Η σύγχυση και η ανησυχία δημιουργείται από τα αποτελέσματα των εκλογών της 6ης Μαΐου, πιο σημαντικά από τα οποία είναι οι κατανομές των πολιτών συναρτήσει : (1) της προθυμίας συμμετοχής τους στις εκλογές και (2) των προτιμήσεων τους στα προγράμματα και υποσχέσεις των κομμάτων.

Από το σύνολο των 9.949.401 εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους πολιτών, την 6η Μαΐου 2012 ψήφησαν 6.324.104 πολίτες ή ποσοστό 63,56% του συνόλου. Οι υπόλοιποι πολίτες: είτε απείχαν της ψηφοφορίας – 3.472.650 πολίτες ή 34,90 % – είτε ψήφισαν λευκό/ άκυρο – 152.647 πολίτες ή 1,54%. Δηλαδή, 3.625.297 πολίτες ή το 36,44%, κάτι περισσότερο από ένας στους τρεις πολίτες, γύρισαν την πλάτη στο θεσμό των εκλογών και στο σημερινό πολιτικό σύστημα.

Το φαινόμενο αυτό δεν οφείλεται, στην αδιαφορία των πολιτών για τα κοινά, και μάλιστα αυτή την κρισιμότατη περίοδο, αλλά οφείλεται στην βαθειά απογοήτευση τους από το πολιτικό σύστημα και τους πολιτικούς της χώρας· οφείλεται στην στέρεα πεποίθηση των πολιτών ότι με τους στόχους των εκλογών και τους κανόνες διεξαγωγής τους – που οι πολιτικοί θεσμοθέτησαν – οι εκλογές δεν αποτελούν άσκηση εξουσίας των πολιτών, αλλά αποτελούν κοροϊδία· αποτελούν επίκληση της εξουσίας τους, για νομιμοποίηση της εξουσίας των κομμάτων· για νομιμοποίηση της κομματοκρατίας .

Πράγματι, σύμφωνα με τους κανόνες του πολιτεύματος, η “εντολή των πολιτών” διαμορφώνεται από τα ποσοστά των εγκύρων ψηφοδελτίων που λαμβάνει το κάθε κόμμα, ενώ τα επί του συνόλου των πολιτών ποσοστά αγνοούνται. Οι πολίτες δηλαδή που απέχουν ή ψηφίζουν λευκό/άκυρο, είναι πολίτες, αλλά … πολιτικά δεν υπάρχουν. Οι λόγοι αυτού του θεσμού, που οδηγεί σε παράλογα, ανήθικα και αντιδημοκρατικά αποτελέσματα, είναι ευνόητοι.

Τα προεκλογικά προγράμματα των κομμάτων περιλαμβάνουν πληθώρα υποσχέσεων και «δεσμεύσεων»· καλύπτουν τα πάντα για τους πάντες και ειδικότερα για τους οπαδούς τους. Με κριτήριο τις υποσχέσεις αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης, την παρούσα περίοδο τα κόμματα ταξινομούνται σε τρεις ομάδες: μνημονιακά, αντιμνημονιακά και αντιευρωπαϊκά. Υπάρχει ακόμη και μια τέταρτη ομάδα μικρών κομμάτων με ποικιλία στόχων και υποσχέσεων, που συγκεντρώνουν μικρό ποσοστό ψήφων και δεν μπαίνουν στη Βουλή. Τα προγράμματα αυτών ανήκουν σε μία από τις προαναφερθείσες τρεις κατηγορίες, αλλά ή κατανομή τους δεν έγινε γιατί και δύσκολή είναι και δεν αλλοιώνει τα συμπεράσματα του παρόντος.

Στόχοι και ψήφοι των κομμάτων

Τα μνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο με τη συνεργασία και την αποδοχή των ετέρων του μνημονίου. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα ΝΔ – ΠΑΣΟΚ –ΔΗΜ.ΣΥΜ – ΔΡΑΣΗ, έλαβε: 2.300.925 ψήφους που αντιστοιχούν στο 23,13 % των εγγεγραμμένων πολιτών ή στο 36,38 των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Τα αντιμνημονιακά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την πραγματοποίηση σημαντικών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους. Για την πραγματοποίηση αυτού του στόχου: άλλα κόμματα ζητούν την καταγγελία και ακύρωση του μνημονίου και άλλα τη διατήρηση του μνημονίου αλλά με σημαντικές αλλαγές, που προφανώς κάποιες θα είναι μονομερείς. Η παραμονή της χώρας στο Ευρώ κρίνεται διαφορετικά από τα υπόψη κόμματα. Μερικά κόμματα (Δημ.Αρ, ΛΑΟΣ, Οικολόγοι) την κρίνουν σημαντική, ο ΣΥΡΙΖΑ επιθυμητή αλλά δευτερεύουσα, και τα υπόλοιπα (Ανεξ.Ελλ., Χρυσή Αυγή, Ανταρσυα), αρνητική ή αδιάφορη. Η ομάδα αυτή που αποτελείται από τα κόμματα, ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΞ.ΕΛΛΗΝΕΣ – ΧΡΥ.ΑΥΓΗ – ΔΗΜ.ΑΡΙΣΤΕΡΑ – ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ – ΛΑΟΣ – ΑΝΤΑΡΣΥΑ, έλαβε: 3.033. 059 ψήφους που αντιστοιχούν στο 30,49 % των πολιτών ή στο 47,96% των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα αντιευρωπαϊκά κόμματα έχουν ως πρώτο στόχο την έξοδο της χώρα από την ΕΕ και το Ευρώ . Η σαφής αυτή στρατηγική, που στηρίζεται από το ΚΚΕ, έλαβε: 536.072 ψήφους που αντιστοιχούν στο 5,38 % των πολιτών ή στο8,48 % των εγκύρων ψηφοδελτίων

Τα λοιπά μικρά κόμματα, που έχουν ποικιλία στόχων και δεν εισέρχονται στη Βουλή έλαβαν: 454.046ψήφους που αντιστοιχούν στο 4,56% των πολιτών ή στο7,18 % των εγκύρων ψηφοδελτίων.

