα” http://www.dd-democracy.gr/article.asp?Id=55.

Συμπέρασμα

Η επιστροφή της λογικής στον τομέα της πολιτικής εξουσίας, απαιτεί την επιστροφή της δημοκρατίας στις αρχές και τις πρακτικές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, οι οποίες φυσικά θα προσαρμοσθούν προς τα δεδομένα, ιδιαίτερα τα τεχνολογικά, του 21ου αιώνα . Ένα τέτοιο πολίτευμα, που στο παρελθόν λειτούργησε μόνο στα μικρά κράτη – πόλεις της αρχαίας Ελλάδας , μπορεί σήμερα να λειτουργήσει σε κάθε κράτος ανεξάρτητα από το μέγεθος του. Η νέα ψηφιακή τεχνολογία που «έκανε όλο τον κόσμο ένα χωριό», διασφάλισε την οικονομική και λειτουργική δυνατότητα, που έλειπε επί 2500 χρόνια, για να είναι εφικτή η ύπαρξη μίας δημοκρατίας σαν την Δημοκρατία.

Σημειώσεις

[1] Σεκλαμέν  είναι το χρώμα του κυκλάμινου που δημιουργείται από την ανάμειξη του μπλε  και του ροζ.

[2] Αριστοτέλης, Μετά  τα Φυσικά.

[3] Στα  κράτη – πόλεις της  Αρχαίας Ελλάδας, η λειτουργία της Δημοκρατίας ήταν οικονομικά και λειτουργικά εφικτή  λόγο της μικρής έκτασης και του μικρού πλήθους των πολιτών.  Όταν τα κράτη  – πόλεις πέθαναν, πέθανε και η Δημοκρατία. Σήμερα το πνεύμα της αυθεντικής  Δημοκρατίας μπορεί να επανέλθει με το όνομα: Ψηφιακή Άμεση Δημοκρατία.

Ωστόσο ακόμη κι αν επιτυχώς κλείσει, το βασικό πρόβλημα της χώρας, αυτό που συνδέεται με το έλλειμμα παραγωγής και δημιουργίας, δεν πρόκειται να λυθεί.

Και αυτό γιατί, όπως όλοι – έστω διαισθητικά – αντιλαμβάνονται, χωρίς νέα παραγωγή και δημιουργία το ελληνικό μαγαζί δεν πρόκειται να δει προκοπή. Ανεξαρτήτως λοιπόν της έκβασης των διαπραγματεύσεων με δανειστές και εταίρους, το βασικό πρόβλημα, αυτό που πνίγει την ελληνική κοινωνία, θα μένει άλυτο, ως άλλη χαίνουσα και απολύτως διαβρωτική πληγή.

Το μεγάλο ζήτημα λοιπόν είτε εντός του ευρώ, είτε έξω από αυτό, είναι ακριβώς αυτό: Της παραγωγής και της δημιουργίας. Μέχρι τώρα ουδείς έχει συστηματικά απασχοληθεί με αυτό το μέγα θέμα. Ούτε η Δεξιά, ούτε η Αριστερά, ούτε το κέντρο.

Όμως η χώρα έχει δυνάμεις. Διαθέτει σύγχρονες υποδομές, τα κάθε λογής δίκτυα είναι ανεπτυγμένα, τα παραδείγματα μοντέρνας παραγωγής δεν είναι λίγα, η νεολαία της είναι εκπαιδευμένη, πολύγλωσση και εξοικειωμένη με τις νέες τεχνολογίες, οι νέοι έλληνες μηχανικοί προσαρμόζονται με μεγάλη ευκολία σε οποιοδήποτε περιβάλλον, οι νέοι γιατροί επίσης έχουν μεγάλες δυνατότητες όπως φαίνεται από την αξιοποίησή τους στα νοσοκομεία και στα ερευνητικά κέντρα της Ευρώπης – μόνο στη Γερμανία αυτή τη στιγμή ειδικεύονται περίπου 6.000 – και βεβαίως όλη αυτή η στρατιά των ανέργων πτυχιούχων είναι γεμάτη προσόντα και ανεκμετάλλευτες δεξιότητες.

Αυτός ο συνδυασμός υποδομών και δυνατοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού δεν μπορεί να μένει για πολύ ανεκμετάλλευτος.

Διαθέτει όλα τα στοιχεία και τις προϋποθέσεις για ένα εκρηκτικό κίνημα παραγωγής και δημιουργίας, από μικρές δημιουργικές ομάδες νέων επιστημόνων.

