Πριν από τρία χρόνια, η κρίση έσκασε στα χέρια του Γ. Παπανδρέου. Ήταν αποτέλεσμα, όμως, ολιγωρίας πολλών ετών. Ο Καρακούσης στο tovima.gr μπορεί να διηγηθεί την εθνική αποτυχία κατά τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης σε λίγες παραγράφους. Έγραφε πριν από λίγο καιρό (3.2.2013): “Το 1981 ο Ανδρέας Παπανδρέου κέρδισε την εξουσία υποσχόμενος την ‘αλλαγή’ και πολλά άλλα. Η πολιτική αλλαγή όντως επήλθε, έγιναν και κάποια από εκείνα που είχε υποσχεθεί, αλλά τα περισσότερα έμειναν ανεκπλήρωτα ή απεδείχθησαν ατελέσφορα… Η πραγματική αλλαγή επιχειρήθηκε μετά το 1985, όταν η δική του οικονομική πολιτική κατέρρευσε και αποδέχθηκε εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία προσέφερε και τη χρηματοδότηση διάσωσης της οικονομίας. Τότε με το Πρόγραμμα Σταθεροποίησης και Ανάπτυξης όπως το βάφτισε ο Κώστας Σημίτης – υπουργός Εθνικής Οικονομίας του Ανδρέα Παπανδρέου – έγιναν τα πρώτα μεγάλα βήματα απελευθέρωσης και επιχειρήθηκε ο έλεγχος των δημοσίων οικονομικών. Εκείνο το πρόγραμμα ήταν τριετές και στην προμετωπίδα έφερε το σύνθημα ‘Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε’.”

Συνεχίζει: “Ο πρώτος χρόνος του προγράμματος που εφάρμοσε ο Κώστας Σημίτης διακρίθηκε από τα σκληρά μέτρα που προέβλεπε και από τις πολλές αντιδράσεις. Ο δεύτερος χρόνος ήταν υποτονικός, αλλά κάτι πήγε να αρχίσει στη ζώνη της ανάπτυξης. Ο τρίτος χρόνος του προγράμματος ήταν αφιερωμένος στη διόρθωση των δημοσίων οικονομικών. Στο τέλος του 1987 κυριάρχησαν οι διαμάχες για τον προϋπολογισμό, τους φόρους και τα έσοδα της φοροδιαφυγής. Ο Σημίτης επέμεινε, ο Τσοβόλας έκανε αντίσταση, ο Κουτσόγιωργας, ο Ακης και οι υπόλοιποι σιγοντάριζαν γιατί δεν άντεχαν την επιτυχία του τότε τσάρου της οικονομίας και έτσι κατά τη συζήτηση του προϋπολογισμού ο Παπανδρέου απέπεμψε τον Σημίτη. Τα πλήθη ικανοποιήθηκαν γιατί έφυγε ο «άκαρδος» υπουργός Εθνικής Οικονομίας, αλλά το 1988 τα σκάνδαλα κυριάρχησαν και τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν. Στις εκλογές του 1989 ο Παπανδρέου είπε εκείνο το αμίμητο ‘Τσοβόλα δώσ’ τα όλα’ και η εκδίκηση των ελλειμμάτων δεν άργησε να έλθει. Στις αρχές του 1990 το ελληνικό κράτος είχε ξεμείνει από λεφτά και έφθασε να προσφέρει επιτόκιο 27% για να πληρώνει μισθούς και συντάξεις.

Η επόμενη απόπειρα δημοσιονομικής εξυγίανσης από τον Κ. Μητσοτάκη έμεινε επίσης στη μέση για πολιτικούς λόγους. Εκείνη που ανέλαβε ο Αλέκος Παπαδόπουλος το 1994 χάθηκε το 1997 επειδή επικράτησαν υπερφίαλες αντιλήψεις στην τότε ηγέτιδα πολιτική τάξη. Εκτοτε μόνο ατελείς προσπάθειες ανελήφθησαν και έτσι φθάσαμε στο σημερινό χάλι της χρεοκοπίας…”

Σε μία παραπλήσια, δική μας ανάγνωση (που περιλαμβάνει και όσους ηγέτες δεν αναφέρθησαν), τα προηγούμενα μεταφράζονται σε: ελλείμματα, πελατειακό κράτος, μεγαλύτερα ελλείμματα, λαϊκισμό, χαμένες ευκαιρίες, ατολμία, πολιτικό ερασιτεχνισμό.

Για τον ξένο τεχνοκράτη και επιστήμονα, η Ελλάδα αποτελεί μυστήριο. Όταν η υπόθεση εργασίας υποχρεωτικά εντάσσει τη χώρα στην ευρωζώνη, η απελπισία του αναλυτή μεγαλώνει. Στο μυαλό του, τα σενάρια καταστροφής αγγίζουν τη βεβαιότητα. Βέβαια, όσοι νομπελίστες υποσχέθηκαν στους επενδυτές την χρεοκοπία της Ελλάδας έπεσαν έξω. Πρόσφατα, ένας από αυτούς υποχρεώθηκε να παραδεχθεί δημοσίως ότι η εκτίμησή του ήταν λανθασμένη. Ήταν όμως;

Επιστημονικά δεν ήταν καθόλου λάθος γιατί όπως και να το εξετάσουν, τα νούμερα ‘δεν βγαίνουν’. Κι ας επιμένει ο Στουρνάρας ότι εντός του έτους, άντε στις αρχές 2014, θα υπάρχει πρωτογενές πλεόνασμα. Τί σημαίνει όμως αυτό; Τίποτε παραπάνω από το ότι θα σταματήσουμε να δανειζόμαστε για τα προς το ζειν. Μετά ακολουθεί η αναγκαία ραγδαία μείωση του χρέους, που αν δεν επιτευχθεί με νέο κούρεμα, απαιτεί καλπασμό του ΑΕΠ για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Τόσο οι νομπελίστες, όσο και οι εγχώριοι πολιτικολογούντες οικονομολόγοι (Στουρνάρας, Μηλιός, Βαρουφάκης κ.λπ.) θα πρέπει να παραδεχθούν ότι αυτά είναι δύσκολα πράγματα για μία χώρα στην οποία το εκάστοτε κυβερνών κόμμα θεωρεί τους πολίτες (και τα επαγγέλματά τους) ως εκλογικά κοινά και πολιτεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του εκλογικού κύκλου. Και βέβαια, αυτή τη φορά η ανάπτυξη δεν θα έρθει με την αύξηση της κατανάλωσης των ιθαγενών. Πάνε αυτά. Οι πιστωτικές κάρτες με τα ληστρικά επιτόκια, και τα εποχικά καταναλωτικά δάνεια που τροφοδοτούσαν την αγορά και τα εύκολα κέρδη των τραπεζών αποτελούν παρελθόν.