Από τα προηγούμενα στοιχεία προκύπτει ότι είναι πολύ δύσκολο – αν όχι αδύνατο – να βγει μια αξιόπιστη απάντηση για την πραγματική εντολή που έδωσαν οι πολίτες στους αντιπροσώπους τους, σχετική με τη στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης.

Η αδυναμία αυτή δεν οφείλεται στις πνευματικές και ηθικές δυνάμεις των πολιτών, στη χαμηλή μέση κατά κεφαλή καλλιέργεια των πολιτών όπως πολλοί ισχυρίζονται, αλλά οφείλεται στα χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος και των πολιτικών που το υπηρετούν. Όταν οι μεγάλες αποφάσεις λαμβάνονται από τους εκλεγμένους άρχοντες και όχι από τους πολίτες, είναι παραλογισμός και εμπαιγμός να μιλάμε για εντολή των πολιτών.

Στο πολιτικό μας σύστημα, η εντολή των πολιτών πρέπει να είναι θολή ώστε κάθε κόμμα να δίδει τη δική του… ερμηνεία. Η ανάγκη όμως ερμηνείας των αποφάσεων των πολιτών από τους εκπροσώπους/εντελλόμενους τους, συνιστά την αποκορύφωση του παραλογισμού και της σύγχυσης.

Αν οι αντιπρόσωποι μας ειλικρινά ενδιαφέρονται, όπως όλοι ηχηρά δηλώνουν, να υλοποιήσουν τις εντολές των πολιτών για το παρόν μείζον πρόβλημα της Χώρας, δεν έχουν παρά να ρωτήσουν τους πολίτες ποια από τις ακόλουθες τρεις στρατηγικές προτιμούν να ακολουθήσουμε για να βγούμε από την οικονομική και γενικότερη κρίση:

(1) Την παραμονή της χώρας στο Ευρώ και την πραγματοποίηση εφικτών αλλαγών στο μνημόνιο.

(2) Την πραγματοποίηση των σημαντικών και επιθυμητών αλλαγών στο μνημόνιο ανεξάρτητα από την αποδοχής τους από τους εταίρους, δηλαδή μονομερώς, με όποια πιθανότητα εξόδου από το Ευρώ και ΕΕ αυτή η στρατηγική συνεπάγεται.

(3) Την έξοδο της χώρας από την ΕΕ και το Ευρώ.

Είναι προφανές ότι η 2η και η 3η στρατηγική στην πράξη συμπίπτουν και ότι διαφέρουν μόνο στον τρόπο διατύπωσης και τεκμηρίωσης.

Η λύση του προβλήματος

Εδώ που φθάσαμε δύο λύσεις υπάρχουν για να αναδειχθεί και να υλοποιηθεί η καθαρή εντολή των πολιτών, η οποία βάσιμα αναμένεται να διασφαλίσει: την αποδοχή των αποφάσεων και τη συνοχή και βοήθεια των πολιτών στην υλοποίηση τους· να διασφαλίσει δηλαδή τις βασικές και απαραίτητες προϋποθέσεις υπέρβασης της σημερινής κρίσης. Αυτές είναι:

A. Κατά τις Βουλευτικές εκλογές της 17ης Ιουνίου να πραγματοποιηθεί και δημοψήφισμα για να επιλέξει ο πολίτης μία από τις προαναφερθείσες τρεις στρατηγικές. Τέτοια δημοψηφίσματα πολλαπλών επιλογών (Multichoice Referendums) πραγματοποιούνται στην Ελβετία, αλλά έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες χώρες (πχ Σουηδία το 1957 και το 1980, Αυστραλία το 1977).

A. Τα υπάρχοντα κόμματα να δηλώσουν καθαρά ποια από τις τρείς στρατηγικές θα εφαρμόσουν – όπως το ΚΚΕ κάνει – ή να σχηματισθούν συνασπισμοί κομμάτων με μοναδικό κριτήριο την στρατηγική εξόδου από την κρίση.

Η Α λύση είναι προτιμότερη γιατί τα κόμματα που θα ψηφισθούν, θα είναι υποχρεωμένα, λογικά και ηθικά, να βοηθήσουν στην υλοποίηση της εντολής των πολιτών, ανεξάρτητα από τη δική στρατηγική. Δεν γνωρίζουμε όμως αν θεσμικά η λύση αυτή είναι εφικτή στα υφιστάμενα χρονικά περιθώρια.

Οσοι λοιπόν υπολογίζουν σε προδιαγεγραμμένα αποτελέσματα, στηριζόμενοι σε τυπικές προσθαφαιρέσεις, πλανώνται πλάνην οικτράν.

Τούτες οι εκλογές θα κυριαρχηθούν από απρόοπτα και πολυποίκιλες παρεμβάσεις, διεθνείς και εγχώριες. Και βεβαίως θα προσδιορισθούν από δυναμικές απροσδιόριστες και από υπόγειες, μη ορατές διά γυμνού οφθαλμού, κοινωνικές διεργασίες.

Είναι η χώρα τόσο ευάλωτη και η ελληνική κοινωνία τόσο συγχυσμένη που κανείς δεν μπορεί να προσεγγίσει με ασφάλεια όσα εν τέλει θα κινήσουν το ήδη κινητικό εκλογικό σώμα.

Από τη μια πλευρά είναι τα υπόγεια ρεύματα που διαμορφώνουν τα πτωχοποιημένα τμήματα του ελληνικού λαού, το πλήθος των ανέργων και οργισμένων νέων που δηλώνουν πως δεν έχουν τίποτε να χάσουν. Οσοι συνομιλούν μαζί τους και έχουν παράσταση των επιλογών που έκαναν στις 6 Μαΐου γνωρίζουν ότι δύσκολα θα μετακινηθούν και πως αν το επιχειρήσουν δεν θα κινηθούν προς τα κόμματα του μνημονίου. Οσοι εξ αυτών μετακινηθούν, θα προτιμήσουν να καβαλήσουν το κύμα του επικρατήσαντος στο αντιμνημονιακό μπλοκ ΣΥΡΙΖΑ παρά οποιοδήποτε άλλο κόμμα. Τα υπόγεια αυτά ρεύματα που έδωσαν το αποτέλεσμα στις προηγούμενες εκλογές και προκάλεσαν απόλυτο κατακερματισμό του πολιτικού συστήματος παραμένουν ενεργά και κατά τα φαινόμενα θα πρωταγωνιστήσουν και στις επόμενες του Ιουνίου.

