Από την μία, έχουμε τον εθνο-λαϊκό στρεβλωμένο και -κατά την προσωπική γνώμη του γράφοντος- έντονα αριστερίστικο παροξυσμό να περνά από το επίπεδο του λαϊκισμού σε αυτό του likeισμού. Το δόγμα, «επικριτής» και «Επαναστάτης» του καναπέ, έχει μετατραπεί σε αυτό του επαναστάτη των social media, όπου και λαμβάνει χώρα μια παράπλευρη ψευδεπίγραφη και συγχρόνως βολεμένη αντίδραση. Βεβαίως και υπάρχουν χρήστες που τεκμηριώνουν την αντίθεση τους τόσο στην επίσκεψη της κυρίας Merkel όσο και στα μέτρα προστασίας της με ορθά επιχειρήματα, ωστόσο αποτελούν μια μειονότητα. Η πλειονότητα των αρνητικών σχολίων προς την επίσκεψη Merkel στην Αθήνα, βασίζονται σε συλλογιστικές περί χούντας, περί υποταγμένης στη Γερμανική κατοχή χώρας συνοδευόμενα φυσικά από ενός ευρύτατου φάσματος υβρεολόγιο το oποίο καταξιώνει τους γράφοντες στα ματιά των mutual friends. Τουτέστιν πολιτιστικό επίπεδο στο ναδίρ και πολιτική κουλτούρα όμοια με εκείνη του 3ου reich, του οποίου παρεμπίπτοντος την αναβίωση συγχέουν με τον ερχομό της Καγκελαρίου στην Αθήνα. Αγνοώντας παντελώς θεσμούς και εθιμοτυπία, προφανώς εκ πεποιθήσεως και λόγω ημιμάθειας, αγνοούν –σκόπιμα ή μη- πως οι τιμές που δόθηκαν στη κ. Μerkel αποτελούν αβροφροσύνη στην οποία προβαίνουν όλες οι χώρες, ακόμα και αυτές του 3ου κόσμου. Όσο για τα μέτρα ασφαλείας, μπορεί όντως να είναι υπερβολικά, ωστόσο είναι αναγκαία, καθώς ο Ελληναράς έχει αποδείξει πως δεν κατέχει τον κατάλληλο πολιτισμικό υπόβαθρο για ήρεμη διαμαρτυρία χωρίς έκτροπα. Είναι αυτό που λέμε «Ο,τι κάνεις, θα λάβεις…».

Γυρίζοντας το νόμισμα από την άλλη πλευρά, βλέπουμε μια πλήρως διαφορετική οψη. Αυτή της ανεξήγητης συμπάθειας και εκτίμησης προς το πρόσωπο της κ. Μerkel. Το προαναφερθέν φαινόμενο της ημιμάθειας, χτυπά και εδώ το καμπανάκι. Οι δήθεν νεοφιλελεύθεροι, που πολλές φορές αγνοούν τις βασικές αρχές του φιλελευθερισμού και των καταστροφών που επέφερε ο νεοφιλελευθερισμός σε χώρες της λατινικής Αμερικής, επευφημούν τις πολιτικές της καγκελαρίου, δίχως να έχουν ιδέα για τις ατασθαλίες της. Η κυρία Μerkel είναι εκείνη που εμποδίζει την Ευρώπη έμμεσα από ένα ομοσπονδιακό βήμα, βάζοντας φρένο στην έκδοση ευρωομόλογου και θυσιάζοντας την «περισσότερη Ευρώπη» στον βωμό της σταθερότητας της γερμανικής οικονομίας. Η κυβέρνηση της όποιας η κ. Merkel ηγείται, είναι εκείνη που φυγάδευσε τον κ. Χριστοφοράκο στη Γερμανία, παρέχοντας του Άσυλο, αποτρέποντας έτσι την παραπομπή του στην ελληνική δικαιοσύνη. Τέλος, είναι η ηγέτης εκείνη, που πιέζει για δημοσιονομική λιτότητα στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, αγνοώντας τα παρεπόμενα της στον κοινωνικό ιστό. Έως έναν βαθμό λοιπόν, είναι λογικό το μένος μεγάλης μερίδας των πολιτών στο πρόσωπο της Γερμανίδας Καγκελαρίου.

Τελειώνοντας, θα γίνει λόγος και για τον μύθο περί απαγορεύσεως των συναθροίσεων στο κέντρο της Αθήνας. Οι εικόνες που διέδωσαν διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία, μαρτυρούν πως πρόκειται για μια άνευ προηγούμενου προπαγάνδα. Δεν μπορώ να πω με ασφάλεια εάν η προπαγάνδα αυτή γεννήθηκε εξ αριστερών, αλλα οφείλω να πω πως αυτή η αισχρή και ανερμάτιστη επιχειρηματολογία χρησιμοποιήθηκε από ανθρώπους που εκπροσωπούν τον ελληνικό λαό στο κοινοβουλιο. Τα συμπεράσματα δικά σας.

Τελικά, αυτή επίσκεψη τι σκοπό έχει; Να μας απαγορεύσει την κατοχυρωμένη από το Σύνταγμα ελεύθερη κυκλοφορία; Σίγουρα όχι. Να δώσει θετικό μήνυμα στις αγορές; Ίσως. Μήπως σηματοδοτεί μια στροφή στην πολιτική της κ. Μerkel; Mάλλον ναι. Ας ανοίξουμε λοιπόν τα μάτια μας και ας το δουμε, αδειάζοντας όλες τις εθνοκεντρικές αγκυλώσεις που καταδυναστεύουν το μυαλό μας.

Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι το κόμμα των Χριστιανοκοινωνιστών (CSU), κύριος σύμμαχος της κ. Μέρκελ, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στη βαυαρική Βουλή το 2008, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Δεν είναι καθόλου λίγο και μπορεί να αποβεί καθοριστικό στις ομοσπονδιακές εκλογές, που θα γίνουν το φθινόπωρο του 2013. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε λίγους μήνες, θέματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος, εφ’ όσον απαιτούν αποφάσεις των Γερμανών πολιτικών, θα ανακατεύονται τόσο πολύ με τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, που πολύ καλά θα κάνουμε να το αποφύγουμε.

Δυσκολίες θα υπάρχουν και στη Γαλλία. Ο νέος πρόεδρος συνεχίζει συστηματικά την προετοιμασία για να πείσει τις αγορές κεφαλαίου ότι η χώρα του δεν θα κινδυνεύσει να μη μπορεί να πληρώσει τα δάνειά της και ότι θα ισορροπήσει μεταξύ λιτότητας και ευημερίας. Δεν θα έχει, όμως, καμία διάθεση να ακούσει με συμπόνια ότι η χώρα μας χρειάζεται νέα βοήθεια για να τα καταφέρει με τις «τρομερές δυσκολίες» μας.

Ισπανία και Ιταλία, που συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών που συνεισφέρουν πολύ στα δανειακά κεφάλαια για τη διάσωση της Ελλάδας, βουλιάζουν σταδιακά στη λιτότητα και την αγωνία με τα χρέη τους και το τραπεζικό τους σύστημα. Είναι φανερό ότι δεν θέλουν να ακούσουν ούτε κουβέντα για νέα σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα, ειδικά αν πρόκειται για προβλήματα που λύνονται με μεγαλύτερα δάνεια.

Οι τέσσερις αυτές χώρες βάζουν το 60% των κεφαλαίων που συγκρατούν την Ελλάδα στο ευρώ και επιτρέπουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό τη σταδιακή προσαρμογή του. Τους πληρώνουμε ένα επιτόκιο κοντά στο 3%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Ταμείου για τη διεθνή οικονομία δείχνουν και νέα συγκράτηση της δραστηριότητας. Επιβεβαιώνουν ότι το 2013 θα είναι δυσκολότερο, για όλους. Κυρίως για τους φορολογουμένους και τους ανέργους αυτών των κρατών. Ας το έχουμε κατά νουν για τον αέρα με τον οποίο θα διατυπώσουμε τις «εθνικές απαιτήσεις» από τους δανειστές μας. Είναι πολύ πιθανόν να είναι, οι δικοί τους λαοί, πιο θυμωμένοι ακόμη και από εμάς.

