Η χριστιανική νηστεία είναι μια θεολογικής φύσεως “δοκιμασία”. Αποτελεί μια συμβολική επανάληψη-ανάμνηση της νηστείας των πρώτων αναχωρητών της ερήμου (Ιωάννης Πρόδρομος) αλλά και του ίδιου του Ιησού. Δεν μπορεί λοιπόν να κρίνεται παρά μόνον δογματικά. Άλλωστε δεν πρέπει καν να “κρίνεται”. Όπως δεν μπορεί να ασκηθεί κριτική στο μωαμεθανικό ραμαζάνι, στις εβραϊκές συνήθειες καρσέρ, στον ινδικό σεβασμό στην αγελάδα, ή στην βουδιστική χορτοφαγία.

Η δοκιμασία αυτή βέβαια έχει μεγαλύτερη αξία αν είναι ειλικρινής και αυθεντική. Η αντικατάσταση του γάλακτος από γάλα σόγιας, του τυριού από τυρί “φυτικό” κ.λπ., προκαλούν μειδίαμα. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος άλλωστε το είχε θέσει σωστά το ζήτημα: “… τι αξία έχει να μην τρώτε κρέας όταν τρώγεστε μεταξύ σας…”.

Όπως φαίνεται και από την ετυμολογία της λέξης, ο νηστευτής πρέπει να έχει και λίγο την αίσθηση της στέρησης, όπως ο νηστικός. Δεν νοείται δοκιμασία νηστείας, αν δεν εμπεριέχει και λίγο “το μαρτύριο” της πείνας.

Κατά τα άλλα, οποιαδήποτε έννοια “αποτοξίνωσης” που εμφανίζεται κατά κόρον στα ΜΜΕ είναι καθαρά «φιλοσοφική». Στην ιατρική οι τοξίνες είναι συγκεκριμένες ουσίες παραγόμενες από τα μικρόβια σε λοιμώξεις και η λέξη «αποτοξίνωση» δεν υφίσταται ως ιατρικός όρος.

Η θέση ότι η χριστιανική νηστεία είναι εξαιρετική από άποψη υγείας είναι ανακριβής. Μερικά χτυπητά παραδείγματα κακής εφαρμογής της νηστείας που δεν συνάδουν με την υγιεινή διατροφή:

- Δεν είναι περισσότερο παχυντικό ένα ψητό φιλέτο από μια πιατέλα πατάτες τηγανιτές.

- Δεν είναι χειρότερης ποιότητας τα λιπαρά ενός βραστού ψαριού από τα τηγανητά καλαμαράκια.

- Δεν είναι περισσότερο παχυντικό ένα γιαούρτι μειωμένων λιπαρών από το χαλβά, που περιέχει μεγάλη ποσότητα σησαμελαίου και ζάχαρης.

- Δεν έχει περισσότερες θερμίδες η μαγιονέζα λάιτ από τον πλούσιο σε λάδι ταραμά.

Νηστεία τυπικότατη λίγων ημερών, που ακολουθείται από άμετρη κρεοφαγία σε ποσότητα και σε χρονική διάρκεια τι μακροπρόθεσμη ωφέλεια έχει;

Όλα λοιπόν έχουν να κάνουν με τις ποσότητες και τη συχνότητα κατανάλωσης των τροφών και όχι με τη νηστίσιμη ή αρτίσιμη, με θεολογικά κριτήρια, κατάταξή τους.

Έτσι λοιπόν, εξηγείται ότι υπάρχουν καλόγριες και ιερείς παχύτατοι, αλλά και άλλοι λεπτοφυείς.

Και δύο λόγια για το λάδι. Όταν λέμε λάδι, κανονικά στην Ελλάδα δεν θα έπρεπε να υπάρχει τίποτε άλλο από ελαιόλαδο και ούτε σταγόνα σπορελαίων! Δεν πρέπει όμως  να λησμονούμε ότι το λάδι είναι το πιο περιεκτικό σε θερμίδες τρόφιμο που υπάρχει. Έκτός από την εμφανή του μορφή σε ωμά λαχανικά και μαγειρεμένα φαγητά, υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες σε ταραμοσαλάτες, πίτες, τηγανισμένα προϊόντα, ξηρούς καρπούς, ταχίνι.

