Οι κ.κ. Βενιζέλος και Κουβέλης νιώθουν έντονη την πίεση του κ. Τσίπρα και κακά τα ψέματα μετρούν δυό και τρεις φορές τις πράξεις και τις επιλογές τους. Πολύ περισσότερο όταν χρειάζεται να συνηγορήσουν στη λήψη περιοριστικών μέτρων που πλήττουν το εισόδημα μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού.

Γι’ αυτό και δυσκολεύονται να αποδεχθούν μονομιάς το πακέτο των 11,5 δισ. ευρώ και δίδουν μεγάλη σημασία στις διαδικασίες της διαπραγμάτευσης με τους εταίρους και την τρόικα, ώστε να επιτύχουν την επιμήκυνση και την διεύρυνση του χρόνου της δημοσιονομικής προσαρμογής μέχρι το 2016.

Αλλά και ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς δεν μπορεί να λειτουργεί ως απόλυτος κυματοθραύστης, ούτε είναι διατεθειμένος να σηκώνει μόνος όλο το πολιτικό κόστος της συμμαχικής κυβέρνησης. Ίσως λιγότερο από τους άλλους.ωστόσο κι εκείνος πιέζεται πολιτικά, τόσο από τα δεξιά του, όσο κι από τα αριστερά του.

Με άλλα λόγια ούτε ο κ. Σαμαράς μπορεί να κινηθεί κατά τρόπο απόλυτα δυναμικό, χωρίς να υπολογίζει το πολιτικό κόστος. Γενικώς οι ιδιαίτερες πολιτικές συνθήκες δεν επιτρέπουν άνεση χειρισμών στα κόμματα που συγκροτούν την κυβέρνηση. Οι αναστολές περισσεύουν και οι υπολογισμοί επίσης.

Δεδομένων όμως των συνθηκών κρίσης στην Ευρώπη και της προσοχής των εταίρων μας στην Ισπανία και την Ιταλία, δεν είναι βέβαιον ότι θα καταφέρει εντέλει η ελληνική κυβέρνηση να αμβλύνει την πίεση των εταίρων. Δεν είναι απίθανο μάλιστα να προκαλέσει τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιδιωκόμενα. Αντί δηλαδή της διεκδικούμενης κατανόησης των εταίρων να εισπράξει περαιτέρω αμφισβήτηση και καχυποψία, ενισχύοντας εκείνους που προτιμούν την ρήξη με την Ελλάδα και αποτιμούν ως φθηνότερη επιλογή την έξοδό μας από την ευρωζώνη. Αν όντως επικρατήσει το κακό σενάριο, τότε τα πράγματα θα εξελιχθούν, με τον χειρότερο δυνατό τρόπο. Αν πάλι επικρατήσει ένα καθεστώς μειωμένης υποστήριξης το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο, απλώς δεν θα εξελιχθεί αυτόματα, αλλά θα είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας διαρκούς φθοράς.

Μόνο αν αλλάξει κατά τρόπο εντυπωσιακό η ευρωπαϊκή πολιτική και διαμορφωθεί νέο περιβάλλον στην Γηραιά Ήπειρο, θα μπορέσουμε κι εμείς εδώ να βρούμε πεδίο προστασίας.

Σε κάθε άλλη περίπτωση το πολιτικό πρόβλημα της χώρας θα μεγεθύνεται, η συνοχή της κυβέρνησης συνεργασίας θα δοκιμάζεται ολοένα και περισσότερο, μέχρι να διαμορφωθούν συνθήκες ρήξης στο εσωτερικό της και να εκραγεί.

Στην περίπτωση αυτή η χώρα δεν θα ξαναβρεί πεδίο ανοχής και υποστήριξης από τους εταίρους. Το πιθανότερο είναι να εγκαταλειφθεί στην τύχη της για να πάρει τον δρόμο της επιστροφής προς τη δραχμή….

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 31.7.2012

Έστω και αν δημιουργούν ερωτηματικά ή σύγχυση ως προς τις προθέσεις, έχουν ένα θετικό στοιχείο : προκαλούν διανοητική κινητικότητα και ιδεολογική εγρήγορση.

Κατά καιρούς διατυπώνονται προβληματισμοί για την οργανωτική ανασυγκρότηση των δυνάμεων της εγχώριας σοσιαλδημοκρατίας στο πολιτικό πλαίσιο της ευρύτερης “κεντροαριστεράς”. Ορισμένες ιδεολογικοπολιτικές αναζητήσεις παρουσιάζονται από πρόσωπα χωρίς εισέτι δηλωμένη κομματική ένταξη. Άλλες από πρόσωπα με κυβερνητικό παρελθόν, χωρίς αυτό να είναι εξ ορισμού “ενοχοποιητικό”, αν δεν πρόκειται να προσπάθεια να καλυφθούν “αναδρομικά” αδράνειες, αποσπασματικές παρεμβάσεις ή σιωπές του παρελθόντος από τα ίδια αυτά πρόσωπα.

Οι πρόσφατες σχετικές αναφορές αποτελούν άραγε τακτικισμό και συγκυκριακή αντίδραση στην κινητικότητα που προεκλογικά εμφανίζεται με στόχο τη συνεργασία των δυνάμεων της “κεντροδεξιάς”; Μήπως πρόκειται για κάτι πολιτικά πιο “ειλικρινές” και ιδεολογικά πιο “αυθεντικό”, που σχετίζεται με την απώλεια μεγάλου μέρους της εκλογικής δύναμης του ΠΑ.ΣΟ.Κ.; Επιδιώκεται μήπως έτσι απάντηση στο ερώτημα: “πού είναι η παράταξη”, η οποία γεννήθηκε με το βλέμμα στραμμένο στο δημοκρατικό σοσιαλισμό και έφθασε να εκφράσει μέσα από το ΠΑ.ΣΟ.Κ. πολλές εκδοχές και της Αριστεράς;

Με άλλα λόγια: γιατί εκδήλωσε άλλη εκλογική προτίμηση τεράστιο τμήμα ψηφοφόρων που μέχρι πριν από δύο χρόνια αισθάνονταν ότι εκπροσωπούνται από το κόμμα αυτό;

Που θεωρούσαν ότι δεν παύει να αποτελεί ζητούμενο (γιατί δεν είναι ποτέ δεδομένο) το κεκτημένο του κοινωνικού κράτους, που στην ευρωπαϊκή του εκδοχή δεν επιδίδεται σε φιλανθρωπίες αλλά έχει το βλέμμα στραμμένο στον άνθρωπο ως μέλος της κοινωνίας, στην οικογένεια και κυρίως στις αδύνατες κοινωνικές ομάδες.

