Σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν προσφάτως στο Νταβός της Ελβετίας, αλλά και με βάση τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δια στόματος της γενικής του διευθύντριας κυρίας Κριστίν Λαγκάρντ, στην διάρκεια του 2014 –που από πολλές πλευρές ήδη αναγγέλλεται ως μία ενδιαφέρουσα χρονιά– η Αμερική θα συμβάλει περισσότερο στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη από την Κίνα σε συναλλαγματικές ισοτιμίες της αγοράς. Την ίδια χρονιά, η συμβολή της Ιαπωνίας θα είναι επίσης ανώτερη αυτής της Ινδίας, με την Ευρώπη να διατηρεί, λόγω Γερμανίας, την παγκόσμια εμπορική πρωτοκαθεδρία της. Μία πρωτοκαθεδρία, βέβαια, που κάθε χρόνο ψαλλιδίζεται, με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση να κατέχει σήμερα το 20% του παγκόσμιου εμπορίου, έναντι 28% στις αρχές του 21ου αιώνα.

Από την πλευρά της, παρά την κρίση που ξέσπασε το 2007 με αφετηρία την φούσκα των τοξικών ενυπόθηκων δανείων, η αμερικανική οικονομία έχει δημιουργήσει 4,3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας τα τελευταία δύο χρόνια και θα δημιουργήσει άλλα 2 εκατομμύρια περίπου το 2014. Το φθηνό σχιστολιθικό φυσικό αέριο μειώνει το ενεργειακό κόστος, καθιστώντας την αμερικανική βιομηχανία ανταγωνιστικότερη. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία συνέχιζε αδιάκοπα να τυπώνει χρήματα τα τελευταία πέντε χρόνια, εγκαινίασε το 2014 με μείωση του ρυθμού εκτυπώσεως –γεγονός που έχει ποικίλες παράπλευρες επιπτώσεις, ήδη ορατές στις αναδυόμενες οικονομίες.

Το περίφημο tapering της Ομοσπονδιακής Τράπεζας προβλέπεται να ενισχύσει τα αμερικανικά επιτόκια και το δολλάριο και άρα να προσελκύσει αδέσμευτα κεφάλαια πίσω στην Αμερική. Αυτή η τάση έχει ήδη εκδηλωθεί και προκαλεί τις γνωστές νομισματικές και συναλλαγματικές αναταραχές και διακυμάνσεις στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα δε στην γειτονική μας Τουρκία. Ήδη από τον Μάϊο του 2013, αλλά με ιδιαίτερη ένταση από την 20η Ιανουαρίου 2014, οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες τους αντιμετωπίζουν σοβαρές εκροές επενδυτικών κεφαλαίων, με άμεση συνέπεια την εκδήλωση υποτιμητικών τάσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων τους.

Η εξέλιξη αυτή θα έπρεπε να είναι αναμενόμενη, δεδομένου ότι την τελευταία δεκαετία οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είχαν επωφεληθεί από την υπερβάλλουσα ρευστότητα που δημιουργήθηκε παγκοσμίως από την εξαιρετικά διευκολυντική νομισματική πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών των ανεπτυγμένων οικονομιών, ιδιαίτερα της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Fed), για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής και οικονομικής κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, προσέλκυσαν μεγάλες ποσότητες επενδυτικών κεφαλαίων στις οικονομίες τους, ενισχύοντας ουσιαστικά τις αναπτυξιακές τους επιδόσεις. Τώρα, που έχει ήδη αρχίσει η διαδικασία περιορισμού της παγκόσμιας ρευστότητας από την Fed, υπάρχουν τάσεις φυγής κεφαλαίων από πολλές αναδυόμενες αγορές. Έτσι, τις ημέρες αυτές ζούμε για μία ακόμη φορά την ιστορία των επαναλαμβανόμενων συναλλαγματικών και οικονομικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες ακολουθούν συνήθως περιόδους υπέρμετρα υψηλών καθαρών εισροών κεφαλαίων από το εξωτερικό, όπως άλλωστε συνέβη και στην Ελλάδα έως το 2009.

Όμως, πέρα από τα τεκταινόμενα στην Αμερική και τον αναπτυσσόμενο κόσμο, στην Ευρώπη της κρίσης τα δημόσια ελλείμματα έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ. Η παραγωγικότητα βελτιώνεται, το μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώνεται και τα άλλοτε μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία εξαφανίζονται. Η Βρεταννία μπαίνει και πάλι σε τροχιά ανάπτυξης και η Ιαπωνία υποδέχεται τα Abenomics –ένα αισιόδοξο σχέδιο ανάκαμψης από το όνομα του δημοφιλούς πρωθυπουργού της Shinzo Abe.

Εκτιμάται έτσι από πολλές πλευρές ότι καμμία από αυτές τις πλούσιες οικονομίες δεν θα δεχθεί κάποιο πλήγμα το 2014. Η Αμερική θα σημειώσει μία αξιοπρεπή ανάπτυξη κατά 3%, η Ιαπωνία κατά 2% και η ευρωζώνη κατά 1,2%. Οι περισσότερες αναδυόμενες αγορές θα έχουν καλύτερες επιδόσεις από τις προαναφερθείσες, αλλά το χάσμα της απόδοσης θα μειωθεί. Καθώς η υπερβολική παροχή μετρητών της Κεντρικής Τράπεζας μειώνεται, χρήματα θα εισρεύσουν από πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, φέρνοντας στην επιφάνεια αδυναμίες επισκιασμένες –και αγνοημένες– κατά την διάρκεια των καλών περιόδων. Το φαινόμενο αυτό είναι ήδη ορατό –με χώρες όπως η Αργεντινή, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Μαλαισία και η Ρωσία να αντιμετωπίζουν συναλλαγματική και νομισματική κρίση ταυτοχρόνως. Οι υποδομές της Ινδίας παραμένουν δραματικές, οι Βραζιλιάνοι ακόμα δεν επενδύουν αρκετά και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας διευρύνεται και πάλι. Οι φουσκωμένες τράπεζες της Κίνα, γεμάτες με δάνεια που οι εταιρείες θα δυσκολευτούν να αποπληρώσουν, μοιάζουν με αυτές της Ιαπωνίας στην δεκαετία του 1990 και της Αμερικής στη δεκαετία του 2000. Οι «σκιώδεις» τράπεζες της Κίνας μετακίνησαν τρισεκατομμύρια περισσότερα γουάν μεταξύ των επενδυτών και των δανειοληπτών, κυρίως με τρόπους επικίνδυνα αόρατους στις ρυθμιστικές αρχές.

