Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Ολοένα και περισσότεροι στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται τη συνεχή και αφόρητη πίεση προς τη χώρα μας ως τιμωρία. Και την προτεινόμενη θεραπεία ως μια απόπειρα καταδυνάστευσης και βίαιου εκπροτεσταντισμού της Ελλάδας. Γεγονός που παραπέμπει σε άλλες εποχές και ενεργοποιεί τις χειρότερες δυνατές ιστορικές μνήμες. Πολύ περισσότερο όταν μέσω της πίεσης για οικονομική συμμόρφωση γίνεται εμφανής η διάθεση επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις μας, με τις απαράδεκτες απαιτήσεις για μη διεξαγωγή εκλογών, για παράταση του χρόνου της κυβέρνησης Παπαδήμου ή για τη μετεξέλιξή της σε κυβέρνηση τεχνοκρατών, τύπου Μόντι.

Πέραν του ότι δεν κατανοούν τις ελληνικές πολιτικές συνθήκες και παραγνωρίζουν την εκρηκτικότητα των καταστάσεων, παραβιάζουν το ευρωπαϊκό δημοκρατικό κεκτημένο. Τα “γκρίζα κοστούμια” του Βερολίνου, της Φραγκφούρτης και των Βρυξελλών κλεισμένα στον οικονομισμό τους δεν αντιλαμβάνονται ότι σκοτώνουν τη Δημοκρατία. Πιθανώς να μην την εκτιμούν και όσο πρέπει. Ωστόσο αυτό που τα “γκρίζα κοστούμια” υποτιμούν ή μάλλον αγνοούν είναι το λεγόμενο “δημοκρατικό παράδοξο”.

Στη Δημοκρατία δεν υπάρχει απόφαση, επιλογή, πράξη, δράση, αντίδραση που να μην επιδρά στα πράγματα. Ολα παίζουν, όλα ασκούν την επιρροή τους, ακόμη και οι αναρχικοί και οι τρομοκράτες και οι εμπρησμοί και η απειλή του χάους, είναι παράγοντες που επιδρούν, άλλοτε έτσι κι άλλοτε αλλιώς.

Ουδείς υποστηρίζει ότι η καχυποψία των ξένων είναι αβάσιμη. Πρώτοι εμείς οι Ελληνες κατακεραυνώνουμε την εγχώρια πολιτική τάξη. Εμείς οι ίδιοι αναδείξαμε τα πολλά ελλείμματα των κομμάτων και τα αμαρτήματα των ηγεσιών τους. Ωστόσο οφείλουν να αναγνωρίσουν ότι ο ελληνικός λαός δέχθηκε με καρτερία άπειρα μέτρα και ακόμη περισσότερες ταπεινώσεις. Κάποια στιγμή οι αντοχές εξαντλούνται και ορθώνεται ένα τείχος. Ετσι το διαρκές αυτομαστίγωμα τελειώνει γιατί αν συνεχισθεί τείνει να μετατραπεί σε ραγιαδισμό και υποτέλεια. Την περασμένη Κυριακή επί της ουσίας δόθηκε ένα σήμα προς όλες τις κατευθύνσεις: “Ως εδώ και μη παρέκει”.

Υπάρχουν όρια στον εξευτελισμό και στην ταπείνωση. Υποθέτουμε ότι οι ενδιαφερόμενοι έλαβαν το μήνυμα. Και η κυρία Μέρκελ και ο κ. Σόιμπλε και ο κ. Ντράγκι και όλοι τους. Μπορεί εμείς να χαθούμε, αλλά κι εκείνοι δεν θα περάσουν όμορφα. Οσο κι αν παραμυθιάζονται ότι μια δική μας άτακτη χρεοκοπία θα είναι ελεγχόμενη απ’ αυτούς, γνωρίζουν ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα. Αν θέλουν να κλείσει η πόρτα του τρελοκομείου που τα “γκρίζα κοστούμια” με τις ανοχές και με τις συναλλαγές τους με τον διεθνή πλούτο άνοιξαν, δεν έχουν παρά να στηρίξουν, αντί να υπονομεύουν, την ελληνική διάσωση. Σε άλλη περίπτωση ας ετοιμαστούν να αντιμετωπίσουν στην πόρτα τους αναστατώσεις και πυρπολήσεις σαν κι αυτή των Αθηνών.

Δημοσιεύθηκε tovima.gr, 19.2.2012

Δεν είναι η τυπική περίπτωση του άκαμπτου τεχνοκράτη ή του ανάλγητου τραπεζίτη, όπως ορισμένοι νομίζουν και με ευκολία προπαγανδίζουν.

Ο νέος πρωθυπουργός είναι βαθύτατα ευγενής, η παράδοσή του δημοκρατική και η κουλτούρα του συναινετική.

