Η λέξη “μαϊντανός” εμφανίζει στο ηλεκτρονικό δίκτυο περισσότερες από 40.000 αναφορές, οι περισσότερες από τις οποίες σχετίζονται με την υγεία. Οι πιο ευφάνταστες πληροφορίες και συμβουλές αναφέρονται με απόλυτη βεβαιότητα & περισπούδαστο ύφος. Σύμφωνα με αυτές ο μαϊντανός :

Μειώνει την πίεση και αυξάνει τη διούρηση

Ευνοεί την πέψη των τροφών και αυξάνει την κινητικότητα του εντέρου

Έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες και είναι αντισηπτικό του αίματος

Αυξάνει την κινητικότητα της μήτρας

Είναι το καλύτερο καθαρτικό για τα νεφρά

Αναστέλλει τον σχηματισμό όγκων στους λεμφαδένες

Έχει παραισθησιογόνο δράση !

Βοηθάει την αποβολή αερίων !

Είναι ευεργετικό για τη βραχνάδα !

Διευκολύνει την ροή γάλακτος !

Προστατεύει από τσιμπήματα εντόμων !

Βοηθάει τον καθαρισμό πληγών !

Θεραπεύει τα σπυριά !

Προκαλεί διέγερση εγκεφάλου !

Η μόνη λέξη που ταιριάζει στο φυτό αυτό είναι η “Πανάκεια”, δευτερεύουσα θεότητα, κόρη του Ασκληπιού, συνυφασμένη με την έννοια της θεραπείας επί πάσας νόσου.

Η αλήθεια είναι ότι ο μαϊντανός έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες που οφείλονται στις βιταμίνες, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων όμως καταστρέφεται με το μαγείρεμα. Και τίθεται το ερώτημα: “ρεαλιστικά, πόσο ωμό μαϊντανό μπορεί να φάει ένας φυσιολογικός άνθρωπος σε καθημερινή βάση;” Η απάντηση είναι: “ελάχιστο”.

Το παράδειγμα του μαϊντανού είναι αντιπροσωπευτικό της κατάστασης που επικρατεί στο intenet. Ένα-ένα, όλα σχεδόν τα λαχανικά, φρούτα και βότανα εμφανίζονται με ατελείωτες λίστες αληθινών και φανταστικών ιδιοτήτων. Το “λίγο αληθινό” πνίγεται στο “πολύ ευφάνταστο”. Η “σοφία των παλιών” θεωρείται δεδομένη γνώση χωρίς καμία εξακρίβωση, επαλήθευση, πείραμα. Οι ίδιοι οι κάτοχοι των blogs καλούν τους αναγνώστες να προτείνουν και να συμπληρώσουν τις λίστες των ιδιοτήτων με βάση τη δική τους γνώση!

Το κακό είναι ότι δέκτες αυτών των πληροφοριών είναι συνήθως έξυπνα, “ψαγμένα άτομα”, “εναλλακτικά”, με οικολογικές, διατροφικές, υγιεινές ευαισθησίες, που θεωρούν ότι “ξέρουν” και που αναπαράγουν στη συνέχεια την πληροφορία.

Καλό θα ήταν η -υπερβολική συχνά- δυσπιστία που χαρακτηρίζει τον Έλληνα πολίτη σε άλλα θέματα, να αφορά και τα κείμενα που κυκλοφορούν ανυπόγραφα και αναπαράγονται ανεξέλεγκτα στο ηλεκτρονικό δίκτυο.

Ας αναλογιστούμε πως αντιλαμβάνονται οι γύρω μας σήμερα την επιτυχία, την αποδοχή και επιβεβαίωση: μετράμε πόσους φίλους έχουμε στο Facebook (και παλιότερα στο MySpace) για να ικανοποιήσουμε το κοινωνικό μας εγώ, πόσους μας ακολουθούν στο Twitter, τα έσοδα που έχει μια επιχείρηση καθορίζουν αποκλειστικά την επιτυχία και βιωσιμότητά της, οι απαντήσεις των ερωτώμενων σε δημοσκοπήσεις καθορίζουν τάσεις και το ίδιο το μέλλον, τον βαθμό και τη θέση που λαμβάνουν τα εκπαιδευτικά ιδρύματα σε σχέση με την καταλληλότητά τους και την ποιότητά τους ως επιλογή. Αν μια ταινία παίρνει καλό βαθμό στο www.imdb.com, τότε αξίζει να την δούμε, αλλιώς όχι. Ακολουθούμε την άποψη της πλειοψηφίας, έμμεσα, αλλά με αξιοζήλευτη συνέπεια. Ακόμα και το άρθρο που διαβάζετε, εν μέρει θα κριθεί από τον αριθμό των “likes” και “tweets” και ίσως σε βάρος και του ίδιου του μηνύματος που φιλοδοξεί να μεταφέρει.

Ο κατάλογος δεν έχει τελειωμό: οι σχολικές και φοιτητικές εργασίες γράφονται με σημεία αναφοράς τα πιο δημοφιλή αποτελέσματα μηχανών αναζήτησης όπως το Google, η Wikipedia αποτελεί πιο συνήθη πηγή πληροφόρησης από την Britannica, μας ενδιαφέρουν όπως και παλιότερα οι λίστες με τα best seller, τα Billboard charts αλλά πλέον υπάρχουν TOP λίστες για οτιδήποτε: οι 100 πιο sexy γυναίκες, οι 20 πιο ακριβοπληρωμένοι αθλητές, τα 50 γρηγορότερα αυτοκίνητα.

Ίσως αποτελεί εγγενή ανάγκη του ανθρώπινου νού να εξωραΐσει την εικόνα ενός χαοτικού, μη ντετερμινιστικού σύμπαντος με αριθμούς, που δίνουν την ψευδαίσθηση της συνέχειας, της αιτιότητας και της προβλεψιμότητας. Αν κάποιος ή κάτι είναι ψηλά σε μια λίστα, δεν μπορεί να κάνουν όλοι λάθος, αντικειμενικά θα αξίζει.