Δημοσιεύθηκε skai.gr, 19.7.2012

Ένας πρώτος μύθος που διαδίδεται ευρέως είναι αυτός που λέει ότι η Γερμανία είναι η μεγάλη κερδισμένη του ενιαίου νομίσματος και, ενώ μέσω αυτού ισχυροποίησε την οικονομία της, σήμερα γυρίζει την πλάτη στις χώρες της περιφέρειας και αρνείται να επιδείξει αλληλεγγύη προς αυτές. Οι «βαρύγδουποι» οικονομολογούντες και άλλοι τινες που διαδίδουν τον μύθο αυτόν απλώς παραλείπουν να προσθέσουν ότι, χωρίς την Γερμανία, η ευρωζώνη θα είχε εκραγεί από καιρό τώρα. Γιατί; Διότι τα τρία τελευταία χρόνια η Γερμανία χορήγησε στις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης 215 δισεκατ. ευρώ, τόσο σε δάνεια όσο και σε πιστωτικές εγγυήσεις. Και αν στο ποσόν αυτό προσθέσουμε και τις έμμεσες χορηγήσεις μέσω του Target-2, τότε το σύνολο υπερδιπλασιάζεται. Αν η γερμανική οικονομία δεν είχε αυτή την δανειακή ικανότητα, η Ελλάδα θα είχε χρεωκοπήσει ατάκτως από τις αρχές του 2010 και σήμερα θα διατηρούσε το βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του 1960.

Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι η Γερμανία δανείζει την Ελλάδα με «τοκογλυφικά» επιτόκια. Κατ’ αρχήν, από την αρχή του αποκλεισμού της από τις αγορές το 2010, αν η Ελλάδα ήθελε να δανειστεί θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκιο 10%, που σήμερα πλησιάζει το 40%. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν διανοείται να δανείσει στην χώρα μας ούτε ένα ευρώ για αστείο! Το 2010, λοιπόν, τα επιτόκια του μηχανισμού διάσωσης ήσαν γύρω στο 4%-5%, ήτοι πολύ μικρότερα από αυτά των αγορών, άρα απείχαν πολύ από την έννοια της τοκογλυφίας. Σημειώνουμε επίσης ότι το 2011 δύο χώρες με μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδος, η Ιταλία και η Ισπανία, δανείζονταν με μέσο επιτόκιο 6% και δάνειζαν την χώρα μας με 2,5%, καταγράφοντας ζημίες σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για την οικονομία τους. Αυτά, όμως, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες για τους «τοκογλυφοφάγους».

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όσοι για λόγους λαϊκισμού κατηγορούν την Γερμανία για έλλειψη αλληλεγγύης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση της Α. Μέρκελ, αντί να χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή περιφέρεια, θα μπορούσε να επενδύει στην αντίστοιχη γερμανική –ιδιαίτερα δε στην ανατολική πλευρά της, η οποία παρουσιάζει και υψηλά ποσοστά ανεργίας. Εξάλλου, σε όσους παρακολουθούν τον γερμανικό Τύπο χωρίς παρωπίδες, είναι γνωστό ότι η χώρα του Γκαίτε αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε αρκετές περιφέρειές της, οι κάτοικοι των οποίων εξαγριώνονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι κάποια δισεκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στον ευρωπαϊκό νότο αντί να επενδύονται σε κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές στην ανατολική Γερμανία για παράδειγμα.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι τα πλεονεκτήματα της γερμανικής επιτυχίας των τελευταίων ετών κατανεμήθηκαν πολύ άνισα από κοινωνικής πλευράς. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική ανάπτυξη οδήγησε σε κραυγαλέες ανισότητες, τις οποίες κάλυπτε η χαμηλή ανεργία. Όμως, σήμερα, για λόγους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητος, η ποιότητα των νέων θέσεων εργασίας απέχει αισθητά από την αντίστοιχη που υπήρχε όταν όλοι μιλούσαν με θαυμασμό για τον «ρηνανικό καπιταλισμό». Τα δέκα τελευταία χρόνια το περίφημο γερμανικό κοινωνικό μοντέλο έχει υποβαθμιστεί και για τον απλό Γερμανό πολίτη αυτό το γεγονός οφείλεται στην συμμετοχή της Γερμανίας στην ευρωζώνη και άρα στην ύπαρξη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος –το οποίο η γερμανική κοινή γνώμη δέχθηκε με πολύ μεγάλη δυσκολία και, ως εκ τούτου, με βαρειά καρδιά.

Κατά συνέπεια, οι επιδείξεις αλληλεγγύης από την Γερμανία προς τις χώρες της περιφέρειας που θεωρούνται σπάταλες και ελάχιστα παραγωγικές έχει υψηλό πολιτικό κόστος, το οποίο τα γερμανικά πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να αγνοήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η οποιαδήποτε απαγκίστρωση της Γερμανίας από την έννοια της «γερμανικής Ευρώπης» με κατεύθυνση την «ευρωπαϊκή Γερμανία» είναι ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που, για να πετύχει, θα πρέπει να υπάρξουν και τα απαραίτητα ανταλλάγματα.

Το ερώτημα, συνεπώς, που τίθεται είναι αυτό της υφής αυτών των ανταλλαγμάτων. Πώς, για παράδειγμα, θα μπορούσε η Γερμανία να δεχθεί μία Ευρωπαϊκή Τραπεζική Εποπτική Αρχή όταν είναι γνωστόν ότι οι τοπικές τράπεζες στα γερμανικά κρατίδια είναι σχεδόν όλες προβληματικές λόγω της κοινωνικής πολιτικής που ακολουθούν μέσω στεγαστικών και εταιρικών δανείων; Πώς θα πεισθεί η Γερμανία να πει ναι στα ευρωομόλογα όταν γνωρίζει ότι οι χώρες της περιφέρειας από το 2002 έως το 2010 δανείζονταν με τα χαμηλότερα δυνατά επιτόκια, χωρίς όμως να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες παραγωγικές επενδύσεις γιατί προτιμούσαν να καταναλώνουν; Αν υποθέσουμε ότι η Γερμανία δέχεται το ευρωομόλογο, ποιος εγγυάται ότι θα το δεχθούν και οι Φινλανδοί, οι Πολωνοί, οι Ολλανδοί, οι Αυστριακοί και ο Σλοβάκοι, που συμμερίζονται την γερμανική ευρωπαϊκή πολιτική;

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Και αυτοί που τα εκχυδαΐζουν για ανομολόγητους λόγους σίγουρα επιδιώκουν την διάλυση της Ευρώπης πολύ περισσότερο από κάποιες γερμανικές ακαμψίες.

Κατά τις εκτιμήσεις της, το ευρωπαϊκό εισόδημα θα πέσει στο 15% τις επόμενες δεκαετίες, γεγονός που αν επιβεβαιωθεί θα υπονομεύσει το σημερινό επίπεδο ευημερίας. Και είναι αλήθεια πως απέναντι στη γηράσκουσα Ευρώπη στήνονται πολυπληθείς χώρες και δυναμικές νεανικές κοινωνίες με δίψα για μάθηση, παραγωγή και ευημερία.

Κατά τη γερμανίδα καγκελάριο, λοιπόν, οι παραπάνω προοπτικές υποχώρησης της Ευρώπης είναι απαραίτητο να αντιστραφούν το συντομότερο. Πράγμα που σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες, και ιδιαιτέρως οι ασθενέστερες του ευρωπαϊκού Νότου, πρέπει να σταθεροποιήσουν τους προϋπολογισμούς τους και μαζί να ενισχύσουν τη διεθνή ανταγωνιστικότητά τους.

