Το ανακαινισμένο κτήριο, κτίσμα της οθωνικής εποχής, πρώην Μέγαρο Καντακουζηνού και μετέπειτα ‘μεταξοκλωστήριο’, από όπου πήρε και το όνομά της η περιοχή του Μεταξουργείου, άρχισε να οικοδομείται το 1834 με σχέδια του Δανού Αρχιτέκτονα Hans Christian Hansen.

Ο εύπορος Φαναριώτης αριστοκράτης επιχειρηματίας, πρίγκηπας της Βλαχίας, Γεώργιος Καντακουζηνός, αγόρασε το οικόπεδο με σκοπό την ανοικοδόμηση ενός μεγάλου γωνιακού κτηρίου με καταστήματα στο ισόγειο, ώστε να γίνει εμπορικό κέντρο στα πρότυπα των ευρωπαϊκών της εποχής και κοιτώνες στον όροφο. Οι παρεμβάσεις όμως του Καντακουζηνού στα αρχιτεκτονικά σχέδια του Hansen, δημιούργησαν τριβές στις σχέσεις τους (φαινόμενο που δυστυχώς επαναλαμβάνεται μέχρι σήμερα…). Ο Hansen δε δέχτηκε να αλλάξει τα αρχικά του σχέδια, σύμφωνα με τις ‘διορθώσεις’ του Καντακουζηνού και εξηγώντας και με επιστολή του στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Δανίας, την απογοήτευσή του, παραιτήθηκε. Η οικοδόμηση του κτηρίου εγκαταλείφθηκε μέχρι που το ημιτελές Μέγαρο Καντακουζηνού αγοράστηκε από την αγγλική εταιρεία A. Wrampe &Co το 1852 με σκοπό να γίνει εργοστάσιο μεταξιού, βάσει σχεδίων του Christian Siegel. Η εταιρεία όμως πτώχευσε και το κτήριο πέρασε στη ‘Σηρική Εταιρεία της Ελλάδος’ με επικεφαλής τον Αθανάσιο Δουρούτη.

Έτσι, λειτούργησε μέχρι το 1875, το πρώτο ατμοκίνητο εργοστάσιο μεταξιού της χώρας, μια από τις μεγαλύτερες μονάδες των Βαλκανίων. Έκτοτε δεν επαναλειτούργησε ως μεταξουργείο, αλλά ως συγκρότημα κατοικιών, αργότερα ως κατάλυμα προσφύγων και ως φρουραρχείο του ΕΛΑΣ (1944)

Το 1993 περιήλθε ως δωρεά, από τον εγγονό του ιδιοκτήτη ονομαζόμενο επίσης Δουρούτη, στον Δήμο Αθηναίων.

Το 2007, άρχισαν οι εργασίες αποκατάστασης που ολοκληρώθηκαν με την εποπτεία της Διεύθυνσης Κατασκευών του Δήμου, με σκοπό να οργανωθούν φιλόδοξες παρουσιάσεις, όπως η ‘παγκόσμια πρεμιέρα’ της συλλογής Γιώργου Οικονόμου.

Η δυναμική της συγκεκριμένης έκθεσης χαρακτηρίζεται από το είδος των έργων της, την ευρύτητα και την πολυμορφία τους, δίνοντας μια αγχολυτική ανάσα στον επισκέπτη που έχει την ευκαιρία να θαυμάσει έργα των Eugene Delacroix, Franz von Stuck, Raoul Dufy, Ernst Ludwig Kirchener, Pablo Picasso, Le Corbusier, Joan Miro, Lissitzky, Degas, Gaugin και πολλών άλλων δημιουργών που σηματοδότησαν τη διαδρομή από τον Ιμπρεσιονισμό στο φωβισμό και στην art nouveau, στον εξπρεσιονισμό, στον κυβισμό, ντανταϊσμό, στην action painting. Επίσης παρουσιάζονται έργα κορυφαίων Ελλήνων ζωγράφων, Γιώργου Ιακωβίδη, Νικόλαου Γύζη, Γιώργου Μπουζιάνη, Θάνου Τσίγκου, Μάριου Πράσινου, Θεόδωρου Στάμου.

…Και, η Πινακοθήκη ‘στα μετάξια’, συμβάλλει στη διαφοροποίηση και αναβάθμιση του προφίλ της περιοχής του Μεταξουργείου, υπενθυμίζοντας σε όλους πως, ‘ίσως η Τέχνη, είναι μια κάποια λύση’!