Η ανάπτυξη θα προκύψει από σοβαρές και καινοτόμες επενδύσεις, που θα προσελκύσουν ποιοτικούς επισκέπτες (εποχικούς αλλά και σε μόνιμη βάση) και θα παράξουν προϊόντα και υπηρεσίες με στόχο τις αγορές του εξωτερικού. Η προσπάθεια αυτή απαιτεί (τη γνωστή σε όλους μας) ‘αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της χώρας’, και προϋποθέτει καινοτομία, πρωτοτυπία, σχέδιο, σοβαρότητα και -βέβαια- επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα.

Αυτά δεν αποτελούν ιδεολογικό ζήτημα. Είναι απλώς ζήτημα αποτελεσματικότητας, προκειμένου η χώρα να είναι σε θέση να εκμεταλλευθεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της, τα οποία -σε μεγάλο βαθμό- είναι ανεξάρτητα της δράσης των Ελλήνων. Τα υπόλοιπα είναι κακής ποιότητας προπαγάνδα, διαφορετικής προέλευσης, είτε λόγω συμφέροντος, είτε λόγω ανάγκης ομαδικής ψυχοθεραπείας εντός κομματικών τειχών, ανάλογα από που το βλέπει ο καθένας.

Η διέξοδος από τον φαύλο κύκλο των ελλειμμάτων, της αποτυχίας και του μέτριου πολιτικού προσωπικού απαιτεί δραστικές λύσεις. Κυρίως απαιτεί μεγάλη μερίδα Ελλήνων πολιτικών να αποφασίσει να θυσιαστεί στο βωμό της διαχείρισης της κρίσης.

Αυτό θα αποτελέσει την αρχή της επίλυσης του ελληνικού προβλήματος.

Αν το σύνθημα για “Αριστερά της ευθύνης” δεν ήταν ένα προεκλογικό παιγνίδι με στόχο τις ψήφους του ΚΚΕ, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μια μεγάλη ευκαιρία: να κάνει πράξη όσα αντιπολιτευτικώς διαλαλεί. Να απορρίψει το Μνημόνιο· να κάνει στάση πληρωμών· να κουρέψει τα δάνεια των ιδιωτών στις τράπεζες· να πάρει τις καταθέσεις και να τις κάνει ανάπτυξη· να προσλάβει άλλους 500.000 στο Δημόσιο (για να κάνει την προαναφερθείσα ανάπτυξη)· να θεσπίσει το ατιμώρητο της εφαρμογής των νόμων (ακόμη και των δικών του) διά της ιερής «ανυπακοής»· να διευκολύνει έτι περαιτέρω τις ολιγομελείς, αλλά θορυβώδεις συνάξεις στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας. Α, και να μην ξεχάσουμε: να αυξήσει τα εισοδήματα των Ελλήνων.

Το θέμα δεν είναι να δοκιμαστεί η Αριστερά για όσα ανεδαφικά λέει. Το ζητούμενο είναι να δοκιμάσει η ελληνική κοινωνία όσα ανεδαφικά πιστεύει. Κακά τα ψέματα. Η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στις τελευταίες εκλογές δεν οφείλεται σε κάποιο πρόγραμμα εξόδου από την κρίση. Είναι η αποτύπωση της απελπισίας, αλλά και οι τελευταίοι σπασμοί ενός εκλογικού σώματος πελατών, που είδε ότι τα δύο “μεγάλα μαγαζιά” δεν μπορούν να προσφέρουν τα καλούδια του παλαιοκομματισμού και ψήφισαν ό,τι πιο ριζοσπαστικό βρήκαν εύκαιρο ή, έστω, αυτό που νόμιζαν ότι είναι ριζοσπαστικό. Ο ΣΥΡΙΖΑ σχεδόν τετραπλασίασε τα ποσοστά του και η Χρυσή Αυγή τα εικοσιτετραπλασίασε!

Το πρόβλημα είναι ότι οποιαδήποτε άλλη λύση, δηλαδή μια “μνημονιακή” κυβέρνηση, δεν θα θεωρηθεί μόνο αντιδημοκρατική. Δεν θα ξανακούσουμε μόνο τα ανιστόρητα περί “νέας κατοχής”, “χούντας”, “δοτών πρωθυπουργών”, “δωσίλογων” και “γερμανοτσολιάδων”. Το κυριότερο πρόβλημα είναι ότι δεν θα μπορέσει να δουλέψει. Με τον λαό απέναντι και με τα άκρα ενορχηστρωτές της ποικιλώνυμης βίας τίποτε δεν θα βελτιωθεί. Οι θεωρίες συνωμοσίας θα θριαμβεύουν, η ύφεση θα βαθαίνει και η καταστροφή θα έρθει έτσι κι αλλιώς. Φαντασθείτε να είχαν τα δύο πρώην μεγάλα κόμματα 155 βουλευτές. Θα μπορούσαν να ψηφίσουν κάτι με τη Βουλή υπό πολιορκία; Πόσοι βουλευτές πρέπει να προπηλακιστούν ακόμη και πόσοι θα άντεχαν με τόσο ισχνή πλειοψηφία; Πόσα κτίρια απέμειναν να καούν και πόσοι άνθρωποι θα πρέπει να ξεψυχήσουν ακούγοντας το “Εμπρός λαέ, μη σκύβεις το κεφάλι. Ο μόνος δρόμος είναι αντίσταση και πάλι”.

Είναι προτιμότερο, λοιπόν, να διαλέξουμε δημοκρατικώς τον “άλλο κόσμο”, αντί να βρεθούμε εκεί από ατύχημα. Ισως να είναι εφικτός. Το πιθανότερο είναι να αποδειχθεί καταστροφικός. Αλλά εδώ που φτάσαμε, δεν μας κοστίζει τίποτε να δοκιμάσουμε.

Η χώρα τώρα είναι στο σταυροδρόμι των μεγάλων αποφάσεων και ο κ. Αλέξης Τσίπρας κρατάει στα χέρια του το μέλλον της. Αν δεν κιοτέψει και πιστεύει πραγματικά ότι μπορεί να μας οδηγήσει στον “άλλο κόσμο”, ας αναλάβει τις ευθύνες του. Αν όχι, ας βοηθήσει στην ανασυγκρότηση του τόπου.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 9.5.2012

Ο Παπανδρέου παλινωδούσε συνεχώς, πέρναγε από τη μία κατάσταση στην άλλη, δεν ισορροπούσε πουθενά και εκεί που νόμιζε κανείς ότι βρίσκει σχετική ισορροπία, κλώτσαγε την καρδάρα με το γάλα και άντε πάλι από την αρχή.

