Στη συνέχεια κατέρρευσε εκείνη η εξιστόρηση για τις αιτίες που μας οδήγησαν στο Μνημόνιο και στηριζόταν στη μεταφυσική ανάγνωση των γεγονότων, σύμφωνα με την οποία οι δυνάμεις του διεθνούς χρήματος έχουν στήσει συνωμοσία υποδούλωσης του ελληνικού έθνους με τη βοήθεια μελών της οικογένειας Παπανδρέου, του Σόρος και άλλων παρομοίων. Σε αυτήν την κατεύθυνση εκμεταλλεύτηκαν τις διαταραγμένες σκέψεις ενός μέλους του συμβουλίου της Στατιστικής Αρχής και παρακίνησαν τον τραχύ οικονομικό εισαγγελέα να μετατρέψει τη Δικαιοσύνη από κριτή σε εκτελεστή.

Ενας άλλος καιροσκοπισμός, όπως τον εξέφραζε ο τέως πρωθυπουργός, κατέρρευσε, όταν επιχείρησε να βάλει σε εκβιαστική αντιπαράθεση τη θέληση του ελληνικού με αυτήν των άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών λαών. Με τον εκβιασμό του δημοψηφίσματος, η λαϊκίστικη κατηγορία περί ελλιπούς αλληλεγγύης εκ μέρους των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων, οδήγησε σε περαιτέρω απομόνωση του ελληνικού κράτους.

Τις τελευταίες εβδομάδες κατέρρευσε και ο λαϊκισμός μερίδας της κομμουνιστικής Αριστεράς, που ζητούσε διαγραφή του χρέους με ταυτόχρονη έξοδο από το ευρώ, “εφόσον χρειαστεί”! Εχει προηγηθεί η απόρριψη των νομικών επιχειρημάτων για την εθνική προδοσία όσων υπέγραψαν τη δανειακή σύμβαση του 2010, παρόλο που η κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας αποτελεί «μυστικό» για τα μέσα ενημέρωσης και τον ηλεκτρονικό κόσμο των εθνικιστικών μπλογκ.

Επιμένει ακόμη ο λαϊκισμός των συνδικαλιστών της εργοδοσίας, οι οποίοι επιδιώκουν, διά μέσου του κοινωνικού “διαλόγου”, να διαφυλάξουν τα παχυλά περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεών τους. Δεν μπορούν να κρύψουν, σχεδόν, πόσο ψεύτικα είναι τα δάκρυα που χύνουν διά μέσου “ερευνών” για τις δεκάδες χιλιάδες καταστήματα που κατεβάζουν ρολά. Γνωρίζουν άριστα ότι στη συντριπτική πλειοψηφία τους, τα καταστήματα που κλείνουν αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορούν να συνεχίσουν να υποκλέπτουν φόρους. Ξέρουν ότι στήθηκαν για να εκμεταλλευτούν την πιστωτική υπερκατανάλωση με φτηνές εισαγωγές χαμηλής ποιότητας, τάση που κυριάρχησε τα προηγούμενα χρόνια. Προφανώς ξέρουν πως πολλοί συνάδελφοί τους, αντί να επενδύσουν στον εκσυγχρονισμό και την απαραίτητη αναδιοργάνωση της επιχείρησης, μετέφεραν συστηματικά τα κέρδη της προς ακίνητα και υπερβολική κατανάλωση.

Τα ίδια λένε και οι εκπρόσωποι της εργατικής γραφειοκρατίας. Επιδεικτικά αγνοούν ότι η πίεση στο εργατικό εισόδημα και η αδυναμία των ασφαλιστικών Ταμείων να πληρώσουν συντάξεις, οφείλεται στην έλλειψη ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Ανεργοι και άεργοι αυξάνουν την πίεση για αδήλωτη εργασία. Συνταξιούχοι, δημόσιοι υπάλληλοι και μετανάστες εργάζονται εκτός οιασδήποτε σύμβασης. Για όλους αυτούς, κατώτατη αμοιβή, 13ο και 14ο επίδομα, τριετίες ωρίμανσης και άλλες προβλέψεις των συμβάσεων δεν έχουν κανένα απολύτως νόημα. Ο λαϊκισμός, στην πλευρά αυτή, προστατεύει τους έχοντες (εργασία) κόντρα στους μη έχοντες.