Ταυτόχρονα είναι γνώστης των οικονομικών λειτουργιών, υπήρξε και παραμένει βαθύς μελετητής του οικονομικού περιβάλλοντος, έχει απόλυτη αντίληψη των αλληλεπιδράσεων στη διεθνή οικονομία, αλλά και των δυνάμεων που την επηρεάζουν. Ακόµη, γνωρίζει από πρώτο χέρι τις ατέλειες του ελληνικού οικονοµικού και πολιτικού συστήµατος, έχει αξιολογήσει το πλήθος των παραγόντων που επιδρούν στο σώµα της ελληνικής οικονοµίας, όπως και τα κατά καιρούς εφαρµοσθέντα σχήµατα άσκησης οικονοµικής πολιτικής.

Και επιπλέον, κατά τη µακρά θητεία του στη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος και σε εκείνη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έχει άπειρες φορές ασκηθεί σε συνθήκες σκληρής πολιτικής και οικονοµικής διαπραγµάτευσης.

Από πολλούς, εδώ και στην Ευρώπη, θεωρείται µετρ της διαπραγµάτευσης. Είναι εχέµυθος, πειστικός, υποµονετικός και αρκούντως αποφασιστικός. Οι παλαιότεροι θυµούνται µε πόση επιµονή χειρίστηκε, από το καλοκαίρι του 1997 ως τον Μάρτιο του 1998, χωρίς κανείς να µάθει το παραµικρό, την ένταξη της δραχµής στον Μηχανισµό Συναλλαγµατικών Ισοτιµιών. Αλλά και στην παρούσα φάση της κρίσης, πάµπολλες φορές έπαιξε διαµεσολαβητικό ρόλο και ατύπως ανέλαβε αποστολές και αφανώς κινήθηκε προκειµένου να στηρίξει τις ελληνικές θέσεις.

Τις προηγούµενες πολλές ηµέρες αναµονής επίσης επέδειξε απόλυτη ψυχραιµία και ιώβειο υποµονή. Δεν κάµφθηκε από τα πολλά µπρος – πίσω και τα άπειρα εµπόδια, τόσο κατά τη διαδικασία απόδοσης της εντολής σχηµατισµού κυβέρνησης όσο και κατά τη διάρκεια εκτέλεσής της. Ειδικά κατά τον σχηµατισµό κυβέρνησης εκλήθη να ταιριάξει τα αταίριαστα και να κινηθεί µεταξύ αντικρουόµενων απαιτήσεων.

Υποθέτουµε ότι θα χρειασθεί τη διαπραγµατευτική ικανότητα ακόµη περισσότερο στο άµεσο µέλλον. Ειδικά όταν θα περάσουν οι αγάπες και τα λουλούδια των πρώτων ηµερών και φανερωθούν οι κοµµατικοί ανταγωνισµοί, οι οποίοι σύµφωνα µε τα ελληνικά ήθη αναµένονται σφοδροί και παράλογοι. Μόνη ίσως παρηγοριά είναι ότι ο κ. Παπαδήµος έχει, για την ώρα τουλάχιστον, την αποδοχή των ελλήνων πολιτών, διατηρεί δηµοτικότητα Αρχιεπισκόπου και ότι όσοι επιχειρήσουν να κλονίσουν την ελπίδα που διαµόρφωσε θα πρέπει να σκεφθούν διπλά τι θα πουν και πώς θα το πουν.

Δημοσιεύθηκε TOVIMA.gr, 13.11.2011

Αξίζει, λοιπόν, να δούμε το όλο θέμα υπό το πρίσμα όλων αυτών των πλευρών που ο πρωθυπουργός απέφυγε επιμελώς να αναφέρει και τις οποίες έθιξε ακροθιγώς ο αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως και υπουργός Οικονομικών κ. Ευάγγελος Βενιζέλος.

Εν πρώτοις, ο κύριος πρωθυπουργός έδωσε μιαν ευρωπαϊκή διάσταση στην “ιστορική”, όπως την αποκάλεσε, συμφωνία, την στιγμή που ο ίδιος πυροδότησε την ευρύτερη κρίση της ευρωζώνης. Όπως υποστηρίζει και ο Γάλλος πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Βαλερύ Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, η Ευρώπη παρασύρθηκε από τον κ. Γ. Α. Παπανδρέου και άφησε το θέμα του ελληνικού δημοσίου χρέους να γίνει ευρωπαϊκό –με ό,τι αυτό συνεπάγεται σήμερα για το μέλλον της ευρωζώνης. Επαναλαμβάνουμε δε στο επίπεδο αυτό ότι η διεθνοποίηση του ελληνικού προβλήματος υπήρξε σκόπιμη επιλογή της ελληνικής κυβερνήσεως, με μοναδικό κριτήριο τον περιορισμό του πολιτικού κόστους των μεταρρυθμίσεων που πρέπει να γίνουν στην χώρα.

