Επίσης, η Ελλάδα πάντα εκπροσωπείτο από 19-20 ευρωβουλευτές στις δύο μεγάλες ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίες από το 1979 που έγιναν οι πρώτες ευρωεκλογές και μετά ποτέ δεν έχουν πέσει αθροιστικά κάτω από το 60% του συνόλου των μελών του Κοινοβουλίου. Αν δε στο ποσοστό αυτό προστεθούν και οι Φιλελεύθεροι, τότε το σύνολο ξεπερνά το 70%. Στην τελευταία Ευρωβουλή, από τους 22 Έλληνες ευρωβουλευτές, οι 17 ήσαν ενταγμένοι στις πιο πάνω πολιτικές ομάδες, γεγονός που έδινε και ιδιαίτερο ειδικό βάρος στην ελληνική ευρωκοινοβουλευτική παρουσία –προς όφελος, βέβαια, της χώρας και της συμμετοχής της σε κρίσιμες λήψεις αποφάσεων.

Ως φαίνεται, όμως, αυτά είναι ήσσονος σημασίας θέματα. Πάμπολλοι Νεοέλληνες και Ευρωπαίοι αδυνατούν να καταλάβουν ότι πολύ σοβαρές λύσεις σε καθημερινά τους θέματα είναι πλέον ευρωπαϊκές και πρέπει να δίνονται σε παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο γρήγορα μεταβάλλεται. Επίσης, ελάχιστα γνωστό έγινε στην χώρα μας και όχι μόνον το γεγονός ότι η συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στα ευρωπαϊκά και διεθνή πράγματα έχει αποκτήσει μεγάλο βάρος, το οποίο πλέον συνεχώς θα ενισχύεται. Συγκεκριμένα, το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα λειτουργεί πλέον πλήρως στην βάση της Συνθήκης της Λισαβόνας, το πιο πρόσφατο θεσμικό βήμα της ΕΕ προς την κατεύθυνση της ομοσπονδιοποίησης. Με τις νέες αρμοδιότητές της, η Ευρωβουλή αποκτά μεγαλύτερη εξουσία και η σύνθεσή της θα βαρύνει περισσότερο στην χάραξη των ευρωπαϊκών πολιτικών –η ψήφος, συνεπώς, είχε μεγαλύτερη σημασία όσο ποτέ μέχρι σήμερα.

Η πρώτη και πιο κεντρική αλλαγή αφορά την καρδιά της εκτελεστικής εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ηγεσία της θα καθοριστεί βάσει της κατανομής δυνάμεων στην Ευρωβουλή –δηλαδή, οι έδρες των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων στην Ευρωβουλή θα κρίνουν ποιος θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Κομισιόν. Για να γίνει σαφέστερο: Μέχρι τώρα, οι ψηφοφόροι της Ευρώπης είχαν «διαμεσολαβητικό» ρόλο στο ποιος θα ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής, καθώς την απόφαση λάμβαναν οι κυβερνήσεις. Τώρα, ψηφίζοντας το κόμμα της εκάστοτε ομάδας του Ευρωκοινοβουλίου, οι ψηφοφόροι συναποφασίζουν –μαζί με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τις κυβερνήσεις των «28»– ποιον θέλουν για πρόεδρο της Επιτροπής. Γι αυτό και τα κόμματα είχαν ήδη παρουσιάσει τους υποψηφίους τους για την θέση.

Με τον διορισμό της επόμενης ηγεσίας της Επιτροπής, ο ενισχυμένος ρόλος του Ευρωκοινοβουλίου συνεχίζεται σε σχεδόν όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Πλέον, ο νομοθετικός του ρόλος εξισώνεται πλήρως στους περισσότερους τομείς με εκείνον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο μοντέλο της συναπόφασης. Από τα λίγα πεδία που δεν εμπίπτουν εντελώς στις νέες αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου είναι η Εξωτερική Πολιτική, για την οποία αρμόδιος είναι ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ (σήμερα η Κάθριν Άστον), ο οποίος, ωστόσο, αφού επιλεγεί με την σύμφωνη γνώμη του Ευρωκοινοβουλίου, λογοδοτεί στο Σώμα. Τα πεδία στα οποία έχει πλέον λόγο η Ευρωβουλή καλύπτουν πάνω από 70 τομείς λήψεως αποφάσεων, από τα προσωπικά δεδομένα (όπως φάνηκε με την πρόσφατη απόρριψη της συμφωνίας για το SWIFT), μέχρι και την πρόταση για αλλαγή των Συνθηκών. Μεγάλο μέρος της Συνθήκης της Λισαβόνας εξαντλείται στην προσθήκη της πρότασης «και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» δίπλα στο «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο» για το ποιος αποφασίζει.

Στο πλαίσιο αυτό, στους κόλπους του Ευρωκοινοβουλίου λειτουργούν διάφορες επιτροπές, με κορυφαίες αυτές της Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, Περιβάλλοντος, Ασφάλειας των Τροφίμων και Δημόσιας Υγείας, Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας, Απασχολήσεως και Κοινωνικών Υποθέσεων, κ.α. Οι εργασίες των επιτροπών αυτών είναι σήμερα ιδιαίτερα σημαντικές διότι, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί την νομοθετική πρωτοβουλία στην ΕΕ, το Ευρωκοινοβούλιο μπορεί να την πιέσει θεσμικά να προχωρήσει σε νομοθετικές προτάσεις με τις ανάλογες επιπτώσεις και στις εθνικές πολιτικές των χωρών μελών.

Επιπροσθέτως, θα πρέπει να τονιστεί πως σε ό,τι αφορά στην πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Ευρωβουλή έχει πλέον πλήρεις αρμοδιότητες στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως φάνηκε και στις διαβουλεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται πλέον οι χορηγήσεις για την αγροτική πολιτική και τις εξωτερικές συμφωνίες –αν δε αυτό φαίνεται δευτερεύον, ας σημειωθεί ότι μέχρι προηγουμένως ξεπερνούσαν το 40% του προϋπολογισμού, αλλά έξαιρούνταν από τις αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου.