Κατά τους Φαϊνάνσιαλ Τάϊμς, στη Νότιο Αφρική, στην Τουρκία και στην Ρωσία, όπως και στην Αργεντινή, οι κάθετες πτώσεις των νομισμάτων των τελευταίων ετών έχουν προκαλέσει σοκ στο λιανεμπόριο, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων αγαθών ανεβαίνουν και ο κόσμος κόβει τις δαπάνες. Ακολουθώντας την Αργεντινή, οι κάτοικοι πολλών αναδυομένων αγορών προφυλάσσονται για την προοπτική αύξησης του εγχώριου πληθωρισμού και της υποτίμησης μετατρέποντας αποταμιεύσεις σε δολλάρια. Η μεγαλύτερη ρωσική εφημερίδα, η Komsomolskaya Pravda, συμβούλευσε τους αναγνώστες της να μετατρέψουν το 30%-40% των αποταμιεύσεών τους σε δολλάρια και ευρώ.

Σχετικό πρόβλημα είναι και οι αυξήσεις στα επιτόκια –που πρέπει να γίνουν για να πολεμηθεί ο πληθωρισμός και να στηριχθούν τα νομίσματα– θα πλήξουν τις χρεωμένες επιχειρήσεις, αναστέλλοντας τα επενδυτικά τους σχέδια. Το σοκ της ζήτησης για την μεταποίηση της Αργεντινής, τονίζει η Nomura, θα επηρεάσει τους Βραζιλιάνους προμηθευτές, αφαιρώντας 0,2% από το προβλεπόμενο φετινό ΑΕΠ της Βραζιλίας.

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ακόμη και ο Νουριέλ Ρουμπίνι –ο οικονομολόγος που προβλέπει κρίσεις και υφέσεις– δεν παύει τον τελευταίο καιρό να υπογραμμίζει  ότι, με αφετηρία τις οικονομίες της Αμερικής και της Ιαπωνίας, η Δύση επανέρχεται στο διεθνές οικονομικό προσκήνιο, ως πηγή καλών νέων.

Η ελληνική οικονομία, από πολλές πλευρές είχε και έχει περισσότερα κοινά γνωρίσματα με τις πρώην κομμουνιστικού τύπου οικονομίες της Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης, παρά με δυτική οικονομική οντότητα. Η παραοικονομία, η κλεπτοκρατία, η εκτεταμένη κρατική παρέμβαση και η πολύ χαμηλή ανταγωνιστικότητα, σε συνδυασμό με μία αναποτελεσματική και διεφθαρμένη γραφειοκρατία, ήταν τα πιο αδρά χαρακτηριστικά των οικονομιών του «υπαρκτού σοσιαλισμού», οι οποίες πέρασαν δύσκολες περιόδους προσαρμογής μετά την κατάρρευση των καθεστώτων. Κατά κύριο δε λόγο, το μεγάλο πρόβλημα των χωρών αυτών ήταν η βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους, η οποία αποτελεί και την βασικότερη προϋπόθεση για την πορεία μιας οικονομίας προς την ανάπτυξη.

Όπως αναγνωρίζεται από τις περισσότερες σχολές οικονομικής σκέψης, το ανταγωνιστικό ρυθμιστικό πλαίσιο κάθε χώρας, στον βαθμό που διευκολύνει την ανάπτυξη ανταγωνιστικών συνθηκών στην λειτουργία των βασικών της αγορών, συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγικότητας και των επενδύσεων και ενισχύει την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας και την κοινωνική ευημερία. Η εξασφάλιση της λειτουργίας υγιών ανταγωνιστικών συνθηκών σε όλους τους κλάδους αποτελεί την ισχυρότερη βάση για την βελτιστοποίηση της κατανομής των παραγωγικών πόρων στην οικονομία και για την ενίσχυση των κινήτρων που οδηγούν σε ταχύτερη ανάπτυξη προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Γενικά, ο ανταγωνισμός αποτελεί βασικό προσδιοριστικό παράγοντα του οικονομικού περιβάλλοντος της χώρας, που προσδιορίζεται επίσης από τα βασικά συγκριτικά της πλεονεκτήματα και από τον βαθμό ανάπτυξης της οικονομικής και κοινωνικής της υποδομής. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να είναι φιλικό για την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και για την αύξηση των επενδύσεων και της απασχόλησης στην χώρα, ή μπορεί να είναι αρνητικό και να καθιστά την χώρα μη ελκυστική ως τόπο εγκατάστασης επενδύσεων, εγχώριων και ξένων.

Αυτό το περιβάλλον, λοιπόν, στην Ελλάδα –όπου η οικονομική ύφεση ήταν παρούσα από το 2007– βρισκόταν σε πολύ χαμηλό επίπεδο, με τον κρατισμό και τις ανελαστικότητές του να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων. Ο ανταγωνισμός απουσίαζε από πολλούς κλάδους της οικονομίας, κυρίως δε από τις συγκοινωνίες, τις μεταφορές, την εκπαίδευση, την χρηματοδότηση του αγροτικού τομέα, τις ταχυδρομικές υπηρεσίες και το Σύστημα Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, το ελληνικό δημοσιονομικό έλλειμμα είχε σαφέστατο διαρθρωτικό χαρακτήρα, ο οποίος έκανε οξύτερα και τα συγκυριακά ελλείμματα –αυτά, δηλαδή, που εξαρτώνται από την πορεία του οικονομικού κύκλου. Ήταν έτσι γνωστό και, βεβαίως, είναι ακόμη, ότι η άμεση πτώση του διαρθρωτικού ελλείμματος μπορούσε να προέλθει μόνον από την δραστική μείωση των δημοσίων δαπανών και όχι τόσο από την αύξηση των δημοσίων εσόδων. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, η εφαρμογή πολιτικών είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, καθ’ όσον δεν είναι ευχερής ο επακριβής υπολογισμός των διαφόρων συνθετικών στοιχείων του ελλείμματος.

Με δεδομένες, έτσι, τις αστοχίες και επιπολαιότητες της κυβέρνησης του Γιώργου Α. Παπανδρέου, η διαχείριση της ελληνικής κρίσης μόνον σε εσφαλμένους υπολογισμούς μπορούσε να οδηγήσει. Παρ’ όλα αυτά, όσοι ασχολούνται με την οικονομία και κυρίως με την μακροοικονομική της διάσταση, γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο πολλαπλασιαστής εξαρτάται από την σύνθεση της δημοσιονομικής προσαρμογής, με τις σχετικές μελέτες να δείχνουν ότι τα προγράμματα που βασίζονται στις περικοπές δαπανών έχουν μικρότερη αρνητική επίπτωση στο ΑΕΠ και άρα μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας από τα αντίστοιχα που στηρίζονται στην αύξηση των φόρων. Ο ίδιος ο Κέϋνς, αν ζούσε, θα εξηγούσε σε αυτούς που συνεχώς τον επικαλούνται ότι το ελληνικό μείγμα δημοσιονομικής προσαρμογής με βασικό κριτήριο την διατήρηση συντεχνιακών συμφερόντων ξεφεύγει πλήρως της περίφημης κεϋνσιανής θεωρίας του πολλαπλασιαστή.

Στο μεταξύ, η ύφεση της οικονομίας συνεχίζεται και η παραγωγική μηχανή θα βρίσκεται σε πλήρη αδυναμία να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Συνεπώς, για την χώρα μας και το μέλλον της επείγουν οι εις βάθος διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, με κύριο ζητούμενο την άμεση καταστολή της γραφειοκρατίας και των νοσηρότατων φαινομένων που αυτή παράγει.

Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι το κόμμα των Χριστιανοκοινωνιστών (CSU), κύριος σύμμαχος της κ. Μέρκελ, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στη βαυαρική Βουλή το 2008, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Δεν είναι καθόλου λίγο και μπορεί να αποβεί καθοριστικό στις ομοσπονδιακές εκλογές, που θα γίνουν το φθινόπωρο του 2013. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε λίγους μήνες, θέματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος, εφ’ όσον απαιτούν αποφάσεις των Γερμανών πολιτικών, θα ανακατεύονται τόσο πολύ με τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, που πολύ καλά θα κάνουμε να το αποφύγουμε.

Δυσκολίες θα υπάρχουν και στη Γαλλία. Ο νέος πρόεδρος συνεχίζει συστηματικά την προετοιμασία για να πείσει τις αγορές κεφαλαίου ότι η χώρα του δεν θα κινδυνεύσει να μη μπορεί να πληρώσει τα δάνειά της και ότι θα ισορροπήσει μεταξύ λιτότητας και ευημερίας. Δεν θα έχει, όμως, καμία διάθεση να ακούσει με συμπόνια ότι η χώρα μας χρειάζεται νέα βοήθεια για να τα καταφέρει με τις «τρομερές δυσκολίες» μας.

Ισπανία και Ιταλία, που συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών που συνεισφέρουν πολύ στα δανειακά κεφάλαια για τη διάσωση της Ελλάδας, βουλιάζουν σταδιακά στη λιτότητα και την αγωνία με τα χρέη τους και το τραπεζικό τους σύστημα. Είναι φανερό ότι δεν θέλουν να ακούσουν ούτε κουβέντα για νέα σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα, ειδικά αν πρόκειται για προβλήματα που λύνονται με μεγαλύτερα δάνεια.

Οι τέσσερις αυτές χώρες βάζουν το 60% των κεφαλαίων που συγκρατούν την Ελλάδα στο ευρώ και επιτρέπουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό τη σταδιακή προσαρμογή του. Τους πληρώνουμε ένα επιτόκιο κοντά στο 3%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Ταμείου για τη διεθνή οικονομία δείχνουν και νέα συγκράτηση της δραστηριότητας. Επιβεβαιώνουν ότι το 2013 θα είναι δυσκολότερο, για όλους. Κυρίως για τους φορολογουμένους και τους ανέργους αυτών των κρατών. Ας το έχουμε κατά νουν για τον αέρα με τον οποίο θα διατυπώσουμε τις «εθνικές απαιτήσεις» από τους δανειστές μας. Είναι πολύ πιθανόν να είναι, οι δικοί τους λαοί, πιο θυμωμένοι ακόμη και από εμάς.

Δημοσιεύθηκε skai.gr, 19.7.2012

Παρά τις πιέσεις αυτές, η τελευταία δημοπρασία ισπανικών ομολόγων οδήγησε σε μείωση και όχι σε αύξηση του κόστους δανεισμού της χώρας, όπως έχει συμβεί σε άλλες περιπτώσεις παρόμοιες, με τις αγορές να καταλαμβάνονται από πανικό. Οι επενδυτές αγνόησαν την υποβάθμιση, ίσως γιατί είχαν προετοιμαστεί για ακόμα χειρότερες εξελίξεις. Η Μαδρίτη στις αρχές της εβδομάδας διέθεσε στην αγορά τραπεζογραμμάτια 12μηνης και 18μηνης διάρκειας με απόδοση 2,15% και 2,49% αντίστοιχα, όταν την τελευταία φορά, τον Δεκέμβριο του 2011, για ανάλογες αξίες είχε επιτόκιο 4,09% και 4,25%.

Λιτότητα

Θετικά για τον κατευνασμό των αγορών μπορεί να λειτούργησαν και οι δηλώσεις της επικεφαλής του ΔΝΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, ότι θα επιδιώξει να εξασφαλίσει αυξημένα κεφάλαια 500 δισ. δολαρίων, ώστε να αντιμετωπιστεί η ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Συν τοις άλλοις, ενδεχομένως επενδυτές και αναλυτές να πείστηκαν από την αποφασιστικότητα του Ισπανού πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι και του υπουργού Οικονομικών, Λουίς ντε Γκουίντος. Αμφότεροι συναγωνίζονται στο πεδίο αυτό τον Ιταλό πρωθυπουργό Μάριο Μόντι.

Με ταχύ ρυθμό, ο κ. Ντε Γκουίντος διαπίστωσε τη χειρότερη από την αναμενόμενη δημοσιονομική κατάσταση και έσπευσε να προλάβει τις αγορές. Κατά την απελθούσα σοσιαλιστική κυβέρνηση του Χοσέ Λουίς Ροδρίγο Θαπατέρο, το έλλειμμα θα διαμορφωνόταν φέτος στο 6% του ΑΕΠ, όταν είχε εκτιναχθεί έως και σε επίπεδα ρεκόρ άνω του 11% το 2009. Ο Λουίς ντε Γκουίντος προβλέπει ότι τελικώς θα υπερβεί το 8% του ΑΕΠ, λόγω της υστέρησης των εσόδων σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης και περιφερειών, καθώς και ασφαλιστικών ταμείων.

Ηδη έχει ανακοινώσει δύο δέσμες μέτρων λιτότητας για εξοικονόμηση τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ. Συνολικά απαιτείται “μαχαίρι” 35 δισ. ευρώ το 2012 στην Ισπανία, ώστε να μειωθεί το έλλειμμα στο 4,4% του ΑΕΠ και στο 3% το 2013. “Οφείλαμε να προηγηθούμε των εξελίξεων”, δήλωσε, ανακοινώνοντας τα περί αυξημένου ελλείμματος. “Την ευθύνη για την υπέρβαση στις δημόσιες δαπάνες και την υστέρηση στα έσοδα φέρουν η κεντρική κυβέρνηση και οι επιμέρους των αυτόνομων περιφερειών. Oσο δυσάρεστα κι αν είναι τα επιπλέον μέτρα, ήταν αναγκαία, εφόσον αναθεωρήσαμε επί τα χείρω το έλλειμμα”, πρόσθεσε.

Η νέα κυβέρνηση Ραχόι, όπως επεξήγησε ο υπουργός Οικονομικών, έχει μια πολύ επιθετική ατζέντα μεταρρυθμίσεων και περικοπών για τους επόμενους μήνες. Προς επίρρωσιν των λεγομένων του, η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Σοράγια Σάενθ ντε Σανταμαρία, διευκρίνισε πως τα τρέχοντα μέτρα λιτότητας είναι απλώς τα πρώτα από μια σωρεία άλλων, τα οποία θα συνοδεύονται από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, στην αγορά αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και την ανταγωνιστικότητα με στόχο την ανάπτυξη. Μείζον θέμα για πολλούς αναλυτές είναι το κατά πόσον, με τόσο σκληρή λιτότητα, μπορεί να ενεργοποιηθεί ο αναπτυξιακός μηχανισμός της ισπανικής οικονομίας και να δημιουργήσει τις πολυπόθητες θέσεις εργασίας – η ανεργία στη χώρα φθάνει το 23%.