Μεταρρυθμίσεις, εξάλλου, που αφορούν άμεσα σε περικοπή δημοσίων δαπανών και μείωση της κρατικής παρεμβάσεως στην οικονομία, τομείς στους οποίους το κυβερνητικό έργο είναι σχεδόν μηδενικό. Έτσι, παρά τις παρατάσεις, επιμηκύνσεις και λοιπές ελαφρύνσεις, η δημιουργία πρωτογενών πλεονασμάτων για την αποπληρωμή του τεράστιου χρέους μας είναι όνειρο απατηλό.

Επίσης, στον βαθμό που το παρακράτος των συντεχνιών θα επιβάλλει τους νόμους του στην ελληνική κοινωνία, η όποια ανόρθωση της τελευταίας θα είναι …ανέκδοτο. Τους τελευταίους μηνες, οι συντεχνιακές μαφίες έχουν προκαλέσει απίστευτες ζημιές στην ελληνική οικονομία και έχουν οδηγήσει στην ανεργία χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι στωϊκά υπομένουν τις καταστροφές και τις καταπατήσεις της δημοκρατίας από φοροφυγάδες και άλλους “αγανακτισμένους”, που έπαψε να χρυσοπληρώνει ο κρατικός κορβανάς.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η είσοδος της ελληνικής οικονομίας σε αναπτυξιακή πορεία είναι πέρα για πέρα προβληματική και, βοηθούσης της γραφειοκρατικής ακαμψίας, γίνεται προβληματικότερη. Αλλά ούτε και αυτό το τεράστιο πρόβλημα έθιξε ο πρωθυπουργός. Μίλησε γενικώς και αορίστως για αλλαγές, χωρίς όμως να προσδιορίσει ποιες είναι αυτές.

Έτσι, οι περισσότερες σοβαρές ευρωπαϊκές οικονομικές εφημερίδες, κρίνοντας από τα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα τους τελευταίους μήνες, κάθε άλλο παρά “ιστορική” θεωρούν την συμφωνία της 21^ης Ιουλίου 2011 στις Βρυξέλλες. Αντιθέτως, όπως έγραψε η βελγική “Ηχώ του Χρηματιστηρίου”, το σχέδιο στήριξης προς την Ελλάδα θα αποδειχθεί μη πραγματοποιήσιμο, γιατί η χώρα μας δεν θα καταφέρει ποτέ να έχει πρωτογενή πλεονάσματα. Έτσι, η βελγική εφημερίδα προβλέπει ότι, με ηπιότερη ίσως μορφή, η κρίση της ευρωζώνης θα συνεχισθεί.

Και από την άποψη αυτή δεν έχει άδικο. Στις σημερινές συνθήκες διεθνοποιήσεως του ελληνικού προβλήματος δημοσίου χρέους, ο ουσιαστικός κίνδυνος είναι η αύξηση των επιτοκίων δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας –των δύο μεγάλων χωρών που βρίσκονται στον πυρήνα της Ευρώπης. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος ήταν ο αληθινός στόχος της διάσκεψης. Και η επιβίωση της ευρωζώνης εξαρτάται από το αν οι αποφάσεις των ηγετών θα επιτρέψουν εν τέλει στην Ιταλία, την Ισπανία και κάθε άλλη χώρα να παραμείνει εντός ευρωζώνης σε βιώσιμη βάση. Εφόσον, λοιπόν, αυτός ήταν ο στόχος, η έκβαση της Συνόδου Κορυφής θα πρέπει να κριθεί στην βάση δύο προτεραιοτήτων.

Η πρώτη και πιο σημαντική είναι αν ο ευρωπαϊκός μηχανισμός απέκτησε, με βάση τις αποφάσεις, το μέγεθος και την ευελιξία που χρειάζεται προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της Ιταλίας και της Ισπανίας.

Στο ζήτημα της ευελιξίας σημειώθηκε σοβαρή πρόοδος. Μέχρι στιγμής, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας παρείχε δάνεια μόνον στις κυβερνήσεις υπό τον όρο ότι θα αποδέχονταν την εφαρμογή αυστηρών προγραμμάτων λιτότητος υπό την εποπτεία της ΕΕ και του ΔΝΤ και λειτουργούσε μόνον εκ των υστέρων –εκεί, δηλαδή, που η κρίση είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις. Στο εξής, αυτός ο περιορισμός αίρεται. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός θα μπορεί πλέον να δρα αποτρεπτικά, ακόμη και για λογαριασμό χωρών που δεν μετέχουν σε κάποιο επίσημο πρόγραμμα. Θα μπορεί ακόμη να αγοράσει ομόλογα από την πρωτογενή και δευτερογενή αγορά, να χρηματοδοτήσει την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζικών ιδρυμάτων και να παράσχει έκτακτες πιστώσεις σε περιπτώσεις κρίσεως.