Πολύ φοβούμεθα, ωστόσο, ότι στο νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο –όπου οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές οικογένειες θα καλύπτουν περί το 65% της συνθέσεώς του– η Ελλάδα θα είναι αυτή τη φορά εξαιρετικά αποδυναμωμένη. Ακόμα χειρότερα, σε μία δύσκολη εποχή, όπου η χώρα θα έχει ανάγκη την στήριξη της Ευρώπης, η ευρωκοινοβουλευτική της εκπροσώπηση θα δίνει την αίσθηση ότι κάθε άλλο παρά κοντά στην Ευρώπη βρίσκεται. Και, αν όλα αυτά εκτιμάται ότι αποδίδουν το μέγεθος της λαϊκής πολιτικής σοφίας, τότε αίσθησή μας είναι ότι οι πλέον αρμόδιοι να αποφανθούν επί του θέματος είναι οι ψυχοπαθολόγοι. Όμως, έως ότου δώσουν την απάντησή τους, η χώρα μόνον οριακή παρουσία και συμμετοχή θα έχει στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι –και αυτό κάθε άλλο παρά θετικό είναι στις σημερινές διεθνείς συγκυρίες.

Σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν προσφάτως στο Νταβός της Ελβετίας, αλλά και με βάση τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δια στόματος της γενικής του διευθύντριας κυρίας Κριστίν Λαγκάρντ, στην διάρκεια του 2014 –που από πολλές πλευρές ήδη αναγγέλλεται ως μία ενδιαφέρουσα χρονιά– η Αμερική θα συμβάλει περισσότερο στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη από την Κίνα σε συναλλαγματικές ισοτιμίες της αγοράς. Την ίδια χρονιά, η συμβολή της Ιαπωνίας θα είναι επίσης ανώτερη αυτής της Ινδίας, με την Ευρώπη να διατηρεί, λόγω Γερμανίας, την παγκόσμια εμπορική πρωτοκαθεδρία της. Μία πρωτοκαθεδρία, βέβαια, που κάθε χρόνο ψαλλιδίζεται, με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση να κατέχει σήμερα το 20% του παγκόσμιου εμπορίου, έναντι 28% στις αρχές του 21ου αιώνα.

Από την πλευρά της, παρά την κρίση που ξέσπασε το 2007 με αφετηρία την φούσκα των τοξικών ενυπόθηκων δανείων, η αμερικανική οικονομία έχει δημιουργήσει 4,3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας τα τελευταία δύο χρόνια και θα δημιουργήσει άλλα 2 εκατομμύρια περίπου το 2014. Το φθηνό σχιστολιθικό φυσικό αέριο μειώνει το ενεργειακό κόστος, καθιστώντας την αμερικανική βιομηχανία ανταγωνιστικότερη. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία συνέχιζε αδιάκοπα να τυπώνει χρήματα τα τελευταία πέντε χρόνια, εγκαινίασε το 2014 με μείωση του ρυθμού εκτυπώσεως –γεγονός που έχει ποικίλες παράπλευρες επιπτώσεις, ήδη ορατές στις αναδυόμενες οικονομίες.

Το περίφημο tapering της Ομοσπονδιακής Τράπεζας προβλέπεται να ενισχύσει τα αμερικανικά επιτόκια και το δολλάριο και άρα να προσελκύσει αδέσμευτα κεφάλαια πίσω στην Αμερική. Αυτή η τάση έχει ήδη εκδηλωθεί και προκαλεί τις γνωστές νομισματικές και συναλλαγματικές αναταραχές και διακυμάνσεις στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα δε στην γειτονική μας Τουρκία. Ήδη από τον Μάϊο του 2013, αλλά με ιδιαίτερη ένταση από την 20η Ιανουαρίου 2014, οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες τους αντιμετωπίζουν σοβαρές εκροές επενδυτικών κεφαλαίων, με άμεση συνέπεια την εκδήλωση υποτιμητικών τάσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων τους.

Η εξέλιξη αυτή θα έπρεπε να είναι αναμενόμενη, δεδομένου ότι την τελευταία δεκαετία οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είχαν επωφεληθεί από την υπερβάλλουσα ρευστότητα που δημιουργήθηκε παγκοσμίως από την εξαιρετικά διευκολυντική νομισματική πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών των ανεπτυγμένων οικονομιών, ιδιαίτερα της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Fed), για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής και οικονομικής κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, προσέλκυσαν μεγάλες ποσότητες επενδυτικών κεφαλαίων στις οικονομίες τους, ενισχύοντας ουσιαστικά τις αναπτυξιακές τους επιδόσεις. Τώρα, που έχει ήδη αρχίσει η διαδικασία περιορισμού της παγκόσμιας ρευστότητας από την Fed, υπάρχουν τάσεις φυγής κεφαλαίων από πολλές αναδυόμενες αγορές. Έτσι, τις ημέρες αυτές ζούμε για μία ακόμη φορά την ιστορία των επαναλαμβανόμενων συναλλαγματικών και οικονομικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες ακολουθούν συνήθως περιόδους υπέρμετρα υψηλών καθαρών εισροών κεφαλαίων από το εξωτερικό, όπως άλλωστε συνέβη και στην Ελλάδα έως το 2009.

Όμως, πέρα από τα τεκταινόμενα στην Αμερική και τον αναπτυσσόμενο κόσμο, στην Ευρώπη της κρίσης τα δημόσια ελλείμματα έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ. Η παραγωγικότητα βελτιώνεται, το μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώνεται και τα άλλοτε μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία εξαφανίζονται. Η Βρεταννία μπαίνει και πάλι σε τροχιά ανάπτυξης και η Ιαπωνία υποδέχεται τα Abenomics –ένα αισιόδοξο σχέδιο ανάκαμψης από το όνομα του δημοφιλούς πρωθυπουργού της Shinzo Abe.