Που σκέπτονταν ότι η άσκηση εξουσίας δεν είναι χωρίς προβλήματα, λάθη και αστοχίες, είδαν όμως και αυτή την παραδοχή να μετατρέπεται σε ανέξοδο άλλοθι.

Που βίωσαν ποιος, πότε αλλά και πόσο πολέμησε τις ανισότητες της αγοράς μέσα στην κοινωνία που οδηγούν οδηγεί στη βία και τον αυταρχισμό, ποιος θέλησε το κράτος βασισμένο στη συμμετοχή ενός πολίτη που δεν ιδιωτεύει, ποιος πρόταξε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε ένα κράτους που δεν είναι φιλανθρωπικό ίδρυμα.

Που είδαν εισαγωγή θεσμών (μιας ατελούς έστω) διαβούλευσης και άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας, το κόμμα τους να σκοντάφτει σε συντεχνίες που εξέθρεψε η παθογένεια της διακυβέρνησης, δείχνοντας ότι οι καλές προθέσεις είναι επιβλαβείς αν δεν υλοποιούνται.

Που σκέφτηκαν ότι το κόμμα τους βρέθηκε στη δίνη μιας κρίσης, για την οποία οι ευθύνες δεν βαρύνουν μόνο το ίδιο, έδειξε αρχικά μια διαχειριστική αδράνεια και δεν απέφυγε τη λήψη σκληρών και άδικων μέτρων, πιστεύοντας ότι έτσι διαφυλάσσει και όχι ότι καταστρέφει το μέλλον. Που αναλογίστηκαν μήπως οι θυσίες δεν πιάσουν τόπο, αν η δοκιμασία και η κρίση θα είναι διαρκείς και καταστροφικές.

Όσοι προεκλογικά σώπασαν, όσοι επιλεκτικά εκφράστηκαν τώρα για τη μετεκλογική προοπτική του χώρου της “κεντροαριστεράς” ή της σοσιαλδημοκρατίας, να έχουν μήπως στο νου τους το “πλασάρισμα” (αναδιάταξη, τοποθέτηση) προσώπων και ομάδων την επόμενη μέρα; Αυτή είναι μια εύκολη μομφή. Αν αληθεύει, αναφέρεται σε μια μυωπική προσέγγιση.

Όπως μυωπικό είναι να εστιάζει κανείς στο εάν δικαιώθηκε ο προηγούμενος αρχηγός του ΠΑ.ΣΟ.Κ. σε μείζονες πολιτικές επιλογές, αν έκανε στοιχειώδη αυτοκριτική για τις κομματικές και κυβερνητικές επιλογές του. Και ακόμη πιο μυωπικό να θεωρεί κάποιος ότι για να καινοτομήσει αρκεί μόνιμο στοιχείο της ρητορικής του να αποτελεί η καταγγελία των παθογενειών του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος.

Αυτή την ώρα:

* το κόμμα της συντηρητικής (ή επί το πολυσυλλεκτικότερο “Κεντροδεξιάς”) παράταξης, κατά την κυβερνητική θητεία του οποίου κατέστη αδύνατη η στοιχειώδης έστω διαχείριση και ο εντοπισμός της επικινδυνότητας της διεθνούς και ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης του 2007-2008, προηγείται δημοσκοπικά του κόμματος το οποίο ανέλαβε να κυβερνήσει μεσούσης της κρίσης και καθυστέρησε να λάβει δραστικά μέτρα, ώστε να του αποδίδεται σχεδόν αποκλειστικά η ευθύνη για τα αποτελέσματα της κρίσης και στη χώρα μας.

* κυριαρχεί η αντίληψη ότι η οικονομική κρίση ξεκίνησε στην Ελλάδα στα τέλη του 2009 και ότι τότε άρχισαν να καθίστανται εμφανείς οι παθογένειες όχι της κοινωνίας αλλά του (υποτίθεται) ερήμην αυτής διαμορφωμένου πολιτικού και κομματικού συστήματος της μεταπολίτευσης.

* είναι γενικευμένη η επιθυμία αποκήρυξης (ή μήπως και εξορκισμού;) του κακού συλλογικού εαυτού μας, αφού σπεύδουμε ως κοινωνία να αυτοανακηρυχτούμε «αθώοι του αίματος», για να ζητήσουμε «τα ρέστα» απεκδυόμενοι των ευθυνών μας δια της εσπευσμένης δήθεν ριζοσπαστικοποίησης της εκλογικής μας συμπεριφοράς.

* ένας συνασπισμός δυνάμεων της Αριστεράς επιχειρεί να αρθρώσει πολιτικό λόγο με πολυσυλλεκτική στόχευση, όχι για να συνθέσει τις διαφορετικές φωνές εντός του αλλά για να ακυρώσει και να θυσιάσει στον ελκυστικό βωμό του εκλογικού οφέλους το βασικό οργανωτικό του χαρακτηριστικό, να είναι δηλαδή όχι ένα και ενιαίο κόμμα με πολλές τάσεις αλλά συνασπισμός περισσότερων κομμάτων –στρατηγική επιλογή που ίσως εκθέτει κάποιους στην κατηγορία για έλλειψη «αριστερής παιδείας».

Αυτή την ώρα μπορεί πράγματι να τεθεί το ερώτημα εάν οι δυνάμεις που αισθάνονται κοντά στις ιδέες της ευρωπαϊκά προσανατολισμένης “Κεντροαριστεράς” ή σοσιαλδημοκρατίας, πρέπει να αναζητήσουν την εκλογική τους εκπροσώπηση στο ΠΑ.ΣΟ.Κ., που παρά το μικρό τώρα εκλογικό του ποσοστό εξακολουθεί να εκφέρει ένα λόγο με χαρακτηριστικά πολυσυλλεκτικότητας διεκδικώντας τη συμβολή του στη διαμόρφωση μιας βιώσιμης κυβερνητικής πρότασης και λύσης.