Στα μέτρα του Λουίς ντε Γκουίντος περιλαμβάνονται φορολογικές αυξήσεις, πάγωμα των μισθών στο Δημόσιο, όπως και των προσλήψεων πλην εκείνων στις ένοπλες δυνάμεις. Ειδικότερα, προβλέπεται αύξηση φορολογικών συντελεστών στα υψηλά κλιμάκια τα επόμενα δύο χρόνια, νέα φορολόγηση ακινήτων και μείωση της χρηματοδότησης των αυτόνομων περιφερειών. Πολλές ήδη είναι υπερχρεωμένες και δεν έχουν καμία πρόσβαση πλέον στις αγορές. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις με έσοδα κάτω των 5 εκατ. ευρώ θα ενισχυθούν με ευνοϊκή φορολογία, ενώ ο τραπεζικός κλάδος θα υποστεί σαρωτικές αλλαγές με συγχωνεύσεις και εξαγορές. Κατά τις εκτιμήσεις του υπουργού Οικονομικών, πάντως, οι ισπανικές τράπεζες θα χρειαστούν 50 δισ. ευρώ, ώστε να καλύψουν τις ανάγκες ανακεφαλαιοποίησής τους. Το ποσόν είναι αρκετά υψηλότερο από ό, τι είχε αρχικά διαρρεύσει στον Τύπο, και ο Λουίς ντε Γκουίντος απέκλεισε το ενδεχόμενο κρατικής βοήθειας προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Αξίζει να αναφερθεί, τέλος, ότι στην καρδιά του τραπεζικού κλάδου της Ισπανίας βρίσκεται μια μεγάλη «φούσκα», που σχετίζεται με τον χώρο των ακινήτων. Το ήμισυ των δανείων των 338 δισ. ευρώ, που αποτελούν την έκθεση των τραπεζών στον κατασκευαστικό κλάδο, θεωρούνται “προβληματικά”, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας.

Ο τεχνοκράτης

Ο Λουίς ντε Γκουίντος δεν είναι τυχαία επιλογή. Το βιογραφικό του τον κατατάσσει στην ομάδα των “τεχνοκρατών-σωτήρων” της Ευρωζώνης. Πρώτη φορά ανέλαβε πολιτικό αξίωμα επί της πρωθυπουργίας του κεντροδεξιού Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ο οποίος του ανέθεσε τη θέση του υφυπουργού Οικονομικών τη διετία 2002 – 2004. Τη διετία 2006 – 2008 ανέλαβε την προεδρία της αμερικανικής τράπεζας Lehman Brothers για την Ισπανία και την Πορτογαλία. Μετά τη διάλυσή της μετακινείται στην PriceWaterhouseCoopers.

Το χρίσμα του υπουργού Οικονομικών τον βρήκε διευθυντή της Εμπορικής Σχολής του πανεπιστημίου Instituto Empresa, ενός από τα πιο γνωστά ιδιωτικά πανεπιστήμια της χώρας. Πέραν τούτου, διατηρεί επίσης θέση στο διοικητικό συμβούλιο του ομίλου της Endesa, ο οποίος δραστηριοποιείται στον κλάδο της ενέργειας. Ο Λουίς ντε Γκουίντος θα κληθεί να αντιμετωπίσει τα μείζονα προβλήματα της ισπανικής οικονομίας μαζί με έναν παλαιό του γνώριμο από την κυβέρνηση Αθνάρ. Πρόκειται για τον Κριστόμπαλ Μοντόρο, ο οποίος τοποθετήθηκε στο υπουργείο Προϋπολογισμού. Ο κ. Μοντόρο ήταν από τους πρωταγωνιστές της ένταξης της Ισπανίας στην Ευρωζώνη, εφόσον είχε αναλάβει θέσεις-κλειδιά την περίοδο 1996-2004.

Βέβαια, αυτή η εκτεταμένη συμμετοχή τους στις πρόσφατες κυβερνήσεις της χώρας αποτυπώνει και το μερίδιο των ευθυνών τους για την εμφάνιση και όξυνση των προβλημάτων, που πρέπει να επιλύσουν. Επί των ημερών τους διογκώθηκαν τα τραπεζικά δάνεια, που χρηματοδότησαν τη “φούσκα” των ακινήτων, ο χρηματοπιστωτικός κλάδος είχε υδροκεφαλική ανάπτυξη και ο δημόσιος δανεισμός εκτινάχθηκε. Σήμερα πρέπει να εξορθολογήσουν το έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης και των αυτόνομων περιφερειών, αλλά και να απαντήσουν αποτελεσματικά στην εκτράχυνση της ανεργίας και την επιδείνωση της ύφεσης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 21.1.2012

Οι εµπνευστές του βασικού σεναρίου – εµπειρογνώµονες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του ∆ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου – αντιµετωπίζουν την Ελλάδα όπως τις κατεστραµµένες χώρες του “υπαρκτού” σοσιαλισµού και έτσι η συνταγή τους λαµβάνει µορφή επανοικοδόµησης.

Γι’ αυτό και επιµένουν η νέα γενναία ρύθµιση των ελληνικών χρεών να συνοδευθεί από ένα πρόγραµµα συνολικού επανακαθορισµού των όρων διεξαγωγής του οικονοµικού παιχνιδιού.

Ουσιαστικά, απαιτούν και προτρέπουν την Ελλάδα να ελευθερώσει ολόκληρη την οικονοµία της, µηδέ της αγοράς εργασίας εξαιρουµένης, να µικρύνει το κράτος, να το απαλλάξει από το υπερβάλλον προσωπικό και κόστος, να ελευθερώσει τους επενδυτές από γραφειοκρατικά και άλλα βάρη και την παραγωγή από εµπόδια και αγκυλώσεις, που την ανταγωνιστικότητά της υποσκάπτουν.

Με άλλα λόγια, πιστεύουν ότι η ελληνική οικονοµία πρέπει να ισορροπήσει σε χαµηλότερη βάση, ώστε να γίνει ανταγωνιστική, να κινητοποιήσει νέα κεφάλαια, να δηµιουργήσει ευκαιρίες επενδύσεων και να ξαναχτίσει περιβάλλον απασχόλησης.

Πιστεύουν βαθιά πως µόνο έτσι θα αναλάβουν το ρίσκο της νέας ρύθµισης των χρεών µας και της χρηµατοδότησης της χώρας ως το 2015.

Αλλιώς, αν η χώρα δεν αντέχει αυτή την επιλογή, έχει το δικαίωµα να κάνει όποια άλλη, αναλαµβάνοντας βεβαίως στο ακέραιο και τις όποιες συνέπειες. Οι οποίες, όπως επισηµαίνουν και όλοι αντιλαµβανόµαστε, θα είναι ολέθριες.