Εκτιμάται έτσι από πολλές πλευρές ότι καμμία από αυτές τις πλούσιες οικονομίες δεν θα δεχθεί κάποιο πλήγμα το 2014. Η Αμερική θα σημειώσει μία αξιοπρεπή ανάπτυξη κατά 3%, η Ιαπωνία κατά 2% και η ευρωζώνη κατά 1,2%. Οι περισσότερες αναδυόμενες αγορές θα έχουν καλύτερες επιδόσεις από τις προαναφερθείσες, αλλά το χάσμα της απόδοσης θα μειωθεί. Καθώς η υπερβολική παροχή μετρητών της Κεντρικής Τράπεζας μειώνεται, χρήματα θα εισρεύσουν από πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, φέρνοντας στην επιφάνεια αδυναμίες επισκιασμένες –και αγνοημένες– κατά την διάρκεια των καλών περιόδων. Το φαινόμενο αυτό είναι ήδη ορατό –με χώρες όπως η Αργεντινή, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Μαλαισία και η Ρωσία να αντιμετωπίζουν συναλλαγματική και νομισματική κρίση ταυτοχρόνως. Οι υποδομές της Ινδίας παραμένουν δραματικές, οι Βραζιλιάνοι ακόμα δεν επενδύουν αρκετά και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας διευρύνεται και πάλι. Οι φουσκωμένες τράπεζες της Κίνα, γεμάτες με δάνεια που οι εταιρείες θα δυσκολευτούν να αποπληρώσουν, μοιάζουν με αυτές της Ιαπωνίας στην δεκαετία του 1990 και της Αμερικής στη δεκαετία του 2000. Οι «σκιώδεις» τράπεζες της Κίνας μετακίνησαν τρισεκατομμύρια περισσότερα γουάν μεταξύ των επενδυτών και των δανειοληπτών, κυρίως με τρόπους επικίνδυνα αόρατους στις ρυθμιστικές αρχές.

Κατά τους Φαϊνάνσιαλ Τάϊμς, στη Νότιο Αφρική, στην Τουρκία και στην Ρωσία, όπως και στην Αργεντινή, οι κάθετες πτώσεις των νομισμάτων των τελευταίων ετών έχουν προκαλέσει σοκ στο λιανεμπόριο, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων αγαθών ανεβαίνουν και ο κόσμος κόβει τις δαπάνες. Ακολουθώντας την Αργεντινή, οι κάτοικοι πολλών αναδυομένων αγορών προφυλάσσονται για την προοπτική αύξησης του εγχώριου πληθωρισμού και της υποτίμησης μετατρέποντας αποταμιεύσεις σε δολλάρια. Η μεγαλύτερη ρωσική εφημερίδα, η Komsomolskaya Pravda, συμβούλευσε τους αναγνώστες της να μετατρέψουν το 30%-40% των αποταμιεύσεών τους σε δολλάρια και ευρώ.

Σχετικό πρόβλημα είναι και οι αυξήσεις στα επιτόκια –που πρέπει να γίνουν για να πολεμηθεί ο πληθωρισμός και να στηριχθούν τα νομίσματα– θα πλήξουν τις χρεωμένες επιχειρήσεις, αναστέλλοντας τα επενδυτικά τους σχέδια. Το σοκ της ζήτησης για την μεταποίηση της Αργεντινής, τονίζει η Nomura, θα επηρεάσει τους Βραζιλιάνους προμηθευτές, αφαιρώντας 0,2% από το προβλεπόμενο φετινό ΑΕΠ της Βραζιλίας.

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ακόμη και ο Νουριέλ Ρουμπίνι –ο οικονομολόγος που προβλέπει κρίσεις και υφέσεις– δεν παύει τον τελευταίο καιρό να υπογραμμίζει  ότι, με αφετηρία τις οικονομίες της Αμερικής και της Ιαπωνίας, η Δύση επανέρχεται στο διεθνές οικονομικό προσκήνιο, ως πηγή καλών νέων.

Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Η ισχνή επικράτηση του Μπερσάνι αλλά κυρίως η εντυπωσιακή αφενός επάνοδος του Μπερλουσκόνι σε υψηλά εκλογικά επίπεδα και αφετέρου η εντυπωσιακή ανάδειξη του κόμματος των πέντε αστέρων του Πέπε Γκρίλο σε τρίτο κόμμα είναι έκδηλα της ψήφου διαμαρτυρίας. Η Ιταλία είναι ακόμη μια χώρα, που εισέρχεται στο άτυπο γκρούπ των χωρών της Ένωσης που δυσκολεύονται να σχηματίσουν αυτοδύναμη και συμπαγή κυβέρνηση, γεγονός που έχει ισχυρό αντίκτυπο προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις αποφάσεις που εκρέουν από αυτούς.

Σε ειδικότερο πλαίσιο ανάλυσης, σε πολιτικό επίπεδο, η δημοσκοπική και εκλογική άνοδος των Μπερλουσκόνι και Γκρίλο, δύο δηλαδή ηγετών που έθεσαν ξεκάθαρα εν αμφιβόλω την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, είναι ξεκάθαρο σημάδι διαμαρτυρικής ψήφου. Παρά τις όποιες αναλύσεις κάνουν λόγο για ραγδαία επέκταση του ευρωσκεπτικισμού στην Ευρώπη, στο παράδειγμα της Ιταλίας κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Η στήριξη των πολιτών στα κόμματα των Μπερλουσκόνι και Γκρίλο δεν αποτελεί επ ουδενί σημάδι δομικού ευρωσκεπτικισμού, όπως αυτός παρατηρείται στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά ενός ευρωσκεπτικισμού διαμαρτυρίας κατά της λιτότητας. Η Ιταλία, είναι η χώρα που περνά πιο δυνατά από όλες τις υπόλοιπες, το μήνυμα ότι η πολιτική της λιτότητας και της δημοσιονομικής πειθαρχίας πρέπει επιτέλους να δώσει την θέση της σε μια άλλη αναπτυξιακή δέσμη πολιτικών η οποία μάλιστα οφείλει να εκρέει από το ανώτατο αποφασιστικό όργανο της Ένωσης, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Μένοντας στα πολιτικά, έκδηλη της ψήφου διαμαρτυρίας είναι η χαμηλή εκλογική επίδοση του πρώην τεχνοκράτη πρωθυπουργού Μάριο Μόντι, του οποίου το νεοσυσταθέν πολιτικό κόμμα κατάφερε να συγκεντρώσει λιγότερο από 10% των ψήφων. Η ουσιαστική «απομάκρυνση» του Μόντι από μία πιθανή κυβέρνηση συνεργασίας, έχει και αυτή με την σειρά της συνέπειες για την Ένωση και την πορεία της. Το άλλοτε δίδυμο Μόντι-Ντράγκι, που αποτελούσε το τελευταίο διάστημα έναν πυλώνα και ένα αντίβαρο των μέτρων λιτότητας εντός ευρωζώνης, δυστυχώς καταρρέει. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ήταν πεποίθηση των δύο Ιταλών η παρέμβαση της ΕΚΤ για παρέμβαση στη δευτερογενή αγορά ομολόγων των κρατών μελών που χειμάζονται από την κρίση χρέους, μια απόφαση που συζητήθηκε έντονα και θεωρήθηκε ως η αρχή του τέλους της κρίσης στην Ευρωζώνη.