Από την άλλη πλευρά, ένα νέο ρεύμα, πιο εμφανές από το προηγούμενο, φαίνεται να αναπτύσσεται μετά το αποτέλεσμα της 6ης Μαΐου. Και δεν είναι άλλο από αυτό του φόβου και της ανασφάλειας που καταλαμβάνουν εκείνους οι οποίοι προσπαθούν να σώσουν ό,τι περισώζεται.

Πρόκειται για ρεύμα που ενστικτωδώς συγκροτείται και κινεί κυρίως τους ψηφοφόρους οι οποίοι ψήφισαν με διάθεση να τιμωρήσουν όσους μας έφεραν ως εδώ. Αρκετοί από αυτούς δείχνουν διάθεση επαναπατρισμού στα άλλοτε κόμματα εξουσίας. Ωστόσο και πάλι με βαριά καρδιά επιχειρούν την κίνηση.

Η μεταστροφή τους είναι σχεδόν αναγκαστική, δεν επείσθησαν αίφνης από τις φθαρμένες ηγεσίες των μνημονιακών κομμάτων, παρά κινούνται μόνο από τον φόβο και την αγωνία τους ότι μπορεί να χάσουν όσα έχουν, έστω κι αν είναι λίγα.

Αν υπήρχαν καινούργιες ηγεσίες και άλλο πλαίσιο πολιτικής, το ρεύμα αυτό πιθανώς να αποκτούσε πανεθνικές διαστάσεις και να ήταν αυτό τελικώς που θα καθόριζε το εκλογικό αποτέλεσμα. Ωστόσο κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Και έτσι η μάχη της 17ης Ιουνίου παραμένει αμφίρροπη, όσο καμία άλλη.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 20.5.2012

Πώς όμως πορεύεται κανείς μέσα σε τέτοιο θολό τοπίο, με τι μπούσουλα; Πώς, δηλαδή, εγκαταλείπει εν γνώσει του ένας εχέφρων άνθρωπος τον καθαρά λογικό τρόπο, για να σκεφθεί πολιτικά, χωρίς να πέσει στο άλλο άκρο, της αποδοχής κάθε παραλογισμού στο όνομα της προβληματικής φύσης του αντικειμένου; Πιστεύω ότι ο καλύτερος οδηγός είναι η γνώση της φύσης των λόγων της απόκλισης από στον ορθολογισμό στην πολιτική, που χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Οι λόγοι της πρώτης είναι καλοί και θεμιτοί, ενώ της άλλης κακοί κι αθέμιτοι. Οπότε, όσο κοντύτερα είσαι στην πρώτη κατηγορία, τόσο καλύτερα πολιτεύεσαι, κι όσο απομακρύνεσαι μπαίνεις σε περιοχές επικίνδυνες.

Οι καλοί λόγοι της απόκλισης μπορεί να στηρίζονται στον σεβασμό της παράδοσης, ή κάποιας άλλης συνεκτικής αξίας μιας συγκεκριμένης κοινωνίας. Ετσι, για παράδειγμα, ενώ δεν είναι “λογικό” να μην υπηρετούν οι νέες γυναίκες στρατιωτική θητεία στην Ελλάδα, το σεβόμαστε, και σωστά, γιατί έτσι κάναμε πάντα. Οι θεμιτοί λόγοι μπορεί επίσης να πηγάζουν από την απαραίτητη δόση ρεαλισμού, που επιβάλλει, ας πούμε, την αποδοχή μεγάλων αναγκών που -όσο κι αν θες- δεν μπορείς να υπερβείς χωρίς φοβερό κόστος. Τέλος, υπάρχουν οι λόγοι που οφείλονται στην προβληματική φύση της πραγματικότητας, που μας αναγκάζει συχνά να ζυγιάζουμε αξίες αντιφατικές, ανίκανες από τη φύση τους να έρθουν σε τέλεια αρμονία. Ετσι, για παράδειγμα, η θέσπιση πειραματικών σχολείων, όπου θα πηγαίνουν με εξετάσεις οι καλύτεροι μαθητές, απορρίπτεται βάσει της αρχής της ισότητας, αλλά υποστηρίζεται βάσει της αρχής της αριστείας, που έχει κι αυτή τα δίκια της.

Οι κακοί και αθέμιτοι λόγοι της εγκατάλειψης του ορθολογισμού διαφέρουν ποιοτικά πολύ από τους πρώτους. Αυτοί κατά κανόνα πηγάζουν από αρνητικά πάθη, όποια κι αν είναι, που οδηγούν στην προσβολή του κοινού συμφέροντος που πρέπει να υπηρετεί ο πολιτικός. Τα πάθη αυτά μπορεί να είναι πολύ σκοτεινά, ή και απλούστερα -πλην όμως μη συγχωρητέα- όπως η εξυπηρέτηση της φιλαρχίας, προσωπικής ή συλλογικής. Αλλά αθέμιτους λόγους ορίζουν και γνωσιακές ή χαρακτηριολογικές ελλείψεις, που ενώ δεν συνιστούν από μόνες ψόγο για μια προσωπικότητα, την αποκλείουν από την πολιτική: όπως δεν επιτρέπεται να οδηγείς αν η όρασή σου είναι μειωμένη, δεν γίνεται να πολιτεύεσαι αν είσαι ακραία επιπόλαιος.