Η γρήγορη ανάγνωση του χώρου δείχνει τόπο τουριστικό, κόμβο κυκλοφοριακό και συγκοινωνιακό – είσοδος μετρό, στάσεις τραμ, σημείο συγκέντρωσης των κατοίκων και όχι μόνο, με αλόγιστα και απερίσκεπτα τοποθετημένα ‘παρτέρια’ νερού που καταλήγουν σε σχάρες συλλογής απορριμάτων. Εικόνα απαράδεκτη αυτή η τελευταία, για ένα από τα κύρια συστατικά στοιχεία του ευρωπαϊκού αστικού χώρου, την πλατεία. Εικόνα απαράδεκτη γενικά.

Η πλατεία Συντάγματος βρίσκεται στο κέντρο της δραστηριότητας του αθηναϊκού βίου, κόμβος που ενώνει την Πλάκα, την Ακρόπολη, τη Μητρόπολη, τον Εθνικό κήπο, την οδό Ερμού και το Κολωνάκι. Είναι η πλατεία που δεν κοιμάται ποτέ. Συνδεδεμένη με το κτήριο των ανακτόρων αρχικά, και του Kοινοβουλίου σήμερα, στα πόδια του μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη, είναι το κέντρο της σύγχρονης πόλης. Το πνεύμα και ο χαρακτήρας της προηγούμενης νεοκλασσικής πλατείας, τείνουν να χαθούν στη νέα πραγματικότητα. Ρακένδυτοι επαίτες κοιμούνται στα παγκάκια, που η φθορά και η έλλειψη συντήρησής τους είναι εμφανής. Η κακοποίηση είναι έκδηλη και από την απουσία τέχνης. Η πλατεία είναι εξ΄ορισμού ένας ανοικτός δημόσιος χώρος που πρέπει να υπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες της πόλης, να απαντά σε αξιώσεις γοήτρου και σε αφαιρετικούς κώδικες που την αναδεικνύουν.

Ο βασικός της χαρακτήρας είναι πολιτική πλατεία και χώρος διεκδικήσεων με υψηλό πολιτικό συμβολισμό, που ενίοτε φιλοξενεί εκδηλώσεις πολιτικής, κοινωνικής και πολιτισμικής διάθεσης και ύφους. Πρέπει λοιπόν να αντιμετωπιστεί ως έργο τέχνης και πολιτισμού που οφείλει να αντέξει στον χρόνο, να γίνει αποδεκτό και να βιώνεται από τους κατοίκους με ευπρέπεια και σεβασμό. Ψάχνουμε την αυθεντικότητα του ελεύθερου χώρου της πόλης που τα τελευταία χρόνια η αποπνικτική ατμόσφαιρα των χημικών ως απόηχος των διαφόρων διαδηλώσεων, την καταστρέφει. Η πλατεία Συντάγματος είναι τοπόσημο για την Αθήνα, ένα εντυπωσιακά αρχιτεκτονικό σύνολο που αυτή τη στιγμή κάνει έκκληση για παρεμβάσεις λιτές, αποτελεσματικές, ως προς τον ρόλο, την αίσθηση και την απόλαυσή της από τους κατοίκους της πόλης αλλά και από τους τουρίστες και τους διάφορους περαστικούς.

Έχω ήδη φτάσει στο κάτω μέρος της πλατείας και γυρίζω να κοιτάξω προς τη Βουλή. Δεσπόζει πάνω από τον ορίζοντά μου, με τη Σημαία να επιβάλλεται στον ιστό της και με το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη που το φρουρούν μέρα νύχτα εύζωνοι με παραδοσιακή στολή, να προσελκύει Έλληνες και ξένους κατά τη διάρκεια της αλλαγής φρουράς. Η γοητευτική πατίνα του χρόνου έχει χαθεί μαζί με τα λόγια του Κωστή Παλαμά, που διάβασα πρόσφατα σε εισαγωγικό σημείωμα της έκθεσης ‘Συνέβη στην Αθήνα’: ‘Η Αθήνα δεν είναι για να την αγαπά κανείς και για να την ποθεί. Τουλάχιστον η Αθήνα του εξωτερικού κόσμου, η τωρινή, η επίγεια. Πόσο διαφέρει από την ιδέα της Αθήνας που έχουμε κλεισμένη μέσα μας, σοφοί και άσοφοι, και την λατρεύουμε. Πολυκοσμία, πανσπερμία, βαρβαροκοσμία, αυτοκινητοκρατορία, χαλασμός κόσμου, ακαθαρσία, βρώμα…’.