Ο Σαμαράς από την άλλη πλευρά οχυρώθηκε σε γραμμή άμυνας προκειμένου να αποσείσει τις ευθύνες της παράταξής του και διαμόρφωσε σταδιακά το επιχείρημα της επαναδιαπραγμάτευσης με ολίγη ανάπτυξη, ελπίζοντας ότι έτσι θα κερδίσει τον λαό και θα επανέλθει ισχυρότερος.

Στα δεξιά του ο Καρατζαφέρης πήγε να επωφεληθεί από το κενό, αλλά ερχόμενος αντιμέτωπος με το πρόβλημα δείχνει ότι θέλει να την κάνει με ελαφρά πηδηματάκια.

Και η Αριστερά στην σταθερή στη λογική της άρνησης, αλλά χωρίς πρόταση ευθύνης και χωρίς πρωτοβουλίες που οι περιστάσεις επιβάλλουν. Ακόμη κι αυτό το έργο της αλληλεγγύης δεν μπόρεσε να υπηρετήσει, άφησε τη διαχείρισή του στους ιερωμένους της Εκκλησίας, οι οποίοι αποδεικνύονται κοινωνικά πιο ευφυείς, πιο ευαίσθητοι και πιο αποτελεσματικοί.

Όμως τώρα φαίνεται πως ο κόμπος έφθασε στο χτένι. Η ώρα της αλήθειας πλησιάζει. Η μεγάλη ρύθμιση των ελληνικών χρεών θα γίνει μόνο αν οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας συμφωνήσουν σε ένα αξιόπιστο τριετές πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και αλλαγών που θα ορίσουν το νέο μοντέλο δράσης και λειτουργίας της ελληνικής οικονομίας. Και αυτό θα συμβεί εντός του Ιανουαρίου. Η ρύθμιση των χρεών και η νέα δανειακή σύμβαση θα εξαρτηθούν από τη συμφωνία εφαρμογής ενός ισχυρού και αξιόπιστου οικονομικού προγράμματος. Οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου θα κληθούν να αποφασίσουν αν θέλουν κι αν μπορούν να σηκώσουν το βάρος διάσωσης της ελληνικής οικονομίας και παραμονής της στη ζώνη του ευρώ. Αλλιώς θα πρέπει είναι έτοιμες να αποδεχθούν άλλες λύσεις, πιο επώδυνες, πιο συγκρουσιακές και ικανές να οδηγήσουν τη χώρα στην απομόνωση και τον ελληνικό στην εξαθλίωση μιας σχεδόν αδύνατης αυτάρκειας.

Ενδιάμεσες λύσεις δεν υπάρχουν και εδώ δεν χωρούν πια κόλπα και παιχνιδάκια. Ο κάθε κατεργάρης θα μπει στον πάγκο του και θα αναλάβει το μερίδιο της ευθύνης που του αναλογεί. Το δίλημμα αυτή τη φορά θα είναι καθαρό και ευθύ. Κι όποιος δεν το αντέξει θα πρέπει να είναι έτοιμος να υποστεί τις συνέπειες μιας επερχόμενης εθνικής καταστροφής.

Με άλλα λόγια, τελειώνει ο χρόνος για το παρόν πολιτικό σύστημα .Και ο νοών νοείτω…

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 29.12.2011.

Στο ερώτημα “Γιατί αποτυγχάνουν οι μεταρρυθμίσεις;”, που έθεσε με το άρθρο του, ο κ. Μουζέλης απάντησε ότι φταίνε τα κόμματα, οι μηχανισμοί και η λογική τους: “Η κομματική λογική θυσιάζει το καθολικό στο επιμεριστικό/συντεχνιακό. Κάθε μεταρρύθμιση, αν όχι στα χαρτιά σίγουρα στην πράξη, μπορεί να προχωρήσει μόνο στον βαθμό που δεν θίγει τα κομματικά κεκτημένα. Οι μεταρρυθμιστικοί στόχοι από καθολικά προσδιοριζόμενους σκοπούς (προώθηση του γενικού συμφέροντος) μετατρέπονται σε μέσα προώθησης των κομματικών συμφερόντων. Εχουμε δηλαδή μια τυπική αντιστροφή: οι σκοποί γίνονται μέσα και τα μέσα σκοποί”. (“Βήμα”, 29.6.2003)

Μερίδιο ευθυνών

Κανείς εχέφρων άνθρωπος δεν μπορεί να αρνηθεί το τεράστιο μερίδιο ευθυνών των κομματικών μηχανισμών. Πρόκειται για χιλιάδες άτομα, που πληρώνονται από τους φορολογούμενους για να διευθετούν τα απόνερα της πολιτικής διαδικασίας: ρουσφέτια, ενδοσυνδικαλιστικές μάχες κ.λπ. Αλλά αν είναι αυτή η μόνη εξήγηση, τότε δεν μπορεί να απαντηθεί το ερώτημα “Γιατί (ενίοτε, έστω) επιτυγχάνουν οι μεταρρυθμίσεις;”. Είναι οι κομματικοί μηχανισμοί σε αγρανάπαυση; Και πώς γίνεται σε μια εποχή που η επιρροή των κομμάτων και των μηχανισμών φθίνει ραγδαία, το ΠΑΣΟΚ του 1996 να είναι μικρότερο εμπόδιο από το ΠΑΣΟΚ του 2001;

Η συζήτηση για τη διαδικασία των μεταρρυθμίσεων που ακολούθησε ήταν μακρά και συμμετείχαν πολλοί. Πιο σφαιρική απάντηση έδωσε ο καθηγητής της Παντείου κ. Γιάννης Βούλγαρης, ο οποίος επισήμανε ότι “το κομματοκρατικό σύστημα δεν είχε ούτε έχει περισσότερα παθογενή χαρακτηριστικά από όσα το οικονομικοπολιτικό ή το πολιτισμικό επίπεδο. Στον δημόσιο, όμως, λόγο η πολιτική και το κράτος αίρουν τας αμαρτίας της συνολικής καθυστέρησης… Ενα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα πρέπει να διευρύνει τον κύκλο των ενόχων, δηλαδή να αναλύσει περισσότερο το πεδίο των εμποδίων και να κινητοποιήσει εξυγιαντικές δυνάμεις σε όλα τα επίπεδα”. (“Τα Νέα”, 9.8.2003)