Είναι προφανές ότι οι περισσότεροι από τους πολιτικούς, δικαστικούς, συνδικαλιστές, αρθρογράφους και άλλους παράγοντες, που μηρυκάζουν τις επιτυχίες του λαϊκισμού και τραβούν τα πράγματα στα άκρα, πολύ καλά αντιλαμβάνονται πως το δυσκολότερο σε μια τόσο μεγάλη προσαρμογή είναι να μοιραστείς το βάρος της με τον διπλανό σου. Ο λαϊκισμός, που έχει κατακλύσει την πολιτική ζωή και τόσο τρομάζει τα κομματικά επιτελεία, δεν είναι τίποτε περισσότερο παρά ένας επικίνδυνος ταξικός εγωισμός.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.1.2012

[Φωτό: Γαλλία, J-F. FAVRE, Le peuple des pauvres France - cropped]

Μπαίνοντας, το βράδυ της Δευτέρας 23 Ιανουαρίου, στο ίδρυμα των Πρασίνων, Χάινριχ Μπελ, ύστερα από… πεντάλ 10 χιλιομέτρων, το ψιλόβροχο με είχε κάνει μούσκεμα – πώς να κρατήσεις ομπρέλα επάνω στο ποδήλατο; Αλλά ήμουν τόσο ευδιάθετος, όσο καθημερινά σε αυτή τη μαγευτική πόλη, την “φτωχή, αλλά σέξι”, όπως την έχει χαρακτηρίσει ο -για τρίτη συνεχή πενταετία- δήμαρχός της, Κλάους Βόβεραϊτ (“Βόβι” για τους φίλους και ψηφοφόρους του)! Βγαίνοντας, ύστερα από τρεις ώρες, είχα τη γνώριμή μου… “ελληνική” τσαντίλα, η κορύφωσή της οποίας τα τελευταία χρόνια με οδήγησε να μετοικήσω στο Βερολίνο και να ξεκινήσω ξανά μια νέα, ανθρώπινη ζωή…

Οι λόγοι; Σίγουρα όχι ο πρώην πρωθυπουργός. Λίγο γερασμένος σε σχέση με τα χρόνια της πρωθυπουργίας του, το ίδιο ευγενής και απλός, ο κ. Σημίτης στάθηκε σε μερικά σημαντικά, προφανή και αυτονόητα σημεία της τελευταίας δεκαπενταετίας. Όπως: “Η ΟΝΕ δεν είναι μια παρέα προηγμένων χωρών που έχουν κοινά συμφέροντα αντίθετα προς εκείνα των χωρών που υστερούν. Είναι ένα εξελικτικό στάδιο της Ένωσης, ώστε να διευκολυνθεί η οικονομική συνεργασία των μελών της, να δημιουργηθούν σχέσεις οι οποίες θα ενδυναμώνουν την κοινή προσπάθεια ανάπτυξης, να επιτευχθεί βαθμιαία σύγκλιση των οικονομιών και καλύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχουν η κατάργηση των συνόρων και οι κοινές επιδιώξεις. Είναι κοινό σχέδιο προόδου. Οφείλει να εντάσσει λοιπόν στο σχεδιασμό τόσο τους πιο ισχυρούς με τις δυνατότητές τους όσο και τους πιο αδύνατους με τις αδυναμίες τους.” Ή, όπως: “Σε περίπτωση απειλής της Τουρκίας προς την Ελλάδα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εγγυάται την ασφάλεια κάθε χώρας-μέλους της, δεν ισχύει το ίδιο και για το ΝΑΤΟ. Έτσι οι αμυντικές δαπάνες είναι σε ένα βαθμό απαραίτητες. Προσωπικά, πιστεύω ότι δεν υπάρχει περίπτωση πολέμου με την Τουρκία, αλλά ακόμη και να γίνει, θα είναι πόλεμος 2-3 ωρών. Προφανώς, λοιπόν, και δε χρειαζόμαστε π.χ. τα υποβρύχια. Η ηγεσία των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, όμως, προφανώς έχει διαφορετική άποψη.” Ή, τέλος, όπως: “Μόλις 2-3 χρόνια μετά την ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, οι συνδικαλιστές των εκπαιδευτικών ζητούσαν αυξήσεις 10%, ενώ του Δημοσίου 20%!”