Υπάρχουν βέβαια στιγμές άγχους και αμφιβολίας σχετικά με την ορθότητα της θεωρίας:
- Τι γίνεται αν δεν έχετε και τόσους φίλους στο Facebook; Αξίζετε λιγότερο ως κοινωνικό ον;
- Αν κάποιος συγγραφέας λάβει ένα γράμμα από αναγνώστη του όπου τον ευχαριστεί γιατί το τελευταίο του βιβλίο τον βοήθησε να ξεπεράσει τον χαμό της κόρης του … αυτό πως προσδιορίζεται ποσοτικά;
- Αν σύμφωνα με τους αλγορίθμους μιας επιχείρησης, κάποιος υφιστάμενος σκοράρει 65% στο επικοινωνιακό χάρισμα, 20% στην ευχάριστη διάθεση, 90% στην παραγωγικότητα και μόλις 50% στην ευελιξία, πως ακριβώς προκύπτουν τουλάχιστον οι μισοί από τους προαναφερθέντες αριθμούς ως εργαλεία αξιολόγησης;
- Μια online κοινότητα (forum) είναι πιο επιτυχημένη με 100 χιλιάδες εγγεγγραμμένους χρήστες όπου δεν ξαναπάτησαν το πόδι τους, ή με 100 χρήστες όπου πλέον γνωρίζονται και με τα μικρά τους ονόματα και αν είναι δυνατόν συναντιούνται και στην πραγματική τους ζωή;

Και για να το αποτυπώσουμε στη γλώσσα των ημερών: τώρα που και επίσημα το έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώθηκε, ο δείκτης ευτυχίας των πολιτών αυξήθηκε; Και γιατί ακριβώς υπάρχει ποσοτικός δείκτης ευτυχίας;

Η επιστήμη της πληροφορικής λειτούργησε ευεργετικά προς την συγκέντρωση, αποθήκευση, ανάλυση και αξιοποίηση ποσοτικών δεδομένων, αλλά με κόστος την αλλαγή τρόπου σκέψης μας, την μετατόπιση του κέντρου βάρους από ποιοτικές διεργασίες και ικανότητες (όπως σοφία, ευθυκρισία και εμπειρία) προς πιο ποσοτικές.

Καταλήγοντας, η φράση “Οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ, ἀλλ᾿ ἐν τῷ εὖ τὸ πολύ” θα πρέπει ίσως να μας προβληματίσει, και όχι μόνο αναφορικά με την διάκριση ανάμεσα στο έχειν και στο είναι αλλά και αναφορικά με τον τρόπο αντίληψης και αξιολόγησης της πραγματικότητας.

Πηγές: “In a Data-Heavy Society, Being Defined by the Numbers“, Alina Tugend, page B5 New York Times, April 23, 2011. Tο αρχικό άρθρο μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε στην  “Κυριακάτικη Ε”, 15 Μαΐου 2011.

All compete for people’s attention. Mainstream, off-stream, underground, blogs and old media, they stand one click away one from the other. Content is produced, copied, repurposed, even heedlessly stolen to serve a variety of needs.

Vested interests know the environment very well. They are investing a lot of money too; web production and representation as well as soc-nets capabilities are revisited, culturally and aesthetically, and most importantly, in terms of user-friendly structures, forms and applications. Soc-nets are expanding exponentially. They are already important tools of the communication process.

Is this a restart towards the “Unfinished Revolution”, in Michael Dertouzos’ words? Are social media the primary field for the exploration of the human-centric future of the digital media? In terms of interpersonal communication, it seems the place to be. Young people tend to wish on each other’s birthday more on Facebook, rather than in person or over the phone.

Nowadays, networking is the key for most of campaigns in politics, the corporate world and amongst peers. Messaging systems and persuasion undergo change as you read these lines. Twitter is one of them. And it is evolving quickly, reaching nearly 200 million users registered accounts, who post 110 million tweets per day in seven languages, most recently in Korean.

There are 30.2 million social media users in the Middle East, of which 5.5 million user of Twitter and 15 million users on Facebook. Saudi Arabia’s Twitter users increased by 240 % in 2010, according to IQPC data. Guardian’s Peter Beaumont, correspondent in the Middle East wrote that the defining moment that unites Egypt with Tunisia, Bahrain and Libya is a young woman or a young man with a smartphone. In Egypt, details of demonstrations were circulated by both Facebook and Twitter and the activists’ 12-page guide to confronting the regime was distributed by email.

During the Japan crisis, Twitter was used by people to communicate with each other, notify relatives, as well signal danger. BBC news utilized soc-net’s messages to supplement reporting and enhance the human aspect of stories.

In the Bin Laden execution, the first message out was that of a neighbor, who heard the choppers over Abbottabad suburbia. The act itself, a remote WH situation-room-style of elimination, has been digitally masterminded and executed by “faceless” SEa, Air, and Land commandoes. The online war-game culture was more than present in killing OBL. Upon arrival, a tweet left a neighboring house. “Helicopter hovering above Abbottabad at 1AM (is a rare event),” it wrote.

Far away from covert ops, celebrities tweet on a regular basis, or at least their publicists do it for them. Politicians do the same, although in a more proper manner than they probably wished for.

Micro-blogging is gaining ground amongst web-enabled public figures. Tweets are increasingly replacing soundbites in the subjective recording of timeliness. Regular news stories incorporate more and more of that. Special stories are written on tweeted reactions of prominent people to events and sayings of others.

Obama 2008 campaign relied a lot on the internet imagery and textualization. Analysis has shown that Obama’s use of the Internet targeted 18 to 29 years olds, the age group most reliant on new media for political information about the election. These guys now are heavily tweeting wherever they go. In 2012, things will be more sophisticated, less televised, even less news-papered.

Twitterization of politics does not only suggest the surrender of campaigning or spinning to the social media platform, culturally, and in terms of agenda-setting; it implies also the reduction of political speech into less than 140 characters, that is the max users can include in a tweet. The question is, do we need more than that? Daily mainstream partisan gibberish is sometimes less and you wouldn’t share it with your friends. Therefore, perhaps avoiding political jargon and circumstantial small talk can be a positive thing. Especially throughout the seasonality of agendas set by politicians and vested interests. On the other hand, narrowing our perception to the 140 characters of tweets can be a blasphemy towards culture itself. “Netspeak” is already challenging traditional structures. But again, lies in politics and the internet cannot be avoided. Perhaps they can become shorter. LOL!