Φοβούμαι ότι οι λόγοι που οδήγησαν τον Γιώργο Παπανδρέου και το στενό περιβάλλον του, που συναπόφασισε μαζί του να οδηγήσουν, εν μέσω βαθύτατης κρίσης, τη χώρα σε δημοψήφισμα, ανήκουν στη δεύτερη, αρνητική κατηγορία. Κάποιοι είπαν την απόφαση του Παπανδρέου και των αυλικών του «υψηλού ρίσκου». Ο χαρακτηρισμός είναι αδικαιολόγητα ουδέτερος, αφού η απόφαση, καθαρά και ξάστερα, έβαλε τη χώρα σε θανάσιμους κινδύνους. Ετσι κι αλλιώς, ας μη κοροϊδευόμαστε, στον τόπο είμαστε λίγοι και γνωριζόμαστε μεταξύ μας καλά: η επιλογή για το δημοψήφισμα δεν έγινε για να εξυπηρετηθούν συμφέροντα του τόπου, αλλά ιδιοτελείς σκοποί του πρωθυπουργού και ενός πυρήνα “βαθέος” μηχανισμού, που δεν κοίταξε τίποτε πέρα από το κομματικό συμφέρον. (Αφήνω κατά μέρος σκοτεινότερα κίνητρα, διεθνών ή οικονομικών συμφερόντων, που αναφέρθηκαν από κάποιους, καθώς δεν υπάρχουν στοιχεία να τα στηρίξουν.) Με την απόφαση του θνησιγενούς -όπως απεδείχθη περίτρανα και εξευτελιστικά για τη χώρα- δημοψηφίσματος, όσοι το αποφάσισαν ήθελαν να απονείμουν στον πρωθυπουργό μιαν επίφαση “δημοκρατικότητας”, αλλά ουσιαστικά να αποποιηθούν τις ευθύνες της κυβέρνησης (που βέβαια δεν είναι η μόνη υπεύθυνη) για τη φρικτή κατάσταση της χώρας. Παράλληλα, νόμισαν ότι έτσι θα απαλύνουν την πλήρη απαξίωσή της στα μάτια των πολιτών, μιαν απαξίωση, ας σημειωθεί, που δεν προκύπτει κυρίως από τις δανειοληπτικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης, αλλά από την πλήρη της ανικανότητα να τις διαχειριστεί σωστά, μετατρέποντάς τες σταδιακά σε εξυγιαντικές αλλαγές, για το καλό του τόπου.

Αν κάποιοι βρίσκουν την αποτίμησή μου άδικη, αν θεωρούν ότι αποδίδει δίχως αποδείξεις ποταπά κίνητρα σε ανθρώπους που ίσως έπραξαν καλή τη πίστει, πρέπει να καταλάβουν ότι είναι η μόνη εναλλακτική στην άλλη, της απόλυτης ανευθυνότητας ή και ανοησίας, σε βαθμό ασυγχώρητο για δημόσιους άνδρες. Ισως να ήταν μόνο ιδιοτέλεια που οδήγησε τον Γιώργο Παπανδρέου και την παρέα του, ή μόνο γνωσιακοί περιορισμοί, ή μείγμα των δύο – θα το δείξει το μέλλον. Αλλά αναρωτιέμαι: πώς θα ήθελαν να μείνουν στην Ιστορία όσοι πήραν την καταστροφική απόφαση για το δημοψήφισμα, αλλά κι οι υπεύθυνοι πολιτικοί που τις πρώτες μέρες το στήριξαν, με λιγότερη ή περισσότερη θέρμη: ως άνθρωποι που έπαιξαν με το μέλλον του τόπου για να εξυπηρετήσουν προσωπικά και κομματικά συμφέροντα, ή κάποιοι που πρέπει να απαλλαγούν λόγω βλακείας;

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 6.11.2011

Η πρόταση είναι ορθολογική και δημοκρατική, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι το δημοψήφισμα θα αποτελέσει ελεύθερη και γνήσια έκφραση της εξουσίας των πολιτών και δεν θα αποτελέσει μια μακιαβελική επίκληση της εξουσίας των πολιτών. Να θυμίσουμε ότι κατά τον Ιταλό κυνικό πολιτικό στοχαστή και συγγραφέα Νικολό Μακιαβέλι (1460-1527), ο ηγεμόνας πρέπει να λαμβάνει ο ίδιος τις αποφάσεις αλλά κατά τρόπο που να φαίνεται ότι τις λαμβάνει ο λαός· ο λαός δεν μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις αλλά πρέπει μόνο να είναι αναφορά για κάθε εξουσία. Βλέπετε μήπως ότι το σημερινό πολιτικό σύστημα εφαρμόζει απόψεις σαν αυτές του Μακιαβέλι;

Ο θεσμός των Δημοψηφισμάτων

Ο θεσμός των δημοψηφισμάτων γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα και αποτέλεσε το όχημα της πραγματικής Δημοκρατίας. Στην αρχαιοελληνική δημοκρατία, στην άμεση δημοκρατία όπως τη μετονομάσαμε σήμερα, τα δημοψηφίσματα αποτελούσαν το μοναδικό τρόπο λήψεως όλων των μεγάλων αποφάσεων από τους ίδιους τους πολίτες, ενώ οι άρχοντες δεν ελάμβαναν μεγάλες αποφάσεις αλλά είχαν την ευθύνη υλοποίησης των αποφάσεων της γενικής συνέλευσης των πολιτών, της εκκλησίας του Δήμου. Δεύτερο σημαντικό χαρακτηριστικό εκείνης της δημοκρατίας είναι ότι η ανάδειξη της πλειονότητας των αρχόντων γινόταν με κλήρωση και μόνο σε λίγες περιπτώσεις (στρατιωτικοί άρχοντες) γινόταν με ψηφοφορία ή ψηφοφορία επιλογής των αρίστων και κλήρωση μεταξύ των αρίστων για τελική επιλογή. Το επίπεδο ηθικής, διαφάνειας και ισότητας των πολιτών αυτής της δημοκρατίας είναι ευκρινές.