Αρκεί κάποιοι να το φαντασθούν και να το υποστηρίξουν πραγματικά. Προσφέροντας κυρίως χώρο, ενθάρρυνση, οργάνωση, διασύνδεση, κίνητρα και λίγα χρήματα.

Στην περίπτωσή μας η κινητοποίηση αυτού του εκπαιδευμένου αργούντος ή ετεροαπασχολούμενου ανθρώπινου δυναμικού είναι το ήμισυ του παντός.

Αν διαμορφωθούν οι συνθήκες και οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίησή του, η χώρα δεν έχει τίποτε να φοβηθεί, έστω κι αν στην αρχή χρειασθεί να υπομείνει χαμηλότερα εισοδήματα και μικρότερες αμοιβές.

Με τη διαφορά, όπως είπαμε, ότι κάποιοι πρέπει να το φαντασθούν και να το υποστηρίξουν με θέρμη και ενθουσιασμό αυτό το νεανικό κίνημα παραγωγής και δημιουργίας.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 25.10.2012

Όπως και να έχουν πάντως τα πράγματα, το αντικείμενο της οικονομικής ανάλυσης είναι απλό και αμετάβλητο: πρόκειται για τις συναλλαγές. Οι τελευταίες, από την εποχή του Αδάμ Σμιθ βρίσκονται στην καρδιά της οικονομικής πρακτικής και πολύ πριν τον Διαφωτισμό παίζουν σημαντικό διαρθρωτικό ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες. Από τους Φοίνικες εμπόρους έως τους Βενετούς τραπεζίτες, τους Βρεταννούς βιομηχάνους του 18ου και του 19ου και τους Έλληνες εφοπλιστές του 20ου αιώνα, οι συναλλαγές και η αναζήτηση των καρπών τους οδήγησαν και έφεραν την ανάπτυξη τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία και την Αμερική. Τελικά δε, μέρος της οικονομικής φιλοσοφίας εδράζεται στο φαινόμενο της προσφοράς και της ζήτησης αγαθών, είτε αυτά είναι εμπράγματα είτε υπηρεσίες. Και επειδή το μέσον που χρησιμοποιείται για την ικανοποίηση της προσφοράς και ζήτησης αγαθών είναι το χρήμα, πολύ σοβαρό φαινόμενο είναι και ο εκχρηματισμός μιας οικονομίας. Όσο για το επίκεντρο της οικονομίας και βασικό υποκείμενό της είναι το άτομο, η αυτονομία του, η πληροφόρησή του, ο ορθολογισμός και ο μέσω της αγοράς συντονισμός των συμπεριφορών του.

Υπό τους όρους αυτούς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η οικονομία μελετά τις ατομικές επιλογές και τις εν συνεχεία κοινωνικές τους επιπτώσεις. Αυτή περίπου ήταν και η αρχή πάνω στην οποία στηρίχθηκε ο Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς την δεκαετία του 1930 για να διατυπώσει την «Γενική Θεωρία» του, για την οποία έχει χυθεί άφθονο μελάνι. Στο πλαίσιο αυτό, ο Κέϋνς θεωρείται «νεκροθάφτης της οικονομίας της αγοράς» από τους ακροφιλελεύθερους, «σωτήρας» του παραπαίοντος το 1930 καπιταλισμού για τους μαρξίζοντες, για δε τους δημοκράτες σοσιαλιστές είναι ο άνθρωπος που έδωσε κοινωνικό περιεχόμενο και άρα ανθρώπινο πρόσωπο στην αμιγώς φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς.

Κατά την δική μας ταπεινή γνώμη, ο Βρεταννός οικονομολόγος, σε μια κρίσιμη για την οικονομία της αγοράς περίοδο, πραγματοποίησε μία πραγματιστική ανάλυση των ορίων της. Δεν προτείνει την εγκατάλειψη της κλασσικής φιλελεύθερης λογικής, αλλά μία επανατοποθέτηση των λειτουργιών της μέσω κυβερνητικών παρεμβάσεων στο επίπεδο των οικονομικών πολιτικών. Με άλλα λόγια, ο Κέϋνς, χωρίς να είναι αντιφιλελεύθερος, ενίσχυσε την παρουσία της πολιτικής στην οικονομία –αλλά δεν μπορούσε βεβαίως να προβλέψει ότι πιθανότατα, από την εξέλιξη αυτή μύρια έπονται.