Σίγουρα όχι, λοιπόν, δεν ήταν ο πρώην πρωθυπουργός που με τσάντισε – πιστεύω (και ελπίζω) πώς δε θα έρθει ποτέ η ώρα, που θα με τσαντίζει η κοινή λογική και ο ορθός λόγος. Σίγουρα… ναι, όμως, ήταν οι (δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια) τόσο αναμενόμενες, “προκάτ” αντιδράσεις (“γνωστών”) ορισμένων σε κάθε τι που δεν φαντάζει “επαναστατικό”, στην ουσία σε κάθε τι που δεν είναι λαϊκιστικό και δε “χαϊδεύει” τ’ αφτιά του λαού (τον οποίο, φυσικά, εννοείται ότι μόνο αυτοί που συμπεριφέρονται έτσι, εκπροσωπούν). Ήταν, επίσης σίγουρα, η… διάχυτη “ελληνικότητα” στον όμορφο χώρο του ιδρύματος Μπελ. Ας πούμε, η τόσο… κομψή φράση “Αν δεν είναι για μας, για ποιον είναι καλέ;” κυρίας, η οποία απάντησε έτσι στην ερώτηση της παρέας της “Εδώ γράφει ‘ρεζερβέ’, αλλά δε γράφει για ποιους” – ευνόητο, όμως, δεν είναι πως τα “ψώνια” δεν έχουν… ονοματεπώνυμο; Ή, η φράση “Τι μ… λέει!”, με την οποία κύριος “διένθιζε” -δυνατά, φυσικά!- το λόγο του πρώην πρωθυπουργού, εναλλάξ με τις φράσεις “Μπλα-μπλα-μπλα” και “Ψεύτη!” (η τελευταία στα Γερμανικά) – προφανώς η Αριστερά έχει τους δικούς της κώδικες δημοκρατίας, διαλόγου και σεβασμού της (κάθε) άλλης άποψης. Και ακόμη, ήταν σίγουρα η… απείρου κάλλους επιδρομή στο μπουφέ, μετά το τέλος της εκδήλωσης – ειδικότερα σε έναν από τους δέκα δίσκους, σε αυτό με τα μπιφτέκια! Μα απειλεί κιόλας και τους Έλληνες της Γερμανίας η… ασιτία;

Ύστερα απ΄ όλ΄αυτά η δήλωση του συνομιλητή του Κώστα Σημίτη, Ντάνιελ Κον- Μπέντιτ, “μιλώντας για την Ελλάδα, μιλάμε για την Ευρώπη” μου ακούστηκε τόσο αγνή, όσο αθώα(;) ο ίδιος πρόσθεσε λίγο αργότερα ότι “απαιτείται χρόνος για να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα”: μα πότε θα καταλάβουν οι Ευρωπαίοι (όχι οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι, οι Ευρωπαίοι, σκέτο) πως ουδεμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί αν πρώτα δεν ξεκινήσει και πως ουδεμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ξεκινήσει αν πρώτα δεν έχει δεχτεί την αναγκαιότητά της κάθε πολίτης της χώρας;