Κλείνοντας, σε οικονομικό επίπεδο, από την πρώτη κιόλας ημέρα μετά τις ιταλικές εκλογές, έγινε φανερή η δυσαρέσκεια των αγορών σχετικά με το αποτέλεσμα, αφού αυξήθηκαν τα spreads στις διεθνείς αγορές δανεισμού, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τόσο την δημοσιονομική πορεία της Ελλάδας όσο και της Ισπανίας, αλλά και της Πορτογαλίας που μόλις πριν από λίγες εβδομάδες ξαναβγήκε στις αγορές.

Συνοψίζοντας, είναι φανερή η τροχοπέδη που οι ιταλικές εκλογές έθεσαν στην διαδικασία της ολοκλήρωσης της Ένωσης σε όλα τα επίπεδα. Την εποχή όπου εκκολάπτεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η τραπεζική εποπτεία και το banking union και ενώ έχουν τεθεί επί τάπητος σχέδια πολιτικής ολοκλήρωσης όπως αυτό του κ. Ρομπέι στη σύνοδο κορυφής του Ιανουαρίου, η Ιταλία έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα προς τους Ευρωπαίους εταίρους της : Η Τρίτη ισχυρότερη οικονομία της Ευρωζώνης ψήφισε με γνώμονα την αγανάκτηση. Είναι στο χέρι των ηγετών των κρατών μελών της Έ.Ε για την μορφή με την οποία θα εκλάβουν το εν λόγω μήνυμα. Η Ιταλία λοιπόν αποδεικνύεται ως ένας ισχυρός παράγοντας για την διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αφού τα εκλογικά της αποτελέσματα φαίνεται πως επηρεάζουν καταλυτικά την διαδικασία ολοκλήρωσης. Αναμένεται να δούμε εάν αυτό θα γίνει με θετικό η αρνητικό αντίκτυπο.

Αυτά είναι τα καλά νέα για τον πρωθυπουργό. Υπάρχουν όμως κι άλλα, το κυριότερο εκ των οποίων είναι ότι όσο περνάει ο καιρός και απομακρύνεται ο φόβος της χρεοκοπίας, η κυβέρνηση θα αρχίσει να κρίνεται με τα στάνταρντ της ομαλότητας. Οσο η μεσαία τάξη εμπεδώνει το αίσθημα ασφάλειας, τόσο περισσότερο θα απαιτεί και τα υπόλοιπα, που οφείλει να κάνει μια κυβέρνηση σε κανονικούς καιρούς. Δεν αναφερόμαστε σε οικονομικά αιτήματα, τα οποία ήταν η μόνιμη και περίπου η μόνη σταθερά των απαιτήσεων της ελληνικής κοινωνίας από τις κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης. Το σοκ του περιορισμού των εισοδημάτων το απορρόφησαν οι κυβερνήσεις Παπανδρέου και το πλήρωσαν. Οπως γράφαμε το περασμένο καλοκαίρι, «παρά τη χωλή δημόσια συζήτηση, παρά τα ανεδαφικά συνθήματα που κυριάρχησαν, οι περισσότεροι Ελληνες έμαθαν για τα παραγωγικά ελλείμματα της χώρας και άρχισαν να συνειδητοποιούν τις θεσμικές στρεβλώσεις της οικονομίας. Ο έντονος -και εν πολλοίς αυτοκριτικός- διάλογος των δύο τελευταίων ετών ήταν ένα βήμα ωριμότητας της κοινωνίας, η οποία αποτυπώθηκε και στο αποτέλεσμα της 17ης Ιουνίου. Οι Ελληνες ψήφισαν υπέρ της Ευρώπης ξέροντας ότι η επιλογή συνοδεύεται και από τις σταθεροποιητικές πολιτικές» («Το σύντομο καλοκαίρι της Αγανάκτησης;», Καθημερινή 22.7.2012).

Σε ό,τι αφορά τα οικονομικά, η κυβέρνηση έχει μόνο μία μεγάλη εκκρεμότητα. Την αποτελεσματική ενίσχυση των αδύναμων και χτυπημένων από την κρίση Ελλήνων, ήτοι των φτωχών και ανέργων. Αυτό προϋποθέτει δομές κοινωνικού κράτους, διαφορετικές από το ρίχνω λεφτά στον αέρα («ζούμπου» το λέγαμε παλιότερα) κι όποιος προλάβει παίρνει. Αυτό συνέβαινε μέχρι τώρα. Τώρα οι πολίτες θέλουν χειρουργική δεξιότητα. Η κοινωνία δεν μπορεί να έχει τους αδύναμους στο έλεος της τύχης, αλλά επίσης δεν ανέχεται τη σπατάλη. Ζητεί στοχευμένες κοινωνικές πολιτικές, που θα ενισχύουν τους αδύνατους και όχι τους γραφειοκράτες.