Τέλος, είναι γνωστό και πλήρως αποδεκτό από τις εκκλησιαστικές αρχές ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να ακολουθούν το τυπικό της νηστείας.

Σαν συμπέρασμα: όλα τα νηστίσιμα τρόφιμα (ΛΑΧΑΝΙΚΑ, ΟΣΠΡΙΑ, ΦΡΟΥΤΑ, ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ) είναι προϊόντα μεσογειακής διατροφής, άρα εξαιρετικά για την υγεία. Τα συστήνουμε αδίστακτα στη διατροφή. Η διαφορά με την θεολογική άποψη είναι ότι: σε συνδυασμό με περιορισμένη κατανάλωση κρέατος, τα συνιστούμε σε όλη τη διάρκεια του έτους και όχι μόνον στις περιόδους νηστείας!

Η πρόοδος της υγιεινής, της ιατρικής και της φαρμακολογίας με τα τόσα εμβόλια, αντισηπτικά, αντιβιοτικά και αντι-ιικά σκευάσματα έχουν περιορίσει την αιτία θανάτου από λοιμώξεις. Έτσι οι πολίτες των σύγχρονων κοινωνιών έχουν πια τη δυνατότητα να ζήσουν πολλά-πολλά χρόνια και να ανακαλύψουν άλλους ωραίους τρόπους για … να πεθάνουν.

Ο τρόπος ζωής άλλαξε με τις νέες τεχνολογίες. Η ανέχεια έδωσε τη θέση της στις ανέσεις, η πείνα στην αφθονία τροφής, οι κακουχίες στην καλοζωία. Είναι κακό αυτό; Όχι, αν τηρείται το πληκτικά επαναλαμβανόμενο, πλην κλασικά επίκαιρο, ρητό “μέτρον άριστον”. Ξεπεράσαμε το μέτρο λοιπόν. Ιδού μερικά παραδείγματα α-μετρο-έπειας:

- οι μηχανές μπορούν να μας μεταφέρουν παντού, γρήγορα και ξεκούραστα. Σύμφωνοι, αλλά ας κάνουμε τον κόπο να πάμε στον φούρνο με τα πόδια και στον 1^ο όροφο με την σκάλα.

- οι “οθόνες” μας διασκεδάζουν. Σύμφωνοι, αλλά ας κλωτσήσουμε και μια μπάλα, ας κάνουμε και λίγο ποδήλατο.

- οι τροφές είναι διαολεμένα νόστιμες, σχετικά φτηνές και μπορούμε να τις βρούμε έτοιμες εκεί (στην ταβέρνα) ή εδώ (να μας τις φέρουν στο σπίτι). Σύμφωνοι, αλλά να μπαίνουμε που και που και στην κουζίνα, και ας μην ξεχνάμε τα εποχιακά λαχανικά και φρούτα της φύσης.

- το τσιγαράκι έχει στυλ, βοηθάει το φλερτ, και είναι μια υπέροχη “αντίσταση κατά της αρχής”. Σύμφωνοι, αλλά μήπως πρέπει κάποτε να καταλάβουμε ότι “τους πληρώνουμε” για να μας δηλητηριάζουν;

Οι συνέπειες για την υγεία είναι παχυσαρκία, υπερχοληστερολαιμία, καρδιοαγγειακά νοσήματα.

Άλλος τομέας όπου ο άνθρωπος προκαλεί “την μήνι των θεών” είναι ο υπερκαταναλωτισμός. Θεωρείται πρόοδος να διαθέτουμε πολλά και φτηνά καταναλωτικά προϊόντα από κάθε σημείο της γης. Όμως αυτό έχει σημαντικές συνέπειες για την υγεία που δεν τις σκεφτόμαστε την ώρα που γεμίζουμε την νιοστή πλαστική σακούλα με άλλο ένα μπιχλιμπίδι, παιχνίδι ή ρούχο, που θα έρθει να προστεθεί στο παραφορτωμένο με αγαθά (αγαθά είπατε;) σπίτι μας.