Η περιγραφή της κυρίας Μέρκελ εξηγεί ακριβώς την πίεση που δέχθηκε τα τελευταία δύο χρόνια η Ελλάδα, ως ο ασθενέστερος κρίκος της ευρωπαϊκής αλυσίδας. Το ελληνικό πείραμα φανερώνει ακριβώς το γερμανικό σχέδιο.

Η Ελλάδα για την κυρία Μέρκελ είναι μια χώρα προς αναδόμηση. Υπερχρεωμένη, με την παραγωγή και τους θεσμούς της ξεθεμελιωμένους, ήταν και είναι η πρώτη χώρα – η χώρα-μοντέλο – που φανέρωσε το πρόβλημα και δείχνει τη λύση στους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Κάτι που εξελίσσεται ήδη στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία και στη συνέχεια αναμένεται να προωθηθεί και στη Γαλλία, η οποία ως τώρα αρνείται το πρόβλημά της. Οι εικόνες από τη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη ήταν ίδιες κι απαράλλακτες με αυτές που μεταδίδονταν πριν από λίγους μήνες από την Αθήνα. Προσεχώς αντίστοιχες θα προσφέρουν η Ρώμη, το Μιλάνο και το Παρίσι.

Κατόπιν αυτών, το πρώτο ζήτημα που εγείρεται είναι αν η διάγνωση είναι σωστή και αν η συνταγή της κυρίας Μέρκελ οδηγεί όντως στη λύση του ευρωπαϊκού προβλήματος. Και το δεύτερο, αν οι πολιτικές ελίτ των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου μπορούν να σηκώσουν το βάρος της προσπάθειας και αν οι λαοί αντέχουν το δυσθεώρητο κόστος μιας πολιτικής γενικευμένης λιτότητας.

Για τη διάγνωση μπορεί κανείς να συμφωνήσει. Για τη λύση οι επιφυλάξεις είναι πολλές. Το σίγουρο είναι πάντως ότι η πολιτική κουλτούρα του Νότου πολύ απέχει από εκείνη του γερμανικού λουθηρανισμού. Και δεν είναι απίθανο η γερμανική εμμονή αντί της ανταγωνιστικότητας να φέρει τελικώς την επανάσταση στη Γηραιά Ηπειρο.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr 1.4.2012

Ολες οι υπερχρεωμένες χώρες της Ευρωζώνης -Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιρλανδία- αλλά και η Γαλλία υιοθετούν μέτρα αναθέρμανσης της ανταγωνιστικότητας και μειώνουν το εργατικό κόστος, αποβλέποντας να παράξουν προϊόντα εξαγώγιμα στην ευρωπαϊκή και τη διεθνή αγορά. Ανάλογες πρωτοβουλίες για να τονώσει την ανταγωνιστικότητα της αμερικανικής οικονομίας έλαβε και ο Μπαράκ Ομπάμα. Με τη σειρά τους, χώρες με πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών, όπως η Γερμανία, θα πρέπει να τονώσουν την εγχώρια ζήτηση, ώστε να επιτευχθεί ισορροπία στον συσχετισμό δυνάμεων στην Ευρώπη – κάτι ανάλογο είχε επισημάνει ήδη από πολύ νωρίς η Κριστίν Λαγκάρντ, ούσα ακόμη υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας, προξενώντας τη δυσφορία του Βερολίνου.

Ορισμένοι εσφαλμένα πιστεύουν ότι το πρόβλημα λύνεται, εφόσον όλοι ενστερνιστούν το μοντέλο της Γερμανίας με τις ισχυρές εξαγωγές και το υψηλό πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, όπως παρατηρεί ο Τέτζβαν Πέτινγκερ, αρθρογράφος στο Economic Review. Οι ζωηρές γερμανικές εξαγωγές έχουν ως “παράπλευρη απώλεια” το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών στην Ελλάδα και την Πορτογαλία, προσθέτει. Μια αναθεώρηση της αξίας του εμπορίου εντός Ε.Ε. θα συνέβαλλε στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής περιφέρειας, αλλά αυτό είναι σχεδόν αδύνατο λόγω του ευρώ.

Το ευρώ, βέβαια, στήριξε σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη της Γερμανίας. Ηταν φθηνό νόμισμα, οπότε ο ευρωπαϊκός Νότος κατανάλωνε με ευκολία τα γερμανικά προϊόντα στις παλιές καλές εποχές. Παράλληλα, την τελευταία δεκαετία η χώρα αναπροσάρμοσε τη δύσκαμπτη αγορά εργασίας της και αναθεώρησε το δαπανηρό προνοιακό της σύστημα, βελτιστοποιώντας την ανταγωνιστικότητά της. Ακόμα και αν η Eurostat δείχνει πως Ελληνες και Πορτογάλοι εργάζονται περισσότερες ώρες από τους Γερμανούς συναδέλφους τους, 42, 38 και 35 ώρες την εβδομάδα αντίστοιχα, σε παραγωγικότητα υστερούν. Πέραν των χαμηλών αμοιβών, η παραγωγικότητα, η καινοτομία, το ευνοϊκό περιβάλλον για την έναρξη επιχειρηματικής δραστηριότητας, η εκπαίδευση είναι μεταξύ άλλων συνιστώσες της ανταγωνιστικότητας. Στην Ιταλία, η κυβέρνηση Μόντι προωθεί μέτρα για την απλοποίηση των διαδικασιών ίδρυσης νέων επιχειρήσεων και απελευθερώνει τα κλειστά επαγγέλματα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος μειώνει τον φορολογικό συντελεστή των επιχειρήσεων, καταργώντας ταυτόχρονα τις φοροαπαλλαγές τους, ώστε να παραμένουν τα έσοδά τους εντός ΗΠΑ και να επανεπενδύονται στην οικονομία.

Οι New York Times εκτιμούν πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν εκμεταλλεύονται την κρίση -όπως είχε κάνει στο παρελθόν η Γερμανία- για να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες ή να καταστήσουν πιο ευέλικτη την απασχόληση. “Κατά μία έννοια, οι φυσικοί και ανθρώπινοι πόροι της Ευρώπης είναι περίπου οι ίδιοι όπως και πριν από την κρίση”, παρατηρεί ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς. “Είναι όμως σαφές ότι άστοχες πολιτικές επιλογές και λάθη της αγοράς δεν επιτρέπουν στην Ευρώπη να αξιοποιήσει τους πόρους της με το να μην επενδύει σε ανθρώπους, κεφάλαια ή σε τεχνολογία, ούτως ώστε να καταστεί πιο ανταγωνιστική έναντι της Ασίας”.