Συνεπώς, πολλοί ψηφοφόροι -αφού είδαν την κρίση να χτυπά και ισχυρότερες χώρες και τη λιτότητα να ροκανίζει τα εισοδήματα και άλλων ευρωπαϊκών λαών- δεν θα κρίνουν την κυβέρνηση Σαμαρά, όπως την κυβέρνηση Παπανδρέου. Η ελληνική κοινωνία μοιάζει να απορροφάει την «έκπληξη» της λιτότητας και προσαρμόζεται ταχύτατα. Η τωρινή κυβέρνηση θα κριθεί από τη δυνατότητά της να φτιάξει θεσμούς, να καταπολεμήσει τις ελληνικές παθογένειες, να δημιουργήσει ένα φτωχότερο μεν (σε σχέση με το παρελθόν), αλλά ευρωπαϊκότερο στις δομές και αποτελεσματικότερο στη λειτουργία κράτος.

Οσο απομακρύνεται ο κίνδυνος της χρεοκοπίας, τόσο μετατίθεται το κέντρο προσοχής του εκλογικού σώματος. Οι πολίτες πλέον θα απαιτούν περισσότερα από την υπόλοιπη, εκτός του κ. Στουρνάρα, κυβέρνηση. Κι εκεί είναι τα πολύ άσχημα νέα για τον κ. Σαμαρά. Η πλειοψηφία των υπουργών του δουλεύει με τον παλαιοκομματικό αραμπά. Κι αυτό, όσο περνάει ο καιρός, θα γίνεται όλο και πιο εμφανές…

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 20.1.2013

Όσοι από αυτούς έγραψαν άρθρα για την Ελλάδα ζήτησαν σε ποσοστό 60% την γνώμη μου και τις πιθανές εκτιμήσεις μου.

Στην συνέχεια, οι περισσότεροι μού έστειλαν αυτά που έγραψαν ή είπαν. Έχω λοιπόν στην διάθεσή μου πάνω από 300 άρθρα που είδαν το φως της δημοσιότητας στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, στις ΗΠΑ, στην Βραζιλία και στην Τουρκία. Μπορώ να πω έτσι ότι έχω μια αρκετά σφαιρική αντίληψη τού πώς οι ξένοι συνάδελφοί μου είδαν, κατάλαβαν, σχολίασαν και περιέγραψαν την ελληνική κρίση με βάση δικές τους εμπειρίες, αλλά και ερμηνείες τρίτων τις οποίες κατέγραψαν.

Στην συντριπτική τους πλειοψηφία οι ξένοι συνάδελφοί μου λυπούνται για την οικονομική και κοινωνική κατάσταση της χώρας. Θα ήθελαν να παραμείνει στην ΕΕ και θα ήταν πρόθυμοι να βοηθήσουν προς την κατεύθυνση αυτή. Επίσης, κρίνουν ότι τα μνημόνια αποτελούν σκληρή θεραπευτική αγωγή, πλην όμως αναγκαία, αν η χώρα θέλει να βγει από την επικίνδυνη ζώνη της άτακτης χρεοκοπίας.

Από το σημείο αυτό αρχίζουν και τα ερωτηματικά. Οι περισσότεροι συνάδελφοί μου προβληματίζονται, με βάση την δύναμη των αντιμνημονιακών στην Ελλάδα, αν οι Έλληνες θέλουν να αποφύγουν την άτακτη χρεοκοπία. Δεν μπορούν, επίσης, να καταλάβουν πώς συμβαίνει μέσα σε δύο χρόνια μία χώρα που χρωστάει 360 δισεκατ. ευρώ να δέχεται άλλα 240 δισεκατ. βοήθεια, να τής χαρίζονται 105 δισεκατ. χρέη και ένα μεγάλο μέρος των κατοίκων της να υβρίζει αυτούς που την βοηθούν. Απορίες προκαλεί και η μη πραγματοποίηση έστω και μίας ιδιωτικοποίησης, την ώρα που κυριολεκτικά η χώρα ζητιανεύει για ξένη βοήθεια. Αφήνουμε δε κατά μέρος τα σχόλια για την διαφθορά, την φοροδιαφυγή, την ανομία και την αποθεσμοποίηση που κυριαρχεί στην χώρα.

Στην βάση όλων των παραπάνω ελληνικών «ιδιαιτεροτήτων» που έγιναν παγκοσμίως γνωστές με αφορμή την κρίση και που σε ορισμένες χώρες έχουν κυριολεκτικά αμαυρώσει την εικόνα της χώρας, αρκετοί συνάδελφοι, με αφορμή το σλόγκαν Give Greece a Chance μού έθεσαν συνοπτικά τα ακόλουθα ερωτήματα: 1) ΟΚ, να δώσουμε μία chance στην Ελλάδα. Αλλά σε ποια απ’ όλες; Σε αυτήν την διαφθοράς και της ανομίας ή στην άλλη, της δημιουργίας; 2) Και πώς μπορούμε να ξέρουμε αν υπάρχει μία Ελλάδα της δημιουργίας όταν εσείς λέτε ότι Έλληνες έβγαλαν από τις τράπεζές σας 70 δισεκατ. ευρώ για να τα πάνε στην Ελβετία ή αλλού; 3) Να δώσουμε εκατό ευκαιρίες στην Ελλάδα, αλλά αν η ίδια δεν θέλει να βοηθήσει τον εαυτό της τί νόημα έχει η δική μας βοήθεια; 4) Σλοβάκος συνάδελφος, με διευθυντική θέση στο κρατικό ραδιόφωνο, με mail του ρωτάει πώς είναι δυνατόν να ζητήσει από τους ακροατές του να βοηθήσουν την Ελλάδα όταν ο μετά τις περικοπές μέσος μισθός ενός Έλληνα δημοσίου υπαλλήλου είναι 1.5 φορά υψηλότερος από τον αντίστοιχο του Σλοβάκου συναδέλφου του;

Ποια διδάγματα μπορούμε να συνάγουμε από τα παραπάνω ερωτήματα, αλλά και από τα διάφορα θέματα που αναπτύχθηκαν σε εκατοντάδες άρθρα;

Πριν απ’ όλα θα πρέπει να καταλάβουμε ότι ήδη σε κάποιες χώρες η στήριξη της Ελλάδας –που δεν κάνει τίποτα για τον εαυτό της– κρίνεται υπερβολική και η θεώρηση αυτή έχει δημιουργήσει ανθελληνικό κλίμα, το οποίο ίσως επιδεινωθεί τους μήνες που έρχονται.