Δεν είναι μόνο το Μπάντμιντον, φίλτατε, είναι και το κλειστό γυμναστήριο Παλαιού Φαλήρου, που μας έμεινε – το “Ταε-κβο-ντό”, στα Ελληνικά… Εκεί, όπου, μεταξύ άλλων, τα τελευταία χρόνια η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) συνηθίζει να διοργανώνει την ετήσια, χριστουγεννιάτικη γιορτή, αφιερωμένη στα παιδιά των μελών της. Όπως, π.χ., στις 13.03.2010 -ναι στα μέσα Μαρτίου, πέρσι!- που… Έλλη Κοκκίνου, Καλομοίρα, “Κόκκινα Χαλιά” και τραγουδιστές από το X-Factor του Ant1 διασκέδασαν τα παιδιά, σε μια εκδήλωση που παρουσίασε “η συνάδελφος του Star Channel, Χριστίνα Λαμπίρη”, όπως αναφερόταν στη σχετική ανακοίνωση της ΕΣΗΕΑ. [Σχετικά, διαβάστε και το εξαίρετο σχόλιο του Γιώργου Λιάλιου].

Αναζητήστε μόνοι σας το… μίτο της λογικής σε όλες τις παραπάνω πληροφορίες – δε θα το προσπαθήσω εγώ… Εξάλλου, δηλώνω πλήρη αδυναμία. Γιατί, ενώ εδώ, στην ομορφότερη χώρα του κόσμου (που κατοικείται κι από τους εξυπνότερους ανθρώπους του πλανήτη), η ΕΣΗΕΑ εξαγγέλλει απεργίες επειδή ιδιωτικές εταιρείες (όπως είναι οι εφημερίδες) επιμένουν να αποφασίζουν μόνοι τους για τα του οίκου τους (άρα και για τυχόν απολύσεις δημοσιογράφων), έξω… από ´δω συντελείται πραγματική κοσμογονία!

Στις ΗΠΑ, ας πούμε, καθιερωμένα μέσα, όπως η Seattle Post Intelligencer, έχουν περάσει ήδη στη μετάδοση ειδήσεων αποκλειστικά μέσω internet. Ένας από τους (πολλούς) λόγους: η χρήση της νέας τεχνολογίας προσφέρει στους διαφημιστές την ευκαιρία να έχουν πρόσβαση σε συγκεκριμένες κατηγορίες κοινού, κάτι που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα επιτυχημένο στην Αμερική, όπου οι εφημερίδες αναπτύσσουν ιστοσελίδες με περιεχόμενο για συγκεκριμένες γειτονιές και προάστια των πόλεων. Αν και οι μαζικές αγορές παραμένουν, όπως είναι φυσικό, στην πρώτη προτίμηση των διαφημιστών, η παροχή εξειδικευμένου περιεχομένου (=μικρή αγορά) μπορεί να αποβεί αρκετά προσοδοφόρα, καθώς η διαφήμιση της στοχευμένης αυτής υπηρεσίας θα έχει κοστίσει πολύ λιγότερο. Παρ’ όλο που η πλειονότητα των καταναλωτών δηλώνει πως ενδιαφέρεται για περιεχόμενο γενικού ενδιαφέροντος, αυξάνεται διαρκώς και το ποσοστό εκείνων που ζητούν εξειδικευμένη πληροφορία. Οι εκδότες (δείχνουν -και οφείλουν- να) αντιλαμβάνονται την ανάγκη αυτή σαν μια μεγάλη ευκαιρία για μελλοντική ανάπτυξη. Η πρόκληση για τον Τύπο είναι η εύρεση του σημείου ισορροπίας, ώστε να μπορούν να προσφέρουν στους διαφημιστές έναν ολοκληρωμένο τρόπο για να φτάσουν -μέσω των χάρτινων και των online εκδόσεων- τόσο σε μεγάλο όσο και σε συγκεκριμένο (=μικρότερο) κοινό.

Οι παραδοσιακοί εκδότες (έντυπων εφημερίδων) έχουν συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή περιεχομένου – αποτελεί, λοιπόν, έξυπνη κίνηση εκ μέρους τους η παραγωγή και διάθεση online (σε διάφορες πλατφόρμες) εξειδικευμένου περιεχομένου για στοχευμένο κοινό. Όσοι παραδοσιακοί, γνωστοί εκδότες τολμήσουν να προσαρμόσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα, χρησιμοποιώντας πολλαπλές πλατφόρμες και νέες τεχνολογίες για τη διανομή του περιεχομένου τους (αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το όνομα, το περιεχόμενο και το πνευματικό τους κεφάλαιο), έχουν εξασφαλίσει ένα online κοινό πέρα από το κοινό της παραδοσιακής έντυπης έκδοσης. Καθώς ήδη σημειώνεται μετατόπιση τμήματος των διαφημιστικών εσόδων από τις έντυπες στις online πηγές – για να διατηρηθεί ολόκληρη η “πίτα” οι εκδότες εφημερίδων οφείλουν να δημιουργήσουν νέα, ελκυστικά και καινοτόμα διαφημιστικά πακέτα, καλύπτοντας τόσο την έντυπη όσο και την online έκδοση.

Εξάλλου, παρ’ όλο που οι παραδοσιακές, χάρτινες εφημερίδες διατηρούν ακόμη σημαντικά ερείσματα αξιοπιστίας στο αναγνωστικό κοινό, οι νέοι σε ηλικία αναγνώστες προτιμούν να ενημερώνονται online. “Εφημερίδες διαβάζω όχι για την εφημερίδα, αλλά για τους αρθρογράφους στην εφημερίδα – άσχετα αν συμφωνώ μαζί τους ή όχι. Online τις διαβάζω περισσότερο, όμως…” μου έλεγε τις προάλλες, νέος σε ηλικία, μα ώριμος σε επαγγελματική πείρα, ιδιοκτήτης  ελληνικού τεχνολογικού site. “Νομίζω ότι το πρόβλημα με τα έντυπα ΜΜΕ -τουλάχιστον στην Ελλάδα- είναι διπλό: καταρχήν όλα εξαρτώνται, λίγο-πολύ, από την κρατική διαφήμιση κι ύστερα υπάρχει αυτή η… κουλτούρα της αρπαχτής, να κάνω copy-paste να τελειώνω. Νομίζω ότι η σοβαρή δημοσιογραφία διαρκώς συρρικνώνεται και με την εξάρτηση, που από πάντα υπήρχε, και την κρίση, που τώρα υπάρχει, σύντομα θα εξαφανιστεί. Όλο το πράγμα θα καταρρεύσει. Εύχομαι να καταρρεύσει, γιατί δεν κάνει καλό σε κανένα! Θεωρώ, ας πούμε, απαράδεκτο, που sites ελληνικών εφημερίδων δεν αναγράφουν links προς εξωτερικές πηγές – είναι τρελό! Η νοοτροπία του «να μη σε οδηγήσω αλλού, μη τυχόν και σε χάσω από αναγνώστη» είναι εντελώς ηλίθια! Ο κόσμος έρχεται στην εφημερίδα να διαβάσει μια είδηση και, αν θέλει, θα πάει (και) κάπου αλλού. Αυτό δείχνει πόσο ανοιχτός είσαι ως δημοσιογράφος, ως εκδότης, πόσο θέλεις να βοηθήσεις το οικοσύστημά σου, δηλαδή, τελικά, και σένα τον ίδιο!”