Με μια αρχαιοπρεπέστατη αναδρομή ο Στέφεν Κινγκ, ανώτατος οικονομολόγος της HSBC, παρομοιάζει το γεωκεντρικό σύστημα του φιλοσόφου – αστρονόμου Κλαύδιου Πτολεμαίου με το υπάρχον τοπίο στην Ευρωζώνη. Σε σχόλιό του στους FT, επισημαίνει πως κατά τον Πτολεμαίο, η Γη βρισκόταν στο κέντρο του σύμπαντος και όλα τα άλλα ουράνια σώματα περιστρέφονταν γύρω από αυτήν. Στην αντίστοιχη θέση τοποθετείται σήμερα η Γερμανία. Το “πτολεμαϊκό σύστημα” του κοινού νομίσματος προβλέπει υψηλές αποδόσεις για τα ομόλογα της περιφέρειας και χαμηλές για τη Γερμανία και άλλες χώρες στον πυρήνα της Ευρωζώνης, παρατηρεί ο Στέφεν Κινγκ. Οσοι, όμως, ωφελούνται από τη συστημική αδυναμία του ευρώ, και η Γερμανία είναι το πρώτιστο παράδειγμα -με το χαμηλό κόστος δανεισμού- επιλέγουν να μη μιλούν γι’ αυτό, αλλά για το δυνητικό κόστος διάσωσης των άλλων χωρών. Εν τέλει, το “πτολεμαϊκό σύστημα” καταδικάζει την περιφέρεια σε μια ζωή χαμηλής οικονομικής δραστηριότητας και χαμηλού πληθωρισμού ή ακόμα και αποπληθωρισμού, καθιστώντας δυσχερή την αποπληρωμή των χρεών. Το εν λόγω μοντέλο, όπως συστήνει ο κ. Κινγκ, πρέπει να αντικατασταθεί και όχι μόνο λόγω Ελλάδας, αλλά λόγω ανάγκης προσαρμογής όσων τελούν σε θέση οικονομικής ισχύος. Η Γερμανία θα πρέπει να ενθαρρύνει την εγχώρια ζήτηση, να επιτρέψει την πραγματική της ισοτιμία στο ευρώ να ανέλθει, εμφανιζόμενη ανεκτικότερη στον πληθωρισμό και να διασφαλίσει ότι το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών της θα διοχετεύεται όχι σε άχρηστα πακέτα σωτηρίας αλλά σε εργοστάσια στη νότια Ευρώπη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 26.2.2012

Έκπληξη προκάλεσε η πορεία του αντίστοιχου κόμματος των Πειρατών και στη Γερμανία. Συγκεκριμένα, στις πρόσφατες τοπικές εκλογές του Κρατιδίου του Βερολίνου, έλαβαν 9%, με το σύνολο των 15 υποψηφίων τους να εκλέγεται στο τοπικό συμβούλιο, ενώ οι ‘συγκυβερνώντες’ μαζί με την κ. Μέρκελ, Φιλελεύθεροι, έμειναν εκτός.

Σύμφωνα με προεκλογικές δημοσκοπήσεις, τα υψηλά ποσοστά των Πειρατών αποτυπώνουν απογοήτευση του εκλογικού σώματος για τα υπόλοιπα κόμματα. 39% των ψηφοφόρων των Πειρατών απάντησαν σε δημοσκόπηση του περιοδικού Stern ότι τους ψήφισαν επειδή δεν είχαν εμπιστοσύνη στα άλλα κόμματα, δηλαδή ως επιλογή διαμαρτυρίας. 27% είπαν πως βλέπουν στους Πειρατές μια προοπτική ανανέωσης του πολιτικού σκηνικού, ενώ 12% ανέφεραν στην αιτιολόγηση της ψήφου, ότι θεωρούν τα μέλη τους ‘ανοιχτούς, ειλικρινείς και αδιάφθορους’ πολίτες. Μόλις ένα 11% ανέφερε ότι συμφωνεί με την ατζέντα των Πειρατών, ενώ στη μεγάλη τους πλειοψηφία οι Γερμανοί πολίτες, σύμφωνα πάντα με την ίδια πηγή, δεν θεωρούν βραχύβιο το φαινόμενο “Πειρατές” αλλά βλέπουν σε αυτό διάρκεια και μάλιστα, εκτιμούν ότι στις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές μπορεί και να εκπροσωπηθούν στο Κοινοβούλιο.

Ποιο είναι όμως το προφίλ των ψηφοφόρων του κόμματος των Πειρατών; Ο μέσος όρος ηλικίας των εγγεγραμμένων μελών των Γερμανών Πειρατών τον Μάιο 2011 ήταν 31,2 χρόνια. Σύμφωνα με exit poll του Ινστιτούτου Forsa για τις Ευρωεκλογές του 2009 στην ηλικιακή κατηγορία 18-24, το 12% των Ανδρών ψήφισαν Πειρατές, ενώ στις Γυναίκες το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 5%. Αντίστοιχα, στην ηλικιακή κατηγορία 25-34 το 6% των Ανδρών και μόλις το 2% των Γυναικών ψήφισαν Πειρατές.

Σε άλλη έρευνα του Ινστιτούτου Forsa για το περιοδικό Stern, οι ψηφοφόροι των Πειρατών τοποθετούνται στην κλίμακα πολιτικής αυτοτοποθέτησης «Αριστεράς – Δεξιάς» στη θέση 4,7 ενώ αντίστοιχα οι Πράσινοι ψηφοφόροι προσδιορίζονται στη θέση 3,9 και οι ψηφοφόροι του SPD στη θέση 4,4. Έτσι οι Πειρατές φαίνονται στον πολιτικό χάρτη να εμφανίζονται πολύ κοντά στο SPD, τους Πράσινους και τη Linke και πολύ μακριά από τη CDU και τη CSU. Η γειτνίαση με τους Πράσινους οδήγησε τους τελευταίους να προσθέσουν στο εκλογικό τους πρόγραμμα ξεχωριστό κεφάλαιο στην πολιτική του Διαδικτύου (Netpolicy), προκειμένου να προστατευθούν από διαρροές κυρίως νέων ανδρών ψηφοφόρων προς τους Πειρατές.

Αυτό που αξίζει να συγκρατήσουμε είναι ότι σύμφωνα με πολλούς Γερμανούς αναλυτές, οι Γερμανοί Πειρατές ήρθαν για να μείνουν στη γερμανική πολιτική σκηνή. Τελευταία δημοσκόπηση της ZDF τους δίνει το όχι ευκαταφρόνητο ποσοστό του 5%.

Ενώ λοιπόν έχουν δημιουργηθεί κόμματα Πειρατών σε 21 χώρες, έρχεται πριν από λίγο διάστημα να κάνει την εμφάνισή του και το Ελληνικό Κόμμα Πειρατών, με σημαία την προστασία της προσωπικής ελευθερίας, την άμεση δημοκρατία, κάτι που τους συνδέει έστω και έμμεσα με το κίνημα των αγανακτισμένων, τη διαφάνεια του κράτους και της δημόσιας διοίκησης, τον ψηφιακό αλφαβητισμό και την προστασία του προσώπου απέναντι στην απεριόριστη συλλογή, αποθήκευση, χρήση και παραχώρηση των προσωπικών του δεδομένων.

Το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι αν στην Ελλάδα της κρίσης πολιτικής εκπροσώπησης και της αποδόμησης του μεταπολιτευτικού κομματικού συστήματος, οι “Έλληνες Πειρατές” θα έχουν παρόμοια τύχη με τους Σουηδούς και τους Γερμανούς συναδέλφους τους. Η ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού ευνοεί την εμφάνιση νέων σχηματισμών. Οι προϋποθέσεις όμως για τη βιωσιμότητα νέων κομμάτων είναι πολύ περισσότερες και πιο σύνθετες από το τεράστιο κύμα δυσαρέσκειας προς το πολιτικό σύστημα. Το στοίχημα των Ελλήνων Πειρατών, δεν θα είναι οι επόμενες εκλογές, όπως και οι ίδιοι ρεαλιστικά δηλώνουν, αλλά η ικανότητα τους στο προσεχές διάστημα να συγκροτηθούν οργανωτικά και – κυρίως – να μπορέσουν να αφηγηθούν πειστικά τους λόγους της ύπαρξης τους.