Όμως, στο θέμα του μεγέθους δεν υπάρχει πρόοδος. Το συνολικό μέγεθος του ευρωπαϊκού μηχανισμού ήταν και παραμένει 450 δισεκ. ευρώ. Καθώς είναι υπό ετοιμασία το δεύτερο πακέτο δανεισμού προς την Ελλάδα    –και αναμένεται να ακολουθήσουν ανάλογα δεύτερα πακέτα χρηματοδότησης προς την Ιρλανδία και την Πορτογαλία– το κατώφλι των κονδυλίων δεν είναι αρκετά ψηλά προκειμένου να βοηθήσει την Ισπανία ή, πολύ περισσότερο, την Ιταλία. Για να μπορέσει ο μηχανισμός να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της Ιταλίας ή της Ισπανίας, τα κονδύλιά του πρέπει να διπλασιαστούν ή και να τριπλασιαστούν. Δίχως την αύξησή τους, η ευρωζώνη κατά πάσα πιθανότητα δεν θα μπορέσει να βγει ακέραιη από την κρίση –εκτός και αν ακολουθήσουν αρκετά γρήγορα και άλλες αποφάσεις.

Η όποια αισιοδοξία, λοιπόν, για την Ελλάδα και την ευρωζώνη μόνον προσωρινό χαρακτήρα μπορεί να έχει. Είναι δε πολύ πιθανόν, όσο υπάρχει αυτή η πρόσκαιρη αισιοδοξία, ο κ. Γ. Α. Παπανδρέου να βρει μιαν ευκαιρία προκήρυξης εκλογών, ώστε το πρόβλημα μιας πιθανής χρεοκοπίας να το φορτωθεί η Νέα Δημοκρατία ή μια ευρύτερη συμμαχική κυβέρνηση.

Επισημαίνουμε ότι οι εσωτερικές οικονομικές εξελίξεις είναι κάκιστες και μη αναστρέψιμες υπό την σημερινή συγκυρία. Με υπολογιζόμενη ύφεση 4,5% για το 2011 και με δημοσιονομικό εκτροχιασμό 12,8 δισεκατ. ευρώ έναντι 10,3 δισεκατ. που ήταν ο στόχος, η ελληνική οικονομία δεν διαθέτει πλέον δυνάμεις. Από την άλλη, οι πραγματικοί εχθροί της χώρας, ήτοι το συντεχνιακό παρακράτος και η ολοκληρωτική αριστερά, σπρώχνουν προς τα άκρα… Συνεπώς;…

Οι οίκοι αξιολόγησης και όσοι επένδυαν στην ελληνική χρεοκοπία αιφνιδιάστηκαν από το εύρος και τη διάρκεια της ρύθμισης των ελληνικών χρεών, καθώς δεν περίμεναν κάτι τέτοιο.

Ανέμεναν συντηρητικές επιλογές, αλλά ο φόβος διάχυσης της κρίσης χρέους στην Ιταλία, στην Ισπανία και αλλού, επέβαλαν μια πιο επιθετική στάση από τους Ευρωπαίους ηγέτες.

Οι οίκοι αξιολόγησης λοιπόν έδρασαν όπως αναμενόταν, παρά τις όποιες επιφυλάξεις τους. Εξέδωσαν ανακοινώσεις καταδικαστικές και προέβησαν σε υποβαθμίσεις.

Επιμένουν βεβαίως στις έννοιες της περιορισμένης ή επιλεκτικής χρεοκοπίας, στηριζόμενοι στο κόστος της ανταλλαγής για τους ιδιώτες, Τράπεζες και θεσμικούς επενδυτές, που θα προκύψει από τις λογιστικές αποτιμήσεις σε παρούσες αξίες των νέων μακροχρόνιων τίτλων οι οποίοι θα αντικαταστήσουν τους παλαιούς, σύμφωνα με τις αποφάσεις των Βρυξελλών.

Ωστόσο, απέφυγαν επί του παρόντος να εντάξουν την Ελλάδα σε καθεστώς επιλεκτικής χρεοκοπίας. Διατηρούν την αξιολόγηση της Ελλάδας ένα σκαλί παραπάνω και αναμένουν την ανταλλαγή των τίτλων, τους όρους δηλαδή και το ύψος των λογιστικών ζημιών που θα προκύψουν για τις Τράπεζες, προκειμένου να επανεκτιμήσουν την κατάσταση και να επιβάλουν – άγνωστο για πόσο – το καθεστώς επιλεκτικής χρεοκοπίας.

Το γεγονός πάντως ότι αρχίζουν και αποδέχονται ότι η εφαρμογή των αποφάσεων της συνόδου κορυφής θα οδηγήσει σε μικρότερο ελληνικό χρέος υποδηλώνει σχετικό προβληματισμό.

Όμως οι λύκοι παραμένουν λύκοι. Η Fitch την Παρασκευή και νωρίς το πρωί της Δευτέρας οι Moody’s, επέμειναν στην επιλογή της περιορισμένης ή επιλεκτικής χρεοκοπίας και κατά τα φαινόμενα θα προχωρήσουν, επενδύοντας τόσο στις ευρωπαικές καθυστερήσεις, όσο και στις ελληνικές αγκυλώσεις.