Ναι, η αγορά των εφημερίδων αλλάζει. Όχι, οι (σοβαρές) εφημερίδες δε θα σταματήσουν να εκδίδονται (και) σε χαρτί – ίσως όχι κάθε μέρα, πάντως… Σίγουρα, οι εκδότες των παραδοσιακών (έντυπων) εφημερίδων διαθέτουν συγκριτικό πλεονέκτημα, μεταβαίνοντας από το πιεστήριο στα bytes! Και, αναμφίβολα, οι δημοσιογράφοι (συνεπώς και οι ενώσεις τους…) πρέπει να αντιληφθούν έγκαιρα πως η εποχή που φορούσαν το καπέλο με την ταμπέλα “Τύπος” και… ξεμπέρδευαν, τελείωσε – τώρα οφείλουν να γνωρίζουν τη χρήση laptop και φορητής βιντεοκάμερας, να συνδέονται στο internet μέσω κινητού τηλεφώνου και να στέλνουν το ρεπορτάζ τους από το δρόμο με… γεωγραφική σήμανση (geotagging)!

Σύμφωνα με τη φετινή (όγδοη στη σειρά), ετήσια έκθεση «State of the News Media» του έγκυρου Pew Research Center, σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί (ποσοστό 46%) απάντησαν ότι παρακολουθούν την επικαιρότητα, διαβάζοντας τρεις φορές την εβδομάδα τις ειδήσεις στο internet, ενώ τέσσερις στους δέκα (ποσοστό 40%) δήλωσαν ότι ενημερώνονται από χάρτινες εφημερίδες ή από τις ιστοσελίδες που λειτουργούν παράλληλα -έξυπνα σκεπτόμενες- ορισμένες σοβαρές χάρτινες εφημερίδες!

Από τις αρχές της πρώτης δεκαετίας της νέας χιλιετίας το κοινό δείχνει, με σταθερά ανοδική κλίση, την αλλαγή προσανατολισμού του από το χαρτί στα ψηφία, αλλά τα τελευταία χρόνια την… παραδείχνει. Φορητές, εύχρηστες συσκευές, ευέλικτα λειτουργικά συστήματα και έξυπνες εφαρμογές σίγουρα ευθύνονται γι’ αυτό. Πάνω απ΄όλα όμως, «ευθύνεται» η πάγια δίψα των ανθρώπων για πλουραλιστική και πλούσια ενημέρωση, για ανάγνωση μεστών κειμένων, με αρχή, μέση και τέλος, κειμένων, για τα οποία οι συντάκτες τους ίδρωσαν, για να τα γράψουν, αντί να πάθουν δυσκαμψία μόνο στα δάχτυλα εκείνα, με τα οποία πατιούνται αλλεπάλληλα οι συνδυασμοί Ctrl+C και Ctrl+V επάνω στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή τους!

Δηλαδή, αντίθετα απ΄ό,τι πιστεύουν πολλοί εγχώριοι “γνώστες” των “media”, ναι, η οικονομική κρίση έχει σίγουρα μερίδιο ευθύνης για την τωρινή κατάσταση των ΜΜΕ, αλλά όχι, η σημαντική μείωση των διαφημιστικών εσόδων στον κλάδο δεν είναι αιτία αλλά… απότέλεσμα. Σε απλά Ελληνικά, η διαφήμιση δεν πήγε στο διαδίκτυο επειδή έφυγε από το χαρτί, έφυγε από το χαρτί, για να πάει στο διαδίκτυο!

Το σημαντικότερο όμως, συμπέρασμα της έρευνας του ινστιτούτου Pew περιλαμβάνεται, ίσως, στη φράση πως “στη νέα, ψηφιακή εποχή η βιομηχανία των ειδήσεων δεν έχει πλέον στον έλεγχό της ούτε το ίδιο της το μέλλον”! Συλλέκτες και διανομείς ειδήσεων (π.χ. Google News), online κοινωνικά δίκτυα (π.χ. Facebook), φορητές συσκευές νεωτερικού χαρακτήρα (π.χ. tablets) αρπάζουν σιγά-σιγά μέσα από τα χέρια των παραδοσιακών Μέσων την ουσιαστική εξουσία. Ωστόσο… μην ξεχνάμε το αυτονόητο: αν δεν παραχθούν ειδήσεις, αν δεν γραφτούν κείμενα (με τον σωστό τρόπο του… ιδρώτα, εννοείται) τίποτε δε θα υπάρχει, για να συλλεχθεί, διανεμηθεί, μοιραστεί, διαβαστεί! Συμπέρασμα; Πάνω απ΄όλα, το περιεχόμενο μετράει!

Και όσες χάρτινες εφημερίδες χάνουν έδαφος, είναι ακριβώς εξαιτίας της φθίνουσας ποιότητας των κειμένων τους, που το χάνουν… Η γερμανική Die Zeit “σκίζει”, το ίδιο και η γαλλική Le Canard Enchaîné, o αγγλικός Economist…

Ε, μετά όλ΄αυτά είναι να μην ανησυχώ για το γνωστό μου διευθυντή; Μόλις θα τα έμαθε, σίγουρα θα έπεσε σε μεγάλη απόγνωση. Αλλά πάλι, μισό λεπτό: πώς θα τα έμαθε, αφού, όπως ξέρω καλά, απεχθάνεται την ενημέρωση από το διαδίκτυο – κι εγώ από το διαδίκτυο τα πληροφορήθηκα. Ουφ, σώθηκε ο άνθρωπος! Κι εγώ τσάμπα ανησύχησα…

Η απάντηση δόθηκε. Το αποτέλεσμα δείχνει προδιαγεγραμμένο, ιδιαίτερα όταν η ‘επαφή’ που επιδιώκεται ξεκινά με την εκδήλωση πρόθεσης αποστολής δελτίων τύπου του κόμματος, που ήδη είναι αναρτημένα στο κομματικό site!