Αν αυτό θεωρείται προσωπική νίκη της κ. Μέρκελ με ορίζοντα τις εθνικές εκλογές της, σε ευρωπαϊκό επίπεδο λειτουργεί αποσταθεροποιητικά. Ο “δημοσιονομικός ιός” έχει αγγίξει όλη την Ευρωζώνη. Οι πιέσεις είναι ασφυκτικές, ειδικά όσες προέρχονται από τους οίκους αξιολόγησης. Τελευταίο κρούσμα η Standard & Poor’s, η οποία προειδοποιεί για υποβάθμιση των 15 χωρών της Ευρωζώνης και θέτει υπό παρακολούθηση με αρνητική προοπτική την Ε.Ε. συνολικά. Η νέα συμφωνία για σύσφιγξη των δημοσιονομικών δεσμών της Ευρωζώνης και των εννέα άλλων μελών της Ε.Ε. εκτός Βρετανίας με αυστηρότερα όρια ελλειμμάτων και χρεών, καθώς και αυτόματες κυρώσεις σε παραβάτες αναμένεται να αποδειχθεί πώς θα επηρεάσει τις αγορές.

Στην Ευρωζώνη, πάντως, οι χώρες η μία μετά την άλλη και όχι μόνον οι χρεοκοπημένες, υιοθετούν αυστηρότατα και επώδυνα μέτρα λιτότητας. Η ανάπτυξη ανακόπτεται και τα φορολογικά έσοδα μειώνονται, δυσχεραίνοντας την αποπληρωμή των χρεών. Οι κυβερνήσεις στρέφονται στις αγορές για δανειοδότηση, αλλά οι αγορές απαιτούν υψηλότερα επιτόκια, αμφισβητώντας την αξιοπιστία τους. Οι τράπεζες, υφιστάμενες σημαντικές απώλειες από τις τοποθετήσεις τους στα κρατικά ομόλογα της περιφέρειας της Ευρωζώνης, χρειάζονται ανακεφαλαιοποίηση σχεδόν 115 δισ. ευρώ. Οσες έχουν καλύτερη υγεία, δεν δανείζουν τις άλλες και αποταμιεύουν τα κεφάλαιά τους στην ΕΚΤ. Οι υπόλοιπες, οι οποίες δανειοδοτούνται από την ΕΚΤ, δεν προσφέρουν χορηγήσεις σε εταιρείες και νοικοκυριά, οξύνοντας την ύφεση.

Η απραξία της Αγκελα Μέρκελ τροφοδοτεί αυτόν τον φαύλο κύκλο. Η Γερμανίδα καγκελάριος θεωρεί εαυτόν αρχιτέκτονα της Ευρώπης, όχι πυροσβέστη, και προωθεί το σχέδιο ανασυγκρότησής της, επισημαίνει το Businesweek. Ζητεί δομικές παρεμβάσεις στις ευρωπαϊκές συνθήκες, ώστε να αντιμετωπισθούν οι αδυναμίες του ευρώ και να τεθούν αυστηρότερα όρια στα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος. Σε ομιλία της είχε θέσει το ερώτημα, εάν πρέπει να επεκταθεί διεθνώς το δόγμα του ordoliberlalism (ένα μείγμα υπέρ των ελεύθερης αγοράς και της δυναμικής ρύθμισής της μόνον για να επιτευχθεί η μέγιστη απόδοσή της). Μέχρι ποίου σημείου η Γερμανία πρέπει να προσκολληθεί στη θέση της και πότε να προσαρμοστεί στις πρακτικές των άλλων χωρών της Ευρώπης;

“Στόχος της Αγκελα Μέρκελ είναι να επιλύσει το πρόβλημα, όχι την κρίση, ακολουθώντας τη γερμανική παράδοση”, παρατηρεί ο Φέρντινατ Φίχτερ του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών στο Βερολίνο. “Κι άλλοι ευθύνονται για το χάος στην Ευρώπη, αλλά η καγκελάριος σφάλλει, όταν εκμεταλλεύεται την κρίση για να επιβάλει πειθαρχία σε χώρες με πιο χαλαρό πλαίσιο”. Θεωρεί ότι η λύση είναι “περισσότερο Ευρώπη” και θα μπορούσε κανείς να της αναγνωρίσει αγαθές προθέσεις. Ωστόσο, ο Τζέφρι Σαξ, διευθυντής του Ινστιτούτου Γης στο πανεπιστήμιο του Κολούμπια, της προσάπτει ελλιπή στρατηγική σκέψη, “ειδάλλως δεν θα διακινδύνευε μία ύφεση για την Ευρώπη”.

Ενα ψυχολογικό παιχνίδι

Ο ψυχολόγος Ντίτριχ Ντέρνερ, ένας από τους σοβαρότερους Γερμανούς διανοητές, ασχολείται με τις ενίοτε καταστροφικές επιπτώσεις των πράξεων καλόβουλων ανθρώπων. Στο διάσημο βιβλίο του “Η λογική της αποτυχίας” χρησιμοποιεί ως παράδειγμα ένα παιχνίδι, στο οποίο οι παίκτες κατασκευάζουν αρδευτικό έργο σε φανταστική χώρα της Αφρικής. Κάποια στιγμή ξεσπάει λιμός, αποδεκατίζοντας τον πληθυσμό και ο διευθυντής του έργου τους ενημερώνει σχετικά. Ενας παίκτης, ο πιο απορροφημένος στο έργο, διερωτάται μόνον το πώς αυτό θα προχωρήσει χωρίς εργατικά χέρια, ξεχνώντας εντελώς τον παράγοντα των ανθρώπινων απωλειών. «Η πεποίθηση πως οι προθέσεις μας είναι αδιαμφισβήτητα καλές, δυνητικά μπορεί να καθαγιάσει τα πιο αμφιλεγόμενα μέσα», καταλήγει στην έρευνά του ο Ντίτριχ Ντέρνερ.

Ενας από τους θεμελιωτές της ευρωπαϊκής ενοποίησης, ο Ζαν Μονέ, είχε κάποτε διακηρύξει πως η ενωμένη Ευρώπη θα κατασκευαστεί μέσα από κρίσεις. Αρκεί στο τέλος αυτής της κρίσης να εξακολουθεί να υφίσταται το οικοδόμημα και το κοινό νόμισμα. Εάν μία χώρα, όπως η Ελλάδα υποχρεωνόταν σε έξοδο από το ευρώ, θα χρεοκοπούσε, ο πληθωρισμός θα εκτινασσόταν στα ύψη, η κυβέρνηση και οι ελληνικές τράπεζες θα αποκλείονταν από τις διεθνείς αγορές και η οικονομία θα θρυμματιζόταν. Η δε Γερμανία εκτός ευρώ θα έβλεπε το νέο μάρκο να εκτινάσσεται στη διεθνή χρηματαγορά, πλήττοντας τις εξαγωγές της.

Λίγη Ιστορία

Μία συγκατάθεση της Αγκελα Μέρκελ θα επέτρεπε στην ΕΚΤ να υποσχεθεί να τυπώσει όσα ευρώ χρειάζονταν για να αγοράσει ομόλογα σχετικά υγιών χωρών, οι οποίες όμως δέχονται επιθέσεις. Μία άλλη προσέγγιση θα ήταν το ευρωομόλογο με κοινή ευθύνη συνολικά της Ευρωζώνης. Τα κρατικά ομόλογα θα είχαν μειωμένες αποδόσεις, η κατάσταση των τραπεζών εκείνων, που κατείχαν κρατικά ομόλογα, θα βελτιωνόταν και η αξιοπιστία τους επίσης. Ακόμα κι αν μακροπρόθεσμα υπήρχε κίνδυνος πληθωρισμού, ίσως ουδέποτε η ΕΚΤ να αναγκαζόταν να τυπώσει πραγματικά ευρώ.