Οι τρεις αιτίες λοιπόν είναι: η ανάγκη για καταναλωτικά προϊόντα “πολλά”, “φτηνά”, “από κάθε σημείο της γης”. Για να παραχθεί μεγάλη ποσότητα και για να έρθουν από μακριά χρειάζεται πολλή ενέργεια και για να είναι φτηνά χρειάζεται “βρώμικη ενέργεια”. Αλλά και μετά τη χρήση θα απαιτηθεί κι άλλη ενέργεια για να καταστραφούν/ανακυκλωθούν ή απλώς θα προστεθούν στη “σαβούρα” του πλανήτη.

Ποιές είναι οι συνέπειες για την υγεία; Επιστημονικές μελέτες συνδέουν την εμφάνιση καρκίνου με συγκεκριμένα βιομηχανικά προϊόντα και παραπροϊόντα. Τα γνωστότερα είναι: βαρέα μέταλλα, PCB, διαλύτες, βαφές, διοξίνες, ραδιενεργά απόβλητα, που είτε περιέχονται στα προϊόντα, είτε απελευθερώνονται στο περιβάλλον, ηθελημένα, από αμέλεια, ή μετά από ατύχημα κατά την διαδικασία, παραγωγής-χρήσης-απόσυρσης του προϊόντος. Άλλη, λιγότερο γνωστή από τον καρκίνο επίπτωση είναι η μιμητική-ορμονική δράση ουσιών (PCB, BPA) στον οργανισμό (πχ ξενο-οιστρογόνα), με αποτέλεσμα αλλοιώσεις στην αναπαραγωγική δραστηριότητα, δηλαδή στειρότητα, μεταλλάξεις κλπ.

Η υπερκαταναλωτική μανία λοιπόν προάγει την μόλυνση σε κάθε μορφή της, με έμμεσες αλλά σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία.

Μειωμένη κινητική δραστηριότητα + αυξημένη και κακής ποιότητας διατροφή + κάπνισμα αυξάνουν την παχυσαρκία, την υπερχοληστερολαιμία και τα καρδιοαγγειακά νοσήματα. Κάπνισμα + περιβαλλοντική μόλυνση αυξάνουν την εμφάνιση πολλών μορφών καρκίνου.

Ο σύγχρονος “homo sapios” δεν πεθαίνει πια από πείνα, ούτε από λοιμώξεις, όπως ο προϊστορικός homo sapiens. Αυτοκτονεί αργά-αργά με τις υπερβολές του.

Εδώ και λίγα χρόνια, όμως, έρευνες αμερικανών και βορειο-ευρωπαίων επιδημιολόγων απέδειξαν ότι οι παλιοί, φτωχοί αυτοί Έλληνες ήσαν μακροβιότεροι και υγιέστεροι. Οι επιστημονικές μελέτες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι υπεύθυνες ήσαν οι διατροφικές συνήθειες, ιδιαίτερα των νησιωτικών περιοχών. Έτσι παίρνοντας από την Ελλάδα τη διατροφή κι από την Αίγυπτο τους φαραωνικούς τάφους “έχτισαν” την πυραμίδα της σωστής διατροφής. Στη στενή κορυφή βρίσκονται τα τρόφιμα που πρέπει να τρώμε σπάνια και σε μικρές ποσότητες και στη φαρδιά βάση αυτά που είναι υγιεινά και πρέπει να τρώμε συχνά και σε μεγαλύτερες ποσότητες. Στην 1^η κατηγορία ανήκει το κρέας τετράποδων, τα γλυκά, τα αυγά & τα ζυμαρικά, που καλό είναι να τρώμε το πολύ 1-2 φορές/εβδομάδα. Ακολουθούν το κρέας των δίποδων (εννοώ τα πουλερικά όχι τους ανθρώπους), οι ξηροί καρποί, οι ελιές και τα όσπρια που μπορούμε να τρώμε 3 φορές/εβδομάδα, καθώς και τα ψάρια, που θα έπρεπε να τρώμε 4 φορές/εβδομάδα. Τα γαλακτοκομικά και το ελαιόλαδο επιτρέπονται σε καθημερινή βάση, ενώ τα φρούτα και λαχανικά επιβάλλονται σε κάθε γεύμα. Τέλος το ψωμί πρέπει να είναι πανταχού παρόν.