Οι bloggers είναι ιδιαίτερος τύπος ανθρώπων. Με ανησυχίες, αυξημένες ικανότητες στη γραφή, στην αξιολόγηση των πραγμάτων, ή απλώς στην εξιστόρηση όψεων της προσωπικής τους ζωής, για να αποκτά και νόημα η ουσία του όρου. Έρευνα που είχε γίνει στις ΗΠΑ πριν από λίγα χρόνια κατέγραψε ότι πάνω από τους μισούς bloggers χρησιμοποιούσαν το διαδίκτυο ως μοναδικό μέσο δημοσιοποίησης των απόψεών τους, 54% είναι κάτω των τριάντα ετών και η πλειονότητα υποστηρίζει ότι ο κύριος λόγος για τον οποίο ‘ποστάρουν’ κείμενα σε προσωπικά ιστολόγια (blogs) είναι για να μοιράζονται προσωπικές τους εμπειρίες ή πρακτικές γνώσεις ή ικανότητες με τους αναγνώστες τους.

Βέβαια, στην Ελλάδα, το blogging απέκτησε δημοσιότητα ως εναλλακτική πλατφόρμα δημοσιοποίησης ειδήσεων και, κυρίως, διατύπωσης απόψεων, σχολίων με κυρίαρχο χαρακτηριστικό την αμεσότητα της δημοσίευσης. Με όλα τα συνεπακόλουθα, βέβαια, που συνοδεύουν την ταχύτητα στον χώρο της δημοσιογραφίας. Κάποια στιγμή, ακολούθησαν και τα κόμματα, όταν είδαν ότι άρχισαν με …ψηφιακή ταχύτητα να χάνουν την επαφή με τους νέους.

Όμως τα blogs είναι χρήσιμα για σοβαρότερους λόγους. Σε περιόδους κρίσης, και σε ατελή πολιτικά συστήματα όπως το ελληνικό, στους χώρους των κατεστημένων δομών, η δημοκρατία υπολειτουργεί, γίνεται θύμα των εκάστοτε συμφερόντων και επιδιώξεων. Έτσι, ο δυναμισμός των πολιτών, που συντηρεί την ουσία της δημοκρατίας στη χώρα μας, εκφράζεται μέσα από την καθημερινότητά τους, στα καφενεία, στις ουρές, στον δρόμο και στη σχόλη. Την τελευταία δεκαετία, η συζήτηση γίνεται και στο διαδίκτυο, στα (εμμέσως προσωποπαγή) πολιτικά ιστολόγια, όπου ενίοτε γίνονται και αποκαλύψεις για υποθέσεις που αφορούν δημόσια πρόσωπα, αξιωματούχους της κυβέρνησης, υπουργούς, κ.λπ. Άλλες φορές δημοσιοποιούνται και λεπτομέρειες της προσωπικής ζωής πολιτικών και προσωπικοτήτων, γεγονός που ταράζει τα νερά και ενεργοποιεί δυνάμεις αντίδρασης από τους θιγόμενους, και γενικότερα τους υπερασπιστές του status quo.

Πέραν αυτών, η ελεύθερη διατύπωση ιδεών, απόψεων, η σκληρή κριτική προς το πολιτικό σύστημα (η οποία επιβάλλεται στις μέρες μας), η αποκάλυψη κακώς κειμένων και η δημοσιοποίηση παραπόνων πολιτών, οι οποίοι, λόγω γραφειοκρατίας και αναποτελεσματικότητας του Κράτους δεν βρίσκουν το δίκιο τους, αποτελούν στοιχεία κοινωνικής προσφοράς. Ενισχύεται έτσι ο δημοκρατικός διάλογος, μπαίνουν τα πράγματα στη θέση τους, αποκαλύπτονται στους πολίτες οι κρυφές ατζέντες και επιδιώξεις του ενός και του άλλου και απογυμνώνονται οι ελίτ, που έχουν συνηθίσει να “καταναλώνουν τη χώρα” χωρίς να βρίσκουν αντιδράσεις.

Λέγεται ότι η δημοσιογραφία θριαμβεύει όταν οι ελίτ είναι διχασμένες. Όταν οι επιδιώξεις τους είναι αντικρουόμενες και οι στόχοι πολύτιμοι για κάθε πλευρά. Αυτό είναι αληθές, σε ορισμένες περιπτώσεις. Όμως, κατά κανόνα και στα περισσότερα ζητήματα, οι ελίτ, σε γενικές γραμμές συμφωνούν και συμπορεύονται.

Έτσι, στη μάχη για τη δημόσια διατύπωση του αυτονόητου, τα blogs, η αδόμητη, σχεδόν αναρχική πλευρά του δημόσιου διαλόγου, παρά τις υπερβολές, εξελίσσεται σε όαση ελευθερίας και ανεξαρτησίας.

Άρα, το μήνυμα προς οργανισμούς, φορείς και πολιτικά κόμματα, που επιθυμούν να εντάξουν τους bloggers στην επικοινωνιακή πολιτική τους είναι να γνωρίσουν καλά το πεδίο, προτού επιχειρήσουν τη διείσδυση. Καταρχάς το πεδίο του διαδικτύου και ακολούθως τον απέραντο και ευμετάβλητο χώρο του blogging.

Συμβουλή προς την κα Τζότζολα, η οποία ξεκίνησε τις επαφές της με τα νέα μέσα: Εξερευνήστε το πεδίο με προσοχή και για αρχή δημιουργείστε το δικό σας ιστολόγιο ή site. Πρόσεξα ότι τα tzotzola.gr / .eu / ακόμη και .com είναι ελεύθερα προς κατοχύρωση. Σπεύστε…

Μελετώντας την εξέλιξη της διαφήμισης, διαπιστώνει κανείς ότι η δυνατότητα στόχευσης συγκεκριμένων κοινών ουσιαστικά έγινε πραγματικότητα τα τελευταία 70 χρόνια.