Είναι ζήτημα των ευρωπαικών και των ελληνικών αρχών να επιταχύνουν τις σχετικές διαδικασίες εφαρμογής των αποφάσεων της συνόδου, να τρέξουν δηλαδή τις ανταλλαγές των τίτλων όπως και τους μηχανισμούς διατήρησης και ενίσχυσης της ρευστότητας του εγχώριου χρηματοπιστωτικού συστήματος και μαζί να κινήσουν με ταχύτητα την εφαρμογή του πλήθους των μέτρων του μεσοπρόθεσμου.

Αν αυτά προωθηθούν οι οίκοι αξιολόγησης θα εκτεθούν και στο τέλος θα αναγκασθούν να αλλάξουν ρότα. Αν επιβεβαιωθεί η μείωση του ελληνικού χρέους και επισημοποιηθεί η προσπάθεια μείωσης των ελλειμμάτων και προώθησης των διαρθρωτικών αλλαγών το κλίμα θα αλλάξει οριστικά και αμετάκλητα για την Ελλάδα. Και τότε οι οίκοι – λύκοι θα πρέπει να αναζητήσουν τροφή αλλού.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 25.7.2011.

Βέβαια, κάποιες από τις επιθέσεις έχουν το ακαταλόγιστο. Τι άλλο να περιμένεις από αποπροσανατολισμό, από μια Νέα Δημοκρατία που εδώ κι ένα χρόνο παίζει πολιτικάντικα με το μέλλον του τόπου; Τι άλλο από κακόγουστες σάχλες θα έλεγε ένας φανφαρόνος του ΛΑΟΣ, τι άλλο από θεωρίες συνωμοσίας ο ΣΥΡΙΖΑ και, φυσικά, τι άλλο από κοτσάνες κάποιοι λαϊκιστές δημοσιογράφοι ή πωλητές τηλεσοφίας; Ομως υπήρξαν και κάποιες επιθέσεις από ανθρώπους σοβαρούς, ανθρώπους που εδώ και καιρό, δημόσια και ιδιωτικά επαναλαμβάνουν την προτροπή στους πολιτικούς: “Να πείτε επιτέλους τη σκληρή αλήθεια στον κόσμο, χωρίς να φοβάστε τις επιπτώσεις στην καριέρα σας”. Γιατί λοιπόν, απόρησα, οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι επιτέθηκαν σε μία πολιτικό που έκανε, επιτέλους, ακριβώς αυτό;

Σε τι άραγε παρέβη η Δαμανάκη την προτροπή τους, αφού, πρώτον, αναμφισβήτητα είπε κάτι σκληρό και, δεύτερον, σίγουρα στόχος δεν ήταν να ωφεληθεί η καριέρα της – οι πρώτες αντιδράσεις μάλιστα έδειξαν ότι ίσως έγινε το αντίθετο. Το μόνο που μένει να της ψέξουν είναι ότι δεν είπε την αλήθεια, και πράγματι αυτό υπονοούν κάποιοι σοβαροί κριτικοί: ότι κινδυνολογεί λέγοντας ανακρίβειες, αφού είναι, δηλώνουν, αδύνατο να βγει η Ελλάδα από το ευρώ καθότι “στις συμφωνίες δεν υπάρχει πρόβλεψη για έξοδο χώρας από το ευρώ” και “μια χώρα δεν βγαίνει, αν δεν το ζητήσει η ίδια”. Καθώς δεν είμαι οικονομολόγος ή διεθνολόγος, ούτε έχω μελετήσει τις σχετικές συμφωνίες, δέχομαι απόλυτα τις βεβαιώσεις των ειδικών. Ομως αναρωτιέμαι: είναι οι γραπτές συμφωνίες ισχυρότερες από τους άγραφους νόμους της πραγματικότητας; Το ότι κάποιος αγόρασε ένα σπίτι με συμβόλαιο, εμποδίζει τον γείτονά του, ή τον ίδιο, να ζουρλαθεί και του βάλει φωτιά; Κάτι αντίστοιχο έχουμε κι εδώ: αν η ασυναρτησία και η ατολμία της κυβέρνησης, η ανευθυνότητα της αντιπολίτευσης και η εγκληματική αδιαλλαξία κάποιων εργατοπατέρων μάς οδηγήσουν στην πτώχευση, το χαρτί θα μας σώσει; Αυτό, άραγε, διδάσκει η Ιστορία; Μήπως η Συνθήκη του Μονάχου προστάτευσε την ανθρωπότητα από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο; Ή η Συμφωνία της Ζυρίχης την Κύπρο από την εισβολή του “Αττίλα”; Σίγουρα, είναι μια κάποια εγγύηση οι συμφωνίες. Οχι όμως ισχυρότερη από τη σκληρή αλήθεια της ζωής: αν η Ελλάδα μείνει χωρίς δεκάρα τσακιστή, με δική της ευθύνη, και δεν βρίσκει πια κανέναν να τη δανείσει, θα αναγκαστεί να τυπώσει νόμισμα, για να μην πεθαίνει ο κόσμος στους δρόμους. Αρα, εκ των πραγμάτων, θα βγει από το ευρώ.