Προδιάθεση στην ακινησία

Για τον Γιάννη Βούλγαρη, “ο δυναμικός καπιταλιστικός τομέας και ο ευρύτερος κόσμος των επιχειρήσεων, για μια ακόμη φορά στην ιστορία του, φάνηκε ότι δεν είχε την ισχύ είτε το ζωτικό ταξικό συμφέρον να λειτουργήσει σαν προωθητικός κριός ευρύτερων εκσυγχρονιστικών μεταβολών. Στήριξε μεν τον εκσυγχρονισμό αλλά, κατά το συνήθειό του, προσαρμόστηκε, συμβίωσε, εκμεταλλεύτηκε τους αναχρονισμούς και την καθυστέρηση χωρίς να περιφρονήσει τις “αρπαχτές”… Το γεγονός ενθάρρυνε την “αλληλεγγύη των αμυνόμενων” και διαμόρφωσε μια προδιάθεση στην ακινησία: μην τα σκαλίζουμε τα πράγματα, γιατί θα έρθει και η σειρά μας…”.

Ετσι, από το 2003, ο κ. Βούλγαρης προειδοποιούσε ότι “σε νευραλγικά οικονομικοκοινωνικά “υποσυστήματα” (βλέπε αγροτική οικονομία στον θεσσαλικό κάμπο, το τουριστικό-περιβαλλοντικό, τα μεγάλα αστικά κέντρα, το δημόσιο διοικητικό, τον εξαγωγικό τομέα, το εκπαιδευτικό ερευνητικό) έχουν συσσωρευτεί εντάσεις, καθόσον οι υπάρχοντες μηχανισμοί ανάπτυξης έχουν γίνει αναποτελεσματικοί στο νέο περιβάλλον και οι συσχετισμοί δύναμης των εμπλεκομένων ομάδων έχουν μεταβληθεί. Η συνειδητοποίηση αυτή δημιουργεί αντιφατικές προδιαθέσεις και συμπεριφορές. Από τη μια, ροπή προς την αμυντική ακινησία, προς διασφάλιση των κεκτημένων όχι μόνο της προσωπικής διαδρομής, αλλά και της οικογενειακής ανέλιξης δύο – τριών τουλάχιστον γενεών. Από την άλλη, βουβή συσσώρευση ενός άμορφου αιτήματος μεταρρυθμίσεων… Το ερώτημα λοιπόν είναι αν το βουβό αίτημα αλλαγών –στο μέτρο που υπάρχει– θα βρει θετική έκφραση στο πολιτικό επίπεδο”.

Το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι ότι αυτό το “βουβό αίτημα των μεταρρυθμίσεων” ποτέ δεν έγινε πολιτικό αίτημα. “Η ελληνική κοινωνία ακριβώς επειδή είναι “ασθενής” κι ελάχιστα παραγωγική, έχει στοιχεία συντήρησης και εσωστρέφειας. Και αυτή τη συντηρητική θέση εκμεταλλεύονται οι σειρήνες της καθήλωσης”, είχε διαπιστώσει παλιότερα ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων κ. Χρήστος Ροζάκης (“Καθημερινή”, 14.11.2010). Οι μεταρρυθμίσεις που έγιναν δεν υπήρξαν αίτημα μιας ρωμαλέας κοινωνίας των πολιτών, αλλά ήρθαν από τα πάνω. Κυρίως από τους πολιτικούς. “Η κοινωνία των πολιτών με την έννοια ενός συνόλου πολιτών που αντιμετωπίζουν συγκροτημένα κάποια ζητήματα είναι εξαιρετικά χαλαρή”, λέει, και συνεπώς “ο ρόλος της πολιτικής είναι πολύ πιο σοβαρός από άλλες χώρες. Οι αποφάσεις των πολιτικών προσδιορίζουν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι στις πιο οργανωμένες και αυτόνομες κοινωνίες την κατεύθυνση που θα πάρει η κοινωνία. Δηλαδή υπάρχει μια σχετική αυτονομία της πολιτικής”.

Αυτό πιστοποιείται και από την εμπειρία της κατάρρευσης του ελληνικού μοντέλου. Ηταν ένα μοντέλο που πάντα αγκομαχούσε να προλάβει τις εξελίξεις της ανεπτυγμένης Δύσης, αλλά την τελευταία στιγμή με πολιτικές αποφάσεις και παρά τη σφοδρή αντίδραση από κάτω ανέβαινε στο τελευταίο βαγόνι της Ευρώπης. Ετσι έγινε με την ένταξη στην Ε.Ε. (μπήκαμε, παρά το γεγονός ότι το 60% του λαού ψήφισε, μετά, κόμματα που ήταν κατά της Ε.Ε., ένα χρόνο μετά τους υπόλοιπους). Οι μεταρρυθμίσεις που κρατούσαν βιώσιμο το ελληνικό μοντέλο γίνονταν πάντα, από πάνω παρά την αντίδραση της κοινωνίας. Μόνο την τελευταία φορά, κατά τη διάρκεια της κατά Βούλγαρη “πολιτικής της αδράνειας 2004–2009″ δεν έγιναν οι ελάχιστες έστω μεταρρυθμίσεις που θα κρατούσαν το μοντέλο χωλό αλλά βιώσιμο.

Η ιδεολογία της αντιμεταρρύθμισης

Το βασικό πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η κυρίαρχη ιδεολογία της αντιμεταρρύθμισης. Κάθε μεταρρύθμιση είναι συκοφαντημένη από γεννησιμιού της. Και από τους κυβερνώντες, αλλά και από τους αντιπολιτευόμενους επί παντός αριστερούς. Οι πρώτοι προβάλλουν τις μεταρρυθμίσεις όχι ως ανάγκη που έχει η χώρα, αλλά ως “αναγκαίο κακό” που μας έρχεται από το εξωτερικό, είτε από την Ευρωπαϊκή Ενωση είτε από τη χειρότερη τρόικα. Οι δεύτεροι συκοφαντούν κάθε μεταρρύθμιση ως “επέλαση του νεοφιλελευθερισμού”.