Καλή-κακή λοιπόν, αυτή είναι η πρόταση που εξελίσσεται εντός του υφιστάµενου διεθνούς οικονοµικού συστήµατος.

Και αυτή διαχειρίζεται η κυβέρνηση Παπαδήµου και τα συµµετέχοντα σε αυτήν κόµµατα, ανεξαρτήτως πόσο την πιστεύουν και πόσο ενθέρµως την υπερασπίζονται.

Το δυστύχηµα είναι ότι άλλη εναλλακτική πρόταση, που να ταιριάζει στις αρχές και στους κανόνες του παρόντος διεθνούς οικονοµικού συστήµατος, δεν έχει διατυπωθεί.

Κάποιες παραλλαγές, που περιγράφουν ορισµένα κόµµατα της Αριστεράς, συγκρούονται µε τους περιορισµούς που πηγάζουν από τη συµµετοχή µας στο παρόν ευρωπαϊκό και διεθνές οικονοµικό σύστηµα.

Περιθωριακά, επίσης, κάποιες άλλες δυνάµεις υπερασπίζονται την επιστροφή στο εθνικό νόµισµα, χωρίς όµως και αυτές να αποδέχονται ή να συζητούν ουσιαστικά για τις συνέπειες αυτής της επιλογής, την οποία σηµειωτέον αρνείται το 70% ή και περισσότερο του ελληνικού λαού.

Κακά τα ψέµατα λοιπόν, η µόνη για την ώρα επαρκώς ανεπτυγµένη και πλήρως διατυπωµένη πρόταση για τη διάσωση της ελληνικής οικονοµίας είναι αυτή των εταίρων και των δανειστών.

Οι υπόλοιπες δυστυχώς µόνο ως ευχολόγια µπορούν να αντιµετωπισθούν.

Πράγµα που σηµαίνει ότι αναγκαστικά θα βιώσουµε τον σκληρό Γενάρη του 2012.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 7.1.2012

Ενα αμφιλεγόμενο μέτρο, που εφάρμοσε ο κ. Ματόλτσι, ήταν η ουσιαστική εθνικοποίηση των συνταξιοδοτικών Ταμείων. Στα τέλη του 2010 το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων των συνταξιοδοτικών Ταμείων της Ουγγαρίας μεταβιβάστηκε υποχρεωτικά στο Δημόσιο. Τον Μάρτιο 2011, επαναλαμβάνοντας πως η χώρα δεν χρειάζεται τον διεθνή οργανισμό, ο Γκιόργκι Ματόλτσι με στόχο να ελέγξει έλλειμμα και χρέος προώθησε επίσης δραστικές περικοπές δημοσίων δαπανών, όπως ελάττωση της περιόδου παροχής επιδόματος ανεργίας, επιβολή αυστηρότερων όρων συντάξεως αναπηρίας και κατάργηση της πρόωρης συνταξιοδότησης. Παρά ταύτα, αρκετοί αναλυτές τον είχαν τότε κατηγορήσει ότι καθυστέρησε.

Ο πέλεκυς

Ενδεχομένως να είχαν δίκιο. Τον Νοέμβριο, δύο διεθνείς οίκοι αξιολόγησης προειδοποίησαν τη χώρα πως θα υποβαθμίσουν τα ομόλογά της στη βαθμίδα των “σκουπιδιών” εξαιτίας των αδύναμων οικονομικών της προοπτικών και των απρόβλεπτων πολιτικών της, με τη Moody’s να πραγματοποιεί την απειλή της τον Νοέμβριο. Το δημόσιο χρέος έφθασε το 82% του ΑΕΠ και το φιορίνι, το εθνικό νόμισμα της Ουγγαρίας, εξασθένησε σημαντικά. Ισως γι’ αυτό, κάνοντας μία στροφή 180 μοιρών, ο Γκιόργκι Ματόλτσι ανακοίνωσε πως θα ζητηθεί εκ νέου η οικονομική αρωγή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Ενωσης αλλά χωρίς τη επιβολή νέων μέτρων λιτότητας (χρησιμοποιώντας μία γνωστή σε μας ρητορική). “Ηταν μία αναγκαία κίνηση, η οποία χωρίς αλλαγές στην πολιτική μας θα μας διασφαλίσει ένα δίχτυ ασφαλείας και την αναγκαία ανάπτυξη – απαλλαγμένη, όμως, από κινδύνους”, δήλωσε στο κοινοβούλιο ο κ. Ματόλτσι. Συμπληρώνοντας, είπε πως “η Ουγγαρία εξακολουθεί με επιτυχία να καλύπτει τις χρηματοδοτικές της ανάγκες από τις αγορές”.

Συνεπώς, κατά τα λεγόμενά του, η στήριξη του ΔΝΤ δεν θα αφορά την κάλυψη του δημοσίου χρέους. Πέραν τούτου, ο υπουργός Οικονομίας -που στο υπουργείο του έχει ενσωματωθεί κι εκείνο των Οικονομικών- τόνισε ότι και η Ε.Ε. και το ΔΝΤ έχουν αποδεχθεί πως το 2012 το δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας θα διαμορφωθεί σε επίπεδα κάτω του 3% επί του ΑΕΠ (το οποίο είναι και ο «χρυσός κανόνας» της Ευρωζώνης) και ότι το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών εμφανίζει πλεόνασμα. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση Βίκτορ Ορμπάν θα έχει αποκαταστήσει τη δημοσιονομική ισορροπία, ελπίζοντας να κερδίσει και την εμπιστοσύνη των διεθνών αγορών.

Χωρίς λιτότητα

Αναφερόμενος στη συμφωνία δανεισμού, η οποία αναμένεται να υπογραφεί στις αρχές του 2012, ο Γκιόργκι Ματόλτσι υπογράμμισε πως δεν θα οδηγήσει σε διόγκωση του δημοσίου χρέους ούτε θα θέσει περιορισμούς στις οικονομικές πολιτικές της κυβέρνησης. Σε μία πιο προσγειωμένη προσέγγιση o Τίμοθι Ας, υπεύθυνος στρατηγικής στην τράπεζα Royal Bank of Scotland, παρατηρεί πως, “δεν δίδονται κονδύλια από το ΔΝΤ χωρίς όρους”. Κατά τις εκτιμήσεις του, η συμφωνία ενδεχομένως να φθάσει από τα 6 έως και τα 12 δισ. ευρώ.

Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπάν ανέλαβε και πάλι τη εξουσία πέρυσι, ισχυριζόμενος πως κληρονόμησε την οικονομία σε εξαιρετικά δυσχερή κατάσταση. Ακόμα και η άκρως συντηρητική εφημερίδα της Ελβετίας Neue Zurcher Zeitung, όμως, υπενθύμισε στον κ. Ορμπάν πως ήταν η δική του κυβέρνηση την περίοδο 1998-2002, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στο να εκτιναχθεί το έλλειμμα άνω του 8,5% του ΑΕΠ. Μετά εκείνη το παρέδωσε στους Σοσιαλιστές. Η ίδια επισήμανε πως στο νέο κυβερνητικό σχήμα βρίσκονται εν πολλοίς τα ίδια πρόσωπα με χαρακτηριστικότερο όλων τον Γκιόργκι Ματόλτσι.