Η Δαμανάκη είπε: “Εχουμε την ιστορική ευθύνη να δούμε το δίλημμα καθαρά. Ή συμφωνούμε με τους δανειστές μας σε ένα πρόγραμμα σκληρών θυσιών, με αποτελέσματα, αναλαμβάνοντας τις ευθύνες για το παρελθόν μας, ή επιστρέφουμε πίσω στη δραχμή”. Είπε, δηλαδή, το αυτονόητο: ότι με τα μυαλά που έχουμε, και την πορεία που ακολουθούν οι πολιτικοί μας, οδεύουμε ολοταχώς στην πτώχευση. Και επειδή η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι Σύμφωνο της Βαρσοβίας, για να μπουκάρει με τα τανκς, αν είμαστε απείθαρχοι, να μας υποτάξει, σε περίπτωση πτώχευσης θα πάθουμε απλώς αυτό που παθαίνει κάθε χώρα που πτωχεύει, με ή χωρίς συμφωνίες: καταρρέει. Η Δαμανάκη λοιπόν δεν είπε ανακρίβειες, αλλά μια αλήθεια σκληρή, τόσο σκληρή που και καλοπροαίρετοι άνθρωποι στράφηκαν ενστικτωδώς εναντίον της, ως “αγγέλου κακών επών”.

Βέβαια τής έγινε και άλλη κριτική: ότι λόγω της ειδικής πληροφόρησης που της δίνει η θέση της, η δήλωσή της μπορούσε να προκαλέσει πανικό. Εστω, να της καταλογίσω ότι αγνόησε αυτό τον κίνδυνο. (Αν και απ’ ό,τι φαίνεται η δική της αποτίμηση της ψυχολογίας μας ήταν ακριβέστερη των φοβικών: την επομένη της δήλωσης όχι απλώς δεν υπήρξε πανικός, αλλά ανέβηκε το Χρηματιστήριο!) Αναρωτιέμαι, όμως. Εστω κι αν η Δαμανάκη αγνόησε αυτό το ρίσκο: και τόσον καιρό που δεν πανικοβληθήκαμε, τι καταλάβαμε; Αλλαξε τίποτε; Συνετίσθηκε μήπως ο πρωθυπουργός, έκοψε τα ταξιδάκια κι έπεσε με τα μούτρα στη δουλειά ή υπέταξε τους παράκουους υπουργούς του; Πείσθηκε η αντιπολίτευση να κοιτάξει επιτέλους το εθνικό συμφέρον; Εβαλαν μυαλό οι συντεχνιάρχες, να πάψουν να εκβιάζουν; Μπα τίποτε! Οπότε, μήπως είναι και ο πανικός μια τελευταία ευκαιρία, μπας και συνέλθουμε;

Καταλήγω λέγοντας ότι εγώ, που ανήκω στη “Γενιά του Πολυτεχνείου”, βρίσκω σημαδιακό πως το πιο ξεκάθαρο μήνυμα για τους κινδύνους που απειλούν τον τόπο το φώναξε τώρα, από τις Βρυξέλλες, η εμβληματικότερη μορφή της γενιάς, η Μαρία Δαμανάκη. Οπως βρίσκω σημαδιακό και το άλλο: ότι μπροστά στην επαπειλούμενη καταστροφή για την Ελλάδα, την πιο ανδρεία στάση την κράτησε γυναίκα.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 29.5.2011

Στα πλαίσια αυτά, πολύς λόγος γίνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το αποκαλούμενο «Μάνατζμεντ Δημοσίων Υποθέσεων» (EU Public Affairs Management), το οποίο, από πρακτικής πλευράς είναι το παραδοσιακό lobbying, προσαρμοσμένο όμως στα τεχνολογικά και κοινωνικο-πολιτικά δεδομένα του 21ου αιώνα. Πρόκειται δε για ένα μάνατζμεντ που στηρίζεται στην φαιά ουσία και στην παραγόμενη από αυτήν γνώση, αλλά και στον βαθμό εξοικείωσης με τους κοινοτικούς μηχανισμούς. Συνεπώς, κύρια δραστηριότητα αυτού του μάνατζμεντ είναι η προετοιμασία άσκησής του και η μεθοδολογία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις κοινοτικές αρένες.

Έτσι, με δεδομένη την μάλλον ισχνή και ανεπαρκή ελληνική παρουσία στις κοινοτικές λήψεις αποφάσεων, στις εβδομάδες που ακολουθούν θα προσφέρουμε μία αποκαλυπτική παρουσίαση των κοινοτικών παρασκηνίων και των τρόπων που μπορούν να επιτρέψουν την καλύτερη αξιοποίησή τους. Όλοι αυτοί που λαμβάνουν αποφάσεις στην χώρα μας ή συμμετέχουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στα δημόσια πράγματα, δεν θα πρέπει να ξεχνούν ότι η διευρυμένη ΕΕ έχει μισό δισεκατομμύριο κατοίκους, οι οποίοι συνθέτουν και την πιο ποικιλόμορφη οικονομικο-πολιτική αλλά και πολιτιστική οντότητα στον κόσμο. Μία οντότητα η οποία όμως εφαρμόζει στα επιμέρους εθνικά της τμήματα αρκετές κοινές πολιτικές και συναλλάσσεται με ένα κοινό νόμισμα.