Φυσικά, τα αρχικά κοινά-στόχοι προσδιορίζονταν μόνο από τα δημογραφικά χαρακτηριστικά τους, ενώ η δυνατότητα καταγραφής ψυχογραφικών χαρακτηριστικών πραγματοποιήθηκε πριν από περίπου 40-50 χρόνια.

Είναι γεγονός ότι η δυνατότητα αυτή υπήρξε απόρροια της εξέλιξης τόσο της Έρευνας Αγοράς, όσο και της τεχνολογίας.

Σήμερα λοιπόν, στην κρίσιμη περίοδο που διανύουμε όσον αφορά την επιβίωση των παραδοσιακών ΜΜΕ, η δυνατότητα στόχευσης εξελίσσεται ραγδαία στα  Νέα Μέσα.

Το Internet αλλά και το κινητό τηλέφωνο προσφέρουν πλέον δυνατότητες προσέγγισης ακόμα και niche κοινών-στόχων, δηλαδή πολύ μικρών ομάδων καταναλωτών που μοιράζονται κάποιο κοινό χαρακτηριστικό σχετικό με την κατανάλωση ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας.

Αλήθεια, τα παραδοσιακά Μέσα ωχριούν πλέον σε δυνατότητες στόχευσης αλλά και μέτρησης της αποτελεσματικότητας μιας διαφημιστικής καμπάνιας.

Είναι λογικό επακόλουθο ότι σε δύσκολες οικονομικά συνθήκες, οι διαφημιζόμενοι θα επιλέξουν τα Μέσα στα οποία «κάθε ευρώ προβολής θα πιάσει τόπο»!

Όσον αφορά τη συνολική διαφημιστική δαπάνη, στις ΗΠΑ, επισήμως το Internet ξεπέρασε και τις εφημερίδες κατά 2%, ενώ στη Βρετανία, το Internet κατατάσσεται στην κορυφή των Μέσων.

Στη χώρα μας, εκτιμάται ότι παρά το γεγονός ότι ως ποσοστό επί της συνολικής διαφημιστικής δαπάνης, το Internet δεν έχει παρουσιάσει ακόμα αλματώδη αύξηση, το 2011 αυτό θα ανατραπεί.

Στην ανατροπή αυτή, εκτός από τον περιορισμό της σπατάλης από πλευράς διαφημιζομένων, την επιλογή μετρήσιμων και αποδοτικών Μέσων, θα παίξει ρόλο και η ένταξη αρκετών αξιόλογων sites από ανεξάρτητα εταιρικά σχήματα. Πέραν των παραδοσιακών εκδοτών, οι οποίοι στρέφουν πλέον τους τίτλους τους στο Internet, υπάρχουν και θα υπάρξουν σημαντικές κινήσεις τόσο από το εσωτερικό, αλλά και από εταιρείες του εξωτερικού.

Ο ανταγωνισμός θα λειτουργήσει προς όφελος των διαφημιζομένων και θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική μετακίνηση κονδυλίων προς το Internet.

Ολονύκτιες «μάχες» μεταξύ αφισοκολλητών, όπου μέσα σε μια μόνο νύχτα κάθε τοίχος καλυπτόταν εναλλάξ τέσσερις και πέντε φορές από αφίσες κομμάτων! Αυτοκίνητα καλυμμένα με πορτρέτα πολιτικών αρχηγών, με μεγάφωνα και τους ύμνους των κομμάτων στη διαπασών! Ένταση, φωνές και τσακωμοί. Όλα αυτά, τίποτα πια πέρα από μια γλυκιά ανάμνηση!

Όσον αφορά την πολιτική, η εποχή μας χαρακτηρίζεται, από δυο άκρως αντίθετα γεγονότα: αφενός την αδιαφορία και τη μη συμμετοχή και αφετέρου την έλευση ενός Μέσου που δύναται να συμβάλει στην εφαρμογή της άμεσης δημοκρατίας.

Οι λόγοι για τους οποίους οι πολίτες είναι δυσαρεστημένοι είναι γνωστοί: η δυσχερής οικονομική κατάσταση, η διαφθορά, αλλά και η μη ταύτιση, κάτι που σημειώνεται στις ηλικίες 18-24, με τα πολιτικά πρόσωπα. Παρόλα αυτά όμως, δεν δικαιολογείται  η μη συμμετοχή στα κοινά. Το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι έχει αποκτηθεί με αγώνες και θυσίες. Σήμερα μάλιστα που μπορούμε όσο ποτέ άλλοτε να συμμετάσχουμε μέσω του Διαδικτύου στην πολιτική ζωή, είναι ολέθριο λάθος να μην το πράττουμε.

Το Διαδίκτυο προσφέρει στους πολιτευτές τη δυνατότητα άμεσης και αμφίδρομης επικοινωνίας με τους πολίτες. Οι σύγχρονοι ψηφοφόροι πείθονται με επιχειρήματα, με ενημέρωση επί των προγραμμάτων – όχι πια με συνθήματα όπως σε περασμένες εκλογικές αναμετρήσεις. Το ζητούμενο πλέον είναι η ενημέρωση σε βάθος και η παροχή απαντήσεων σε αιτήματα ή ερωτήματα των πολιτών.

Φανταστείτε πόσο κοντά στον πολίτη έρχονται κόμματα και υποψήφιοι όταν μέσω των sites τους δέχονται ερωτήματα και παρατηρήσεις, αλλά και απαντούν σε ζωντανό χρόνο μέσα από blogs και forum. Επίσης, πόσο το νέο αυτό Μέσο δημιουργεί εστίες συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων μεταξύ των πολιτών. Κατά κάποιο τρόπο, δυνάμεθα πλέον όλοι να συμμετάσχουμε στη σύγχρονη «εκκλησία του Δήμου».

Ήδη από τις Βουλευτικές Εκλογές 2000, το Internet φάνηκε να συγκινεί τους υπευθύνους επικοινωνίας των κομμάτων και ως εκ τούτου, έκαναν την εμφάνισή τους τα πρώτα αξιόλογα sites πολιτικών κομμάτων και υποψηφίων βουλευτών. Δέκα χρόνια αργότερα, παρατηρώ ότι είναι ελάχιστοι πλέον οι υποψήφιοι που δεν έχουν διαδικτυακή παρουσία.

