Η σύγχυση και η απογοήτευση είναι τόσο μεγάλη ώστε ένα σημαντικό ποσοστό των πολιτών να προτιμάει να απέχει των εκλογών· να προτιμάει δηλαδή να αυτό-ακυρώσει και αυτή την ελάχιστη εξουσία, που το πολιτικό σύστημα έχει αφήσει στους άλλοτε “εξουσιάζοντες, εξουσιαζόμενους και υπεύθυνους πολίτες”, που ζούσαν σε αυτόν εδώ τον τόπο, πριν από 2500 χρόνια. Η επιλογή όμως αυτή, δεν είναι συμβατή με την κουλτούρα και την ιστορία των Ελλήνων· θυμίζει τη γνωστή ιστορία του Αγά, που όταν τον απάτησε η γυναίκα του έκοψε το πέος του για να την … εκδικηθεί.

Η άσκηση συνεπώς του εκλογικού δικαιώματος και η επιλογή εκείνων των υποψηφίων, των οποίων οι υποσχέσεις είναι: (1) σημαντικές και πραγματοποιήσιμες, και (2) συνιστούν βήματα, έστω μικρά, προς την ακύρωση της βαθύτερης αιτίας της κρίσης, αποτελεί δικαίωμα, καθήκον και υποχρέωση του κάθε πολίτη. Η υποχρέωση αυτή ενισχύεται περαιτέρω από το γεγονός, ότι οι μεγάλες αλλαγές στα συστήματα εξουσίας νομοτελειακά γίνονται με αργούς ρυθμούς· γίνονται με διαδοχικά βήματα μίας δαρβινικού τύπου εξελικτικής διαδικασίας.

Για τους παραπάνω λόγους κρίνουμε ότι είναι σκόπιμη και αναγκαία η αξιολόγηση των προεκλογικών υποσχέσεων με τη βοήθεια της λογικής και όχι των συναισθημάτων (φόβου, ελπίδας, φανατισμού, θυμού και απογοήτευσης), τα οποία οι υποψήφιοι αντιπρόσωποι μας σκόπιμα καλλιεργούν και φουσκώνουν. Μία τέτοια αξιολόγηση, που γίνεται με βοήθεια των εμπειριών ενός απλού πολίτη και της κοινής λογικής, επιχειρείται στις γραμμές που ακολουθούν.

Κατηγορίες υποσχέσεων

Από τη γενική θεώρηση των προεκλογικών υποσχέσεων προκύπτει ότι αυτές μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες δύο κατηγορίες :

Σε αυτές που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων που γέννησαν τη σημερινή την κρίση (Α κατηγορία υποσχέσεων) και σε αυτές που σχετίζονται με την αντιμετώπιση των σημαντικών προβλημάτων, που το πολιτικό σύστημα δημιούργησε στους πολίτες· ασφάλεια της ζωής και της περιουσίας τους, ανεργία, δυσβάσταχτη φορολόγηση, παιδεία, λειτουργία του κράτους (Β κατηγορία υποσχέσεων).

Οι υποσχέσεις της Α κατηγορίας, προφανώς είναι οι πιο σημαντικές επειδή σχετίζονται με τα αίτια της κρίσης . Σημαντικό επίσης είναι ότι η υλοποίησης τους απαιτεί μόνο την ύπαρξη λογικών και ηθικών δυνάμεων και όχι χρημάτων. Θα παρατηρήσει κάποιος ότι οι δυνάμεις αυτές εμφανίζονται όψιμα. Όμως αυτό συμβαίνει συχνά στους ανθρώπους. Οι άνθρωποι μαθαίνουν συνήθως από τα λάθη τους.

Οι υποσχέσεις της Β κατηγορίας δεν έχουν τη βαρύτητα εκείνων της Α κατηγορίας, αλλά στη συνείδηση των πολιτών θεωρούνται σημαντικότερες γιατί σχετίζονται με πιεστικά και ζωτικής σημασίας προβλήματα τους. Ακόμη, η υλοποίηση αυτών των υποσχέσεων απαιτεί, εκτός από την ύπαρξη λογικών και ηθικών δυνάμεων και την ύπαρξη χρημάτων. Για την αξιολόγηση των υποσχέσεων της Β κατηγορίας, λέγονται και γράφονται τόσα πολλά ώστε μία ακόμη άποψη να μην αποτελεί σημαντική βοήθεια στην αξιολόγηση τους. Έτσι θα αρκεσθούμε στην διατύπωση του ακόλουθου γενικού κριτηρίου : η αξιολόγηση των υποσχέσεων, να γίνει με κριτήρια την εφικτότητα της υπόσχεσης και την αξιοπιστία του υποσχόμενου και όχι μόνο με τους στόχους της υπόσχεσης, οι οποίοι αποβλέπουν πάντα στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων των πολιτών ή για να ακριβολογούμε, των συμφερόντων και των πολιτών.