Σήμερα, λοιπόν, ο κεϋνσιανισμός βρίσκεται εκ νέου στο προσκήνιο και κάποιοι τον επικαλούνται ως το απόλυτο «φάρμακο» σε μία κρίση χρηματοοικονομική την οποία αποδίδουν στον «νεοφιλελευθερισμό», την στιγμή που η κρίση αυτή είναι γνησιότατο «κεϋνσιανό» προϊόν.

Ωστόσο, ας υποθέσουμε ότι η κρίση στην ελληνική εκδοχή της είναι «νεοφιλελεύθερη» και άρα χρίζει «κεϋνσιανής» θεραπείας –την οποίαν εσχάτως «ανακάλυψε» και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κ. Αλέξης Τσίπρας. Κατά τον Βρεταννό οικονομολόγο και όχι μόνον, σε περιόδους παρατεταμένης υφέσεως, η έξοδος από την κατάσταση αυτή μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Είτε με την ενίσχυση της προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών, είτε με την ενίσχυση της ζήτησής τους, η οποία προϋποθέτει και την ικανή ύπαρξη παραγωγής.

Στην ελληνική περίπτωση, η τόνωση της ζήτησης είναι ουτοπική για τον απλούστατο λόγο ότι δεν υπάρχει αργούσα παραγωγική δραστηριότητα. Η Ελλάδα δεν έχει την παραγωγή που πρέπει για να εφαρμόσει την κεϋνσιανή συνταγή που προτείνουν κάποιοι άσχετοι με την ελληνική πραγματικότητα. Έτσι, πλανώνται πλάνην οικτράν και όλοι αυτοί που υποστηρίζουν την επιστροφή στην δραχμή. Με δεδομένη την παραγωγική δύναμη της χώρας, οποιαδήποτε υποτίμηση και έκδοση χρήματος θα κατέληγε σε υπερπληθωρισμό και όχι σε έξοδο από την ύφεση. Εξάλλου, τα τριάντα τελευταία χρόνια έγιναν τρεις υποτιμήσεις στην Ελλάδα, χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ερχόμεθα έτσι στο σκέλος της προσφοράς. Πώς μπορεί η τελευταία να ενισχυθεί σε μία χώρα όπου το επιχειρείν ξορκίζεται και η επιχειρηματικότητα καταδιώκεται; Ποια επιχείρηση θα ενισχύσει την προσφορά της όταν, για να επεκτείνει μία αποθήκη της απαιτούνται γραφειοκρατικές διαδικασίες επί δέκα μήνες; Ποια προσφορά μπορεί να προωθήσει, την στιγμή που τεχνογνωσία, κεφάλαια και άνθρωποι είναι είδη εν ανεπαρκεία στην χώρα μας; Μία χώρα που παράγει κατά κόρον δικηγόρους, φιλολόγους και δημοσίους υπαλλήλους τι μπορεί να περιμένει από πλευράς προσφοράς, όταν διεθνώς είναι λιγοστά και αυστηρώς επιλεκτικά τα κεφάλαια που ζητούν να επενδυθούν; Ποια τεχνογνωσία μπορεί να εισαχθεί ή να παραχθεί στην χώρα μας όταν, για να ασκηθεί ηλεκτρονική εμπορική δραστηριότητα, απαιτούνται έξι, επτά ή και οκτώ μήνες ταλαιπωρίας;

Το πραγματικό, λοιπόν, στοίχημα για να υπάρξει ανάπτυξη σε τούτη την χώρα είναι η ριζική διοικητική της μεταρρύθμιση, για να ακολουθήσει στην συνέχεια, μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, παραγωγική αναδιάρθρωση και να αρχίσουν να εισρέουν επενδυτικά κεφάλαια. Την ίδια στιγμή, άμεση θα πρέπει να είναι η σύνδεση του πανεπιστημίου με την παραγωγή και γενναία η χρηματοδότηση νέων επιχειρηματιών που βλέπουν μπροστά. Αν όλα αυτά δεν γίνουν …χθες, το αύριο μάλλον θα είναι η επανάληψη της ιστορίας ως τραγωδία. Όσο για τον Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς, ας τον αφήσουν ήσυχο αυτοί που υπερκαπηλεύονται το όνομά του.