Στις σημερινές αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες οι μεγάλες αποφάσεις δεν λαμβάνονται πια από τους πολίτες αλλά από τους εκλεγμένους εκπροσώπους των πολιτών· και αυτό όμως, αν και αποτελεί συνταγματική επιταγή, στην πράξη δεν ισχύει πάντοτε. Σχετική είναι η πρόσφατη δήλωση βουλευτή: Δεν συμμετέχω σε βουλή που δεν γνωρίζω τι αποφάσεις ψηφίζω.

Σήμερα η μόνη εξουσία που έχουν οι πολίτες είναι να εκλέγουν κάθε τέσσερα χρόνια εκπροσώπους με τις ακόλουθες προϋποθέσεις: (α) με νόμο και πρακτικές εκλογής που αποφασίζουν οι αντιπρόσωποι και (β) με εκλογή από μια λίστα προεπιλογής που καταρτίζει η κομματική ελίτ. Στην πράξη τα πράγματα είναι ακόμα πιο ολιγαρχικά· στην πράξη ο αρχηγός του κόμματος είναι αυτός που καθορίζει τη λίστα προεπιλογής και επιπλέον καθορίζει (διορίζει) τους βουλευτές επικρατείας. Ακόμη υπάρχουν σχέδια… διεύρυνσης της εξουσίας των πολιτών με εκλογή σημαντικού αριθμού βουλευτών από μια λίστα που θα καταρτίζει η κομματική ελίτ.

Στο Σύνταγμα, στο Πολίτευμα* της χώρας μας, προβλέπεται η διενέργεια δημοψηφισμάτων, αλλά με απόφαση μόνο των εκπροσώπων και για θέματα που ορίζονται μόνο από τους εκπροσώπους και όχι από τους πολίτες.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα δημοψηφίσματα σήμερα δεν αποτελούν ελεύθερη απόφαση των πολιτών, αλλά ουσιαστικά αποτελούν επικύρωση ή απόρριψη μιας ειλημμένης από τους εκπροσώπους απόφασης. Τούτο ενισχύεται και από το γεγονός ότι τα δημοψηφίσματα στη χώρα μας έχουν τη μορφή απάντησης ΝΑΙ ή ΟΧΙ σε ερώτημα που θέτει η πλειοψηφία της Βουλής (δηλαδή η εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία, δηλαδή ο εκάστοτε πρωθυπουργός), και ότι η συχνότητα πραγματοποίησης αυτών φθάνει στο ένα δημοψήφισμα κάθε 35 περίπου χρόνια!

Είναι φανερό ότι οι εκπρόσωποι μας αποφεύγουν τα δημοψηφίσματα όπως ο διάβολος το λιβάνι. Οι λόγοι ευνόητοι. Οι μεν βουλευτές της πλειοψηφίας από τον κίνδυνο να απορριφτεί μια απόφαση τους, οι δε της μειοψηφίας από τον κίνδυνο παραπλανητικού ή άσχετου ερωτήματος που θα θέσει η πλειοψηφία, το οποίο θα λειτουργήσει σαν δεκανίκι στήριξης των αποφάσεων της.

Και οι πολίτες; Οι πολίτες κατανοούν ότι η δική τους βούληση δεν μπορεί, δεν έχει πιθανότητες να γίνει απόφαση της πολιτείας· κατανοούν ότι στην πράξη δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να πιστέψουν τα λόγια κάποιου κόμματος, που όλα χωρίς εξαιρέσεις και ηθικές αναστολές, τους ονομάζουν… “Αφέντης Λαός”.

Για να είναι τα δημοψηφίσματα ελεύθερες και γνήσιες αποφάσεις των πολιτών, μη ελεγχόμενες και μη χειραγωγούμενες από τους εκπροσώπους τους, πρέπει να ψηφιστεί Νόμος αναβάθμισης των δημοψηφισμάτων που θα ενισχύει την άσκηση εξουσίας από τους ίδιους τους πολίτες και όχι από τους πάσης μορφής εκπροσώπους. Τέτοιος νόμος όμως είναι πολύ δύσκολο να ψηφισθεί από τους αντιπροσώπους μας γιατί είναι ασύμβατος με τα συμφέροντα του συστήματος εξουσίας και γιατί θα μειώσει τον έλεγχο που το σύστημα σήμερα έμμεσα ασκεί στους πολίτες. Με τα δημοψηφίσματα η εξουσία λήψεως των αποφάσεων διαχέεται από τους 300 βουλευτές σε 6 περίπου εκατομμύρια πολίτες και είναι προφανές ότι “οι λίγοι ελέγχονται, οι πολλοί όχι”.

Για τους λόγους αυτούς ένα μέρος των εκπρόσωπων μας αντί να υποστηρίζει τη μεταρρύθμιση του θεσμού, υποστηρίζει τη μη πραγματοποίηση δημοψηφισμάτων, ακλουθώντας την παλιά συνταγή “πονάει κεφάλι, κόβει κεφάλι”, ενώ ένα άλλο μέρος επιδιώκει την πραγματοποίησή τους με τους ισχύοντες θεσμούς και πρακτικές ελπίζοντας σε ευνοϊκά για το κόμμα αποτελέσματα.

Κάποιες άλλες χώρες όμως, οι οποίες δεν κληρονόμησαν τον τιμητικό τίτλο του “Λίκνου της Δημοκρατίας” που η Ελλάδα κληρονόμησε, βελτίωσαν τους θεσμούς τους ώστε τα δημοψηφίσματα να συνιστούν ελεύθερη και γνήσια απόφαση των πολιτών. Σε αυτές τις χώρες τα δημοψηφίσματα συνιστούν καθαρή λήψη απόφασης των πολιτών, που δομείται με την επιλογή μιας από τις εναλλακτικές προτάσεις των κόμματων ή άλλων φορέων υψηλού κύρους.

Τέτοια δημοψηφίσματα πολλαπλών επιλογών (Multichoice Referendums) πραγματοποιούνται στην Ελβετία, αλλά έχουν πραγματοποιηθεί και σε άλλες χώρες (π.χ. Σουηδία το 1957 και το 1980, Αυστραλία το 1977).