Για το θέμα της επιστροφής στη δραχμή(!) δε χρειάζεται καν να μεταφέρω εδώ την επιχειρηματολογία του Κώστα Σημίτη, σχετικά με το πόσο καταστροφικό θα ήταν κάτι τέτοιο. Θεωρώ πως αν διαβάζετε ακόμη το κείμενο αυτό, σίγουρα γνωρίζετε (και πιστεύετε) ό,τι και ο ίδιος. Αξίζει, όμως, να παραθέσω το επιστέγασμα της τοποθέτησης του Κον-Μπέντιτ στο ίδιο ζήτημα: “Αφού φτιάξεις την ομελέτα, δεν μπορείς πλέον να ξανασχηματίσεις το αβγό όπως ήταν πριν”!

Και βέβαια, να σημειώσω ότι τη συζήτηση μεταξύ των κυρίων Σημίτη και Κον-Μπέντιτ, που ακολούθησε την ομιλία του Έλληνα πρώην πρωθυπουργού, συντόνισε εξαιρετικά η -ιδιαιτέρως “διαβασμένη”- δημοσιογράφος Κριστιάν Σλέτζερ, συντάκτρια της σοβαρότερης εφημερίδας της Γερμανίας, Sueddeutsche Zeitung, η οποία εκδίδεται στο Μόναχο. Φανταστείτε, δηλαδή, να διοργανωνόταν αντίστοιχη εκδήλωση στην Αθήνα, να καλούσαν για το συντονισμό δημοσιογράφο της σοβαρότερης εγχώριας εφημερίδας (η οποία να εκδιδόταν όχι στην πρωτεύουσα, αλλά στην Πάτρα ή το Ηράκλειο) και αυτή να διάλεγε να στείλει συντάκτη της από τη Λάρισα ή τις Σέρρες! Ε, όσο υπάρχει πιθανότητα να λάβει σάρκα και οστά (ολόκληρη) η παραπάνω υπόθεση, άλλο τόσο η Ελλάδα θα μοιάσει κάποτε με τους εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση!

Αυτοί -μεγαλοαεριτζήδες κατά κανόνα- που έκαναν λεφτά απομυζώντας το δημόσιο ταμείο και εκβιάζοντας το πολιτικό σύστημα είναι ο σκληρός πυρήνας μιας ιδιότυπης “συμμαχίας της δραχμής”. Εχουν Μέσα Ενημέρωσης ή πρόσβαση σ’ αυτά. Δεν είναι μόνοι. Μιλώντας την περασμένη Δευτέρα στην εκπομπή “Νέοι Φάκελοι”, ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής αποκάλυψε πως στη χώρα του ομάδες επιχειρηματιών με μεγάλα χρέη στις τράπεζες ωφελήθηκαν -σε βάρος των απλών καταθετών- από την υποτίμηση του νομίσματος. Ετσι, με την επιστροφή στη δραχμή και τις συνακόλουθες υποτιμήσεις χρέη εκατομμυρίων που έκαναν διάφοροι μεγαλοεπιχειρηματίες σε ευρώ θα κληθούν να τα πληρώσουν σε υποτιμημένες δραχμές. Θα προσθέσουν και κάποια από εκείνες τις περίεργες ρυθμίσεις, και από την καταστροφή του τόπου θα βγουν πολύ ωφελημένοι.