Από την Ευρώπη δόθηκε μία απάντηση : Η πρόσκληση του Προέδρου του ΠΑ.ΣΟ.Κ. από το σοσιαλιστή F. Hollande λίγο μετά την εκλογή του τελευταίου ως Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, η συνάντηση του κ. Βενιζέλου με ομολόγους του της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας στις Βρυξέλλες, τον Πρόεδρο της Ομάδας Προοδευτικής Συμμαχίας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος) και το σοσιαλιστή Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα.

Αυτά ερμηνεύτηκαν ως ισχυρό νεύμα για συνεργασία και συνεννόηση. Και συνιστούν ευκρινή και έντονο πολιτικό συμβολισμό, επειδή μέσα στην πιο δύσκολη προεκλογική περίοδο της μεταπολίτευσης ήλθε η επιβεβαίωση και η ανανέωση των δεσμών του ΠΑ.ΣΟ.Κ. με τη μεγάλη πολιτική “οικογένεια” της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας (στην εγχώρια ιδιόλεκτο: “κεντροαριστεράς”, αν το θέμα είναι ορολογικό). Ένα είδος ιδεολογικής “πιστοποίησης” – θα έλεγαν οι πιο “πραγματιστές”.

Η αναγκαιότητα ανάληψης πρωτοβουλιών ουσίας και όχι εντυπώσεων σε οργανωτικό επίπεδο έχει επίσημα εξαγγελθεί. Άλλωστε η συζήτηση για τα οργανωτικά κάθε κομματικού φορέα, δηλαδή για τη λειτουργία του, είναι προϋπόθεση για την επιβίωση και την ύπαρξή του. Αρκεί, όμως, όχι οι μετέχοντες να πείθουν ότι είναι ειλικρινείς, αλλά να υπάρχουν μετέχοντες και ενδιαφερόμενοι.

Το μήνυμα των ευρωπαίων σοσιαλιστών προς το ΠΑ.ΣΟ.Κ. αφορά και την ιδεολογική του ταυτότητα. Είναι το μήνυμα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας για ενότητα και δυναμική του χώρου ως στοιχείου αναγκαίου για να συμβάλει σε πρόταση και λύση διακυβέρνησης.

Το μήνυμα είναι πολύ ηχηρό για να αγνοηθεί ή για να χαρακτηριστεί συγκυριακό. Η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και των διαβουλεύσεων για το σχηματισμό κυβέρνησης θα κινηθεί και μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου.

Οσο οι εκλογές πλησιάζουν, τόσο τα διλήμματα εντείνονται: “Αυτοδυναμία ή ακυβερνησία” δηλώνει ο Σαμαράς, “ευρώ ή δραχμή;” ρωτάει πονηρά ο Βενιζέλος. Πληθαίνουν και τα μετεκλογικά “σενάρια χάους”. Οι τεχνικοί της εξουσίας πασχίζουν να μετατρέψουν την αγωνία μας για το μέλλον της χώρας σε ανασφάλεια και φόβο.

Μερικοί αξιόλογοι αρθρογράφοι καλούν να ψηφίσουμε με “ψυχρή λογική”, να αποφύγουμε την τιμωρητική ψήφο. Ορθολογικά σκεπτόμενοι, λένε, πρέπει να βάλουμε πάνω απ’ όλα το συμφέρον της χώρας, αντί απλώς να εκφράσουμε συναισθήματα θυμού. Αν η “ψυχρή λογική” υποδεικνύει ότι, σε τελική ανάλυση, το συμφέρον της χώρας υπηρετείται ψηφίζοντας ένα από τα κόμματα της φαυλότητας, ας είναι. Δεν είναι επιθυμητό, είναι όμως το μικρότερο κακό.

Και οι μεν και οι δε, παρά τα διαφορετικά κίνητρά τους, καταλήγουν σε εσφαλμένο συμπέρασμα. Οι μεν πολιτικάντηδες προκαλούν ιδιοτελώς το αίσθημα του φόβου στους πολίτες, οι δε ρασιοναλιστές αρθρογράφοι εμμένουν σε μια απλοϊκή αντίθεση λογικής και συναισθήματος. Και οι δύο παραβλέπουν ότι, στις σημερινές συνθήκες, το μείζον δίλημμα δεν είναι “ευρώ ή δραχμή;”, αλλά ένα άλλο, δυσκολότερο στον χειρισμό του (καθότι, από λογικής απόψεως, αυτο-αναφορικό) δίλημμα: “πολιτική αναγέννηση ή αποσύνθεση;”.

Στο πρόσφατο διάγγελμα του πρωθυπουργού κ. Παπαδήμου αναδεικνύεται εμμέσως το μέγεθος του προβλήματος. “Η Ελλάδα βρίσκεται στο μέσον μιας δύσκολης διαδρομής”, είπε. “Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος είναι βαρύ. Η κόπωση, η δυσαρέσκεια, σε ορισμένες περιπτώσεις και η αγανάκτηση, είναι κατανοητές και ενίοτε δικαιολογημένες (…)”. Ως υπεύθυνος κυβερνήτης, ο κ. Παπαδήμος προειδοποιεί για τις δυσκολίες: “Θέλω να πω (στους) συμπολίτες μας ότι ανώδυνα κανένας δεν μπορεί να βγάλει τη χώρα από την κρίση. (…) Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από την κατάσταση που βρισκόμαστε (…) απαιτεί(ται) σκληρή, συστηματική και πειθαρχημένη προσπάθεια, με όραμα και συνέπεια…”.