Υποβάθμιση Moody’s

Με την επιστροφή στο ΔΝΤ, η Βουδαπέστη ήθελε τις αγορές στο πλευρό της, διεξάγοντας παρατεταμένες διαπραγματεύσεις με το ΔΝΤ, σε μία προσπάθεια να αποφύγει υποβάθμιση της πιστοληπτικής της ικανότητας. Μάταιος κόπος! Χθες η Moody’s την υποβάθμισε κατά μία βαθμίδα, στο Baa3 από το Ba1, δηλαδή στο επίπεδο των “σκουπιδιών»”. Αποτέλεσμα ήταν η απόδοση των 5ετών ομολόγων να εκτιναχθεί 89 μ.β. στο 9,78% και το φιορίνι να απολέσει 1,7% της αξίας του προς το ευρώ. Ο έτερος οίκος Standard & Poor’s διατηρεί τη κατώτατη επενδυτική βαθμίδα BBB – με αρνητική προοπτική για την Ουγγαρία, εν αναμονή της συμφωνίας με το ΔΝΤ και την Ε.Ε.

Υφίστανται, ωστόσο, ορισμένοι καλοί οιωνοί για την πορεία των δημοσίων οικονομικών της χώρας. Ο προϋπολογισμός του 2012 προβλέπει δραστικές περικοπές και νέα έσοδα άνω των 3,3 δισ. ευρώ, ενώ το έλλειμμα αναμένεται στο 2,5% του ΑΕΠ. Η Ε.Ε. προβλέπει ανάπτυξη 0,5% του χρόνου, ενώ Ούγγροι οικονομολόγοι κάνουν λόγο για ύφεση. Αν δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, αυτές θα προέρχονται από το πρόγραμμα επιδότησης της απασχόλησης με 150 ευρώ το μήνα – ποσόν χαμηλότατο ακόμα και για την Ουγγαρία.

Κατά τον Αντράς Μπιρό Ναγκί, συνδιευθυντή του ινστιτούτου μελετών Policy Solutions στην Ουγγαρία, η κυβερνητική αλλαγή πλεύσης συνιστά “σοφή απόφαση”, αλλά και παταγώδη αποτυχία της μέχρι πρότινος κυβερνητικής πολιτικής. Στις 14 Νοεμβρίου, ο υπουργός Οικονομίας Γκιόργκι Ματόλτσι διεκήρυττε πως χαράσσει πολιτική αντίθετη με το ΔΝΤ. Στις 17 Νοεμβρίου, ανακοίνωσε πλέον πως αναζητεί συμφωνία με το ΔΝΤ. Κάποιοι μίλησαν για αυτοσχεδιασμό υπό το κράτος πανικού και εν όψει μιας προαναγγελθείσης υποβάθμισης της χώρας. Ο Αντράς Μπιρό Ναγκί αναφέρει πως η αντιπολίτευση αλλά ακόμα και ο συμπολιτευόμενος Τύπος στην Ουγγαρία εξέλαβαν την αλλαγή στάσης ως το τέλος της “μάχης για την οικονομική ανεξαρτησία της χώρας”.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 26.11.2011

Ο κεντροδεξιός Κοέλιο οικοδόμησε εμπιστοσύνη στη χώρα του. Δεν πολιτεύτηκε καταγγέλλοντας τη δανειακή συμφωνία, δεν διακήρυσσε με κάθε ευκαιρία ότι “δεν θα συναινέσω στο λάθος”. Ο Κοέλιο πήγε με τον πρωθυπουργό Σώκρατες και μαζί, ως υπεύθυνη εθνική ηγεσία, συνυπέγραψαν το μνημόνιο με την τρόικα. Ετσι μεγιστοποίησαν την αξιοπιστία και διαπραγματευτική ισχύ της χώρας τους. Ο Κοέλιο εξελέγη με πιο φιλόδοξους δημοσιονομικούς στόχους από την τρόικα. Τον Ιούνιο, ως νέος πρωθυπουργός, ο Κοέλιο ξεκαθάρισε ότι η Πορτογαλία δεν έχει καμία σχέση με την Ελλάδα, αφού το δικό της μνημόνιο στηρίζεται από κόμματα που εκφράζουν το 80% των εκλογέων (Financial Times, 15/6/2011).

Τον Αύγουστο, η κυβέρνηση Κοέλιο υπέβαλε πρόγραμμα “με τις μεγαλύτερες περικοπές στον δημόσιο τομέα για πάνω από 50 χρόνια” (Financial Times, 31/8/2011). Σήμερα, ο Κοέλιο αναζητεί τη συναίνεση των σοσιαλιστών για συνταγματικό περιορισμό στο δημόσιο έλλειμμα και χρέος. Η διπλανή Ισπανία το έκανε σε 3 μέρες (!), όταν ο κεντροδεξιός ηγέτης συνέπραξε με τον σοσιαλιστή Θαπατέρο στην τάχιστη αναθεώρηση του συντάγματος.

Δεν ξέρω αν τον κ. Κοέλιο απασχολεί πώς θα εορταστούν τα 200 χρόνια εθνικής ανεξαρτησίας της χώρας του. Είναι βέβαιο ότι έχει καταλάβει ότι για μια χώρα υπερχρεωμένη, ο μόνος δρόμος ανάκτησης εθνικής, οικονομικής και δημοσιονομικής ανεξαρτησίας, είναι η άμεση δημοσιονομική εξυγίανση. Υποθέτω ότι στις πατριωτικές ομιλίες του ο κ. Κοέλιο δεν μοιράζει φτηνές υποσχέσεις “επαναδιαπραγμάτευσης”, αλλά ένα σοβαρό σχέδιο ταχείας μετάβασης σε πρωτογενές πλεόνασμα.

Σε μια περίοδο που επιτάσσει καθολική ευθύνη, θυσίες και πόνο, η πολιτική του κ. Σαμαρά έχει τον λαϊκισμό γραμμένο στο κούτελό της. Θέλει το δάνειο αλλά χωρίς τους όρους, θέλει ευρωομόλογο και σχέδιο Μάρσαλ, δηλαδή τα λεφτά των Γερμανών, αλλά χωρίς έλεγχο του πώς τα ξοδεύουμε.

Μιλά για μείωση του ελλείμματος, αλλά εξαγγέλλει μειώσεις φόρων που θα το γύριζαν στο 2009. Μιλά για μείωση του κράτους, ανώδυνα, χωρίς απολύσεις.

Μιλά για απελευθέρωση των επαγγελμάτων, αλλά στηρίζει κάθε πληττόμενη συντεχνία.