Οι κ.κ. Βενιζέλος και Κουβέλης νιώθουν έντονη την πίεση του κ. Τσίπρα και κακά τα ψέματα μετρούν δυό και τρεις φορές τις πράξεις και τις επιλογές τους. Πολύ περισσότερο όταν χρειάζεται να συνηγορήσουν στη λήψη περιοριστικών μέτρων που πλήττουν το εισόδημα μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού.

Γι’ αυτό και δυσκολεύονται να αποδεχθούν μονομιάς το πακέτο των 11,5 δισ. ευρώ και δίδουν μεγάλη σημασία στις διαδικασίες της διαπραγμάτευσης με τους εταίρους και την τρόικα, ώστε να επιτύχουν την επιμήκυνση και την διεύρυνση του χρόνου της δημοσιονομικής προσαρμογής μέχρι το 2016.

Αλλά και ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς δεν μπορεί να λειτουργεί ως απόλυτος κυματοθραύστης, ούτε είναι διατεθειμένος να σηκώνει μόνος όλο το πολιτικό κόστος της συμμαχικής κυβέρνησης. Ίσως λιγότερο από τους άλλους.ωστόσο κι εκείνος πιέζεται πολιτικά, τόσο από τα δεξιά του, όσο κι από τα αριστερά του.

Με άλλα λόγια ούτε ο κ. Σαμαράς μπορεί να κινηθεί κατά τρόπο απόλυτα δυναμικό, χωρίς να υπολογίζει το πολιτικό κόστος. Γενικώς οι ιδιαίτερες πολιτικές συνθήκες δεν επιτρέπουν άνεση χειρισμών στα κόμματα που συγκροτούν την κυβέρνηση. Οι αναστολές περισσεύουν και οι υπολογισμοί επίσης.

Δεδομένων όμως των συνθηκών κρίσης στην Ευρώπη και της προσοχής των εταίρων μας στην Ισπανία και την Ιταλία, δεν είναι βέβαιον ότι θα καταφέρει εντέλει η ελληνική κυβέρνηση να αμβλύνει την πίεση των εταίρων. Δεν είναι απίθανο μάλιστα να προκαλέσει τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Αντί δηλαδή της διεκδικούμενης κατανόησης των εταίρων να εισπράξει περαιτέρω αμφισβήτηση και καχυποψία, ενισχύοντας εκείνους που προτιμούν την ρήξη με την Ελλάδα και αποτιμούν ως φθηνότερη επιλογή την έξοδό μας από την ευρωζώνη. Αν όντως επικρατήσει το κακό σενάριο, τότε τα πράγματα θα εξελιχθούν, με τον χειρότερο δυνατό τρόπο. Αν πάλι επικρατήσει ένα καθεστώς μειωμένης υποστήριξης το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο, απλώς δεν θα εξελιχθεί αυτόματα, αλλά θα είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας διαρκούς φθοράς.

Μόνο αν αλλάξει κατά τρόπο εντυπωσιακό η ευρωπαϊκή πολιτική και διαμορφωθεί νέο περιβάλλον στην Γηραιά Ήπειρο, θα μπορέσουμε κι εμείς εδώ να βρούμε πεδίο προστασίας.

Σε κάθε άλλη περίπτωση το πολιτικό πρόβλημα της χώρας θα μεγεθύνεται, η συνοχή της κυβέρνησης συνεργασίας θα δοκιμάζεται ολοένα και περισσότερο, μέχρι να διαμορφωθούν συνθήκες ρήξης στο εσωτερικό της και να εκραγεί.

Στην περίπτωση αυτή η χώρα δεν θα ξαναβρεί πεδίο ανοχής και υποστήριξης από τους εταίρους. Το πιθανότερο είναι να εγκαταλειφθεί στην τύχη της για να πάρει τον δρόμο της επιστροφής προς τη δραχμή….

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 31.7.2012

Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι το κόμμα των Χριστιανοκοινωνιστών (CSU), κύριος σύμμαχος της κ. Μέρκελ, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στη βαυαρική Βουλή το 2008, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Δεν είναι καθόλου λίγο και μπορεί να αποβεί καθοριστικό στις ομοσπονδιακές εκλογές, που θα γίνουν το φθινόπωρο του 2013. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε λίγους μήνες, θέματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος, εφ’ όσον απαιτούν αποφάσεις των Γερμανών πολιτικών, θα ανακατεύονται τόσο πολύ με τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, που πολύ καλά θα κάνουμε να το αποφύγουμε.