Η πίστη στη νομισματική σταθερότητα της Αγκελα Μέρκελ πρέπει να ιδωθεί και με όρους ιστορικούς τόσο στην πορεία της ίδιας της χώρας όσο και της προσωπικής της. Στη δεκαετία του 1920 η Γερμανία ζούσε τον υπερπληθωρισμό. Οι τιμές των καταναλωτικών προϊόντων διπλασιάζονταν κάθε 24 ώρες, ως αποτέλεσμα της προσπάθειας της Κεντρικής Τράπεζας να εξυπηρετήσει το χρέος της χώρας, που είχε προκύψει εν μέρει από τις αποζημιώσεις προς τα κράτη της Αντάντ μετά το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Γερμανίδα καγκελάριος γεννήθηκε το 1954 στην τότε Ανατολική Γερμανία. Μεγάλωσε ως κόρη λουθηρανού ιερέα και είναι διδάκτωρ Κβαντοχημείας. Θεωρείται μητρική φιγούρα στη χώρα της, εκφράζοντας την ήρεμη δύναμη. Δεν ανήκει στη γενιά του Χέλμουτ Κολ. Εκείνος και οι ομήλικοί του, έχοντας πολύ πιο ισχυρό το στίγμα του ναζισμού στο συλλογικό υποσυνείδητο της Γερμανίας, ασχολήθηκαν ενεργά με το όραμα μιας ειρηνικής και ενωμένης Ευρώπης. Σε αυτήν την ενωμένη Ευρώπη οι Γερμανοί εγκατέλειψαν το αγαπημένο τους μάρκο, ένα από τα ελάχιστα, αν όχι το μοναδικό, αποδεκτά σύμβολα εθνικισμού και φιλοπατρίας τη μεταπολεμική περίοδο γι’ αυτούς, όπως αναφέρει στο Businessweek πρώην ανταποκριτής της Die Zeit.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 10.12.2011

Η πτώχευση δεν ήρθε, το χαράτσι ψηφίστηκε, οι “αγανακτισμένοι” έμειναν τρεις κι ο κούκος, το Reichstag ψήφισε μετ΄επαίνων την συμφωνία της 21^ης Ιουλίου και τα πνεύματα ηρέμησαν. Συγχρόνως, “7 στους 10 Έλληνες λένε ότι θα πληρώσουν τους φόρους” (κατά Θεοδωρικάκο – GPO), κι ας μην πιστεύουν την Κυβέρνηση (80%). Την ίδια στιγμή οι περισσότεροι δεν θέλουν εκλογές, περίπου 80% επιθυμούν να παραμείνουμε στο ευρώ, ενώ όλοι– πιστεύω – θα ήθελαν η Κυβέρνηση να εμφανιζόταν περισσότερο σίγουρη γι’ αυτά που κάνει.

Σωστά. Κανείς δεν θέλει να πληρώνει έναν εργολάβο, που δεν έχει αποφασίσει πότε θα ρίξει τα μπετά. Τα σχέδια των μηχανικών είναι έτοιμα, η υπόθεση δεν πέρασε ποτέ από την πολεοδομία (για να “κολλήσει”), οι εργάτες δηλώνουν παρόντες (ή σε εφεδρεία), αλλά ο εργολάβος δεν κάνει τίποτα. Ήρθε στην εκσκαφή, καλούπωσε, δεσμεύτηκε ότι θα ξεκινήσει άμεσα, αλλά μετά; Αδράνεια, αναβλητικότητα, φόβος.

Από την άλλη, οι Γερμανοί ξέρουν τι κάνουν. Δεν χρειάζονται ούτε συναντήσεις, ούτε teleconferences για να αποκτήσουν εικόνα. Γνωρίζουν καλά την ελληνική κουλτούρα. Από την αρχαιότητα έως σήμερα. Έχουν ζήσει τον τόπο, ως τουρίστες, αλλά και ως δύναμη κατοχής. Γνωρίζουν από πρώτο χέρι το ελληνικό πείσμα, αλλά και όσα χρωστούν στην χώρα μας.

Χθες, οι σύμβουλοι της κας Μέρκελ άφησαν να διαρρεύσει το σχέδιο “Εύρηκα”, σχέδιο σκληρό και αποτελεσματικό, Γερμανικού τύπου, που θα έλυνε τα χέρια των μηχανικών, των εργολάβων, ακόμη και των εργατών. Βασική παράμετρος το outsourcing του εθνικού μάνατζμεντ, της ιδιοκτησίας, της ίδιας της διακυβέρνησης. Stick and carrot: Θέλετε να ξεφορτωθείτε το μισό έλλειμμα fast track; Τότε θα χρειαστούμε όχι μόνο τα χρυσαφικά, αλλά ολόκληρη τη μεζονέτα. Δεν σας αρέσει η λύση; Δουλέψτε…

Οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι talking heads κρατούν τα μπόσικα. “Η Ελλάδα ανήκει στην Ευρωζώνη”, κ.λπ. Αλλά για το master plan, κοιτούν βορειότερα.

Αυτά είναι λίγο-πολύ τα τελευταία νέα από την Εσπερία. Τα υπόλοιπα είναι στο χέρι μας. Ο Γιώργος, μετά την Άνγκελα θα δει τον Νικολά, για περισσότερα, ευρωπαϊκής εμβέλειας μηνύματα. Ειρωνεία κι αυτή… Ο Πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς να ασχολείται με την επανεκλογή δύο κεντροδεξιών ηγετών… Η ανάγκη βλέπεις…

Πίσω στo χάος, το cabinet βρίσκεται σε αναβρασμό. Η πολιτική αγωγή των παλαιοΠασόκων δοκιμάζεται σκληρά. Τα λεκτικά ραπίσματα πάνε κι έρχονται. Ο Μπένι, χθες – για λίγες ώρες – μας καταδίκασε να ξοδεύουμε, μετατρέποντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό σε ΜΚΟ. Μηδέν στο πηλίκο, κι ό,τι βγάλετε, εδώ κοντά, να τα νοιώθουμε, μπας και μάς χρειαστούν. Αμέσως, αρχίσαμε να σκεφτόμαστε τα ελληνικά τραπεζικά δίκτυα στα Βαλκάνια. Εκδρομές για καταθέσεις και σκι στο Μπάνσκο για τη μεσαία τάξη… Αλλά ξαφνικά ξυπνήσαμε, όταν το μέτρο μετατέθηκε για του χρόνου, μαζί με το “δίκαιο φορολογικό σύστημα”.

My bad, σκέφτηκε ο υπουργός, και γύρισε το μάγουλο στα ραπίσματα του Παπαϊωάννου. Πιο κει ο Πάγκαλος δεν άκουγε… υπολόγιζε τον φόρο επί των ακινήτων…

Δεν άργησε να ξεσπάσει σάλος σε ευρωπαϊκό, και παγκόσμιο επίπεδο. Όμως η ουσία στην συγκεκριμένη δήλωση δεν εντοπίζεται στο ορθό ή το μη- ορθό. Στις δημοκρατίες καθείς δικαιούται να έχει δική του άποψη. Το θέμα είναι, πως την προβάλλει, με ποια σκοπιμότητα και σε ποιο χρόνο επιλέγει για να την εκφράσει. Γιατί όταν αυτή εξυπηρετεί την επανασύνδεση με μια απόμακρη και απογοητευμένη εκλογική βάση, τότε μπορούμε εύλογα να μιλάμε για γνήσιο, καιροσκοπικό λαϊκισμό, με επικίνδυνες προεκτάσεις.

Ο Ρέσλερ εισέπραξε άγρια κατσάδα από Μέρκελ και Σόιμπλε, οι οποίοι τον κάλεσαν να σεβαστεί την ενιαία γραμμή στο ευαίσθητο για τις οικονομίες του ευρώ, ελληνικό ζήτημα. Για “επικίνδυνα σενάρια που εντείνουν την ανασφάλεια στις αγορές”, μίλησε ο αρχηγός της κοινοβουλευτικής ομάδας των Χριστιανοδημοκρατών (CDU), Φόλκερ Κάουντερ, σε μια προσπάθεια να πάρει αποστάσεις, ενώ η ομοσπονδιακή Κυβέρνηση συνεχίζει να καθησυχάζει, ότι η Ελλάδα κάνει ό,τι μπορεί, για να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της και ότι δεν προβλέπεται από τις ευρωπαϊκές Συνθήκες έξοδος χώρας από το ευρώ.