Αυτός ακριβώς είναι ο πυρήνας του προβλήματός μας. Η έξοδος από την κρίση είναι αναπόφευκτα οδυνηρή, μην ακούτε τους ανεύθυνους δημαγωγούς. Αλλά, για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την οδύνη της “θεραπείας”, χρειαζόμαστε εμπνευσμένη προσπάθεια. Ερώτημα: υπάρχει σοβαρός άνθρωπος που να πιστεύει ότι ο Σαμαράς και ο Αβραμόπουλος, ο Μεϊμαράκης και ο Στυλιανίδης από τη μια, ή ο Βενιζέλος και ο Σκανδαλίδης, ο Παπουτσής και η Γεννηματά από την άλλη, θα εμπνεύσουν, θα συνεγείρουν και θα κατευθύνουν με όραμα, στρατηγική και αξιοπιστία τη συλλογική προσπάθεια που απαιτείται;

Η συγκυβέρνηση των κομμάτων της φαυλότητας θα ανακυκλώσει το πρόβλημα: στον βαθμό που θα παρατείνει την πολιτική κρίση (ακόμη κι αν έχουν πλειοψηφία στη νέα Βουλή) θα αυξήσει την πιθανότητα της άτακτης χρεοκοπίας. Εφόσον γνωρίζουμε ότι το πρόβλημά μας είναι πρωτίστως αξιακό–πολιτικό, όσο φέρνουμε στην εξουσία τα κόμματα της φαυλότητας, το αναπαράγουμε. Επιπλέον, θυμώνουμε όλο και περισσότερο με τον συλλογικό μας εαυτό για την ανικανότητά μας να το επιλύσουμε. Η αμφιθυμία σε συνθήκες χρεοκοπίας –ψηφίζουμε αυτούς που σιχαινόμαστε– διαιωνίζει τη στασιμότητα, προκαλεί περισσότερη οργή και οδηγεί, τελικά, στην “αποδόμηση” που απεύχεται ο κ. Παπαδήμος.

Και αν ψηφίζαμε με “ψυχρή λογική”; Αν ήμασταν ρομποτικοί οργανισμοί ή είχαμε υποστεί εγκεφαλική βλάβη σαν τους ασθενείς του ψυχίατρου Ολιβερ Σακς και του νευροεπιστήμονα Αντόνιο Νταμάσιο –αν ήμασταν, δηλαδή, όντα ανίκανα να βιώσουν συναισθήματα–, θα το κάναμε. Αλλά δεν είμαστε. Το να ζητάς σήμερα από τον χειμαζόμενο πολίτη να ψηφίσει με “ψυχρή λογική” δεν είναι μόνο αφελές, είναι και ανήθικο. Οταν σε προσβάλλουν, λέει ο Αριστοτέλης, και παραμένεις απαθής, δεν προδίδεις ανωτερότητα, αλλά ηθική αμβλύνοια· είσαι ανόητος και δουλοπρεπής. Σώφρων άνθρωπος δεν είναι ο απαθής, αλλά αυτός που ξέρει πότε, πώς και με ποιους να θυμώνει.

Οταν αξιολογούμε μια περίπτωση βιασμού ή αυθαίρετης αστυνομικής βίας δεν είναι η λογική που προηγείται (“αυτό είναι λάθος”) και ακολουθεί το συναίσθημα (π.χ. θυμός, ντροπή), αλλά το αντίθετο: το συναίσθημα που βιώνουμε εμπεριέχει αξιολογήσεις, επιδεκτικές περαιτέρω λογικής επεξεργασίας, οι οποίες απο-καλύπτουν τι είναι σημαντικό για μας. Στο μέτρο που ο κόσμος που μας περιβάλλει δεν μας αφήνει ηθικά αδιάφορους, ο ανθρώπινος λόγος είναι εγγενώς “συναισθηματικός”. Οι γνωστικές και οι επιθυμητικές όψεις των κρίσεών μας είναι αξεδιάλυτα δεμένες. Ο ορθός λόγος προϋποθέτει την αρμόζουσα στις περιστάσεις συναισθηματική εμπλοκή με τον κόσμο.

Οχι, δεν πρέπει να ψηφίσουμε με “ψυχρή λογική”, αλλά με έλλογη οργή για την κατάντια της χώρας μας. Ελλογη οργή για τους ιδιοτελείς πολιτικάντηδες των κομμάτων της φαυλότητας που πρόδωσαν τον όρκο τους. Ελλογη οργή και για τον εαυτό μας που αφέθηκε στη σαγήνη των δημαγωγών και απέρριψε την ιδιότητα του πολίτη χάριν αυτής του πελάτη. Η καταψήφιση των κομμάτων του Βουλγαράκη και του Τσοχατζόπουλου θα είναι μια μικρή προσπάθεια ανάκτησης του αυτοσεβασμού μας.

Φυσικά παίρνουμε ρίσκο. Η αβεβαιότητα είναι μεγάλη. Αν δεν αναδεχθούμε όμως τους κινδύνους ασκώντας στοχαστικά το εκλογικό μας δικαίωμα, δεν θα δημιουργήσουμε το καινούργιο. Η δημιουργία προϋποθέτει τη διακινδύνευση. Δίχως “παρέκκλιση” δεν υπάρχει εξέλιξη, δίχως “αταξία” δεν παράγεται νέα τάξη. Βιώνοντας οργισμένα τα αδιέξοδά μας, ωθούμαστε να αναζητήσουμε νέες, αδιανόητες μέχρι σήμερα, έλλογες διεξόδους. “Τα πάθη θεσμίζουν τις πόλεις”, λέει ο Καστοριάδης. Ας μην καταπνίξουμε την οργή μας. Ας της δώσουμε έλλογη, δημιουργική διέξοδο.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.4.2012

Οι ελληνικές εκλογές της 6^ης Μαϊου 2012 θα περάσουν στην ιστορία ως οι εκλογές της αποθέωσης του θυμικού. Οι περισσότεροι πολίτες θα ψηφίσουν αυτό που γουστάρουν. Θα είναι πράγματι έτσι; Θα ξεσπάσουν την οργή τους στις κάλπες και τρέχα γύρευε, ή θα μετρήσουν τα κουκιά της συσπείρωσης και θα συνδράμουν κόμματα εξουσίας για να φτάσουμε στη δεξιο-σοσιαλιστική συγκυβέρνηση; Θα ανταμείψουν επαναστάτες χωρίς σχέδιο; Θα δώσουν την ευκαιρία στην Ντόρα και τον κ. Στέφανο να δημιουργήσουν το πρώτο πραγματικά φιλελεύθερο cluster του ελληνικού Κοινοβουλίου; Θα πάνε αριστερά; Μήπως αριστερότερα; Ή σκοπεύουν να προσπεράσουν επιδεικτικά τον Καρατζαφέρη και να “την ρίξουν” δεξιότερα του ΛΑΟΣ γιατί έχουμε έλλειψη από μπόντυγκαρντς;