Η προβολή των πολιτευτών μέσω του Διαδικτύου συμπεριλαμβάνει εκτός από τα καθιερωμένα banners, τις καμπάνιες σε μηχανές αναζήτησης με χρήση keywords, τη χρήση sites κοινωνικής δικτύωσης, με πρώτο το facebook, αλλά και την συνεχή ενημέρωση sites όπως το youtube με video από τις ομιλίες και δραστηριότητες των υποψηφίων. Τέλος, μια ματιά στον υπόλοιπο κόσμο, επιβεβαιώνει την εδραίωση του διαδικτύου στην πολιτική.

Στις ΗΠΑ, κατά τις πρόσφατες (2008) Προεδρικές εκλογές, 75 εκατομμύρια πολίτες  (ή 27% του πληθυσμού) αναζήτησαν online πληροφορίες σχετικά με τους υποψηφίους και τα κόμματα, ενώ το 12% των πολιτών απηύθυνε ερωτήματα μέσω Διαδικτύου.

Στη Βρετανία, στις εκλογές του Μαΐου, οι Συντηρητικοί, το Εργατικό Κόμμα και οι Σοσιαλδημοκράτες  «βομβάρδισαν» τους πολίτες με newsletters και online καμπάνιες. Πρώτος διδάξας στη χρήση του Διαδικτύου για προβολή και επικοινωνία με τους πολίτες, ο νυν δήμαρχος του Λονδίνου, Boris Johnson, του οποίου η μοναδική διαδικτυακή προεκλογική εκστρατεία του 2007, αποτελεί αντικείμενο μελέτης μέχρι και σήμερα.

Στα πρώτα χρόνια της ‘συνύπαρξης’, οι εφημερίδες προστάτευσαν το περιεχόμενό τους, διατηρώντας τις απέραντες ιστοσελίδες του δικτυακού τους τόπου άδειες. Μετά άρχισαν να γεμίζουν τον χώρο με ειδήσεις του χθες. Αργότερα, συνδύαζαν τρέχουσα ροή με την ύλη του έντυπου προϊόντος. Σήμερα, γνωρίζουν ότι το site είναι πλέον πιο σημαντικό από τη μεγάλη “εφήμερη” γεροντοκόρη-αδελφή του.

Όταν αναφέρεις στους Αμερικανούς ή τους Άγγλους την έννοια του εφήμερου (ephemeral), ενθουσιάζονται. Θεωρούν ιδανική την ονομασία που έχουμε δώσει στην εφημερίδα στην ελληνική γλώσσα, τέλεια για την προορισμό και τη μορφή του προϊόντος. Οι ίδιοι τις αποκαλούν απλά «χαρτιά των ειδήσεων» (newspapers). Στην ελληνική, ο όρος εκφράζει με ακρίβεια, αλλά και έντονο συμβολισμό ένα προϊόν το οποίο γεννιέται και πεθαίνει την ίδια ημέρα.

Σε περιόδους κρίσης και ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών, ιδιαίτερα στην επικοινωνιακή βιομηχανία, η έννοια του εφήμερου τείνει να περιγράψει και κάτι ακόμη. Κάτι πιο ευαίσθητο από το περιεχόμενο των ειδήσεων, και του τρόπου με τον οποίο αυτές «στρώνονται» στα προγράμματα σελιδοποίησης. Περιγράφει το ίδιο το ανθρώπινο δυναμικό. Τους συντάκτες, τους βοηθούς, τους ρεπόρτερ, τους μαθητευόμενους, τους νέους από τα «εργαστήρια», τις χιλιάδες πτυχιούχων επικοινωνιολόγων, οι οποίοι προσέγγισαν όσο ήταν δυνατό (στην Ελλάδα) τον ακαδημαϊκό χώρο της δημοσιογραφίας και που μόλις πριν από λίγα χρόνια έπιασαν για πρώτη φορά πληκτρολόγιο με σοβαρό σκοπό. Όλοι αυτοί δοκιμάζονται από τις αλλαγές και τις δομικές αναπροσαρμογές του χώρου. Στην ίδια θέση βρίσκονται και οι παλαιότεροι του επαγγέλματος. Εκείνοι που σκέφτονται καλύτερα στο χαρτί. Αλλά και άλλοι, οι οποίοι είναι φτασμένοι αρκετά, ώστε να μην ασχολούνται με τα τετριμμένα.

Η τεχνολογία τους προκαλεί, τους αναστατώνει και εντέλει τούς προσπερνά όλους αν οι ίδιοι δεν ασχοληθούν με τη δια βίου προσαρμογή τους στα νέα δεδομένα και τις τεχνικές. Μαζί και τα αφεντικά, που δεν ξέρουν πως να χειριστούν την αλλαγή. Θριαμβευτές του εμπειρισμού, πάσης φύσεως προέλευσης, δεν έχουν περιθώρια για επιμόρφωση. Τις εξελίξεις τις έχουν αφήσει στους μυημένους ή στα μεγαλο-στελέχη. Οι ίδιοι ασχολούνται με την υψηλή πολιτική, θεωρώντας ότι επηρεάζουν τις τύχες της χώρας. Στο χάλι που βρισκόμαστε, μπορεί και να το πράττουν.

Σήμερα, μόλις 3 στους 10 Έλληνες πιάνει καθημερινά στα χέρια του εφημερίδα. Η καθημερινή αγορά είναι κλινικά νεκρή. Διατηρείται μόνο και μόνο για τις αποδελτιώσεις που διοχετεύονται στα κέντρα εξουσίας και την μικρή συμμετοχή της στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ημερήσιας ατζέντας. Όποιος ισχυρίζεται ότι η αγορά του Σαββατοκύριακου είναι ισχυρή, η απάντηση είναι ότι, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ο κλάδος θα μπορούσε να καταποντιστεί μέσα σε δύο μήνες, αν έλειπαν τα δώρα και οι προσφορές. Η δε λανθάνουσα αγορά του free press, παραμένει …λανθάνουσα.