Και όμως, παρά τις έντονες αντιδράσεις εντός του παραπαίοντος πλέον κυβερνητικού συνασπισμού, ο Ρέσλερ επιμένει, διαμηνύοντας “ηρωικά” σε όλους τους τόνους, ότι δεν θα δεχθεί φίμωση και απαγόρευση στη σκέψη του.

Ξεκάθαρα, το κόμμα της FDP αναζητά στο πρόσωπο του προέδρου της μια ευκαιρία να αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στον καυγά που ταλανίζει την Ευρώπη για το ελληνικό χρέος. Επιδιώκει διαφοροποίηση από την θέση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, που αρκετοί Γερμανοί πλέον θεωρούν μετριοπαθή και παθητική. Ψάχνει σημείο επαφής με τους δυσαρεστημένους συντηρητικούς Γερμανούς, που έχουν βαρεθεί, όπως αποτυπώνεται συχνά στη δημόσια συζήτηση, να υφίστανται μακρές περιόδους λιτότητας για να πληρώνουν τελικά τα σπασμένα της Ευρώπης.

Τι πιστεύουν όμως οι ψηφοφόροι της, γι’ αυτό το όχι και τόσο αυθόρμητο ευρωσκεπτικιστικό ‘παραστράτημα’ του Ρέσλερ;

Οι αριθμοί αποδεικνύουν ότι έχει βλάψει το κόμμα του. Μετά από μια σύντομη αύξηση στο 5%, το ποσοστό των Φιλελεύθερων επιστρέφει στο 3%, σύμφωνα με δημοσκόπηση του STERN-RTL. 33% των ψηφοφόρων του συνασπισμού CDU-FDP φοβούνται ότι η κυβέρνηση δεν θα αντέξει το βάρος της διχογνωμίας για το ελληνικό ζήτημα και θα πάει σε πρόωρες εκλογές. Το ποσοστό αυξάνεται στους ψηφοφόρους της FDP, σε 37%. Να σημειωθεί ακόμα, ότι τα 2/3 των ερωτηθέντων, είναι δυσαρεστημένοι από τις επιδόσεις του συνασπισμού συνολικά στο μέγα ζητούμενο να εξασφαλιστεί η σταθερότητα του ευρώ.

Η ίδια δημοσκόπηση “ευνοεί” το κόμμα των Πρασίνων, που βρίσκονται στο 20%, κατά μια μονάδα ψηλότερα από ότι την προηγούμενη εβδομάδα, ενώ καταγράφει μικρή απώλεια, μιας μονάδας, στην SPD που βρίσκεται στο 28%. Όσο αφορά τη σύνθεση μελλοντικού πιθανού κυβερνητικού συνασπισμού, τα πράγματα είναι δύσκολα για τους κυβερνώντες. Μια συνεργασία Χριστιανοδημοκρατών και Φιλελεύθερων θα είχε υποστήριξη από το 34%, 14 μονάδες λιγότερες δηλαδή από ότι ένας συνασπισμός Σοσιαλδημοκρατών και Πράσινων, που θα στηριζόταν από το 48%. Συμπληρώνω την εξής σημαντική λεπτομέρεια…

Στα στρατόπεδα των Σοσιαλδημοκρατών και των Πράσινων, ουδέποτε έπεσαν ανεξέλεγκτα “αδέσποτες πιστολιές” προς την προοπτική επιβίωσης της ευρωζώνης και την παραμονή της Ελλάδας σε αυτή. Οι μεν Πράσινοι πήραν θέση υπέρ της αναδιάρθρωσης του χρέους με συμμετοχή ιδιωτών και υπέρ της σύστασης ευρωπαϊκού ταμείου διάσωσης τραπεζών για να μειωθούν οι αναταράξεις που θα προκαλέσει η αναδιάρθρωση στις χρηματαγορές. Οι δε Σοσιαλδημοκράτες, μιλούν για σκληρό κούρεμα και για ευρωομόλογο, λύσεις που η Μέρκελ για πολύ καιρό δεν ήθελε καν να ακούει.

Η FDP πήρε ένα μεγάλο ρίσκο. Είπε, ότι η εκλογική μάχη στο Βερολίνο θα είναι “μάχη για το ευρώ”. Τοποθέτησε εκεί το διακύβευμα και προσπάθησε να δημιουργήσει “εχθρό”: την Ελλάδα και όσους ανέχονται τη δημοσιονομική απειθαρχία της. Δεν της βγήκε. Δεν κατάφερε να ξεπεράσει το φράγμα του 5% και να μπει στη Βουλή. Από τότε δε που ανέλαβε ο Ρέσλερ έχει χάσει και τις τρεις εκλογικές αναμετρήσεις που βρήκε μπροστά του.

Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να ποντάρει στο λαϊκισμό. Τονίζει πως η ευρω-σκεπτικιστική στάση είναι στάση αρχών και θα συνεχίσει να εκφράζεται και μετά τις εκλογές του Βερολίνου. Παράλληλα, ετοιμάζεται εσωτερικό δημοψήφισμα για το εάν θα υπερψηφίσει η φιλελεύθερη πτέρυγα το πακέτο βοήθειας προς την Ελλάδα στην Ομοσπονδιακή Βουλή.

Το γενικότερο συμπέρασμα αφορά τον λαϊκισμό. Αποδείχθηκε ότι σε τόσο κρίσιμες περιστάσεις, είναι τραγικά “λίγος” για να αποφέρει τα δέοντα πολιτικά οφέλη. Δεν πείθει. Η εκτίμηση είναι πως Ευρωπαίοι και Γερμανοί ειδικότερα, θέλουν άμεσα οριστική λύση. Έχουν κουραστεί να ασχολούνται με το ελληνικό χρέος. Αρχίζουν να υποψιάζονται ότι η πολυγλωσσία δεν οδηγεί σε λύσεις, αλλά σε τριβές και παράταση των αδιεξόδων. Είναι σαφές, στο πολιτικό σκηνικό της Γερμανίας. Οι ψίθυροι για κούρεμα ελληνικού χρέους δυναμώνουν σε όλο και περισσότερα κομματικά στρατόπεδα. O Ρέσλερ έχει κάθε λόγο να αισθάνεται μόνος.

Η FDP έπαιξε και έχασε. Ο λαϊκισμός του Ρέσλερ ηττήθηκε. Το ερώτημα είναι, αν θα φτάσει το “μήνυμα” στα αυτιά ευρωπαίων πολιτικών και εκτός Γερμανίας. Αν θα γίνει σαφές, ότι ο λαϊκισμός δε μπορεί να είναι πάντοτε γιατρικό “δια πάσα πολιτική νόσο”.

Προσφάτως ακόμα υπογράμμισε σε συνέντευξή του ότι “το ευρώ κινδυνεύει, όχι τόσο γιατί υφίσταται πιέσεις από τις αγορές, όσο γιατί είναι πολιτικά απροστάτευτο και άρα ευάλωτο από όλους αυτούς που όχι μόνον περιμένουν την πτώση του, αλλά συμβάλλουν σε αυτήν…”. Σήμερα, λοιπόν, ο κ.Ζακ Ντελόρ, όπως δήλωσε, αισθάνεται “ντροπή για την Ευρώπη και θεωρεί απαράδεκτα τα όσα συμβαίνουν στους κόλπους της ευρωζώνης”. Από μια άποψη, δεν έχει άδικο. Τελικά, όμως, για άλλα πράγματα θα έπρεπε να είναι οργισμένος.