Μιλά για αποκρατικοποιήσεις, αλλά απειλεί με ειδικά δικαστήρια αν πουλήσουν σε χαμηλή τιμή. Μιλά για μεταρρυθμίσεις, αλλά καταψηφίζει τις περισσότερες, από το ασφαλιστικό μέχρι τον Καλλικράτη. Μιλά για αλληλεγγύη και υπευθυνότητα στην ΕΕ, αλλά αδιαφορεί για τις επιπτώσεις στην Ευρωζώνη από τον πολιτικό διχασμό στην Ελλάδα. Ο κ. Σαμαράς ξέρει ότι το μεγαλύτερο διαπραγματευτικό πρόβλημα της χώρας σήμερα δεν είναι ούτε ο δημοσιονομικός πανικός ούτε οι αστοχίες της κυβέρνησης. Είναι η έλλειψη εθνικής αξιοπιστίας.

Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στο ευρώ που δεν πείθει ότι είναι αποφασισμένη να κάνει ό, τι χρειάζεται για να σωθεί. Οι εταίροι κοιτούν την Ελλάδα και τι βλέπουν; Βλέπουν μια κυβέρνηση που παλεύει, με τεράστιες αδυναμίες, με οριακή πλειοψηφία στη Βουλή. Από αριστερά δύο κόμματα να επενδύουν πολιτικά στην καταστροφή, στηρίζοντας την ανομία, το “δεν πληρώνω”, για να μη λειτουργήσει τίποτα. Κι από δεξιά βλέπουν το μεγαλύτερο κεντροδεξιό κόμμα να πολιτεύεται σαν να είμαστε ακόμα στο 2007.

Βλέπουν μια οικονομία που η επιβίωσή της κρέμεται από τη μεγαλοψυχία των εταίρων, κι από την απειλή ότι αν βουλιάξει θα τους πάρει μαζί της. Και διακρίνουν τις πολιτικές δυνάμεις να διαγκωνίζονται για το καλύτερο τραπέζι πίστα στο κατάστρωμα του Τιτανικού.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 2.10.2011

Δεύτερο δίδαγμα, ο φαρισαϊσμός της αμερικανικής δικαιοσύνης-θέαμα, η οποία διέσυρε παγκοσμίως έναν επώνυμο άνθρωπο για να τον αθωώσει τρεις μήνες αργότερα -όχι, όμως, χωρίς να τον έχει καταστρέψει πολιτικά και σε μεγάλο βαθμό ηθικά. Παρόλα αυτά, η φαρισαϊκή αυτή δικαιοσύνη επέτρεψε να γίνουν γνωστές σε ολόκληρο τον κόσμο σοβαρές πτυχές της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομικής ζωής, που θα έπρεπε να αποτελέσουν καλή τροφή για σκέψη.

Μία τρίτη διδακτική διαπίστωση από την υπόθεση Ντ. Στρως-Καν είναι ότι οι σοσιαλιστές μπορεί με κάθε ευκαιρία να στιγματίζουν και να ξορκίζουν το χρήμα, όμως τούς αρέσει να κάθονται γερά πάνω σ’ αυτό και να το χρησιμοποιούν κατά κόρον. Υπολογίζεται ότι το ζεύγος Στρως-Καν – Σινκλαίρ κάθεται πάνω σε μία περιουσία 400 εκατ. ευρώ, πλήρωσε 5 εκατ. δολλάρια εγγύηση για να αφεθεί ελεύθερος υπό όρους ο διωκόμενος Ντομινίκ και νοίκιασε ένα διαμέρισμα στο Μανχάτταν έναντι 210.000 ευρώ μηνιαίως. Με γειά τους και χαρά τους. Παράκληση, όμως, ο κ. Στρως-Καν και πολλοί από τους πάμπλουτους ομοϊδεάτες του να μάς σκοτίζουν λιγότερο με τις θεωρίες τους περί χρήματος και “κοινωνικής δικαιοσύνης”. Η σχέση της πολιτικής με το χρήμα είναι πολύ στενή και ισχυρή, συνεπώς τα πολλά και παχειά λόγια είναι φτώχεια.

Τέλος, απεδείχθη ότι -όπως υποστηρίζουν αρκετοί φίλοι και εχθροί του στην Γαλλία- ο Ντομινίκ Στρως-Καν όντως είναι προβληματικός από σεξουαλικής πλευράς. Διότι το να συνουσιασθεί μέσα σε 9 λεπτά, όπως αναφέρεται στην έκθεση του Εισαγγελέα της Νέας Υόρκης Σάϊρους Βανς, με την καμαριέρα του “Σοφιτέλ”, που όλοι είδαμε στην τηλεόραση, σημαίνει ότι έχει πρόβλημα. Πολύ σοβαρό, ίσως, για να είχε γίνει Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας. Η κατάσταση θα ήταν βέβαια διαφορετική αν ζούσε στην εποχή των Λουδοβίκων -δεν ζει, όμως. Πάντως, αν το 2012 η Γαλλία αποκτήσει σοσιαλιστή ή σοσιαλίστρια Πρόεδρο Δημοκρατίας, μπορείτε να βάλετε στοίχημα ότι ο Ντομινίκ Στρως-Καν θα είναι πρωθυπουργός. Στην αναβροχιά, καλό και το χαλάζι. Αν.

Την αιτία της παράλογης άρνησης των προφανών πραγμάτων που λέμε μού την εξήγησε πρόσφατα ένας καλός φίλος, με μια βασική αρχή της κοινωνικής ψυχολογίας: “Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποδεχθούν τίποτε που αντιτίθεται στα στερεότυπά τους”. Με την αρχή αυτή, λοιπόν, προσπαθώ να κατονομάσω τα τρία κύρια στερεότυπα που καθορίζουν τη νεοελληνική μυθική σκέψη, μη αφήνοντάς μας, στην κρίσιμη ώρα, να δούμε κατάματα την αλήθεια.

Στερεότυπο πρώτο: “Το κράτος είναι κακό”. Δεν ξέρω πότε αρχίζει αυτό, αλλά μάλλον πολύ παλιά, ίσως στον τέταρτο αιώνα π.Χ., όταν καταλύθηκαν οι πόλεις-κράτη και οι Ελληνες γίναν, έκτοτε, υπήκοοι μιας σειράς αυτοκρατοριών: της Μακεδονικής, της Ρωμαϊκής, της Βυζαντινής, της Οθωμανικής. Κι έτσι, με συνήθειες δύο χιλιετιών, όταν έγινε νεοελληνικό κράτος δεν μπορέσαμε να το δούμε σαν κάτι δικό μας, αλλά σαν μια ακόμη, μίζερη έστω, αυτοκρατορία. Αν στα 1830, ή αργότερα, είχαν εισακουσθεί οι σοφοί που πρότειναν ένα σύστημα περισσότερο κοινοτικό, ίσως σήμερα να ήμασταν αλλιώς. Δεν εισακούσθηκαν όμως, και έκτοτε έχουμε κυβέρνηση κεντρική, όπως οι άλλες δυτικές χώρες – αλλά χωρίς τη δυνατή αυτοδιοίκηση κάποιων απ’ αυτές. Βέβαια, ο τοπικισμός είναι από τα πιο ανθρώπινα στοιχεία του πολιτισμού μας, μα δίχως δομές να τον στηρίζουν, μας κάνει να νιώθουμε την κεντρική εξουσία ως δυνάστη. Φυσικά, το κράτος, με την άθλιά του οργάνωση, τον ανορθολογισμό και τη διαφθορά του, δεν βοηθά να βελτιωθεί η εντύπωση. Και έτσι μένει μόνη διέξοδος στον τοπικισμό του μέσου Ελληνα, πνιγμένου από ένα κράτος κεντρικό, ο βουλευτής, ο “δικός του”. (Γι’ αυτό σήμερα ακόμη και οι κυβερνητικοί βουλευτές ρητορεύουν, ενίοτε κρυφά, κατά της επίσημης κυβερνητικής πολιτικής: να δείξουν στον ψηφοφόρο ότι αυτοί τουλάχιστον είναι με το μέρος του, κατά του κακού κράτους.)