Σας θυμίζει τίποτα; Όχι! Δεν σας θυμίζει, ή στους μεγαλύτερους κάτι θυμίζει από την παλιά φτωχή Ελλάδα. Όπως κάποιος ηλικιωμένος καρδιακός ασθενής, που μετά από πολύωρη εξήγηση της διαίτης του, γύρισε και μου είπε: “Δηλαδή γιατρέ κατοχικά φαγητά θα τρώω τώρα;”

Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες είμαστε πραγματικοί Ευρωπαίοι. Μαγειρεύουμε λιγότερο γιατί βαριόμαστε, τρώμε πολύ συχνά σε ταβέρνα νόστιμο κρέας και τηγανητούς μεζέδες. Δεν προτιμάμε τα λαχανικά γιατί είναι άνοστα. Δεν συμπαθούμε τα όσπρια γιατί προξενούν φούσκωμα και αέρια (τα οποία ως γνωστόν είναι αντικοινωνικά). Βαριόμαστε να φάμε ψάρια γιατί έχουν πολλά κόκκαλα, και φρούτα γιατί πρέπει να τα ξεφλουδίσουμε. Δεν τρώμε πολύ ψωμί γιατί όλοι λένε πως παχαίνει (!). Τρώμε όμως πολλά γλυκά γιατί είναι άριστα αντικαταθλιπτικά (ειδικά τα σοκολατούχα).

Και μήπως δεν είναι αλήθεια; Αλήθεια είναι. Όλο το παιχνίδι όμως παίζεται στη συχνότητα και στη ποσότητα. Η γευστική απόλαυση δεν μπορεί να είναι η ρουτίνα αλλά “η ευχάριστη εξαίρεση”. Το γρήγορο (fast) – σκουπιδο (junk) – φαγητό (food) δεν πρέπει να είναι η καθημερινή λύση, αλλά “η αναπόφευκτη εξαίρεση”. Αυτά ως προς την ποσότητα και την συχνότητα. Γιατί αν αρχίσουμε να μιλάμε για την ποιότητα θα μας πιάσει κατάθλιψη (και θα το ρίξουμε στα γλυκά!).

- Το ψωμί το κατ’ ευφημισμό “χωριάτικο” είναι κάτασπρο και πανάλαφρο. Αλήθεια, που πήγε το πίτουρο και οι φυτικές ίνες;

- Τα φρούτα και τα λαχανικά είναι “εκτός εποχής” και μεγαλώνουν σε θερμοκήπια εν ριπή οφθαλμού. Αλήθεια, γιατί να απαιτούμε ντομάτα το χειμώνα & μπρόκολο το καλοκαίρι;

- Τα αυγά έχουν άλλη σύσταση, πιο επιβαρημένη σε χοληστερίνη και οι γεννήτορές τους μεγαλώνουν «ακίνητες» σε κλουβιά καναρινιού μέσα σε λίγες μέρες. Αλήθεια, που πήγαν οι αλάνες;

Αν αυτό δεν είναι διαστροφή της φύσης και του ανθρώπου τότε τι είναι; Και τώρα ήρθε η σειρά του Ίλιτς Βλαντιμήρ Λένιν να αναφωνήσει: “Τί να κάνουμε;” (Que faire?)

- Να θυμόμαστε την αξία του “εξαιρετικού” ( = εξαίρεση) και να ζούμε με εγκράτεια την καθημερινότητά μας.

- Να τηρούμε όσο γίνεται την “πυραμίδα” Μεσογειακής Διατροφής.

- Να προκρίνουμε τα βιολογικά προϊόντα, που είναι ακριβότερα.

Σε ένα επίπεδο πιο προχωρημένο:

- Να καλλιεργούμε σε ζαρντινιέρες ή γλάστρες μερικά πανεύκολα λαχανικά: σπανάκι, μαρούλια, μπρόκολο τον χειμώνα, πιπεριές, μελιτζάνες το καλοκαίρι (αφορά τους “διαμερισματοποιημένους”).

Σε ένα ακόμα πιο υψηλό επίπεδο:

- Να μετατρέψουμε τον μικρό μας ανθόκηπο σε λαχανόκηπο (αφορά τους “μεζονετούχους”)

Μερικές φορές δεν είναι κακό να κάνεις μια «στροφή» προς το παρελθόν. Η διαστροφή του σύγχρονου Ευρωπαίου δεν απέχει τελικά τόσο πολύ από την υγιεινή διατροφή του παλιού φτωχού Έλληνα. Μόνο κατά ένα “σίγμα”…