Επίσης, σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Σλοβακία, η Τσεχία, η Φινλανδία και η Εσθονία κυριαρχεί η άποψη ότι οι Έλληνες είναι “διαφορετικοί”. Έτσι, σύμφωνα με την παρομοίωση μιας Γαλλίδας συναδέλφου, αντιμετωπίζονται όπως οι άστεγοι του Παρισιού, ήτοι: λυπόμαστε, αλλά δεν ταυτιζόμαστε. Αυτή αντίληψη, όπως πολύ σωστά επεσήμανε και ο καθηγητής Γεωπολιτικής στο Παρίσι Γιώργος Πρεβελάκης, αναδεικνύει δίπλα στην οικονομική χρεοκοπία της χώρας και την αντίστοιχη επικοινωνιακή.

Ακόμα χειρότερα, η επικοινωνιακή χρεοκοπία εκμηδένισε και όλο το πολιτισμικό κεφάλαιο που διέθετε η χώρα, πάνω στο οποίο στηρίχθηκε μεταπολεμικά η εικόνα της. Έτσι, για μία περίοδο, η Ελλάδα έμοιαζε πρωτοπόρος στην προβολή της αρχαιοελληνικής παιδείας αξιοποιώντας τα αρχαία θέατρα και οργανώνοντας πρωτοποριακές παραστάσεις και καλλιτεχνικά δρώμενα. Ταυτόχρονα, στο εξωτερικό διακρίνονταν μεγάλες μορφές στην τέχνη και στην επιστήμη: Δημήτρης Μητρόπουλος, Ιάννης Ξενάκης, Μαρία Κάλλας, Γεώργιος Παπανικολάου. Ακολούθησαν τα Νόμπελ του Σεφέρη και του Ελύτη, τα οποία ανέδειξαν διεθνώς τα ελληνικά γράμματα.

Σήμερα, όπως έγραψε ο Γιώργος Πρεβελάκης σε άρθρο του στην Εστία, η κληρονομιά αυτή υποθηκεύτηκε. Η ελληνική πνευματική ελίτ έχει υποκύψει στον ισοπεδωτικό λαϊκισμό και οι άνθρωποι του πνεύματος που αντιστάθηκαν στην λαϊκιστική πλημμυρίδα εκτοπίστηκαν. Στον καλλιτεχνικό τομέα, τα ΜΜΕ προωθούν ή και παράγουν καλλιτέχνες με ασήμαντες, αλλά επιδοτούμενες, παρουσίες στο εξωτερικό. Στον τουρισμό, εξαγόμενες εικόνες και σύμβολα αμφίβολης αισθητικής και ποιότητας διασύρουν την εθνική πολιτισμική ταυτότητα. Όμως, καθώς οι παράγοντες της παρακμής συνδέονται στενά με τα ΜΜΕ, οι Έλληνες παρέμειναν στις ψευδαισθήσεις τους: θεωρούν την εικόνα της Ελλάδας δεδομένη, αν όχι και οφειλομένη. Το ίδιο άλλωστε συνέβη και με την οικονομία και τις προοπτικές της.

Η κατάσταση αυτή όχι μόνον δεν μπορεί να συνεχιστεί, αλλά θα πρέπει να λειτουργήσει αφυπνιστικά. Είναι ανάγκη να γίνουν κατανοητές οι ανεπάρκειες και οι προχειρότητες, η δε κρίση να καταστεί αφετηρία ρήξεων. Πολλοί, Ευρωπαίοι και μη, δημοσιογράφοι εντυπωσιάζονται όταν τούς επισημαίνεται ότι υπάρχει και μία άλλη Ελλάδα. Αυτή του Δ. Νανόπουλου, του Άρη Πατρινού, του Νικ. Νεγκρεπόντε στην υψηλή τεχνολογία και την βιολογία. Υπάρχει η Ελλάδα των δυναμικών επιχειρηματιών με τεράστια εξωστρέφεια, όπως ο Κορρές, ο Κάτσος, ο Κουτσολιούτσος κ.α. Υπάρχει η Ελλάδα των 20 Ολυμπιονικών μέσα σε μία εικοσαετία, των πρωταθλητών Ευρώπης στο ποδόσφαιρο και των πρωταθλητών Ευρώπης στο μπάσκετ. Υπάρχει η Ελλάδα της Νάνας Μούσχουρη, του Μίκη Θεοδωράκη, του Μάνου Χατζηδάκη, του Θ. Αγγελόπουλου, του Κώστα Γαβρά και της Μελίνας Μερκούρη. Στις κατασκευές, υπάρχει η Ελλάδα της γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου και στην ιατρική αυτή του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου.

Αυτή η Ελλάδα αξίζει πράγματι να έχει μία ευκαιρία.

Αρκεί να βοηθηθεί. Θεωρώ λοιπόν ότι αυτή η Ελλάδα –της δημιουργίας, της προσπάθειας, της ευφυΐας και των ικανοτήτων– θα πρέπει να προβληθεί προς τα έξω, σε συνδυασμό βεβαίως με την ιστορική της πολιτιστική παράδοση, το θαυμάσιο κλίμα της, τις ομορφιές της και την μεσογειακή της δίαιτα. Όσο για το πώς μπορεί να γίνει η προβολή αυτή, είναι μια άλλη ιστορία, στην οποία και θα επανέλθω.