Στερεότυπο δεύτερο: “Οι ξένοι μάς επιβουλεύονται”. Το γεγονός ότι ζήσαμε για αιώνες κάτω από ξένη ηγεμονία μάς δημιούργησε δυσπιστία στους ξένους, που συνεχίστηκε όταν το νεοελληνικό κράτος, απ’ τις αρχές του, καθοδηγήθηκε από ξένες δυνάμεις, που κοίταζε η καθεμιά τα συμφέροντά της. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δύο εμφύλιες συρράξεις στη νεότερη ιστορία μας, που τις πληρώνουμε ακόμη, ήταν αντιμαχίες μεταξύ των οπαδών δύο διαφορετικών ξένων παρατάξεων: στον Διχασμό, ήταν η στράτευση με την πολιτική των Αγγλογάλλων ή των Γερμανο-αυστριακών, ενώ στον Εμφύλιο με τον Αγγλο-αμερικάνικο κόσμο ή τις δυνάμεις που ακολουθούσαν το Σοβιετικό μοντέλο. (Σήμερα, το συγκεκριμένο στερεότυπο οργιάζει, ωθώντας σε νέο διχασμό: των “γνήσιων” Ελλήνων, που αρνούνται τους κακούς ξένους, και των υπολοίπων, που οι ακραίοι λαϊκιστές αποκαλούν “δωσίλογους”.)

Στερεότυπο τρίτο: “Ο πλούτος είναι κλεψιά”. Η αριστερή κοσμοθεωρία δίνει επιχειρήματα σε μια τέτοια άποψη, όμως ο μέσος Ελληνας δεν είναι μαθητής του Μαρξ. Το στερεότυπο πατάει απλούστατα στον φθόνο. Κι αυτό είναι προφανές, αφού κανένας δεν θεωρεί τον δικό του, προσωπικό πλούτο, μικρό ή μεγάλο, κλεμμένο: αυτόν τον δούλεψε, τού τον άφησε η γιαγιά του, τον απέκτησε με τη μαγκιά του, ή ό,τι άλλο. Θα μου πείτε: μόνο οι Ελληνες φθονούν, ο φθόνος δεν είναι φυσική ανθρώπινη κατάσταση; Είναι, αναμφισβήτητα. Ομως, κοινωνίες συντεταγμένες, με κράτος εύρυθμο και κοινωνικούς θεσμούς με παράδοση, έχουν τρόπους να τον τιθασεύουν ή να τον διοχετεύουν υγιώς, και από δύναμη καταστροφική, ο φθόνος να γίνεται είτε ανώδυνος, είτε και πηγή άμιλλας. Εμείς όμως όχι. (Κι έτσι, ενώ έχασαν τη δουλειά τους 400.000 Ελληνες την τελευταία διετία, οι υπουργοί καμαρώνουν ότι “κανένας δεν θα απολυθεί!”. Και τούτο γιατί εννοούν βέβαια κανένας από τον δημόσιο τομέα, αφού όσοι έχασαν τη δουλειά τους είναι του ιδιωτικού ή της αυτοαπασχόλησης, δηλαδή του πλούτου, δηλαδή του Κακού, και άρα μάλλον άξιοι της μοίρας τους. Ας πρόσεχαν κι αυτοί, ας έβαζαν τον βουλευτή τους να τους διορίσει στο Δημόσιο, μακρά από τους κακούς πλουτοκράτες!)

Τα τρία στερεότυπα που μας δυναστεύουν ερμηνεύονται ιστορικά ή ψυχολογικά, λοιπόν. Αυτό όμως δεν τα καθαγιάζει. Αντίθετα, στην ωμή μορφή τους, που σήμερα βρίσκεται σε έξαρση, αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια στο να δούμε ξεκάθαρα την καταστροφή που μας απειλεί.

Δημοσιεύθηκε στην ‘Καθημερινή”, 12.6.2011

Για την ώρα, όμως, η σύλληψη του Ντ. Στρως-Καν (DSK για τους Γάλλους) και η εναντίον του απαγγελία κατηγορίας στηρίζονται στην καταγγελία μιας 32χρονης καμαριέρας, αγνώστων –επισήμως– λοιπών στοιχείων. Είναι δε πολύ πιθανόν η φτωχή, σε σύγκριση με τον πάμπλουτο DSK, αυτή καμαριέρα να είναι το θύμα μιας ειδεχθούς πράξεως η οποία ωστόσο μένει να τεκμηριωθεί και να αποδειχθεί. Όπως επίσης μένουν να γίνουν γνωστές και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε η απόπειρα βιασμού.

Έως ότου όλα τα παραπάνω γίνουν γνωστά και διελευκανθούν, ώστε να υπάρξει δικαστική απόφαση, για τον Ντ. Στρως-Καν ισχύει το τεκμήριο της αθωότητος, όπως αυτό έχει ορισθεί στην Διακήρυξη περί Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων την οποία έχει υιοθετήσει και ο ΟΗΕ.

Στο σημείο αυτό, όμως, τίθεται ένα ερώτημα. Μετά την διαδικασία προφυλάκισης, που παρακολουθήσαμε live από την τηλεόραση και τον τρόπο προβολής της σε παγκόσμιο επίπεδο, το τεκμήριο της αθωότητος υπάρχει ακόμη; Το ερώτημα που θέτουμε δεν αφορά στην ισονομία και στην ίση αντιμετώπιση και μεταχείριση –που σαφώς πρέπει να είναι ίδιες για τον DSK και για έναν έγχρωμο του Χάρλεμ. Το ερώτημά μας έγκειται στο αν, μετά μία προφυλάκιση-θέαμα σε μία από τις αγριότερες φυλακές των ΗΠΑ, μπορεί κανείς να ομιλεί για τεκμήριο αθωότητος;

Κατά τα λοιπά, ο υπογράφων χαιρετίζει ιδιαιτέρως το γεγονός ότι στις ΗΠΑ, σε αντίθεση με την Ευρώπη και κυρίως την Ελλάδα, η ατιμωρησία δεν ισχύει για τους ισχυρούς.