Επανάσταση των Βουλευτών και Δημοψηφίσματα

Η σημερινή κρίση της χώρας μας δεν οφείλεται στον χαμηλό ορθολογισμό των αποφάσεων που έλαβαν για την αντιμετώπιση της οι εκπρόσωποι μας, αλλά οφείλεται στην αρνητική ή πολύ χαμηλή – αδικαιολόγητη ή δικαιολογημένη – αποδοχή αυτών. Ο ορθολογισμός των αποφάσεων τους ίσως δεν είναι ο βέλτιστος, αλλά δεν είναι και το απόλυτα λάθος. Το λάθος είναι ότι η αποδοχή των αποφάσεων επιχειρείται να διασφαλισθεί με την επικοινωνιακή πολιτική και όχι με την πολιτική τους· με τα μεγάλα και ψεύτικα λόγια τους και όχι με τα έργα τους. Θεωρούν ότι η αποδοχή, είναι δευτερεύον χαρακτηριστικό των αποφάσεων τους επειδή οι ίδιοι έχουν τη θεσμική ισχύ να τις μετασχηματίζουν σε νόμους, που οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν. Η εμπειρία και η ιστορία όμως διδάσκει, ότι η ελεύθερη και γνήσια αποδοχή είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό των αποφάσεων και ότι μια απόφαση μεγάλης αποδοχής αλλά μικρού ορθολογισμού είναι αποτελεσματικότερη από μια απόφαση μεγάλου ορθολογισμού αλλά αρνητικής ή μικρής αποδοχής.

Σήμερα, την εποχή της πληροφορίας και του Ιντερνέτ, η επικοινωνιακή πολιτική δεν μπορεί να γεννήσει αποδοχή όπως ίσως γινόταν στο παρελθόν. Αποδοχή μπορεί να γεννήσει μόνο η ελεύθερη απόφαση των πολιτών, ανεξάρτητα αν αυτή έχει μεγάλο ρίσκο ή είναι λανθασμένη.

Αυτές οι σκέψεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι για τη σωτηρία της Χώρας αντί να ζητήσουμε τις συμβουλές των πρώην πρωθυπουργών – που έχουν ευθύνη για τη σημερινή κρίση – να ζητήσουμε τη υπεύθυνη βούληση/απόφαση των πολιτών με ένα Δημοψήφισμα που θα είναι όχημα ελεύθερης και γνήσιας έκφρασης της εξουσίας τους· που θα γεννήσει την σωτήρια αποδοχή και συνοχή των πολιτών στις όποιες προσπάθειες τους. Και ακόμα κάτι σημαντικότερο· που θα αποτελέσει την αρχή αναγέννησης της Δημοκρατίας στη χώρα που γεννήθηκε η Δημοκρατία, στη Χώρα μας.

Ένα τέτοιο, για παράδειγμα, δημοψήφισμα θα ήταν αυτό που η πολίτες θα καλούντο να επιλέξουν την καλύτερη πρόταση από τις ακόλουθες : των κομμάτων του Ελληνικού Κοινοβουλίου και δύο εμπείρων κοινωνικών φορέων πχ της ΓΣΕΕ και των Συνδέσμων Βιομηχανίας/Εμπορίου. Οι προτάσεις αυτές (7 για το παράδειγμα μας) θα είχαν όλες την ίδια δομή και έκταση (π.χ. 300 λέξεις)και θα συνιστούσαν επίσημο κείμενο αναφοράς των πολιτών. Αν κατά την πρώτη ψηφοφορία καμιά από αυτές δεν θα είχε την έγκριση της πλειοψηφίας, θα ακολουθούσε δεύτερη· όπως γίνεται για την εκλογή των δημοτικών αρχόντων.

Με τον τρόπο αυτό η χώρα θα αποκτούσε μία στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης, που αδιαφιλονίκητα θα είχε τη μέγιστη αποδοχή των πολιτών· μια αποδοχή σεβαστή από το σύνολο των πολιτών.

Τα προαναφερθέντα προφανώς είναι πολύ δύσκολο να γίνουν από τους έχοντες την θεσμική ισχύ βουλευτές μας γιατί: ούτε συμβατά με τα κομματικά και προσωπικά συμφέροντα τους είναι, αλλά ούτε και με τους υφιστάμενους νόμους. Αυτά μπορούν να γίνουν μόνο με μία επανάσταση· είτε των πολιτών που έχουν την ουσιαστική ισχύ, είτε των βουλευτών που έχουν τη θεσμική ισχύ, αλλά και το καθήκον για τη σωτηρία της χώρας. Η επανάσταση αυτή των βουλευτών όχι μόνο είναι ειρηνική, αλλά είναι και απόλυτα συμβατή με το Σύνταγμα, αφού ουσιαστικά αποτελεί ανατροπή της κομματικής εξουσίας και αντικατάσταση της με την εξουσία των πολιτών· αφού κατά βάθος ανατρέπει την Κομματοκρατία και αποκαθιστά τη Νομοκρατία, την ισχύ του πνεύματος του Συντάγματος.

Για λόγους ευνόητους, την υλοποίηση αυτής της απόφασης των πολιτών, οι βουλευτές πρέπει, αυτήν την κρίσιμη περίοδο, να την αναθέσουν σε κυβέρνηση από ικανούς τεχνοκράτες που οι βουλευτές θα επιλέξουν, θα ελέγχουν και θα στηρίζουν. Να την αναθέσουν σε μια κυβέρνηση ειδημόνων, που χωρίς δισταγμούς και ταλαντεύσεις θα εκτελέσει την εντολή των πολιτών υπό την επίβλεψη των εκπροσώπων τους.

Αντιλαμβανόμαστε πως οι παραπάνω σκέψεις ενός απλού πολίτη θα θεωρηθούν από την πλειονότητα των πολιτικών και των πολιτών σαν παραμύθι για παιδιά. Δεν έχουμε επιχειρήματα για το αντίθετο, παρά μόνο να θυμίσουμε τα λόγια του δικού μας Καζαντζάκη: “Ποιο αληθινά και από την αλήθεια είναι τα παραμύθια”.