Αρωγός στη λαϊκιστική επίθεση ενάντια σε κάθε μεταρρύθμιση είναι και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Προσεγγίζουν όλα τα θέματα με έναν ρηχό συναισθηματισμό, απεραντολογούν επί της πολιτικής διαδικασίας, αναπαράγουν το κυρίαρχο κρατικιστικό δόγμα με κάθε ευκαιρία. Είναι χαρακτηριστική η στάση μεγάλων καναλιών στην εξαγγελία περί αποκρατικοποιήσεων 50 δισ. τον περασμένο Φεβρουάριο, όπως είναι χαρακτηριστικό επίσης ότι στην 3,5 ωρών συνέντευξη του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ, τέθηκε μόνο μία ερώτηση για τη μείωση των κρατικών δαπανών. Τα κατά κανόνα ρηχά ΜΜΕ έχουν γίνει ο καλύτερος αγωγός της αντιμεταρρυθμιστικής ιδεολογίας στην Ελλάδα.

Οσο κι αν φανεί περίεργο, εμφανής είναι και η απουσία της Αριστεράς από το μπλοκ των μεταρρυθμιστικών δυνάμεων. Η Αριστερά, παρά τα εγκλήματα και τα λάθη της, υπήρξε η μόνη οργανωμένη μεταρρυθμιστική δύναμη στην Ελλάδα. Τα λεγόμενα αστικά κόμματα ήταν απλώς συνασπισμός πολιτικών βαρωνιών χωρίς συγκροτημένη ιδεολογία. Εκαναν εκσυγχρονισμούς αν και όποτε κάποιος ισχυρός πολιτικός παράγων μπορούσε και ήθελε (π.χ. Κωνσταντίνος Καραμανλής). Ο αστικός χώρος δεν ανέπτυξε ποτέ ιδεολογία αλλαγών ή μεταρρυθμίσεων, ούτε κόμματα με συγκροτημένη φυσιογνωμία. Αντιθέτως η Αριστερά, ακόμη και για λόγους τακτικής, υπήρξε προωθητική δύναμη εκσυγχρονισμού. Μέχρι τη Μεταπολίτευση, για παράδειγμα, η Αριστερά ήταν ο πιο συγκροτημένος και συνεπής χώρος προώθησης του αστικού εκδημοκρατισμού της χώρας.

Μετά τη δεκαετία του ’80 η Αριστερά, πιθανότατα λόγω της κατάρρευσης των σοσιαλιστικών καθεστώτων, άρχισε να βλέπει κάθε εκσυγχρονισμό ως συνέχεια της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης. Εγινε συντηρητική, μέχρι και αντιδραστική δύναμη. Οπως γράφει ο Γιάννης Βούλγαρης, οπισθοχωρεί σε “έναν εθνικολαϊκιστικό συντηρητισμό ή προβάλλει το “διαδηλωτικό πάθος”, όπως λέει κάπου ο Μαρξ, δηλαδή έναν ξεκρέμαστο ριζοσπαστισμό χωρίς την προοπτική της κοινωνικής αλλαγής”. Υπερασπίζεται ακόμη και θεσμούς που καταφανώς έχουν αποτύχει (π.χ. άσυλο ΑΕΙ) και έχοντας ιδεολογική υπεροχή έναντι των αντιπάλων της, κατορθώνει να μπολιάζει με το μήνυμά της ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Το χειρότερο όμως είναι ότι αυτή η “Αριστερά έχει μετατραπεί σε εξάρτημα του λόγου της, σε εκφωνητή των κλισέ που ιστορικά αυτή παρήγαγε, αλλά που σήμερα διαχειρίζονται άλλοι… η κοινωνία “κρύβεται” πίσω από τα παραδοσιακά αριστερά κλισέ, δανείζεται ιστορικά ψιμύθια για να εξορθολογίσει και να νομιμοποιήσει επιλογές στασιμότητας”.

Το θέμα είναι ότι η κατάρρευση της αριστερής ιδεολογίας σε αναχρονιστικά κλισέ αφήνει ένα τεράστιο ιδεολογικό κενό για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται διαρκώς σε θολούρα (όπου οι προηγούμενοι εκσυγχρονιστές έγιναν οι χειρότεροι αναχρονιστές) και η Ν.Δ. όχι μόνο αδυνατεί να το καλύψει, αλλά τώρα οπισθοχωρεί σε ό,τι χειρότερο είχε η συντηρητική παράταξη της χώρας.

Διαβάστε

- Νίκος Μουζέλης, Θεόδωρος Πελαγίδης, Πάνος Καζάκος, Χαρίδημος Κ. Τσούκας, Αλέξανδρος Καζαμίας, “Η εμπλοκή των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα”, εκδ. Παπαζήσης.

- Γιάννης Βούλγαρης, “Η μοιραία πενταετία. Η πολιτική της αδράνειας 2004-2009″, εκδ. Πόλις.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 18.9.2011

Έχει επίσης παρατηρηθεί ιστορικά ότι κάθε οικονομική κρίση λειτουργεί ως κοινωνικό προσάναμμα του πολιτικού λαϊκισμού. Τα τελευταία χρόνια, σε Ευρώπη και Αμερική, ο λαϊκίστικος πολιτικός λόγος βρίσκεται σε έξαρση και διατυπώνεται τόσο από φορείς της Αριστεράς, όσο και της Δεξιάς. Η μεν Αριστερά οδηγείται σε έναν ολοένα αυξανόμενο εξτρεμισμό, ο οποίος αμφισβητεί αρκετές από τις εσωτερικές της μεταλλάξεις από τη 10ετία του ‘60 και μετά, ενώ στη άλλη πλευρά, ο χώρος της “ριζοσπαστικής Δεξιάς” ισχυροποιείται ολοένα και περισσότερο.

Ο “αριστερός” λαϊκισμός στοχοποιεί κυρίως τις οικονομικές ελίτ. Ο “δεξιός”, επίσης στοχοποιεί τις οικονομικές ελίτ, αλλά κυρίως εχθρεύεται τις ελίτ της γνώσης. Τους “κουλτουριάρηδες”, τους “κοσμοπολίτες”, τους “νεοταξίτες” (ό,τι και αν σημαίνει αυτό…) όσους απεργάζονται διάφορα “κακά” πράγματα, από την παγκόσμια διακυβέρνηση, μέχρι την… “πολτοποίηση” των εθνών.