Δυσκολίες θα υπάρχουν και στη Γαλλία. Ο νέος πρόεδρος συνεχίζει συστηματικά την προετοιμασία για να πείσει τις αγορές κεφαλαίου ότι η χώρα του δεν θα κινδυνεύσει να μη μπορεί να πληρώσει τα δάνειά της και ότι θα ισορροπήσει μεταξύ λιτότητας και ευημερίας. Δεν θα έχει, όμως, καμία διάθεση να ακούσει με συμπόνια ότι η χώρα μας χρειάζεται νέα βοήθεια για να τα καταφέρει με τις «τρομερές δυσκολίες» μας.

Ισπανία και Ιταλία, που συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών που συνεισφέρουν πολύ στα δανειακά κεφάλαια για τη διάσωση της Ελλάδας, βουλιάζουν σταδιακά στη λιτότητα και την αγωνία με τα χρέη τους και το τραπεζικό τους σύστημα. Είναι φανερό ότι δεν θέλουν να ακούσουν ούτε κουβέντα για νέα σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα, ειδικά αν πρόκειται για προβλήματα που λύνονται με μεγαλύτερα δάνεια.

Οι τέσσερις αυτές χώρες βάζουν το 60% των κεφαλαίων που συγκρατούν την Ελλάδα στο ευρώ και επιτρέπουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό τη σταδιακή προσαρμογή του. Τους πληρώνουμε ένα επιτόκιο κοντά στο 3%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Ταμείου για τη διεθνή οικονομία δείχνουν και νέα συγκράτηση της δραστηριότητας. Επιβεβαιώνουν ότι το 2013 θα είναι δυσκολότερο, για όλους. Κυρίως για τους φορολογουμένους και τους ανέργους αυτών των κρατών. Ας το έχουμε κατά νουν για τον αέρα με τον οποίο θα διατυπώσουμε τις «εθνικές απαιτήσεις» από τους δανειστές μας. Είναι πολύ πιθανόν να είναι, οι δικοί τους λαοί, πιο θυμωμένοι ακόμη και από εμάς.

Δημοσιεύθηκε skai.gr, 19.7.2012

Ένας πρώτος μύθος που διαδίδεται ευρέως είναι αυτός που λέει ότι η Γερμανία είναι η μεγάλη κερδισμένη του ενιαίου νομίσματος και, ενώ μέσω αυτού ισχυροποίησε την οικονομία της, σήμερα γυρίζει την πλάτη στις χώρες της περιφέρειας και αρνείται να επιδείξει αλληλεγγύη προς αυτές. Οι «βαρύγδουποι» οικονομολογούντες και άλλοι τινες που διαδίδουν τον μύθο αυτόν απλώς παραλείπουν να προσθέσουν ότι, χωρίς την Γερμανία, η ευρωζώνη θα είχε εκραγεί από καιρό τώρα. Γιατί; Διότι τα τρία τελευταία χρόνια η Γερμανία χορήγησε στις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης 215 δισεκατ. ευρώ, τόσο σε δάνεια όσο και σε πιστωτικές εγγυήσεις. Και αν στο ποσόν αυτό προσθέσουμε και τις έμμεσες χορηγήσεις μέσω του Target-2, τότε το σύνολο υπερδιπλασιάζεται. Αν η γερμανική οικονομία δεν είχε αυτή την δανειακή ικανότητα, η Ελλάδα θα είχε χρεωκοπήσει ατάκτως από τις αρχές του 2010 και σήμερα θα διατηρούσε το βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του 1960.

Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι η Γερμανία δανείζει την Ελλάδα με «τοκογλυφικά» επιτόκια. Κατ’ αρχήν, από την αρχή του αποκλεισμού της από τις αγορές το 2010, αν η Ελλάδα ήθελε να δανειστεί θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκιο 10%, που σήμερα πλησιάζει το 40%. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν διανοείται να δανείσει στην χώρα μας ούτε ένα ευρώ για αστείο! Το 2010, λοιπόν, τα επιτόκια του μηχανισμού διάσωσης ήσαν γύρω στο 4%-5%, ήτοι πολύ μικρότερα από αυτά των αγορών, άρα απείχαν πολύ από την έννοια της τοκογλυφίας. Σημειώνουμε επίσης ότι το 2011 δύο χώρες με μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδος, η Ιταλία και η Ισπανία, δανείζονταν με μέσο επιτόκιο 6% και δάνειζαν την χώρα μας με 2,5%, καταγράφοντας ζημίες σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για την οικονομία τους. Αυτά, όμως, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες για τους «τοκογλυφοφάγους».