Πέριξ των παραπάνω υπάρχουν οι “χρήσιμοι ηλίθιοι”. Πολιτικοί αρχηγοί που με τις φιλοδοξίες τους υπονομεύουν κάθε προσπάθεια ανάταξης του τόπου· υπουργοί που σέρνουν τα πόδια τους για να μην εφαρμόσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις· βουλευτές που κάνουν “φιλολαϊκό” ντόρο για την επανεκλογή τους· δημοσιογράφοι που εθίστηκαν στην καταγγελία και στις κραυγές του τύπου “δώσε και σ’ αυτούς μπάρμπα”. Ολοι οι παραπάνω, χωρίς να το καταλαβαίνουν, είναι πιο επικίνδυνοι. Οχι μόνο επειδή κάποιοι από αυτούς είναι καλών προθέσεων και κακής ανάλυσης, αλλά διότι συνιστούν τον αναγκαίο βιότοπο στον οποίο παρασιτούν όσοι ελλοχεύουν να κερδοσκοπήσουν στα ερείπια του τόπου. Ανάμεσα σ’ αυτούς συγκαταλέγεται και ένα μεγάλο μέρος της Αριστεράς. Το υπόλοιπο θέλει να μας πάει ακόμη πιο πίσω. Κάποιοι συζητούν (στα σοβαρά;) μορφές ανταλλακτικής οικονομίας· να δίνουμε π.χ. πέντε αυγά για να πάρουμε ένα κιλό κρέας, και άλλα τέτοια τερπνά.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο βάλτος στον οποίο ενδημούν τα θεριά της δραχμής μεγαλώνει. Οχι μόνο από την ύφεση που είναι επακόλουθο μιας αναγκαίας προσαρμογής, αλλά και από τη σύγχυση. Ουδείς εξηγεί πειστικά στους πολίτες, τι είναι οικονομία· τι σημαίνει έλλειμμα· πως δεν μπορείς να ζεις επ’ αόριστον ξοδεύοντας περισσότερα από όσα βγάζεις· ότι τα χαρτονομίσματα (ευρώ ή δραχμής) είναι σύμβολα, που αν δεν αντικατοπτρίζουν πραγματικές αξίες γίνονται πληθωριστικά χαρτιά.

Η Ελλάδα πήρε τη μεγάλη απόφαση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης μετά τη θεμελίωση της δημοκρατίας. Κουράστηκε να μπει και κουράζεται να διατηρήσει τον ρυθμό. Αλλά είναι μια πορεία που αποδείχθηκε επωφελής για τον λαό. Η Ελλάδα άλλαξε σημαντικά και προς το καλύτερο από το 1980, που εντάχθηκε στην ΕΟΚ. Αυτήν την πορεία πρέπει να τη διαφυλάξουμε και να τη συνεχίσουμε σε πείσμα όσων θέλουν να κερδοσκοπήσουν από την καταστροφή. Είναι ο μόνος δρόμος που θα διαφυλάξει τους κόπους των πολλών και θα προσφέρει στη χώρα ένα καλύτερο μέλλον. Οι λογικές που μας οδηγούν στη βαλκανιοποίηση πρέπει να απομονωθούν. Για το καλό όλων μας.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 24.12.2011

Οι πρώτοι το κάνουν γιατί, μετά την παταγώδη κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, πιστεύουν ότι θα πάρουν μία ιστορική ρεβάνς υπονομεύοντας την ευρωζώνη, με την ελπίδα ότι θα οδηγήσουν σε κατάρρευση και την ελεύθερη οικονομία. Τόσο καταλαβαίνουν οι άνθρωποι…

Από την άλλη, κάποιοι επιχειρηματίες που επιδιώκουν την έξοδό μας παο την ευρωζώνη και οι οποίοι έχουν κάποια 900-1.000 εκατ. ευρώ χρέη στην Ελλάδα, ελπίζουν ότι με την υιοθέτηση εκ νέου της δραχμής και την κατά 70% υποτίμηση της τελευταίας θα ξεπληρώσουν όσα χρωστούν φέροντας ευρώ που έχουν φυγαδεύσει στο εξωτερικό και μετατρέποντάς τα σε υποτιμημένες δραχμές. Το σχέδιό τους είναι μακιαβελικό, ολέθριο για την χώρα, αλλά γόνιμο για εν δυνάμει απατεώνες. Στην προσπάθεια αυτή, εξάλλου, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συμμετέχουν ενεργά και τα ακροδεξιά πολιτικά κόμματα, με πρώτο το γαλλικό Εθνικό Μέτωπο της κ. Μαρίν Λεπέν, τα οποία “οραματίζονται” μία Ευρώπη της δεκαετίας τού ’30, στην οποία κυραρχούσαν φαιοκόκκινες ιδεολογίες και εθνικο-σοσιαλιστικοί πολιτικοί σχηματισμοί.