Στον πειρασμό του λαϊκισμού υποπίπτουν με ευκολία πολιτικοί όλων των χώρων και χωρών. Στις ΗΠΑ π.χ. η καμπάνια Ομπάμα, ιδίως στη φάση των προκριματικών εκλογών του Δημοκρατικού Κόμματος, είχε δώσει απόλυτη έμφαση στα αντισυστημικά χαρακτηριστικά του νεαρού τότε Γερουσιαστή. Η εικόνα που προέβαλε ο Ομπάμα ήταν του πολιτικού “out comer” ο οποίος θα αλλάξει την Ουάσιγκτον, σε αντίθεση με τη «συστημική» υποψηφιότητα της Χίλαρι Κλίντον. Σήμερα, το Tea Party δίνει το δικό του ρεσιτάλ λαϊκισμού ενάντια στις ελίτ της αμερικανικής πρωτεύουσας, στη διαννόηση των δύο ακτών των ΗΠΑ, τον ΟΗΕ, την Παγκόσμια Τράπεζα, κλπ. Στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη, τα κινήματα της ριζοσπαστικής Δεξιάς (Ολλανδία, Φιλλανδία, Αυστρία, κ.α.) αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη απήχηση επενδύοντας στο τρίπτυχο: ΕΕ-Ισλάμ-εθνική προτίμηση (“Πρώτα οι Αυστριακοί”, κλπ). Ενώ στη Νότια Ευρώπη η ριζοσπαστική Αριστερά κερδίζει έδαφος (εκλογικά, αλλά και σε επίπεδο πολιτικού λόγου) έναντι τις (“συμβιβασμένης”) μετριοπαθούς σοσιαλδημοκρατίας.

Επιχειρώντας μια συνοπτική αιτιολόγηση του αναδυόμενου λαϊκισμού των ημερών μας θα λέγαμε ότι η έξαρσή του υποστηρίζεται – μεταξύ άλλων – από παράγοντες όπως:

- Η κρίση εμπιστοσύνης του πολιτικού συστήματος και της αντιπροσώπευσής του. Γεγονός που με τη σειρά του ενισχύει στον “αντικατεστημένο” λόγο, εκθειάζει την “απολίτικη”, μη-κομματική δράση, μυθοποιεί ιδεότυπους όπως η “άμεση Δημοκρατία”, αμφισβητεί θεσμοθετημένες διαδικασίες διαβούλευσης και λήψης αποφάσεων.

- Η κυριαρχία του απλουστευτικού λόγου. Τόσο μέσω της τηλεόρασης, όσο και μέσω του διαδικτύου, η κυριαρχία του “ρηχού”, μανιχαϊκού λόγου είναι σχεδόν απόλυτη. Αυτό συμβάλλει στην κάθετη κοινωνική διαίρεση μεταξύ “προνομιούχων” και “μη προνομιούχων”, (“καλών” και “κακών”), η οποία είναι επίσης βασικό χαρακτηριστικό του λαϊκισμού.

- Η έμφαση στην υπεράσπιση κεκτημένων. Ενώ παλαιότερα το κυρίαρχο αίτημα ήταν η συμμετοχή των πλατιών μαζών στην πολιτική και στην οικονομική διαδικασία, μια “εξωστρεφής”, δηλαδή, διαδικασία, σήμερα το κυρίαρχο αίτημα είναι η διατήρηση του υφιστάμενου στάτους. Η οικονομική κρίση που απειλεί με καθοδική κοινωνική κινητικότητα μεγάλες μάζες πολιτών, αλλά και η έξαρση “σύγχρονων” προβλημάτων (π.χ. μετανάστευση) αυξάνουν τα ευήκοα ώτα που είναι πρόθυμα να υιοθετήσουν συνθήματα παντός είδους προστατευτισμού και να στοχοποιήσουν ότι απειλεί το υφιστάμενο στάτους και κυρίως τις “ελίτ” που δρομολογούν τις όποιες αλλαγές.

Γιατί τα γράφουμε όλα αυτά; Γιατί, καλώς ή κακώς, ο λαϊκισμός είναι αναπόσπαστο μέρος της πολιτικής διαδικασίας σε όλο τον κόσμο. Λαϊκισμός και ρεαλιστική διαχειριστική λογική συνυπάρχουν στις κοινωνίες και αναλόγως με τη συγκυρία ή την πολιτική δεξιότητα κάθε φορέα ο ένας κατισχύει του άλλου, χωρίς όμως να τον εκμηδενίζει. Σε αυτή τη συνεχή διαπάλη, τα ξόρκια ή τα αναθέματα ελάχιστα μπορούν να προσφέρουν. Πολύ περισσότερο σε περιόδους έλλειψης εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα και τους θεσμούς του. Σε μια εποχή, όπως η σημερινή, όπου η αξιοπιστία της πολιτικής είναι στο ναδίρ, πολιτικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις δύσκολα μπορούν να προχωρήσουν χωρίς λαϊκή συναίνεση. Και καμία συναίνεση δεν δημιουργείται χωρίς ένα πειστικό αφήγημα, το οποίο περιλαμβάνει και τις πλατιές λαϊκές μάζες. Ο λαϊκισμός – με την ουδέτερη, μη αξιολογική έννοιά του – καθορίζει την πειστικότητα και το εύρος της απήχησης ενός αφηγήματος. Οπότε καλό είναι να έχουμε κατανοήσει πώς λειτουργεί, όσο καλύτερα γίνεται.

Δημοσιεύθηκε στην Κυπριακή Καθημερινή, 21.8.2011

Οι πιο συντηρητικοί και μαζί τους τα πάντα έκπληκτα δελτία των ”8” τα βάζουν με την Αστυνομία, που υποτίθεται δεν κάνει καλά τη δουλειά της, όταν στο κέντρο της πρωτεύουσας έχουν πέσει τόνοι χημικών και εκατοντάδες άτομα – μαζί και αστυνομικοί- έχουν μεταφερθεί για πρώτες βοήθειες στα νοσοκομεία.

Οι της Αριστεράς πάλι – όλων των αποχρώσεων – αποδίδουν, κατά τη συνήθη συνωμοσιολογική προσέγγισή τους, την ασκούμενη από διαδηλωτές βία, στις δυνάμεις ασφαλείας, οι οποίες σύμφωνα με την θεωρία τους “εισχωρούν και καθοδηγούν τις ομάδες των ”κουκουλουφόρων” με σκοπό να διαλύσουν το μαζικό κίνημα”.

Ωστόσο, παραγνωρίζουν όλοι ότι από την εποχή του 2002 και εντεύθεν, υπό την επίδραση διαφόρων διεθνών γεγονότων, όπως π. χ. τις συγκρουσιακές διαδηλώσεις κατά της παγκοσμιοποίησης ανά την υφήλιο, διαμορφώθηκε και εδώ περιβάλλον τέτοιων συγκρούσεων με την Αστυνομία.