Προς το παρόν, όπως και να το δεις, ο Μπένι νικά στα σημεία χωρίς να έχει κόμμα να τον ακολουθήσει… επιστολή στον Μπαρόζο (μέχρι κι ο Παπαδήμος ήρθε δεύτερος), μέτρα “κοινωνικής πολιτικής”, ατάκες πολιτικής από νέα, ξεσκονισμένα μυαλά, με στρατηγική taylor-made στην στείρα αυθάδεια του κλειστού πυρήνα της Συγγρού. Εκεί τα πράγματα είναι συγκεχυμένα. Η ανυπαρξία σύγχρονης πολιτικής (ανεξαρτήτως κρίσης), αλλά και ιδεών κατατάσσουν τη ΝΔ χαμηλότερα και από το record low που πέτυχε ο Καραμανλής όταν αποχωρούσε. Και όσο περνάει ο καιρός, η βάση ξεφλουδίζεται. Ο συναισθηματικός που κουβαλούσε ο Καραμανλισμός ξέφτισε μετά τις περικοπές μισθών και συντάξεων και ως γνωστόν, η ιδεολογία και οι θύμησες από την εποχή του θείου δεν τρώγονται.

Από την άλλη πλευρά η τακτική Καμμένου έχει φέρει αποτελέσματα, με τα “ειδικά” μπλογκς να δημοσιεύουν υπαινιγμούς για Ρώσικα συμφέροντα (γιατί όχι και ακριβώς το αντίθετο;), ο Κουβέλης ξεφουσκώνει και είναι σχεδόν έτοιμος να χάσει την αστική του ευγένεια, ενώ οι Τσιπραίοι συνεχίζουν να τσιμπολογούν μετακινήσεις από το λαϊκό (μη ιδεολογικό) πλευρό της ΝΔ, που “τα ‘χει πάρει” με τις περικοπές και τη λιτότητα χωρίς τέλος. Την ίδια στιγμή πιέζουν αριστερότερα για μετεκλογική συνεργασία με στόχο την… κυβέρνηση. Το πείραμα όμως θα είναι τόσο θρίλερ, όσο και οι ορδές μετανάστευσης που θα ακολουθήσουν…

Η παρομοίωση με την Αγρια Δύση παραπέμπει σε ένα άναρχο, υπό διαμόρφωση σκηνικό, στο οποίο η αξία της ζωής ήταν μικρότερη σε σχέση με τον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο. Την ίδια στιγμή είναι η γη των ευκαιριών, στην οποία όλοι έχουν θέση κάτω από τον ήλιο, αρκεί να δουλέψουν σκληρά, ατομικά και συλλογικά.

Απλώς, οι πρωταγωνιστές της εισαγωγής θα είναι αναλώσιμοι, όπως και οι πρώτοι ανίδεοι πιονέροι.

1. Το τεχνικό μέρος

Το τεχνικό μέρος της ομιλίας περιλαμβάνει τα εξής τρία στοιχεία:

α. τον χρόνο της ομιλίας (πχ. 20΄ της ώρας),

β. το μέγεθος του κειμένου (λχ. 20 σελίδες Α4 σε space 1,5 lines) και

γ. τον ρυθμό εκφοράς του λόγου από τον ομιλούντα.

O χρόνος της ομιλίας συνήθως καθορίζεται από άλλους και όχι από τον ομιλητή. Συνεπώς, ο ομιλητής, το μόνο που μπορεί και πρέπει να κάνει είναι να επιδιώξει έναν optimum (για τον ακροατή) συνδυασμό μεγέθους κειμένου και ρυθμού εκφοράς λόγου.

Συγκεκριμένα:

Ο ακροατής δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μιά ομιλία που εκφέρεται με την ίδια ταχύτητα με την οποία ο ίδιος ο ακροατής θα τη διάβαζε. Διότι, όταν κάποιος διαβάζει και βρίσκει κάτι που δεν το κατάλαβε, έχει την ευχέρεια να σταματήσει και να το ξαναδιαβάσει. Όταν όμως ακούει κάποιον να του μιλάει και δεν προλαβαίνει να “πιάσει” κάτι, δεν μπορεί να διακόψει τον ομιλητή και να του ζητήσει να το επαναλάβει.

Γι’ αυτό ο ομιλητής δεν πρέπει να εκφέρει τον λόγο του με ταχύτητα ανάγνωσης, αλλά με πιό αργό ρυθμό ώστε να προλαβαίνουν τα αυτιά τού ακροατή να στέλνουν στον εγκέφαλό του αυτά που ακούνε από τον ομιλητή.

Το πιό αργά όμως σημαίνει ότι ο ομιλητής χρειάζεται περισσότερο χρόνο ομιλίας από τον καθορισμένο ή, εναλλακτικά, ένα μικρότερο μέγεθος κειμένου. Με δεδομένο δε ότι  ο χρόνος είναι προκαθορισμένος, το μόνο που απομένει να κάνει ο ομιλητής είναι να συμπτύξει το κείμενο της ομιλίας του στα μέτρα του αργού και κατανοητού για τον ακροατή τρόπου εκφοράς λόγου. Χωρίς όμως να παραλείψει τίποτα το ουσιαστικό, πράγμα που δεν είναι δύσκολο να γίνει αλλά χρειάζεται λίγη πρόσθετη προσπάθεια. 