Συνεπώς, υπάρχουν στενές σχέσεις όλων των τομέων της καθημερινής ζωής και δραστηριότητας των ευρωπαίων πολιτών με τα κέντρα λήψεως κοινοτικών αποφάσεων, γεγονός που σημαίνει ότι θα εντείνονται οι αποκαλούμενες «ευρωποιητικές πολιτικές» (europeanisation). Και οι τελευταίες θα απαιτούν όλο και καλύτερη γνώση της κοινοτικής μηχανής, η οποία ούτε απλή είναι αλλά ούτε και απόλυτα βατή. Έτσι, πολλοί χάνονται στους κοινοτικούς λαβυρίνθους, με αποτέλεσμα αποφάσεις στις οποίες θα μπορούσαν να πάρουν μέρος να τους επιβάλλονται χωρίς χωρίς συζήτηση ή σχεδόν.

Παρόλα αυτά, ο ρόλος των ομάδων πίεσης στις λήψεις κοινοτικών αποφάσεων είναι καθοριστικός και η γνώμη τους δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Συνεπώς, η συμμετοχή τους στην εκπόνηση της κοινοτικής νομοθεσίας διόλου αμελητέα δεν είναι. Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες και το Στρασβούργο έχουν μεταβληθεί σε πεδία συγκρούσεων των διαφόρων ομάδων, που η κάθε μία κινείται για λογαριασμό της. Υπολογίζεται ότι πάνω από 800 εμπορικοί και επαγγελματικοί οργανισμοί κάνουν αυτή την δουλειά, υπερασπιζόμενοι τα συμφέροντα των πάντων -από βαρειές βιομηχανίες μέχρι κατασκευαστές τουρσιών. Τουλάχιστον 50 από τους πολυεθνικούς γίγαντες που λειτουργούν στις χώρες της ΕΕ έχουν μόνιμους υποστηρικτές των συμφερόντων τους. Άλλες εταιρείες μπορούν να διαλέξουν τους ανθρώπους τους ανάμεσα στα περισσότερα από 600 γραφεία που διαθέτουν πολύγλωσσο και εκπαιδευμένο προσωπικό -δικηγόρους, οικονομολόγους και ό,τι άλλο χρειαστεί.

Συνολικά, αυτή η άνω των 1,1 δισεκατ. ευρώ εξειδικευμένη «βιομηχανία» υποστηρίξεως συμφερόντων απασχολεί περίπου 4.000 άτομα. Μερικές από τις ομάδες πίεσης διαθέτουν πολλά εκατομμύρια ευρώ κεφάλαιο στήριξης, έχουν γερές προσβάσεις σε τράπεζες δεδομένων για να αντλούν στοιχεία και, βέβαια, διαθέτουν ισχυρές -αλλά και λιγότερο υψηλές- γνωριμίες. Καθώς, λοιπόν, η διαδικασία ψήφισης των νόμων είναι σχετικά αργή και περίπλοκη, η ΕΕ, όπως ανακαλύπτει κανείς, έχει μεταβληθεί σε αληθινό παράδεισο όσων επιζητούν να την επηρεάσουν.

Ένα σχέδιο νόμου το οποίο εισηγείται η Επιτροπή πηγαίνει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για επανεξέταση και τελική έγκριση. Η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή -ένα συμβουλευτικό σώμα της ΕΕ αποτελούμενο από 222 εκπροσώπους της εργοδοσίας, των συνδικάτων των εργαζομένων και των καταναλωτών- μπορεί επίσης να παρεμβληθεί στην διαδικασία, κάνοντας τις δικές της υποδείξεις. Στην συνέχεια, το σχέδιο νόμου υποβάλλεται σε επανεξέταση από την Επιτροπή των Μονίμων Αντιπροσώπων, οι εισηγήσεις της οποίας προς το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ έχουν συμβουλευτικό χαρακτήρα. «Πρέπει κανείς να είναι παρών σε κάθε στάδιο της προώθησης του νόμου. Αν διαθέτεις τα κατάλληλα μέσα, μπορείς να διαμορφώσεις τον νόμο σε όλα τα στάδια της επεξεργασίας του», λέει ένα έμπειρο μέλος του λόμπυ για τα καπνά.