Οι διαθέτοντες μνήμη δεν μπορούν παρά να θυμούνται τον χαρακτήρα των αντιαμερικανικών διαδηλώσεων κατά του δεύτερου πολέμου στο Ιράκ και αργότερα την αναπτυχθείσα από αυτόνομες φοιτητικές ομάδες “κινηματική” λογική, η οποία έφερε τις συγκρούσεις με την Αστυνομία στους δρόμους. Αργότερα με αφορμή τη συνταγματική μεταρρύθμιση και την αλλαγή του άρθρου 16 για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια εκείνη η “κινηματική” λογική της σύγκρουσης επικράτησε στους δρόμους και γενικεύθηκε στα πανεπιστήμια.

Σταδιακά επέδρασε στο “κίνημα” και το λεγόμενο “πέσιμο” επικράτησε πρώτα στον χώρο της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς και στη συνέχεια υιοθετήθηκε από τα κόμματα της ριζοσπαστικής και δογματικής Αριστεράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ εφάρμοσε το πέσιμο και το ΚΚΕ υιοθέτησε την λογική της “ανυπακοής” και αργότερα μέσω του ΠΑΜΕ τις δυναμικές συγκρουσιακές κινητοποιήσεις στα λιμάνια και αλλού.

Ο Δεκέμβρης του 2008 δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ώριμο φρούτο της καλλιεργηθείσας επί χρόνια μεγάλης αντίθεσης. Με τη διαφορά ότι εν τω μεταξύ το αναρχικό κίνημα είχε ανδρωθεί και μπορούσε να ξεπεράσει όλα τα άλλα σε δυναμικές πράξεις και κινητοποιήσεις βίας.

Είναι κοινό μυστικό άλλωστε ότι από εκείνες τις οργισμένες συγκρούσεις του Δεκέμβρη ξεπήδησαν οι νέες δυνάμεις της τρομοκρατίας, η Συνωμοσία των Πυρήνων της Φωτιάς και άλλες οργανώσεις.

Έκτοτε πολλές ήταν οι εκδηλώσεις οργανωμένης και μαζικής βίας.

Κακά τα ψέματα, η βία ενυπάρχει στο “κίνημα”, είναι εντός του “κινήματος”, δεν είναι εκτός, ούτε μπορεί να αποκοπεί όπως πολλοί νομίζουν. Και σίγουρα δεν είναι προϊόν της δράσης των αρχών ασφαλείας, όπως ορισμένοι ανοήτως πιστεύουν.

Αυτά περί προβοκατόρων έχουν ειπωθεί και σε άλλες περιπτώσεις και ιστορικά κατερρίφθησαν.

Το ίδιο συμβαίνει και τώρα. Οσο κι αν οι “ειρηνικοί” της πλατείας θέλουν να απαλλαγούν απ’ αυτήν, γνωρίζουν ότι είναι εκεί δίπλα τους στις συνελεύσεις, στις συζητήσεις και στις αναζητήσεις τους. Και εκεί θα μείνει, θα τους συνοδεύει στις εκδηλώσεις τους και θα επενεργεί, άλλοτε συσπειρωτικά κι άλλοτε αποσυσπειρωτικά, όπως συνέβη τις τελευταίες μέρες.

Αυτή είναι η απλή αλήθεια. Τα άλλα, τα συνωμοσιολογικά, είναι για μικρά παιδιά και για τους οπαδούς, που δεν μπορούν να δουν πέρα από τη μύτη τους.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 1.7.2011

Σε μια κοινωνία που η κρίση τα αλλάζει όλα, επόμενο είναι να γκρεμίζεται και το τελευταίο ταμπού της μεταπολίτευσης. Ο ελληνικός αντιρατσισμός δεν είχε βαθύτερες ρίζες ούτε ιδεολογική επεξεργασία. Ηταν ένα (θετικό) υποπροϊόν της ιδεολογικής κυριαρχίας της Αριστεράς στην Ελλάδα. Γράφαμε και παλιότερα ότι “όπως κάποτε ήταν της μόδας να είναι κάποιος αριστερός, έτσι παραμένει της μόδας να είναι κάποιος αντιρατσιστής. Αυτή η κυριαρχία της Αριστεράς, όσο κι αν ωφέλησε τη χώρα σε πρώτο επίπεδο, στην ουσία έκρυψε το πρόβλημα κάτω από το χαλί της απαξίωσης. Δεν υπάρχει συστηματική δουλειά και ουσιαστική παιδεία πίσω από την ελληνική ανεκτικότητα… Αυτή η ανεκτικότητα μπορεί να είναι επιφανειακή. Για πολλούς λόγους. Κατ’ αρχήν οι κοινωνίες στα δύσκολα κρίνονται. Η Ελλάδα της μεταπολίτευσης ζει μια χωρίς προηγούμενο περίοδο ευημερίας. Οι μετανάστες βοηθούν σ’ αυτή. Τα μεσαία στρώματα χρειάζονται τους μετανάστες. Είναι φιλί ζωής στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα. Τι θα γίνει όμως αν αυτό το μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης φυλλορροήσει;” («Ελλάδα και ρατσισμός», 22.8.2004)

Τώρα φυλλορροούν δύο πράγματα ταυτόχρονα: το ελληνικό μεταπολεμικό μοντέλο ανάπτυξης και η ιδεολογική κυριαρχία της Αριστεράς. Κατ’ αρχάς η Ελλάδα χωρίς τα δανεικά δεν μπορεί να συντηρήσει ούτε τους γηγενείς, πόσω δε μάλλον τους μετανάστες. Είναι γνωστό ότι οι μετανάστες πληρώνουν πρώτοι την κρίση. Αλλά δεν βρίσκονται απλώς στην ανεργία. Καταλήγουν στον δρόμο χωρίς κοινωνική ασφάλιση αλλά και χωρίς το μίνιμουμ βοήθειας που παρέχει στον Ελληνα άνεργο ο ευρύτερος οικογενειακός περίγυρος. Αυτό σημαίνει ότι πολλοί θα ψάξουν να βρουν αλλού την τύχη τους, αλλά μέχρι τότε τα φαινόμενα παραβατικότητας ή και εγκληματικότητας στις τάξεις των μεταναστών θα αυξηθούν. Αυτό θα δημιουργήσει αντιδράσεις και ρατσιστικά στερεότυπα, που ευχαρίστως κάποιοι θα εκμεταλλευτούν.