2. Η ανάπτυξη του θέματος

α. Έχει μεγάλη σημασία, ο ακροατής να πληροφορηθεί από την πρώτη στιγμή το περιεχόμενο της ομιλίας. Αυτό θα τον κάνει να φέρει στο μυαλό του ό,τι απόθεμα γνώσεων πιθανόν να έχει για το συγκεκριμμένο θέμα. Κι έτσι να  κατανοήσει ευχερέστερα  αυτά που θα ακούσει εν συνεχεία.

Γι’ αυτό είναι απαραίτητο, ο ομιλητής να κάνει μιά πολύ συνοπτική και ταυτόχρονα πολύ περιεκτική εισαγωγή για το θέμα και τις βασικές πτυχές του (π.χ. η Ιλιάδα αποτελείται από 15.676 στίχους. Απ’ αυτούς οι πρώτοι 7 στίχοι αποτελούν μια πλήρη εισαγωγή για όλα όσα ακολουθούν). Η εισαγωγή αυτή πρέπει να γίνει με απλά λόγια  (με όσο το δυνατόν λιγότερη χρήση επιστημονικής ορολογίας) και να παραπέμπει στα  επιμέρους σημεία  που θα εξετασθούν όταν έλθει η σειρά τους.  

β. Όταν η ομιλία αναφέρεται σε θέματα πρωτοποριακά, η χρησιμοποίηση από τον ομιλητή αγνώστων εξειδικευμένων όρων χωρίς εξήγηση του περιεχομένου τους, είναι δυνατόν να δημιουργήσει κενά στον ακροατή και να τον κάνει να χάσει το ενδιαφέρον του για τη συνέχεια.

Γι’ αυτό θα πρέπει ο ομιλητής να μή βασίζεται στην υπόθεση ότι οι ακροατές γνωρίζουν όσα γνωρίζει αυτός και να φροντίζει να είναι περισσότερο κατανοητός. Εκτός, βέβαια, όταν απευθύνεται σε συναδέλφους του που έχουν τις ίδιες γνώσεις μ’ αυτόν.

Στις Βρυξέλλες, στο Βερολίνο και στη Φραγκφούρτη μιλάνε για τεχνικές αναθεωρήσεις των αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής υπό το πρίσμα των νέων συνθηκών και παραπέμπουν σε μεγαλύτερη επιμήκυνση του ελληνικού χρέους και μικρότερο επιτόκιο. Πληροφορίες αναφέρουν ότι αξιολογούνται διάφορα σενάρια τα οποία κατατείνουν σε “κούρεμα” του ελληνικού χρέους από 30% έως και 50%. Και αυτό γιατί οι Γερμανοί έχουν πεισθεί ότι χωρίς δυναμικότερη επέμβαση δεν εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους.

Ωστόσο, δεν έχει διευκρινισθεί πώς μια πιο δυναμική αντιμετώπιση του ελληνικού χρέους δεν θα προκαλέσει επικίνδυνες παρενέργειες όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε όλο το ευρωσύστημα. Ηδη, εν όψει αυτών των προοπτικών, οι αγορές αντέδρασαν άσχημα, προεξοφλώντας προβλήματα στις ευρωπαϊκές τράπεζες και πολύ περισσότερα στις ελληνικές.

Οι αγορές δείχνουν ότι θα αντιμετωπίσουν ως πτώχευση μια πιο δυναμική αντιμετώπιση του ελληνικού χρέους και επιπλέον δηλώνουν εμπράκτως, με την πίεση που άσκησαν στις μετοχές των ευρωπαϊκών τραπεζών, ότι θεωρούν δεδομένη τη διάχυση της κρίσης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η οποία, σημειωτέον, δεν έχει ακόμη τα εργαλεία να την αντιμετωπίσει αποτελεσματικά. Υπάρχει, με άλλα λόγια, ο κίνδυνος στο μέσον αυτής της διαδικασίας να προεξοφληθεί η ελληνική πτώχευση και να υπάρξουν εδώ γεγονότα ανεξέλεγκτα. Τίποτε, λοιπόν, δεν εγγυάται ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν ομαλά για μας. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν καθημερινά διαπιστώνεται ότι η κυβέρνηση δεν έχει τις δυνάμεις, ούτε την αξιοπιστία να επιδράσει στις εξελίξεις. Οι εκκλήσεις του κ. Βενιζέλου είναι ενδεικτικές της έντασης και του προβλήματος που αντιμετωπίζει η χώρα. Δεν είναι απίθανο το προσεχές διάστημα τα πράγματα να μην εξελιχθούν ομαλά για τη χώρα. Πράγμα που απαιτεί πρόνοιες εκ των προτέρων. Το κεκαλυμμένο σήμερα πολιτικό πρόβλημα μπορεί να αναδειχθεί και να βιώσουμε καταστάσεις επικίνδυνες.

Γι’ αυτό, και επειδή κανείς δεν μπορεί να παίζει με τη χώρα, είναι κρίσιμο να αναπτυχθούν το ταχύτερο πολιτικές πρωτοβουλίες, ικανές να διαμορφώσουν έγκαιρα περιβάλλον εθνικής συνεννόησης. Οι στιγμές είναι ιστορικές και δεν χωρούν αναστολές και αναβολές. Ο κ. Παπανδρέου οφείλει να αναλάβει δράση προς αυτή την κατεύθυνση με όποιο τίμημα.

Οι περιστάσεις είναι εθνικές, απαιτούν τολμηρές αποφάσεις και επιλογές που θα ξεφεύγουν από την πεπατημένη. Η Ελλάδα πρέπει να είναι έτοιμη για όλα και η ηγεσία της είναι υποχρεωμένη να κάνει τα πάντα προκειμένου να την θωρακίσει κατά το δυνατόν.

Δημοσιεύθηκε TOVIMA.gr, 5.10.2011

Kάτι πολύ ενδιαφέρον: “εκτός όμως εάν διαπιστώσουμε ότι υπάρχουνε κάποιες καινούργιες συνθήκες που δεν τις είχαμε τον Ιούνιο-Ιούλιο”. Σημειώνει δηλαδή ότι υπάρχει έδαφος για διαφορετικές αποφάσεις από εκείνες που ελήφθησαν την 22α Ιουλίου, εφόσον οι καταστάσεις που είχαμε έχουν διαφοροποιηθεί από αυτές που έχουμε τώρα ή που θα έχουμε τις επόμενες εβδομάδες.