Κατά τις εκτιμήσεις της, το ευρωπαϊκό εισόδημα θα πέσει στο 15% τις επόμενες δεκαετίες, γεγονός που αν επιβεβαιωθεί θα υπονομεύσει το σημερινό επίπεδο ευημερίας. Και είναι αλήθεια πως απέναντι στη γηράσκουσα Ευρώπη στήνονται πολυπληθείς χώρες και δυναμικές νεανικές κοινωνίες με δίψα για μάθηση, παραγωγή και ευημερία.

Κατά τη γερμανίδα καγκελάριο, λοιπόν, οι παραπάνω προοπτικές υποχώρησης της Ευρώπης είναι απαραίτητο να αντιστραφούν το συντομότερο. Πράγμα που σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες, και ιδιαιτέρως οι ασθενέστερες του ευρωπαϊκού Νότου, πρέπει να σταθεροποιήσουν τους προϋπολογισμούς τους και μαζί να ενισχύσουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητά τους.

Η περιγραφή της κυρίας Μέρκελ εξηγεί ακριβώς την πίεση που δέχθηκε τα τελευταία δύο χρόνια η Ελλάδα, ως ο ασθενέστερος κρίκος της ευρωπαϊκής αλυσίδας. Το ελληνικό πείραμα φανερώνει ακριβώς το γερμανικό σχέδιο.

Η Ελλάδα για την κυρία Μέρκελ είναι μια χώρα προς αναδόμηση. Υπερχρεωμένη, με την παραγωγή και τους θεσμούς της ξεθεμελιωμένους, ήταν και είναι η πρώτη χώρα – η χώρα-μοντέλο – που φανέρωσε το πρόβλημα και δείχνει τη λύση στους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Κάτι που εξελίσσεται ήδη στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία και στη συνέχεια αναμένεται να προωθηθεί και στη Γαλλία, η οποία ως τώρα αρνείται το πρόβλημά της. Οι εικόνες από τη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη ήταν ίδιες κι απαράλλακτες με αυτές που μεταδίδονταν πριν από λίγους μήνες από την Αθήνα. Προσεχώς αντίστοιχες θα προσφέρουν η Ρώμη, το Μιλάνο και το Παρίσι.

Κατόπιν αυτών, το πρώτο ζήτημα που εγείρεται είναι αν η διάγνωση είναι σωστή και αν η συνταγή της κυρίας Μέρκελ οδηγεί όντως στη λύση του ευρωπαϊκού προβλήματος. Και το δεύτερο, αν οι πολιτικές ελίτ των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου μπορούν να σηκώσουν το βάρος της προσπάθειας και αν οι λαοί αντέχουν το δυσθεώρητο κόστος μιας πολιτικής γενικευμένης λιτότητας.

Για τη διάγνωση μπορεί κανείς να συμφωνήσει. Για τη λύση οι επιφυλάξεις είναι πολλές. Το σίγουρο είναι πάντως ότι η πολιτική κουλτούρα του Νότου πολύ απέχει από εκείνη του γερμανικού λουθηρανισμού. Και δεν είναι απίθανο η γερμανική εμμονή αντί της ανταγωνιστικότητας να φέρει τελικώς την επανάσταση στη Γηραιά Ηπειρο.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr 1.4.2012

Οι εµπνευστές του βασικού σεναρίου – εµπειρογνώµονες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του ∆ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου – αντιµετωπίζουν την Ελλάδα όπως τις κατεστραµµένες χώρες του “υπαρκτού” σοσιαλισµού και έτσι η συνταγή τους λαµβάνει µορφή επανοικοδόµησης.

Γι’ αυτό και επιµένουν η νέα γενναία ρύθµιση των ελληνικών χρεών να συνοδευθεί από ένα πρόγραµµα συνολικού επανακαθορισµού των όρων διεξαγωγής του οικονοµικού παιχνιδιού.

Ουσιαστικά, απαιτούν και προτρέπουν την Ελλάδα να ελευθερώσει ολόκληρη την οικονοµία της, µηδέ της αγοράς εργασίας εξαιρουµένης, να µικρύνει το κράτος, να το απαλλάξει από το υπερβάλλον προσωπικό και κόστος, να ελευθερώσει τους επενδυτές από γραφειοκρατικά και άλλα βάρη και την παραγωγή από εµπόδια και αγκυλώσεις, που την ανταγωνιστικότητά της υποσκάπτουν.

Με άλλα λόγια, πιστεύουν ότι η ελληνική οικονοµία πρέπει να ισορροπήσει σε χαµηλότερη βάση, ώστε να γίνει ανταγωνιστική, να κινητοποιήσει νέα κεφάλαια, να δηµιουργήσει ευκαιρίες επενδύσεων και να ξαναχτίσει περιβάλλον απασχόλησης.

Πιστεύουν βαθιά πως µόνο έτσι θα αναλάβουν το ρίσκο της νέας ρύθµισης των χρεών µας και της χρηµατοδότησης της χώρας ως το 2015.

Αλλιώς, αν η χώρα δεν αντέχει αυτή την επιλογή, έχει το δικαίωµα να κάνει όποια άλλη, αναλαµβάνοντας βεβαίως στο ακέραιο και τις όποιες συνέπειες. Οι οποίες, όπως επισηµαίνουν και όλοι αντιλαµβανόµαστε, θα είναι ολέθριες.

Καλή-κακή λοιπόν, αυτή είναι η πρόταση που εξελίσσεται εντός του υφιστάµενου διεθνούς οικονοµικού συστήµατος.

Και αυτή διαχειρίζεται η κυβέρνηση Παπαδήµου και τα συµµετέχοντα σε αυτήν κόµµατα, ανεξαρτήτως πόσο την πιστεύουν και πόσο ενθέρµως την υπερασπίζονται.

Το δυστύχηµα είναι ότι άλλη εναλλακτική πρόταση, που να ταιριάζει στις αρχές και στους κανόνες του παρόντος διεθνούς οικονοµικού συστήµατος, δεν έχει διατυπωθεί.

Κάποιες παραλλαγές, που περιγράφουν ορισµένα κόµµατα της Αριστεράς, συγκρούονται µε τους περιορισµούς που πηγάζουν από τη συµµετοχή µας στο παρόν ευρωπαϊκό και διεθνές οικονοµικό σύστηµα.