Για να έλθουμε όμως στα καθ’ ημάς, θα πρέπει να πούμε ότι η έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση είναι. Κατ’ αρχήν, θα πρέπει να γίνει άπαξ δια παντός κατανοητό ότι δεν υπάρχει ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο για την έξοδο μιας χώρας από το ευρώ – εκτός και αν η ίδια αποφασίσει και προχωρήσει οικειοθελώς στην αποχώρησή της. Στην περίπτωση αυτή, η Ελλάδα θα πρέπει να διαπραγματευθεί την έξοδό της με τους εταίρους της στην ευρωζώνη και ενδεχομένως και με τους λοιπούς εταίρους της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γιατί αποχώρηση από το ευρώ θα μπορούσε να οδηγήσει και σε έξοδο από την ΕΕ των 27 χωρών μελών.

Όπως εύκολα καταλαβαίνει κανείς αν διαθέτει ελάχιστα ίχνη κριτικής σκέψης, τα ενδεχόμενα αυτά δεν είναι καθόλου αυτόματα. Συνεπάγονται διαδικασίες που θα δημιουργήσουν τεράστια πολιτικά και οικονομικά προβλήματα σε όλους. Έτσι, έως ότου υλοποιηθεί αυτή η διαδικασία της αποχώρησης, η ελληνική οικονομία θα έχει καταρρεύσει πλήρως και εκατομμύρια Νεοέλληνες θα έχουν χάσει τα αυγά και τα πασχάλια. Κυριολεκτικά. Διότι, σε περίπτωση που η Ελλάδα εγκαταλείψει την ευρωζώνη, μετά το εθνικό χρεοστάσιο θα ακολουθήσει η χρεοκοπία των επιχειρήσεων. Οι τράπεζες της χώρας ίσως χρειαστεί να κλείσουν και αυτό θα αποδειχθεί πολύπλοκο, ζημιογόνο και άκρως μολυσματικό. Και από την στιγμή που η Ελλάδα είναι δημοκρατία, δεν αποκλείεται και κοινωνική έκρηξη.

Ακόμα, όμως, κι αν η Ελλάδα ξεπεράσει όλα αυτά, τί θα κερδίσει βγαίνοντας από το ευρώ; Σύμφωνα με το γνωστό επιχείρημα, η Ελλάδα θα επαναφέρει την δραχμή και θα την υποτιμήσει έναντι του ευρώ. Έτσι θα ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών και η χώρα θα επιστρέψει σε υγιή δημοσιονομική κατάσταση.

Ωστόσο, υπάρχει το εξής πρόβλημα με το επιχείρημα αυτό: Η Ελλάδα έχει την πιο μικρή έκθεση στο παγκόσμιο εμπόριο σε σχέση με κάθε άλλη χώρα της ευρωζώνης. Μόνον 16 από τα 230 δισεκατ. ευρώ του ΑΕΠ της προέρχονται από εξαγωγές. Είναι αλήθεια ότι ο τουρισμός αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό 15% του ΑΕΠ, αλλά η υποτίμηση δεν θα δώσει στην Ελλάδα σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των λιγότερο ακριβών μεσογειακών γειτόνων της, όπως είναι π.χ. η Τουρκία. Το χειρότερο είναι πως η Ελλάδα έχει ένα τεράστιο χρέος σε ευρώ. Αν πάει στην δραχμή, αυτό δεν αλλάζει. Στην πραγματικότητα, η υποτίμηση της δραχμής θα δυσκολέψει περισσότερο την αποπληρωμή του ελληνικού χρέους, για τον απλό λόγο ότι θα το καταστήσει ακριβότερο. Όπως ακριβότερες θα γίνουν και οι εισαγωγές, με αποτέλεσμα τεράστιες ελλείψεις σε αγαθά και δημιουργία μαύρης αγοράς. Κάποιοι, όμως, αυτή την “μαύρη αγορά” την ονειρεύονται γιατί θα τούς δοθεί μία έξοχη ευκαιρία για νέες “αρπαχτές” και λοιπές λαμογιές. Μια ζωή, οι άνθρωποι αυτοί έτσι πλούτιζαν, θα σταματήσουν σήμερα;