Ο κ. Σόιμπλε, λέει: “Βλέπω να μαζεύονται σύννεφα στον ουρανό και είναι άνω κάτω η κατάσταση και βλέπω και τις τράπεζες εδώ στην Ευρώπη να έχουνε δυσκολίες. Άρα εάν τα πράγματα γίνουν μπάχαλο σε ολόκληρη την Ευρώπη ίσως τότε να είναι προτιμότερο να πάμε σε μια μεγαλύτερη ρύθμιση και για την Ελλάδα.”

Πρόκειται για το περίφημο Σχέδιο Β το οποίο λέγαμε σε όσους μας κάνουν την τιμή να μας παρακολουθούν ότι είναι σχέδιο Γερμανίας με την ανοχή – και την σύμφωνη γνώμη πλέον – των Γάλλων. Άρα δεν υπάρχει περίπτωση αυτό να το συζητήσουν και εκνευρίζονται πάρα πολύ όταν ακούνε στην Αθήνα διαφόρους, πόσω μάλλον τον υπ. των Οικονομικών να λεει ότι έχει και πληροφορίες για τα σχέδιά τους.

Υπάρχει όμως ένα μπαράζ διαψεύσεων του σεναρίου που παρουσιάσαμε, ως σενάριο πάντως, ήδη στις αρχές της εβδομάδας. Η διάψευση του Πρωθυπουργού πώς πρέπει να ερμηνευθεί; Ο κ. Παπανδρέου διαψεύδει σενάρια τα οποία αποδίδονται και στον κ. Βενιζέλο. Και επειδή για μέρες πολλές δεν μιλούσε ο Παπανδρέου νομίζω ότι “πήρε πίσω το αίμα του” απέναντι στον κ. Βενιζέλο.

Ο Παπανδρέου ήταν αυτός που είχε μιλήσει με την Μέρκελ και τον Σαρκοζί, είναι αυτός που είπε “εγγυώμαι ότι θα μείνουμε στο ευρώ”. Αυτό ήταν το αντάλλαγμα γιατί οι άλλοι φοβούνται μη κάνουμε καμιά βλακεία και την κοπανίσουμε και επομένως εδώ υπάρχει ένα εσωτερικό παιχνίδι στο ΠΑΣΟΚ.

Επιμένει επίσης στο αρχικό σενάριο. Αν πάει καλά το μικρό κούρεμα θα συνεχίσουμε, αφού έτσι συνεχίζεται και η βοήθεια προς την Ελλάδα. Εάν δεν παει καλά δηλαδή δεν προσέλθουν όλοι ή υπάρξουν λόγοι που αναφέρονται σε ανώτερη βία – το μπάχαλο που λέμε με τις τράπεζες – τότε ενδεχομένως θα πάμε προς το μεγαλύτερο κούρεμα. Εκεί όμως δεν είναι εξασφαλισμένη η συνέχιση της βοήθειας, για αυτό λέγαμε ότι από εκεί και πέρα θα είμαστε μόνοι μας. Ενδεχομένως αυτά να γίνουν κοντά μέχρι τα Χριστούγεννα ενδεχομένως να μεσολαβήσει ένα διάστημα και να πάμε μέχρι το Πάσχα. Σε κάθε περίπτωση είναι ένα θέμα το οποίο είναι των επομένων εβδομάδων, κρισιμότατο.

Δημοσιεύθηκε στο skai.gr, 26.9.2011

Αξίζει, λοιπόν, να δούμε το όλο θέμα υπό το πρίσμα όλων αυτών των πλευρών που ο πρωθυπουργός απέφυγε επιμελώς να αναφέρει και τις οποίες έθιξε ακροθιγώς ο αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως και υπουργός Οικονομικών κ. Ευάγγελος Βενιζέλος.

Εν πρώτοις, ο κύριος πρωθυπουργός έδωσε μιαν ευρωπαϊκή διάσταση στην “ιστορική”, όπως την αποκάλεσε, συμφωνία, την στιγμή που ο ίδιος πυροδότησε την ευρύτερη κρίση της ευρωζώνης. Όπως υποστηρίζει και ο Γάλλος πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Βαλερύ Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, η Ευρώπη παρασύρθηκε από τον κ. Γ. Α. Παπανδρέου και άφησε το θέμα του ελληνικού δημοσίου χρέους να γίνει ευρωπαϊκό –με ό,τι αυτό συνεπάγεται σήμερα για το μέλλον της ευρωζώνης. Επαναλαμβάνουμε δε στο επίπεδο αυτό ότι η διεθνοποίηση του ελληνικού προβλήματος υπήρξε σκόπιμη επιλογή της ελληνικής κυβερνήσεως, με μοναδικό κριτήριο τον περιορισμό του πολιτικού κόστους των μεταρρυθμίσεων που πρέπει να γίνουν στην χώρα.

Μεταρρυθμίσεις, εξάλλου, που αφορούν άμεσα σε περικοπή δημοσίων δαπανών και μείωση της κρατικής παρεμβάσεως στην οικονομία, τομείς στους οποίους το κυβερνητικό έργο είναι σχεδόν μηδενικό. Έτσι, παρά τις παρατάσεις, επιμηκύνσεις και λοιπές ελαφρύνσεις, η δημιουργία πρωτογενών πλεονασμάτων για την αποπληρωμή του τεράστιου χρέους μας είναι όνειρο απατηλό.

Επίσης, στον βαθμό που το παρακράτος των συντεχνιών θα επιβάλλει τους νόμους του στην ελληνική κοινωνία, η όποια ανόρθωση της τελευταίας θα είναι …ανέκδοτο. Τους τελευταίους μηνες, οι συντεχνιακές μαφίες έχουν προκαλέσει απίστευτες ζημιές στην ελληνική οικονομία και έχουν οδηγήσει στην ανεργία χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι στωϊκά υπομένουν τις καταστροφές και τις καταπατήσεις της δημοκρατίας από φοροφυγάδες και άλλους “αγανακτισμένους”, που έπαψε να χρυσοπληρώνει ο κρατικός κορβανάς.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η είσοδος της ελληνικής οικονομίας σε αναπτυξιακή πορεία είναι πέρα για πέρα προβληματική και, βοηθούσης της γραφειοκρατικής ακαμψίας, γίνεται προβληματικότερη. Αλλά ούτε και αυτό το τεράστιο πρόβλημα έθιξε ο πρωθυπουργός. Μίλησε γενικώς και αορίστως για αλλαγές, χωρίς όμως να προσδιορίσει ποιες είναι αυτές.