Μακάρι οι βουλευτές να κρίνουν ότι η κορυφαία ιδιότητα τους είναι αυτή του εκπροσώπου των συμφερόντων όλων των πολιτών και να πραγματοποιήσουν αυτό το παραμύθι· την επανάσταση που θα στηρίξει τις αποφάσεις των πολιτών και όχι των κομματικών ηγετών τους.

Μακάρι η σωτηρία και η αναγέννηση της χώρας να είναι το αποτέλεσμα της επανάστασης των Βουλευτών και όχι των Πολιτών.

* Κατά τον αείμνηστο καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου Α. Μάνεση, “Η έννοια του πολιτεύματος συμπίπτει με την ουσιαστική έννοια του Συντάγματος”.

Θα πρέπει κάποτε οι πολίτες της χώρας αυτής, στον κόσμο που ζούμε, να αποφασίσουν τί θέλουν. Επιθυμούν να είναι μέλη της πλούσιας ευρωπαϊκής λέσχης; Αν ναι, αυτό συνεπάγεται υποχρεώσεις και δεσμεύσεις. Επιθυμούν να υπάρξει ανάπτυξη και ευημερία; Αν ναι, αυτό συνεπάγεται κόπο, δημιουργικότητα, προσαρμογή σε δεδομένες συνθήκες. Επιθυμούν να άγονται και να φέρονται, καθώς και να εξευτελίζονται από τα περιττώματα του συνδικαλισμού και της πολιτικής; Αν ναι, ας το πουν και αυτό –λέγοντας όχι, όμως, στα δύο προηγούμενα ερωτήματα. Επιθυμούν οι πολίτες να αρθεί το Μνημόνιο; Ας αποφασίσουν τότε να κυκλοφορούν με κάρα και να σιτίζονται με δελτίο τροφίμων.

Όπως έγραψε και ο συνάδελφος Κώστας Στούπας στο capital.gr, τα ψέμματα τελειώνουν. Για όποιον ξέρει πρόσθεση και αφαίρεση, τα πράγματα μοιάζουν απλά. Οι Ευρωπαίοι μάς δάνεισαν είτε γιατί δεν είχαν άλλη επιλογή, είτε γιατί το θεώρησαν υποχρέωση αλληλεγγύης για το ποσοστό ευθύνης που τους αναλογεί από την ελληνική χρεοκοπία. Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία πως δεν σκοπεύουν να το κάνουν για πάντα. Όποιος μπορεί να διαβάσει τις προθέσεις της κοινής γνώμης σε σχέση με την Ελλάδα στην Ευρώπη, αυτό είναι κάτι παραπάνω από φανερό. Το δίλημμα: ή δέσμευση σε κοινή συναίνεση των βασικών κομμάτων ή δεν έχει άλλη δόση, είναι σαφές –όχι γιατί έτσι θέλουν οι Επίτροποι, αλλά επειδή οι ηγέτες της Ευρώπης βρίσκονται με την πλάτη στον τοίχο σε σχέση με την κοινή γνώμη των χωρών τους.

Η άποψή μας είναι ότι η κοινή γνώμη δεν έχει άδικο. Αποτελείται ως επί το πλείστον από ανθρώπους που εργάζονται παραγωγικά με κανόνες αγοράς και συνταξιοδοτούνται στα 67 τους χρόνια. Γιατί θα πρέπει να χρηματοδοτούν μια χώρα με εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους κάτω από τα 60;

Ένα επιχείρημα που λέει ότι μάς χρειάζονται σαν πελάτες για τις μερσεντές που κατασκευάζουν, δείχνει τον βαθμό της ηλιθιότητας του αριστερού λαϊκισμού. Το ίδιο ισχύει και για όσους υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να πληρώσουμε τα δανεικά μας. Υποστηρίζουν την απατεωνική αυτή άποψη με το απλοϊκό σκεπτικό πως φταίνε όσοι μάς δάνειζαν, αφού υποτίθεται γνώριζαν ότι είμαστε αναξιόπιστοι οποιασδήποτε πίστης. Άρα, δικαιούμαστε να κηρύξουμε στάση πληρωμών και αναδιαπραγμάτευση του χρέους και όλοι αυτοί να την δεχθούν αυθωρεί και παραχρήμα…

Η αλήθεια είναι πως λίγο μάς απασχολεί το ηθικό σκέλος της υπόθεσης. Δηλαδή, της ηθικής υποχρέωσης να εξοφλούμε τα χρέη μας. Αυτό που πρέπει να μάς ενδιαφέρει, ωστόσο, είναι οι συνέπειες της μιας ή της άλλης επιλογής. Τί κόστος θα έχουν και πόση χρονική διάρκεια θα έχει αυτό το κόστος. Πιστεύω πως είναι παιδαριώδες να υπολογίζει κάποιος πως, αν κηρύξουμε στάση πληρωμών, η ζωή θα συνεχιστεί όπως πριν. Πως εμείς θα συνεχίσουμε να δανειζόμαστε για να ξοδεύουμε και οι άλλοι θα μάς δανείζουν. Η διεθνής εμπειρία υποστηρίζει πως θα μείνουμε πολλά χρόνια σε καραντίνα από τις διεθνείς αγορές. Όποιος έχει στοιχειώδη επίγνωση, καταλαβαίνει ότι αυτό σημαίνει πως οι εισαγωγές θα γίνονται με μετρητά. Με απλά λόγια, για μία χώρα με την παραγωγική υποδομή της Ελλάδας, αυτό σημαίνει καύσιμα και τρόφιμα με το δελτίο. Σημαίνει εγκατάσταση στην χώρα μας ενός “παραδείσου” αλβανο-βορειοκορεατικού τύπου.