Οι σημαντικότερες προεκλογικές υποσχέσεις και δεσμεύσεις της Α κατηγορίας είναι:

- Η αναθεώρηση του Συντάγματος.

- Η αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών και,

- ο διαχωρισμός της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, το ασυμβίβαστο δηλαδή του αξιώματος του βουλευτή με αυτό του υπουργού, του άρχοντα της εκτελεστικής εξουσίας.

Η υπόσχεση αλλαγής του Συντάγματος, παρ’ ότι συνιστά την κορυφαία μεταρρύθμιση, έχει μικρή πρακτική αξία τόσο για τον χρόνο, όσο και για τις διαδικασίες που προβλέπονται για την πραγματοποίηση της. Η υπόσχεση αυτή θυμίζει …σάλπισμα νομής για τα άλογα του στρατού*.

Η αλλαγή του νόμου περί ευθύνης υπουργών αποτελεί μια ορθολογική και ηθική αλλαγή που συζητείται εδώ και χρόνια χωρίς να υλοποιείται. Μακάρι η Βουλή που θα προκύψει από τις εκλογές να την πραγματοποιήσει. Αυτή η πραγματοποίηση ισχυρά συσχετίζεται και διευκολύνεται με την υλοποίηση της 3ης υπόσχεσης.

Ο διαχωρισμός της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας, θεωρήθηκε, κατά την γένεση των εμμέσων δημοκρατιών, τόσο σημαντικός και αναγκαίος, ώστε το άρθρο16 της Γαλλικής Διακήρυξης του 1789 έλεγε: “Μια πολιτεία χωρίς διάκριση εξουσιών δεν έχει Σύνταγμα”. Αυτό σημαίνει ότι μια τέτοια πολιτεία δεν μπορεί να είναι όχι μόνο δημοκρατία, αλλά ούτε συνταγματική μοναρχία.

Με αυτές τις σκέψεις αξιολογούμε την εν λόγω αλλαγή πολύ σημαντική και ευχόμαστε: Να μη αποτελέσει μια ακόμη προεκλογική υπόσχεση και να μη εξελιχθεί σε επανάληψη του γνωστού έργου που έχουμε ξαναδεί: “ο μονάρχης μπορεί να διορίζει υπουργό και τον …κηπουρό του”.

Το γεγονός ότι η υλοποίηση αυτής της υπόσχεσης: (1) απαιτεί ύπαρξη ηθικών και πνευματικών δυνάμεων και όχι χρημάτων, (2) δεν απαιτεί συνταγματικές ή πρόσθετες νομοθετικές αλλαγές και (3) η χρονική απόσταση μεταξύ υπόσχεσης και υλοποίησης της υπόσχεσης είναι πολύ μικρή, αποτελεί μία κάποια εγγύηση ότι αυτή η σημαντική αλλαγή δεν θα γίνει ένα ακόμη … σάλπισμα νομής.

Μακάρι οι υποσχέσεις της Α κατηγορίας, να αποτελέσουν τα πρώτα βήματα αναγέννησης της Δημοκρατίας των Ελλήνων. Τα βήματα αυτά κατ’ ανάγκη θα είναι μικρά και ίσως ασταθή. Όμως έτσι είναι όλα τα πρώτα βήματα.

Μακάρι η παρούσα κρίση να αποτελέσει την αφορμή για να ξαναγίνει αυτός εδώ ο τόπος το λίκνο της δημοκρατίας στη νέα ψηφιακή εποχή· το λίκνο της Ψηφιακής Άμεσης Δημοκρατίας του 21ου αιώνα, όπως αυτή σκιαγραφείται από τους φίλους της.