Την ισχυρότερη επιρροή ασκούν οργαμένες ομάδες πίεσης, όπως είναι π.χ. η Επιτροπή Αγροτικών Οργανώσεων της ΕΕ, η γνωστή ως COPA (Comite des Organisations Professionnelles Agricoles), η οποία εκπροσωπεί τα εκατομμύρια αγροτών της ΕΕ. Στις μοντέρνες εγκαταστάσεις της έδρας της, στις Βρυξέλλες, οι άνθρωποι της COPA μπορούν να υπολογίζουν στην υποστήριξη άλλων 600 βιομηχανιών που συνδέονται με τον αγροτικό τομέα. Ανώτερος υπάλληλος της Γενικής Διεύθυνσης αγροτικών θεμάτων της Επιτροπής λέει ότι είναι ο «στόχος» τουλάχιστον 69 «ειδικών» από διάφορα λόμπυ.

Μια άλλη μεγάλη ομάδα πίεσης, οι εργοδότες, διαθέτει ολόκληρη στρατιά υποστηρικτών. Οι απόψεις της Ένωσης Βιομηχανιών της ΕΕ, της UNICE (Union des Industries de la Communaute Europeenne), η οποία εκπροσωπεί το σύνολο των Ευρωπαίων βιομηχάνων, διαμορφώνουν συχνά την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Αντίπαλος της UNICE είναι η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων, η ETUC (European Trade Union Confederation), η οποία εκπροσωπεί 40 εκατομμύρια οργανωμένων εργαζομένων. Το πολιτικό της βάρος έχει επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό την διαμόρφωση της πολιτικής της Επιτροπής σε θέματα όπως το εταιρικό απόρρητο, η φορολογία, οι εργατικοί νόμοι και η νομοθεσία αντιτράστ.

Ποιοι είναι, όμως, οι άνθρωποι των λόμπυ; Μπορεί να είναι πρώην αξιωματούχοι της ΕΕ, σύμβουλοι δημοσίων σχέσεων, πρώην δημοσιογράφοι, δικηγόροι, υπερασπιστές των δικαιωμάτων των καταναλωτών ή διπλωμάτες. Ίσως, ο γνωστότερος ανάμεσά τους είναι ο Βέλγος Ζαν-Μαρί Ντιντιέ. Πρώην αξιωματούχος του Συμβουλίου Υπουργών της ΕΕ, είναι δικηγόρος και οικονομολόγος και θεωρείται ότι έχει τις καλύτερες διασυνδέσεις από οποιονδήποτε άλλον στα ανώτερα κλιμάκια των διαφόρων υπηρεσιών της ΕΕ.

Όλα αυτά, όμως, ως φαίνεται, δεν συγκινούν ιδιαιτέρως την Ελλάδα και τους οργανωμένους φορείς της. Η ελληνική παρουσία στην βελγική πρωτεύουσα, από την σκοπιά του lobbying, είναι υποτονική. Οι παραγωγικοί τομείς της οικονομίας εκπροσωπούνται στα επίπεδα της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων, του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών και των εμπορικών συλλόγων της χώρας, ενώ αμυδρή είναι η ελληνική παρουσία στην Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Συνδικάτων και σε μεγάλες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, όπως οι καταναλωτές, οι οικολόγοι κ.α. Αρκετά ικανοποιητική είναι η εκπροσώπηση ορισμένων ελληνικών εταιρειών υψηλής τεχνολογίας με μεγάλη συμμετοχή στα κοινοτικά προγράμματα, αλλά δεν μπορεί να πει κανείς το ίδιο για μεγάλους κλάδους της ελληνικής βιομηχανίας, όπως λ.χ. τα είδη διατροφής, η ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες.

Το γενικότερο συμπέρασμα που αποκομίζει κανείς από το ελληνικό lobbying στις Βρυξέλλες είναι η καχυποψία πολλών ελληνικών επαγγελματικών και συλλογικών φορέων απέναντι στην τεχνική αυτή, η οποία συγχέεται κατά κόρον με το καθ΄ ημάς ρουσφέτι. Με άλλα λόγια, η ελληνική δυσπιστία έναντι του επαγγελματικού lobbying οφείλεται καθαρά στην ελληνική νοοτροπία και αντίληψη για το ρουσφέτι και για το πώς μπορεί να λειτουργεί μία ομάδα πίεσης. Είναι, δηλαδή, αισθητά απομακρυσμένη από το επαγγελματικό lobbying, το οποίο, βεβαίως, δεν έχει σχέση με τις ελληνικές πρακτικές της καμαρίλας, των εξαγορών και των ανατολίτικων μπαχτσισιών.

Στις Βρυξέλλες, στο Στρασβούργο και στο Λουξεμβούργο, οι ομάδες πίεσης κινούνται σε άλλα επίπεδα και οι επιρροές που μπορούν να ασκήσουν βρίσκονται σε άμεση σχέση με το επίπεδο επαγγελματισμού των ανθρώπων που έχουν αναλάβει συγκεκριμένα καθήκοντα. Κάποτε, όλα αυτά θα πρέπει να γίνουν αντιληπτά και από τους επαΐοντες της χώρας μας, γιατί όλο και περισσότερο το επαγγελματικό lobbying θα έχει και ειδικό πολιτικό βάρος.