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όσοι για λόγους λαϊκισμού κατηγορούν την Γερμανία για έλλειψη αλληλεγγύης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση της Α. Μέρκελ, αντί να χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή περιφέρεια, θα μπορούσε να επενδύει στην αντίστοιχη γερμανική –ιδιαίτερα δε στην ανατολική πλευρά της, η οποία παρουσιάζει και υψηλά ποσοστά ανεργίας. Εξάλλου, σε όσους παρακολουθούν τον γερμανικό Τύπο χωρίς παρωπίδες, είναι γνωστό ότι η χώρα του Γκαίτε αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε αρκετές περιφέρειές της, οι κάτοικοι των οποίων εξαγριώνονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι κάποια δισεκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στον ευρωπαϊκό νότο αντί να επενδύονται σε κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές στην ανατολική Γερμανία για παράδειγμα.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι τα πλεονεκτήματα της γερμανικής επιτυχίας των τελευταίων ετών κατανεμήθηκαν πολύ άνισα από κοινωνικής πλευράς. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική ανάπτυξη οδήγησε σε κραυγαλέες ανισότητες, τις οποίες κάλυπτε η χαμηλή ανεργία. Όμως, σήμερα, για λόγους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητος, η ποιότητα των νέων θέσεων εργασίας απέχει αισθητά από την αντίστοιχη που υπήρχε όταν όλοι μιλούσαν με θαυμασμό για τον «ρηνανικό καπιταλισμό». Τα δέκα τελευταία χρόνια το περίφημο γερμανικό κοινωνικό μοντέλο έχει υποβαθμιστεί και για τον απλό Γερμανό πολίτη αυτό το γεγονός οφείλεται στην συμμετοχή της Γερμανίας στην ευρωζώνη και άρα στην ύπαρξη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος –το οποίο η γερμανική κοινή γνώμη δέχθηκε με πολύ μεγάλη δυσκολία και, ως εκ τούτου, με βαρειά καρδιά.

Κατά συνέπεια, οι επιδείξεις αλληλεγγύης από την Γερμανία προς τις χώρες της περιφέρειας που θεωρούνται σπάταλες και ελάχιστα παραγωγικές έχει υψηλό πολιτικό κόστος, το οποίο τα γερμανικά πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να αγνοήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η οποιαδήποτε απαγκίστρωση της Γερμανίας από την έννοια της «γερμανικής Ευρώπης» με κατεύθυνση την «ευρωπαϊκή Γερμανία» είναι ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που, για να πετύχει, θα πρέπει να υπάρξουν και τα απαραίτητα ανταλλάγματα.

Το ερώτημα, συνεπώς, που τίθεται είναι αυτό της υφής αυτών των ανταλλαγμάτων. Πώς, για παράδειγμα, θα μπορούσε η Γερμανία να δεχθεί μία Ευρωπαϊκή Τραπεζική Εποπτική Αρχή όταν είναι γνωστόν ότι οι τοπικές τράπεζες στα γερμανικά κρατίδια είναι σχεδόν όλες προβληματικές λόγω της κοινωνικής πολιτικής που ακολουθούν μέσω στεγαστικών και εταιρικών δανείων; Πώς θα πεισθεί η Γερμανία να πει ναι στα ευρωομόλογα όταν γνωρίζει ότι οι χώρες της περιφέρειας από το 2002 έως το 2010 δανείζονταν με τα χαμηλότερα δυνατά επιτόκια, χωρίς όμως να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες παραγωγικές επενδύσεις γιατί προτιμούσαν να καταναλώνουν; Αν υποθέσουμε ότι η Γερμανία δέχεται το ευρωομόλογο, ποιος εγγυάται ότι θα το δεχθούν και οι Φινλανδοί, οι Πολωνοί, οι Ολλανδοί, οι Αυστριακοί και ο Σλοβάκοι, που συμμερίζονται την γερμανική ευρωπαϊκή πολιτική;

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Και αυτοί που τα εκχυδαΐζουν για ανομολόγητους λόγους σίγουρα επιδιώκουν την διάλυση της Ευρώπης πολύ περισσότερο από κάποιες γερμανικές ακαμψίες.