Έτσι, οι περισσότερες σοβαρές ευρωπαϊκές οικονομικές εφημερίδες, κρίνοντας από τα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα τους τελευταίους μήνες, κάθε άλλο παρά “ιστορική” θεωρούν την συμφωνία της 21^ης Ιουλίου 2011 στις Βρυξέλλες. Αντιθέτως, όπως έγραψε η βελγική “Ηχώ του Χρηματιστηρίου”, το σχέδιο στήριξης προς την Ελλάδα θα αποδειχθεί μη πραγματοποιήσιμο, γιατί η χώρα μας δεν θα καταφέρει ποτέ να έχει πρωτογενή πλεονάσματα. Έτσι, η βελγική εφημερίδα προβλέπει ότι, με ηπιότερη ίσως μορφή, η κρίση της ευρωζώνης θα συνεχισθεί.

Και από την άποψη αυτή δεν έχει άδικο. Στις σημερινές συνθήκες διεθνοποιήσεως του ελληνικού προβλήματος δημοσίου χρέους, ο ουσιαστικός κίνδυνος είναι η αύξηση των επιτοκίων δανεισμού της Ιταλίας και της Ισπανίας –των δύο μεγάλων χωρών που βρίσκονται στον πυρήνα της Ευρώπης. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος ήταν ο αληθινός στόχος της διάσκεψης. Και η επιβίωση της ευρωζώνης εξαρτάται από το αν οι αποφάσεις των ηγετών θα επιτρέψουν εν τέλει στην Ιταλία, την Ισπανία και κάθε άλλη χώρα να παραμείνει εντός ευρωζώνης σε βιώσιμη βάση. Εφόσον, λοιπόν, αυτός ήταν ο στόχος, η έκβαση της Συνόδου Κορυφής θα πρέπει να κριθεί στην βάση δύο προτεραιοτήτων.

Η πρώτη και πιο σημαντική είναι αν ο ευρωπαϊκός μηχανισμός απέκτησε, με βάση τις αποφάσεις, το μέγεθος και την ευελιξία που χρειάζεται προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της Ιταλίας και της Ισπανίας.

Στο ζήτημα της ευελιξίας σημειώθηκε σοβαρή πρόοδος. Μέχρι στιγμής, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας παρείχε δάνεια μόνον στις κυβερνήσεις υπό τον όρο ότι θα αποδέχονταν την εφαρμογή αυστηρών προγραμμάτων λιτότητος υπό την εποπτεία της ΕΕ και του ΔΝΤ και λειτουργούσε μόνον εκ των υστέρων –εκεί, δηλαδή, που η κρίση είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις. Στο εξής, αυτός ο περιορισμός αίρεται. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός θα μπορεί πλέον να δρα αποτρεπτικά, ακόμη και για λογαριασμό χωρών που δεν μετέχουν σε κάποιο επίσημο πρόγραμμα. Θα μπορεί ακόμη να αγοράσει ομόλογα από την πρωτογενή και δευτερογενή αγορά, να χρηματοδοτήσει την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζικών ιδρυμάτων και να παράσχει έκτακτες πιστώσεις σε περιπτώσεις κρίσεως.

Όμως, στο θέμα του μεγέθους δεν υπάρχει πρόοδος. Το συνολικό μέγεθος του ευρωπαϊκού μηχανισμού ήταν και παραμένει 450 δισεκ. ευρώ. Καθώς είναι υπό ετοιμασία το δεύτερο πακέτο δανεισμού προς την Ελλάδα    –και αναμένεται να ακολουθήσουν ανάλογα δεύτερα πακέτα χρηματοδότησης προς την Ιρλανδία και την Πορτογαλία– το κατώφλι των κονδυλίων δεν είναι αρκετά ψηλά προκειμένου να βοηθήσει την Ισπανία ή, πολύ περισσότερο, την Ιταλία. Για να μπορέσει ο μηχανισμός να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της Ιταλίας ή της Ισπανίας, τα κονδύλιά του πρέπει να διπλασιαστούν ή και να τριπλασιαστούν. Δίχως την αύξησή τους, η ευρωζώνη κατά πάσα πιθανότητα δεν θα μπορέσει να βγει ακέραιη από την κρίση –εκτός και αν ακολουθήσουν αρκετά γρήγορα και άλλες αποφάσεις.

Η όποια αισιοδοξία, λοιπόν, για την Ελλάδα και την ευρωζώνη μόνον προσωρινό χαρακτήρα μπορεί να έχει. Είναι δε πολύ πιθανόν, όσο υπάρχει αυτή η πρόσκαιρη αισιοδοξία, ο κ. Γ. Α. Παπανδρέου να βρει μιαν ευκαιρία προκήρυξης εκλογών, ώστε το πρόβλημα μιας πιθανής χρεοκοπίας να το φορτωθεί η Νέα Δημοκρατία ή μια ευρύτερη συμμαχική κυβέρνηση.

Επισημαίνουμε ότι οι εσωτερικές οικονομικές εξελίξεις είναι κάκιστες και μη αναστρέψιμες υπό την σημερινή συγκυρία. Με υπολογιζόμενη ύφεση 4,5% για το 2011 και με δημοσιονομικό εκτροχιασμό 12,8 δισεκατ. ευρώ έναντι 10,3 δισεκατ. που ήταν ο στόχος, η ελληνική οικονομία δεν διαθέτει πλέον δυνάμεις. Από την άλλη, οι πραγματικοί εχθροί της χώρας, ήτοι το συντεχνιακό παρακράτος και η ολοκληρωτική αριστερά, σπρώχνουν προς τα άκρα… Συνεπώς;…