Πέρα πάντως από όλα αυτά, για να μιλήσουμε με οικονομικούς όρους, είναι χρήσιμο να επισημάνουμε ότι, με την πλήρη αποχώρηση από το ευρώ, το όποιο περιορισμένο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα θα μπορούσε να αποκομίσει η Ελλάδα υποτιμώντας το νόμισμά της δεν θα έχει μεγάλη διάρκεια. Κάποια στιγμή η δυναμική του θα εξαντληθεί. Και από την στιγμή που θα εγκαταλείψει την ευρωζώνη, τα άλλα κράτη μέλη του ευρώ και η ΕΕ θα την τιμωρήσουν με επιβολή δασμών, ενώ παράλληλα θα χάσει τα κονδύλια από τα ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά Ταμεία.

Και για να πάμε πίσω: οι Έλληνες δοκίμασαν ξανά αυτό το πείραμα παλιότερα. Στην δεκαετία του 1980, η Αθήνα πέρασε μέσα από μία διαδικασία σοσιαλιστικών νομισματικών υποτιμήσεων και υψηλού πληθωρισμού. Αλλά ούτε έτσι κατάφερε να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της, ενώ ο υψηλός πληθωρισμός έτρωγε τις αποταμιεύσεις των πολιτών. Και σήμερα κάτι ανάλογο θα συμβεί: η υποτίμηση δεν θα βοηθήσει σημαντικά τις εξαγωγές ή το χρέος, αλλά θα πλήξει περαιτέρω την εγχώρια ζήτηση και θα εκτοξεύσει τον πληθωρισμό περιορίζοντας κι άλλο την εγχώρια κατανάλωση, τις αποταμιεύσεις και τους όρους διαβίωσης.

Κατά συνέπεια, η Ελλάδα δεν έχει κανένα συμφέρον να βγει από την ευρωζώνη. Από την άλλη μεριά, η Γερμανία μπορεί να τα έχει με τους εταίρους της του Νότου αλλά δεν θέλει να τιμωρηθούν με εκδίωξη από την ευρωζώνη. Κάθε άλλο μάλιστα. Οι χώρες του πυρήνα της ευρωζώνης έχουν πολλά κίνητρα για να κρατήσουν την Ελλάδα μέσα στο ευρώ –ακόμα και να κλείσουν την έξοδο, αν χρειαστεί. Το πρόβλημα συνεπώς για την χώρα είναι η αποταμιευτική διαχείριση της σημερινής κατάστασης. Διαχείριση δύσκολη και πολύπλοκη, για την οποία το ΠΑΣΟΚ τού «λεφτά υπάρχουν»απεδείχθη πλήρως και επικινδύνως ανίκανο. Και το ερώτημα είναι πώς βγαίνει κανείς από αυτή την λούμπα…

Εντούτοις, οι αγορές εξαιτίας της κρίσης πλέον δείχνουν πολύ λιγότερη επιείκεια, οπότε και το 50% δεν θεωρείται πιθανό.