–

* Κατά την Μικρασιατική Καταστροφή τα άλογα του στρατού επέστρεφαν στην Ελλάδα  με πλοία στα οποία όμως δεν υπήρχε τροφή γι’ αυτά. Έτσι τα πεινασμένα ζώα άρχιζαν να ποδαρίζουν ( να χτυπάνε τα πόδια τους) για να προκαλέσουν το ενδιαφέρον των στρατιωτών που φρόντιζαν για την τροφή τους. Επειδή όμως τροφή δεν υπήρχε, ο αρμόδιος  αξιωματικός διέταζε να γίνει σάλπισμα νομής της τροφής των αλόγων. Το σάλπισμα ήταν αποτελεσματικό για κάποιο χρονικό διάστημα. Όταν τα άλογα άρχιζαν ξανά να παδαρίζουν, βλέπετε τα άλογα δεν μπορούν να χειροκροτούν, γινόταν νέο σάλπισμα νομής και το σοβαρό πρόβλημα βρήκε μια κάποια λύση.

Χθες, 155 βουλευτές ανταποκρίθηκαν στην ανάγκη του έθνους να επιβιώσει. Δεν κρύφτηκαν πίσω από τα εύκολα “όχι” ούτε τα περίτεχνα “παρών”. Δεν άφησαν άλλους να βγάλουν το φίδι από την τρύπα, κομίζοντας σχέδια αλλοτινά για έξοδο από την κρίση. Δεν κιότεψαν από τις ιαχές του πλήθους, ούτε τις δημαγωγίες των σωτήρων.

Δεν ήταν εύκολο αυτό που έκαναν. Προπηλακιζόμενοι στους δρόμους, με τραμπούκους να καραδοκούν ακόμη και στις κοινωνικές τους εκδηλώσεις, υβριζόμενοι και αναθεματισμένοι σήκωσαν τον σταυρό για να δώσουν ακόμη μια ευκαιρία στη χώρα. Απέναντί τους είχαν πλήθη που φωνασκούσαν για ελικόπτερα, και πανό που τους απειλούσαν με “Γουδί”. Δεν πτοήθηκαν από τις ανιστόρητες χυδαιότητες “η χούντα δεν τελείωσε το ‘73″, ούτε τα χουλιγκανικά “ο λαός απαιτεί τις κρεμάλες στην Βουλή”.

Ήταν βαρύ το καθήκον τους και το έπραξαν. Δεν κρύφτηκαν, δεν είπαν “εμείς συμφωνούμε με τους στόχους, αλλά μια άλλη πολιτική είναι εφικτή και καταψηφίζουμε”. Το έπραξαν, δε, γνωρίζοντας πως στο τέλος της ημέρας δεν θα έχουν προσωπικό κέρδος. Ξέρουν ότι αν αποδειχθούν σωστοί -αν, δηλαδή, το πρόγραμμα εφαρμοστεί- κανείς δεν θα τους θυμάται. Αν αποδειχθούν λάθος -αν, δηλαδή, το πρόγραμμα στραβώσει- κανένας δεν θα τους ξεχάσει.

Δεν έγινε το ίδιο και με το διαβόητο Μνημόνιο; Θυμάται κανείς ότι τον Μάιο του περασμένου χρόνου η χώρα σώθηκε στο παρά πέντε από τα δόντια της χρεοκοπίας; Δεν συζητούν όλοι σήμερα για τις αστοχίες και τα προβλήματα του προγράμματος, ενώ έχει ξεχαστεί το μείζον; Δεν κορδακίζουν διάφοροι (φυσικά εκ του ασφαλούς και μετά τη σωτηρία της χώρας) περί δήθεν δικαίωσής τους;

Είναι δύσκολο να αιτιολογήσουν την απόφασή τους οι 155. Πώς να επιχειρηματολογήσεις υπέρ του υπαρκτού δυσάρεστου, όταν ο λαός δεν έχει ζήσει το καταστροφικό, επειδή το τελευταίο αποφεύχθηκε; Πώς να συγκρίνεις τη χρεοκοπία, που δεν έγινε, με τη σημερινή άχαρη κατάσταση; Πώς να πεις στον δικαίως “Αγανακτισμένο” άνεργο ότι χωρίς το Μνημόνιο δεν θα είχε ούτε αυτό το πενιχρό ταμείο ανεργίας; Πώς να εξηγήσεις στον αδίκως “Αγανακτισμένο” υπάλληλο των ΔΕΚΟ, ότι χωρίς τα 110 δισ. της μισητής τρόικας δεν θα του περικόπτονταν μόνο τα παχυλά επιδόματα, αλλά και το μεροκάματο; Επειδή, λοιπόν, όταν περάσει ο εφιάλτης κανείς δεν θα θυμάται τη συμβολή αυτών των 155 βουλευτών πρέπει τώρα να πούμε το “μεγάλο ευχαριστώ” στο πολιτικό σύστημα, το οποίο -έστω “στο και πέντε”- έσωσε τη χώρα.