Περιθωριακά, επίσης, κάποιες άλλες δυνάµεις υπερασπίζονται την επιστροφή στο εθνικό νόµισµα, χωρίς όµως και αυτές να αποδέχονται ή να συζητούν ουσιαστικά για τις συνέπειες αυτής της επιλογής, την οποία σηµειωτέον αρνείται το 70% ή και περισσότερο του ελληνικού λαού.

Κακά τα ψέµατα λοιπόν, η µόνη για την ώρα επαρκώς ανεπτυγµένη και πλήρως διατυπωµένη πρόταση για τη διάσωση της ελληνικής οικονοµίας είναι αυτή των εταίρων και των δανειστών.

Οι υπόλοιπες δυστυχώς µόνο ως ευχολόγια µπορούν να αντιµετωπισθούν.

Πράγµα που σηµαίνει ότι αναγκαστικά θα βιώσουµε τον σκληρό Γενάρη του 2012.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 7.1.2012

Αν μπορούσαμε να “καταναλώσουμε” όσα κεφάλαια μας περιμένουν στις Βρυξέλλες, η πορεία του εγχώριου προϊόντος θα ήταν διαφορετική. Σύμφωνα με υπολογισμό των οικονομολόγων της τράπεζας Alpha, “η μεγάλη πτώση των επενδύσεων, των οποίων η προώθηση εξαρτάται από το κράτος συνέβαλε στην πτώση του ΑΕΠ στο πρώτο εξάμηνο 2011 κατά δύο περίπου ποσοστιαίες μονάδες”. Οσο δεν γίνονται επενδύσεις, τόσο δυσκολότερα θα γίνονται τα πράγματα. Το εισόδημα θα περιορίζεται και η κατάσταση στην αγορά θα χειροτερεύει.

Κανονικοί υπουργοί σε μια κανονική χώρα θα ζητούσαν από κάθε μία περιφέρεια της χώρας, από κάθε κλάδο παραγωγής, από κάθε ομάδα επιχειρηματικών συμφερόντων να τους δώσουν μια ιεραρχημένη λίστα θεμάτων προς επίλυση. Θα τη συζητούσαν, θα τη συμφωνούσαν, θα τη δημοσίευαν και ακολούθως θα φρόντιζαν ώστε κάθε μήνα –αν όχι κάθε εβδομάδα– να δίνεται λύση σε ένα από τα θέματα των ειδικών αυτών καταλόγων.

Η κατανάλωση όπως τη γνωρίσαμε δεν υπάρχει πια. Κανείς, στις διεθνείς αγορές, δεν εμπιστεύεται, τους τελευταίους 18 μήνες, το ελληνικό κράτος. Μόνον οι φορολογούμενοι των κρατών της Ευρωζώνης (πλην Σλοβακίας) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μας δανείζουν. Και αυτοί, πέραν της ευρωζωνικής αλληλεγγύης, το κάνουν με την υστεροβουλία να αποτρέψουν μιαν ευρύτερη συστημική κρίση, που θα βλάψει περισσότερο τους ίδιους, δηλαδή να συνεχιστούν κανονικά οι χρηματορροές στα πιστωτικά “τους” ιδρύματα.

Επομένως, η κατανάλωση ως τροφοδότης του τζίρου των μικρών, μεσαίων και μεγαλύτερων επιχειρήσεων δεν υπάρχει πλέον στα μεγέθη που είχαμε συνηθίσει. Δεν έχει καμία απολύτως έννοια να περιγράφουμε “πρόγραμμα” επιστροφής στην ανάκαμψη της οικονομίας, το οποίο θα στηρίζεται στην επιδότηση της κατανάλωσης των νοικοκυριών. Κι όμως, πολλοί είναι εκείνοι που δείχνουν να το πιστεύουν και να το προτείνουν ως μέθοδο εξόδου από την κρίση. Υποστηρίζουν μάλιστα ότι αυτό πρέπει να αλλάξει στο “λάθος μοντέλο” του Μνημονίου. Σε κάθε χίλια ευρώ εισοδήματος που προσφέρει το κράτος, δεν παίρνει πίσω περισσότερα από τον μέσο ΦΠΑ, προσαυξημένο κατά 2 ή 3 μονάδες. Επομένως, τα δημόσια έσοδα δεν πρόκειται να διορθωθούν ποτέ επειδή το κράτος θα συνεχίσει να ξοδεύει. Αν ήταν έτσι, η ασυγκράτητη αύξηση των εισοδημάτων στο ευρύτερο Δημόσιο θα είχε συνοδευθεί με αύξηση των κρατικών εσόδων. Συνέβη ακριβώς το αντίθετο.

Ο Ευ. Βενιζέλος κάλεσε τους δημοσιογράφους να υπολογίσουν “μόνοι” τους τη “σχέση ύφεσης και ελλείμματος”. Σε ποια κατεύθυνση, δεν διευκρίνισε. Επειδή ακριβώς, το κρατικό έλλειμμα είναι που προκαλεί την ύφεση και όχι το αντίστροφο. Οσο η παρούσα κυβέρνηση επιδιώκει να σηκώσει όσα χρήματα απαιτεί το πανάκριβο και σπάταλο κράτος, τόσο η οικονομία θα βυθίζεται.

Οι πολίτες υποχρεώθηκαν να περιορίσουν δραστικά τις δαπάνες τους, να αλλάξουν συνήθειες εύκολου χρήματος, να δώσουν μέρος της περιουσίας τους για να διασώσουν τις επιχειρήσεις τους, να συνδράμουν ο ένας τον άλλον και, βεβαίως, να πληρώσουν βαρύ τίμημα στον κρατικό προϋπολογισμό.

Είναι ώρα, το κράτος, δηλαδή οι πολιτικοί που το διαχειρίζονται, όλων των κομμάτων και όχι μόνον των δύο μεγάλων, να αντιληφθούν πως έχει επέλθει το τέλος της απληστίας. Λεφτά, δεν υπάρχουν πια!

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 6.9.2011