Στην Ελλάδα των δεκάδων εφημερίδων, των πολλών τηλεοπτικών καναλιών και των αμέτρητων περιοδικών, που διατηρούνται με πείσμα στην κυκλοφορία, η διαδικασία της δημιουργικής καταστροφής έχει ξεκινήσει προ πολλού.

Σε λίγα χρόνια οι καθημερινές χάρτινες εφημερίδες θα μάς έχουν απαλλάξει από την παρουσία τους. Θα έχουν απομείνει οι αντίστοιχοι ιστότοποι και οι Κυριακάτικες εκδόσεις. Η δεύτερη αγορά θα είναι αυτή του Σαββάτου. Το περιεχόμενο θα επαναπροσδιοριστεί, προκειμένου να κερδίσει επιπλέον κοινό, ενσωματώνοντας όλο και περισσότερα συμπληρωματικά έντυπα, πιέζοντας τις δευτερεύουσες αγορές.

Έως σήμερα, οι ελληνικές εφημερίδες ζούσαν σε μία από τις προστατευμένες αγορές διεθνώς. Αγγελιόσημο, επιδοτήσεις, κρατική διαφήμιση, ισολογισμοί, υπέρογκος τραπεζικός δανεισμός, και άλλες, λιγότερο διαφανείς συναλλαγές, που ούτε οι υπουργοί δεν μπορούν να ακουμπήσουν.

Με λίγα λόγια αντλούν πόρους από το κράτος μέσω παρωχημένων διατάξεων του παρελθόντος και υψηλού επιπέδου πελατειακής σχέσης με τους διαχειριστές του δημοσίου χρήματος.

Το πάρτυ όμως έχει τελειώσει. Την πρίζα την τράβηξε ο Τόμσεν όταν έφτασε στην Ελλάδα. Και όταν η μουσική σταμάτησε, οι καρέκλες που είχαν απομείνει ήταν πολύ λιγότερες από παλιά.

Και για τα αφεντικά, αλλά και τους συντάκτες…

Οι πρώτες εφημερίδες της νεώτερης ιστορίας εκδόθηκαν στη Δυτική Ευρώπη περί τα τέλη του 17ου αιώνα. Μερικές, όπως ο βρετανικός Observer, κυκλοφορούν ακόμα.

Παρά τη διαχρονική παρουσία τους, τα τελευταία χρόνια- κυρίως λόγω της έλευσης του Internet- έχει ξεκινήσει μια συζήτηση σχετικά με το αν οι εφημερίδες θα μπορέσουν να παραμείνουν κύριο Μέσο ενημέρωσης ή σταδιακά θα περιθωριοποιηθούν. Οι απόψεις εκδοτών και ακαδημαϊκών διίστανται.

Υπάρχει μια  άποψη ότι στα προσεχή 10-15 χρόνια, οι εφημερίδες –στη σημερινή τους μορφή- θα εκλείψουν. Ιστορικά, η άποψη αυτή αντικρούεται από το γεγονός ότι οι εφημερίδες έχοντας ήδη επιζήσει της έλευσης Ραδιοφώνου και Τηλεόρασης, θα επιβιώσουν.

Είναι γεγονός όμως, ότι η εφημερίδα εξελίσσεται σε ένα multi-platform Μέσο, δηλαδή διατίθεται τόσο σε έντυπη, όσο και σε ηλεκτρονική μορφή.

Είναι σύνηθες πλέον, σημαντικό (αν όχι και αυτούσιο) μέρος του περιεχομένου αλλά και επιπλέον αναλυτικές έρευνες, video, ομιλίες, αρχειακό υλικό, να δημοσιεύονται στο site της εκάστοτε εφημερίδας, ενώ ο αναγνώστης της έντυπης έκδοσης, συχνά παραπέμπεται στο site για πληρέστερη ενημέρωση.

Ως αποτέλεσμα της συνεχούς βελτίωσης των sites των εφημερίδων, οι αναγνώστες των δικτυακών εκδόσεων και στην χώρα μας, έχουν ήδη ξεπεράσει μακράν τους αναγνώστες των εντύπων εκδόσεων. Εξελίξεις πραγματοποιούνται επίσης και στην παραγωγή περιεχομένου, αλλά και την τιμή πώλησης.

Όσον αφορά το περιεχόμενο, η τάση είναι προς την θεματική εξειδίκευση με άξονα την καθημερινότητα, δηλαδή όσα απασχολούν άμεσα τον μέσο αναγνώστη και όχι π.χ εκτενείς αναλύσεις για θέματα διπλωματίας ή Οικονομίας.

Εξ ου και η επιτυχία του citizen journalism στο Διαδίκτυο, καθώς αποτελείται συνήθως από πηγαίες ανταποκρίσεις πολιτών για θέματα τοπικού ενδιαφέροντος.

Θα αποτελέσουν οι «Πολίτες-Δημοσιογράφοι» μέρος των παραγωγών περιεχομένου των εφημερίδων στο άμεσο μέλλον; Δύσκολο να απαντήσει κανείς, καθώς η καταγραφή και ερμηνεία των ειδήσεων από επώνυμους δημοσιογράφους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία της εφημερίδας.

Οι αναγνώστες αγοράζουν εφημερίδα κυρίως για την αρθρογραφία, την άποψη συγκεκριμένων δημοσιογράφων, που ουσιαστικά διαφοροποιεί τη μια εφημερίδα από την άλλη.

Όσον αφορά τη τιμή πώλησης, εκτιμάται ότι θα παραμείνουν επί πληρωμή μόνο οι μεγάλες -κυκλοφοριακά- εφημερίδες, ενώ αυτές με χαμηλές κυκλοφορίες, θα μετατραπούν σε free έντυπα, όπως άλλωστε προέβλεψε και η ενδιαφέρουσα έρευνα της World Association of Newspapers για το μέλλον του Τύπου. Φυσικά δεν θα είναι πλέον άνευ χρέωσης η διάθεση του συνόλου των online εκδόσεων, όπως έσπευσε να δηλώσει και να πράξει ο Ρούπερτ Μέρντοχ το 2009.

Κλείνοντας, εκτιμάται ότι η συνέργεια έντυπης και online έκδοσης είναι αυτό που θα συμβάλει στην περαιτέρω εξέλιξη του Τύπου. Οι εκδότες που το έχουν αντιληφθεί, κοιτούν πλέον το μέλλον με αισιοδοξία.