Με μια πραγματική ισοτιμία δραχμής-ευρώ 120% ασθενέστερη από την ισχύουσα, το ευρώ θα ενδυναμωθεί 2,2 φορές συγκριτικά με την αρχική ισοτιμία ευρώ/δραχμής (περίπου 750 δραχμές προς 1 ευρώ). Αυτό το ποσοστό δεν θεωρείται ούτε παράλογο ούτε υπερβολικό, εφόσον θα αντιμετωπίσει άμεσα τα βάρη της χώρας. Επίσης, μπορεί να θεωρηθεί απλώς σημείο εκκίνησης, εάν μία επιτάχυνση του πληθωρισμού εξαλείψει τα αρχικά οφέλη. Ο κ. Χαρτ επικαλείται την πρόσφατη εμπειρία. Στη Βραζιλία το 1999 η αποδέσμευση του ρεάλ από το δολάριο προκάλεσε αρχικά υποτίμηση 78%, κυρίως λόγω ενός περιβάλλοντος με υποτονική εγχώρια ζήτηση και μειωμένες πληθωριστικές πιέσεις. H περιορισμένη κινητικότητα στη χρηματαγορά σήμαινε πως η οικονομική προσαρμογή της χώρας αποδείχθηκε εξαιρετικά παρατεταμένη. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών χρειάστηκε ένα χρόνο για να ισοσκελιστεί και δύο χρόνια για να εμφανίσει το ανώτατο πλεόνασμά του.

Στη Βραζιλία στα επόμενα τέσσερα χρόνια και καθ’ οδόν προς την εκλογή του τότε προέδρου της χώρας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, το ρεάλ εξασθένησε κατά 230% συνολικά το εν λόγω διάστημα. Αντίστοιχες εμπειρίες στις αναδυόμενες οικονομίες με την αποδέσμευση του εθνικού τους νομίσματος από την 1/1 ισοτιμία προς ένα διεθνές ισχυρό νόμισμα, φανερώνουν πως τυπικά τέτοιες κινήσεις χρειάζονται ένα έως τρία τρίμηνα να αποδώσουν. Κατά το ίδρυμα Roubini Global Economics, η υποτίμηση του εκάστοτε νομίσματος δεν ήταν κάτω του 100%, συνήθως άγγιζε το 300% και δυνητικά μπορούσε να φθάσει έως και το 600%.

Εάν οι αγορές απαιτήσουν από την Ελλάδα να μειωθούν οι καθαρές οφειλές του Δημοσίου προς τρίτους ύψους 220 δισ. ευρώ μέσα σε δύο χρόνια κατά το ήμισυ (υπόθεση λογική, εάν σκεφθεί κανείς ότι το “κούρεμα” αναμένεται κατ’ ελάχιστον στο 50%), αυτό απαιτεί πλεόνασμα. Συγκεκριμένα, επεξηγεί ο διευθυντής συναλλαγματικής στρατηγικής του ιδρύματος, Μάικλ Χαρτ, θα απαιτηθεί στροφή σε πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ύψους 55 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση. Διευκολύνοντας τον συλλογισμό και θεωρώντας αμετάβλητες τις λοιπές παραμέτρους, αυτή η στροφή υπαγορεύει την ισοτιμία της δραχμής στο 120% κατ’ ελάχιστο. Ο λόγος, όπως εξηγεί, τέλος, ο κ. Χαρτ, είναι ο εξής: Στην πραγματικότητα μετά την απελευθέρωση της ισοτιμίας, ο πληθωρισμός επιταχύνεται σημαντικά, ενώ η αρχική υποτίμηση ακυρώνεται και διευρύνεται. Ακολουθεί -ακόμα και σε συνθήκες ύφεσης- μία αλληλοτροφοδοτούμενη άνοδος τιμών και μισθών. Η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από το πόσο χρόνο θα χρειαστεί η κυβέρνηση ή η κεντρική τράπεζα να ανακόψει την πορεία με συγκεκριμένα μέτρα.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 1.10.2011