Εν πρώτοις, ο ίδιος πήρε μέρος στην εκπόνηση της Συμφωνίας του Μάαστριχτ και αρκετές από τις προτάσεις της υπό την προεδρία του Ευρωπαϊκής Επιτροπής έγιναν δεκτές. Επίσης, ο πρώην πρόεδρος της Επιτροπής γνωρίζει πολύ καλά ότι η Συμφωνία για την ΟΝΕ είχε συναντήσει την ισχυρή αντίδραση της Γερμανίας. Διότι, βασική προϋπόθεση τότε για την δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος ήταν η ένταξη σε αυτό του πανίσχυρου γερμανικού μάρκου, το οποίο, όμως, οι διαχειριστές του δεν επιθυμούσαν καθόλου να εκθέσουν στους κινδύνους των νομισματικών πολιτικών των χωρών της νότιας Ευρώπης –και αυτό το είχαν δηλώσει ξεκάθαρα. Χρειάστηκαν έτσι σκληρές διαπραγματεύσεις για να πεισθεί η γερμανική κυβέρνηση ότι ήταν απαραίτητη η είσοδος της χώρας στο ενιαίο ευρωπαϊκό νόμισμα, γεγονός διόλου εύκολο την εποχή εκείνη.

Ταυτοχρόνως, η γερμανική κυβέρνηση έπρεπε να “πουλήσει” την αντικατάσταση του μάρκου –συμβόλου για τους Γερμανούς– από το ευρώ. Και, αν τελικά επετεύχθη η σχετική συμφωνία, αυτό έγινε δυνατό μόνον όταν οι διάφορες πλευρές αποδέχθηκαν σε μεγάλο ποσοστό τους γερμανικούς όρους δημοσιονομικής και νομισματικής ισορροπίας, όπως και τον αντιπληθωριστικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Επίσης, η γερμανική πλευρά όχι μόνον απέκλεισε κάθε δυνατότητα συνδρομής στα απείθαρχα μέλη της ευρωζώνης, αλλά επέβαλε στην σχετική Συνθήκη και πολύ αυστηρές ποινές, όπως για παράδειγμα την διακοπή των κοινοτικών επιδοτήσεων και την υποχρεωτική κατάθεση κεφαλαίου στην ΕΚΤ.

Όλα τα παραπάνω ο κ. Ζακ Ντελόρ τα είχε ζήσει και μάλιστα αυτός είναι που έπεισε και τον Γάλλο πρόεδρο Φρανσουά Μιττεράν να βάλει νερό στο κρασί του μπροστά στις γερμανικές αξιώσεις –δεδομένου ότι οι τελευταίες δεν ήσαν ιδιαίτερα συμπαθείς στους σοσιαλιστές τότε αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της Ένωσης. Παρόλα αυτά, η Συμφωνία υπεγράφη και επικυρώθηκε και από τα εθνικά κοινοβούλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πλην όμως, από την υπογραφή της και μετά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέχθηκε διαδοχικές παραβιάσεις της Συμφωνίας και έκλεινε τα μάτια μπροστά σε κραυγαλέα ποδοπατήματά της, ιδιαιτέρως από την Ελλάδα. Μία Ελλάδα που γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι οι Συνθήκες που είχε αποδεχθεί και υπογράψει δεν προέβλεπαν ούτε την διάσωση, ούτε έστω την συστηματική συνδρομή μιας χώρας της ευρωζώνης που θα όδευε συνειδητά προς χρεοκοπία. Ήταν επίσης γνωστό στον πρωθυπουργό της ΟΝΕ κ. Κ. Σημίτη ότι οι διατάξεις περί μη διασώσεως ήταν όροι που απεικόνιζαν το επίπεδο πολιτικής ενοποιήσεως της Ευρώπης την δεδομένη στιγμή. Το ίδιο ισχύει και για τις διατάξεις περί ανεξαρτησίας της κεντρικής εκδοτικής αρχής από την πολιτική ηγεσία, καθώς επίσης και για την απαγόρευση νομισματικής χρηματοδοτήσεως του Δημοσίου, ήτοι απαγορεύσης απευθείας αγοράς κρατικών ομολόγων από την ΕΚΤ με έκδοση χρήματος.

Οι όροι αυτοί, όπως γνωρίζουν όλοι οι Ευρωπαίοι αρμόδιοι, ετέθησαν κυρίως –αλλά όχι αποκλειστικά– με πρωτοβουλία της Γερμανίας, όταν, κατά την ιστορική της ενοποίηση, τής ζητήθηκε να καταθέσει το πανίσχυρο μάρκο της στην υπηρεσία της Ευρώπης. Το μάρκο ήταν το ύψιστο εθνικό σύμβολο στην μεταπολεμική Γερμανία και οι πολίτες της ήταν αδύνατον να δεχθούν την διάβρωσή του από τον πληθωρισμό και από την χρηματοδότηση δημοσιονομικών ελλειμμάτων με έκδοση χρήματος. Ταυτοχρόνως, όμως, η Γερμανία όφειλε να δώσει στους εταίρους της μία έμπρακτη απόδειξη ότι η ενοποίησή της δεν αποσκοπεί στην δημιουργία μιας γερμανικής Ευρώπης αλλά, αντίθετα, στην δημιουργία μιας ευρωπαϊκής Γερμανίας.

Ορισμένες χώρες –η Ελλάδα, λόγου χάρη– αποδέχθηκαν αυτούς τους όρους λειτουργίας του ενιαίου νομίσματος προκειμένου να αντικαταστήσουν τα αδύνατα ως προς το μάρκο εθνικά τους νομίσματα και τις αναποτελεσματικές εθνικές νομισματικές πολιτικές με ένα ευρωπαϊκό νόμισμα που θα ήταν το ίδιο ισχυρό, το ίδιο αξιόπιστο και το ίδιο σταθερό όσο και το μάρκο και με ενιαία ευρωπαϊκή νομισματική πολιτική. Όμως, σύμφωνα με τους όρους της Γερμανίας, αυτή η νομισματική πολιτική θα έπρεπε να έχει ως πρωταρχικό στόχο την σταθερότητα των τιμών.

Αυτή ήταν η συμφωνία και αποτελεί μέρος της προϊστορίας και όχι της ιστορίας του ευρώ, γιατί αυτά τα θέματα δεν αποτέλεσαν καν αντικείμενο διαπραγμάτευσης της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Τα περιβόητα κριτήρια για την δημιουργία της ευρωζώνης και στην συνέχεια για την είσοδο σε αυτή, τα οποία περιλαμβάνονται στην Συνθήκη, δεν είναι τίποτα άλλο από κριτήρια ελέγχου της τήρησης των προσυμφωνημένων προδιαγραφών. Η συνέχεια είναι γνωστή.

Στην πράξη και όσο η παγκόσμια οικονομία πήγαινε καλά, η Ελλάδα επεδόθη σε ένα απίστευτο σοσιαλιστικού τύπου πάρτυ, γράφοντας στα παλαιά της υποδήματα την ΟΝΕ και τους όρους λειτουργίας της. Από την πλευρά τους, η Ισπανία και η Πορτογαλία ενίσχυσαν την φούσκα των ακινήτων, ενώ κάποιες άλλες χώρες εφήρμοζαν κοινωνική πολιτική στηριζόμενες στις γερμανικές πολιτικές λιτότητος που σήμερα καθυβρίζουν ή ειρωνεύονται. Μπροστά λοιπόν στην κρίση που ξέσπασε και που είναι αυτή της προδοσίας της ΟΝΕ, η Ευρώπη, και κυρίως η Γερμανία, εκλήθησαν να παραβούν και να υπερβούν τις Συνθήκες για να σωθεί ένα οικοδόμημα που δεν εμπνέει πλέον καμμία εμπιστοσύνη.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ο κ. Ζακ Ντελόρ έχει λόγους να ντρέπεται. Αλλά όχι για αυτούς που επικαλείται. Πέρα από τις πολιτικές της αδυναμίες, η ΟΝΕ προδόθηκε συνειδητά και όλοι γνωρίζουμε από ποιους.