Ναι! Οι πολιτικοί έκαναν πολλά άσχημα στο παρελθόν και αν τους αφήσουμε μπορεί να κάνουν κι άλλα τόσα στο μέλλον. Ομως χθες, 155 από αυτούς τους πολιτικούς βουλεύτηκαν για το έθνος. Πρόταξαν την κοινωνία στην ολότητά της. Δεν κιότεψαν, δεν κρύφτηκαν, δεν χάιδεψαν πλατείες, ούτε πελατείες. Ηπιαν το πικρό ποτήρι για να μην χρεοκοπήσουμε όλοι.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 30.6.2011

Θέλετε ένα ενδεικτικό παράδειγμα; Δείτε την περίπτωση του διαβόητου νόμου 3037 για τα “φρουτάκια”, ο οποίος ψηφίστηκε ομόφωνα (!) από τη Βουλή το 2002. Ο νόμος αυτός απαγόρευσε την εγκατάσταση και χρήση ηλεκτρομηχανικών και ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους, με εξαίρεση τα καζίνο. Προκειμένου να απαγορευτούν τα τυχερά παιχνίδια, απαγορεύτηκαν όλα!

Τι προκάλεσε μια τέτοια δρακόντεια νομοθεσία; Οπως μας θύμισε ο Π. Μανδραβέλης (‘Κ”, 13.4.2011), ο νόμος 3037 ψηφίστηκε, κατόπιν πρωτοβουλίας του τότε υπουργού Οικονομικών κ. Χριστοδουλάκη, έπειτα από σκανδαλοθηρική τηλεοπτική εκπομπή, η οποία εμφάνισε προβεβλημένο βουλευτή του ΠΑΣΟΚ να παίζει “φρουτάκια”. Η Βουλή ψήφισε υπό την πίεση του μιντιακού λαϊκισμού και του συνακόλουθου ηθικού πανικού. Οι νομοθέτες δεν πήραν σοβαρά τη γνωμοδότηση του Τμήματος Νομοτεχνικής Επεξεργασίας Σχεδίων και Προτάσεων Νόμων της Βουλής, η οποία εξέφρασε επιφυλάξεις τόσο για τη συνταγματικότητα του νόμου όσο και για τη συμβατότητά του με την κοινοτική νομοθεσία.

Διαβάζοντας τα σχετικά πρακτικά της Βουλής, σε πιάνει απελπισία με την κενολογία και την ασυναρτησία των περισσότερων ομιλητών. Πλεονάζουν η κενή ρητορεία, η πατερναλιστική ηθικολογία, τα σαθρά επιχειρήματα, τα non sequiturs. Αποκορύφωση είναι το καταγέλαστο συμπέρασμα του τότε υφυπουργού Οικονομικών κ. Φωτιάδη, ο οποίος, ενώ εμφανίζεται ρητορικά να συμμερίζεται τον προβληματισμό της γνωμοδότησης, τελικά τον απορρίπτει (!) διότι η σύγχρονη τεχνολογία δυνητικά καταργεί τη διάκριση “τυχερών” και “ψυχαγωγικών” παιχνιδιών, οπότε η απαγόρευση πρέπει να είναι καθολική! Σε απλά ελληνικά: παρακάμπτω το Σύνταγμα, αδιαφορώ για την κοινοτική νομοθεσία, εμένα με νοιάζει να θεσπίσω αυτό που εγώ θέλω! Ενα ακόμα δείγμα πολιτικού αυτισμού…

Ο νόμος 3037 προσεβλήθη από την Κομισιόν στο Δικαστήριο της ΕΕ, το οποίο έκρινε, το 2006, ότι παραβιάζεται η κοινοτική νομοθεσία. Στο μέτρο, δε, που η συμπεριφορά των “αρχόντων” αντανακλά την κυρίαρχη συμπεριφορά των “αρχομένων” (και αντιστρόφως), η Ελλάδα δεν συμμορφώθηκε με την απόφαση του Δικαστηρίου και τιμωρήθηκε με πρόστιμο ύψους 12 εκατ. ευρώ! Η κακονομία και μας ξεφτιλίζει και μας κοστίζει…

Εμαθαν κάτι οι πολιτικοί μας από το φιάσκο; Ζητάτε πολλά, νομίζω… Σε πρόσφατη επιστολή του στην “Κ” (19.4.2011), ο κ. Χριστοδουλάκης υπερασπίζεται την τότε νομοθετική πρωτοβουλία του για τα “φρουτάκια”. Τα επιχειρήματά του αποκαλύπτουν πόσο πατερναλιστικά λαϊκιστικό είναι, στον πυρήνα του, ακόμα και το πιο εκσυγχρονιστικό κομμάτι του πολιτικού συστήματος.