Αυτά κυριαρχούν στη δημόσια ατζέντα και στις συζητήσεις των πολιτικών, οι οποίοι δείχνουν να μην έχουν καταλάβει τίποτα. Με τις ατάκες τους, εξ επαγγέλματος, παραμορφώνουν την σκέψη των πολιτών, οι οποίοι, παρά την προπαγάνδα, στηρίζονται στο ένστικτό τους και αντιστέκονται με ενωτική διάθεση: “Θα τα καταφέρουμε;”, ρωτούν οι περισσότεροι.

Τα φαινόμενα αυτά κορυφώνονται – επικοινωνιακά – την 25^η Μαρτίου, με τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής, και τους Ευρωπαίους να αποφεύγουν να ‘χαλαρώσουν’ τους Έλληνες, οι οποίοι, μόλις που έχουν πιεστεί για να προχωρήσουν προς την εξυγίανση. Αμφίβολο αν τα ‘αφεντικά’ θα αποφασίσουν κάτι παραπάνω από μία πρώτη ανάσα προς τους ανεπίδεκτους. Κάπου εκεί, όπως είναι φυσικό, αναμένονται και ηρωϊκού τύπου ατάκες περί ‘απελευθερωτικού αγώνα ενάντια στην τρόικα’, ‘σύγχρονου ξεσηκωμού’ και άλλα τέτοια γλαφυρά, πλην όμως διόλου αποτελεσματικά για τα ζητούμενα της εποχής. Μετά, τα Μέσα θα ξεκινήσουν τους παραλληλισμούς με τη Μεγάλη Εβδομάδα, την Σταύρωση και τα λοιπά…

Όλες αυτές οι εκδηλώσεις του νεοελληνικού θυμικού (πάνω στις οποίες ‘πατούν’ οι επιτήδειοι και εντέλει, καταστροφείς της εγχώριας πολιτικής, προκειμένου να αποκομίσουν οφέλη), συμβάλουν αρνητικά σε δύο τομείς:

Πρώτον, στο εσωτερικό της χώρας, όπου οι τάξεις της οικονομικής και πολιτικής ελίτ οφείλουν να είναι συντεταγμένες μπροστά στον έναν και μοναδικό στόχο της εποχής, την προάσπιση του εθνικού συμφέροντος, που όταν φέρει αποτελέσματα, θα εξασφαλίσει και τη δική τους επιβίβωση. Δεύτερον, στην εικόνα της χώρας προς το εξωτερικό, η οποία πάνω που βελτιώθηκε, και οι ‘σκληροί ξένοι’ έχουν αρχίσει να μάς υποστηρίζουν, αναγνωρίζοντας βέβαια και την ανάγκη να το πράξουν, εμείς οι ίδιοι εμφανιζόμαστε έτοιμοι να τα καταστρέψουμε όλα.

Και το ερώτημα είναι σαφές: η αντι-Μνημονιακή ρητορική κρύβει μέσα της ιδέες και εναλλακτικές προτάσεις, ή απλώς συμπυκνώνει τις  συνήθεις τακτικές των κομμάτων της αντιπολίτευσης, που υιοθετούν αβασάνιστα ό,τι σκεφτούν, με μοναδικό στόχο να βλάψουν την εκάστοτε κυβέρνηση;

Απ’ ότι φαίνεται, είναι πολλοί εκείνοι οι πολιτικοί, που πιστεύουν ότι μπορεί να την γλυτώσουν από την σημερινή κατάσταση, φερόμενοι σαν να μην έγινε τίποτα. Ολοι, ανεξαιρέτως, που ασκούν το επάγγελμα του πολιτικού είναι υπεύθυνοι για την σημερινή κατάσταση. Λιγότερο ή περισσότερο. Και βέβαια, το ερώτημα αν ‘τα φάγαμε μαζί ή όχι’ είναι ψευδές, διότι πάντοτε, θα υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι ποτέ στη ζωή τους δεν άπλωσαν το χέρι στο βάζο με το γλυκό και δεν σκοπεύουν να το πράξουν στο μέλλον και δικαίως θα βρίζουν τον εμπνευστή του ισχυρισμού. Σημαντική λεπτομέρεια να έχουν επιλέξει να απέχουν από τη ρεμούλα, διότι μερικοί φωνάζουν απλώς και μόνο διότι δεν τούς δόθηκε η ευκαιρία. Οι ‘καθαροί’, όμως έχουν δίκιο. Αν υπήρχε τρόπος να τούς ξεχωρίσει κανείς, θα έπρεπε να εξαιρεθούν από τις περικοπές μισθών και συντάξεων. Και δεν θα ήταν μεγάλο το κόστος για τα δημόσια λογιστικά…

Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύει σήμερα το newpost.gr, και αν δεν είναι άλλο ένα κεντροδεξιό πυροτέχνημα, που αξιοποιεί τις ‘αυθόρμητες’ εκδηλώσεις των ημερών, “στις συζητήσεις που γίνονται απο συνεργάτες του κ. Παπανδρέου ξαφνικά έπεσε και η ιδέα του δημοψηφίσματος αν οι συνθήκες το επιτρέψουν. Σε αυτή την περίπτωση”, λέει το newpost, “αναζητείται το δίλημμα που θα θέσει ο πρωθυπουργός σε περίπτωση που αποφασιστεί μια τέτοια κίνηση υψηλού ρίσκου, … με σκοπό να εκτιμήσει τα συναισθήματα του λαού”.

Αν, λοιπόν, φτάσουμε σε μία τέτοια λύση, τότε οι Έλληνες πολίτες θα βρεθούν μπροστά σε μία ιστορική ευκαιρία να ξεπεράσουν τα στερεότυπα του παρελθόντος και να επιλέξουν το μέλλον τους.

Κατά τη γνώμη μου, το δίλημμα είναι ξεκάθαρο και αφοπλιστικό: “Αγαπητοί συμπολίτες, θα επιθυμούσατε η Κυβέρνηση να συνεχίσει την προσπάθεια διάσωσης της χώρας, ή επιθυμείτε να τοποθετηθείτε επί του ζητήματος και να κάνουμε εκλογές;”