Ο πρώην υπουργός Οικονομικών διατείνεται ότι το πρόστιμο των 12 εκατ. ευρώ άξιζε τον κόπο διότι απέτρεψε, λέει, 12 εκατ. Ελληνες από τον τζόγο! Προσέξτε τη φενακιστική συλλογιστική: εικάζει ατεκμηρίωτα ότι όλοι οι Ελληνες θα τζόγαραν και ότι όλοι απετράπησαν από τον νόμο του! Κατασκευάζει ρητορικά, δεν συνάγει λογικά, το συμπέρασμα που έχει προεπιλέξει! Ισχυρίζεται εμμέσως ότι ο νομοθέτης πρέπει να συμμορφώνεται με το “λαϊκό αίσθημα” (ο.π.), έστω κι αν αυτό συγκρούεται με την ευρύτερη έννομη τάξη. Λένε κάτι διαφορετικό ο Ψωμιάδης, ο Καρατζαφέρης και η Παπαρήγα; Ο πυρήνας του λαϊκισμού, σε όλες τις αποχρώσεις του, είναι ο ίδιος: “Eνας είναι ο θεσμός, ο κυρίαρχος λαός”! Οπως τα νήπια, όμως, ο μυθοποιημένος “λαός” χρειάζεται καθοδήγηση από τους αυτοδιορισμένους κηδεμόνες του, οι οποίοι, όπως ο κ. Χριστοδουλάκης, αποφασίζουν ακόμη και πού θα διασκεδάσει (“οι ενήλικοι παίκτες μπορούν να εκτονωθούν αλλού”, ο.π.).

Υποστηρίζει ο πρώην υπουργός ότι, όπως οι περισσότεροι νόμοι, ο συγκεκριμένος νόμος δεν εφαρμόστηκε τέλεια, χωρίς αυτό να μειώνει τη χρησιμότητά του. Προσέξτε: σαν την αλεπού με την κομμένη ουρά, η ενδεχόμενη νομική κακοτεχνία ανάγεται σε καθολική αρχή! Το πρόβλημα όμως με το νόμο 3037 είναι ότι ήταν εξ υπαρχής θνησιγενής – ήταν αντισυνταγματικός και ασύμβατος με την κοινοτική νομοθεσία. Ακόμα κι αν η εφαρμογή του ήταν τέλεια, πάλι θα κατέπιπτε στα δικαστήρια. Βουλευτές και υπουργοί είχαν αρμοδίως προειδοποιηθεί. Δεν έδωσαν σημασία.

Εννιά χρόνια αργότερα, διαβάζοντας την επιστολή του κ. Χριστοδουλάκη, καταλαβαίνουμε καλύτερα γιατί: ακόμα και διακεκριμένοι εκσυγχρονιστές πολιτικοί δεν μπορούν να απαλλαγούν από το σύνδρομο του Bαλκάνιου πολιτικάντη. Ενδίδουν στον πειρασμό να νομοθετούν όχι τόσο με αφετηρία τον σεβασμό στην έννομη τάξη, όσο με γνώμονα τις λαϊκιστικές, φατριαστικές ή ιδεοληπτικές τους επιδιώξεις. Και φυσικά, δεν διανοούνται να αναστοχαστούν τις πρακτικές τους! Με τέτοια νοοτροπία “λογικό” δεν είναι οι βουλευτές μας να διορίζουν τους “κολλητούς” τους στη Βουλή ή να αυτο- και ετερο-απαλλάσσονται από αδικήματα που φέρονται να διαπράττουν; Πρόσφατα, το Δικαστήριο της ΕΕ επιδίκασε στη χώρα πρόστιμο 19.000 ευρώ γιατί η αυτιστική συντεχνία των βουλευτών μας αρνήθηκε να άρει τη βουλευτική ασυλία της κ. Αποστολάκη, εμποδίζοντας έτσι τον πρώην σύζυγό της να προσφύγει δικαστικώς εναντίον της για οικογενειακή τους διαφορά!

Νόμος είναι ό, τι τους εξυπηρετεί. Τις συνέπειες τις πληρώνουν άλλοι!