Αλλά η οικονομική κρίση πλήττει και τα χαμηλότερα στρώματα των γηγενών, που πλέον θα αρχίσουν να ανταγωνίζονται για τις δουλειές που έκαναν οι μετανάστες και ανακαλύπτουν ότι αυτές οι δουλειές –ακριβώς εξαιτίας των μεταναστών– είναι κακοπληρωμένες. Από την άλλη, το αίτημα “να φύγουν οι ξένοι” είχε μέχρι σήμερα ένα αντίβαρο στα μεσαία στρώματα· ήταν οι μικροϊδιοκτήτες, μικροί και μεσαίοι επιχειρηματίες, που χρειάζονταν τους μετανάστες για να μειώνουν το κόστος λειτουργίας τους. Τώρα αυτή η επιχειρηματικότητα –που δεν είχε ρίζες, αλλά συγκυριακά εκμεταλλευόταν τα όποια συγκριτικά πλεονεκτήματα εμφανίζονταν– σαρώνεται από την κρίση. Ακόμη κι αυτοί οι επιχειρηματίες, που είχαν θετική εμπειρία από τους μετανάστες στη δούλεψή τους, στο αίτημα «να φύγουν οι ξένοι» στην καλύτερη περίπτωση θα σιωπήσουν.

Δεύτερον, η ιδεολογική κυριαρχία της Αριστεράς πνέει τα λοίσθια και οι σπασμωδικές κινήσεις των ποικιλώνυμων ομάδων του αποκαλούμενου “χώρου” επιταχύνουν την κατάρρευση. Στην Ελλάδα της ρηχής ανάλυσης και του μεγάλου θυμικού, το εκκρεμές κινείται ταχύτατα προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η Χρυσή Αυγή μπήκε στο Δημοτικό Συμβούλιο και ο ρατσιστικός λόγος εκστομίζεται χωρίς ενοχές. Μεγάλες ομάδες πληθυσμού εθίστηκαν να ψάχνουν για ενόχους, αντί για λύσεις, ενώ υπάρχει και ο διάχυτος τηλεοπτικός λαϊκισμός για να ενισχύσει αυτή την τάση. Ποιος θα καθίσει να ακούσει για μακροχρόνιες πολιτικές, οι οποίες πραγματικά θα λύσουν το πρόβλημα, όταν φοβάται να κυκλοφορήσει στο κέντρο της πόλης; Ποιος θα συζητήσει για ανάπλαση του κέντρου, για τζαμί στην Αθήνα –όλα αυτά είναι μέρος της λύσης– όταν κυριαρχεί ο φόβος της κατάρρευσης του κοινωνικού ιστού; Ολες οι πολιτικές μακροχρόνιας παρέμβασης χλευάζονται είτε ως “μια από τα ίδια” είτε ως “αναποτελεσματικές”.

Ετσι κι αλλιώς, στην Ελλάδα πάντα βρίσκαμε περίεργα ονόματα για να μη συζητάμε σε βάθος τα προβλήματα. Ενα από αυτά τα ονόματα είναι η “μεταναστευτική πολιτική”. Κανείς δεν μας εξηγεί τι είναι, αλλά όλοι ξέρουμε ότι δεν την έχουμε. Τα δε πραγματικά μέτρα μακροχρόνιας μεταναστευτικής πολιτικής απαξιώνονται ταχύτατα, διότι “δεν απαντούν στο πρόβλημα”. Ετσι και σε ό, τι αφορά το κέντρο της Αθήνας κρατάμε την ίδια στάση που έχουμε για την οικονομία. Μετά από μια μεγάλη περίοδο μακαριότητας, τότε που αργά αλλά σταθερά τα πάντα επιδεινώνονταν, ξαφνικά τρομάξαμε. Κι επειδή δεν δώσαμε τις λύσεις “χθες” –κατά την αγαπημένη έκφραση των νεοανυπόμονων–, τις θέλουμε σήμερα. Το πρόβλημα είναι ότι τέτοιες ψευδαισθήσεις άμεσων λύσεων προσφέρει η Χρυσή Αυγή. Οι γρήγορες λύσεις σε κοινωνικά προβλήματα δεν μπορεί παρά να είναι βίαιες λύσεις, αν υποθέσουμε ότι είναι λύσεις. Και κατά περίεργο τρόπο, ανώτερα μεσοαστικά στρώματα με αριστερές καταβολές, εκείνα που παλιότερα τρόμαζαν από την ακροδεξιά βία (και δυστυχώς μόνον από αυτή), τώρα κάνουν λίγο τα στραβά μάτια για την αστυνομική ή και την ακροδεξιά βία στο όνομα της τάξης.

Ο ακροδεξιός ριζοσπαστισμός δεν είναι μόνο πολύ απλοϊκός και συνεπώς εύπεπτος. Είναι και πολύ οικείος σε μια χώρα που εμποτίστηκε από τον λαϊκισμό της παλαβής Αριστεράς. Μπορεί αυτοί οι δύο ριζοσπαστισμοί να είναι απέναντι, αλλά η συλλογιστική τους είναι η ίδια: κάποιοι φταίνε για την κατάσταση (πλουτοκράτες ή μετανάστες), οι δημοκρατικές μέθοδοι δεν λύνουν ουσιαστικά τα προβλήματα, οι πολιτικοί είναι προδότες ή χειραγωγούμενοι από συμφέροντα· αφήστε δε που πάντα υπάρχει και κάποια συνωμοσία (του κεφαλαίου ή της παγκοσμιοποίησης). Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο: και στη Γαλλία, ο Λεπέν τις εργατικές συνοικίες –προπύργια του ΚΚΓ– κέρδισε πρώτα.

Τα σύνθετα προβλήματα απαιτούν σύνθετες και μακροχρόνιες λύσεις. Με τα τηλεοπτικά τύμπανα του φόβου να ηχούν και με πολιτικούς που όχι μόνον έχουν ευήκοα ώτα, αλλά αναπαράγουν κάθε είδους λαϊκισμό, θα έχουμε πρόχειρες λύσεις, διόγκωση των προβλημάτων και πόλωση των ακραίων. Τη συνταγή δηλαδή της καταστροφής.

Η μάχη των συντηρητισμών

Για τη μεταπολίτευση μπορούν να ειπωθούν πολλά. Λέγονται περισσότερα – απ’ όσα της αξίζουν τουλάχιστον. Υπάρχει, όμως, ένα πράγμα στο οποίο συμφωνούμε όλοι. Είναι η μεγαλύτερη περίοδος δημοκρατίας την οποία έζησε αυτή η χώρα· κατάκτηση σημαντική αν σκεφθούμε την ιστορία των διακοσίων χρόνων του νεοελληνικού κράτους.

Βεβαίως και αυτή τη δημοκρατία την καταχρασθήκαμε. Ισως, ως καινούργιο κοσκινάκι, δεν ξέραμε πού να το κρεμάσουμε και το κρεμάσαμε παντού. Τα πάντα θεωρήθηκαν δημοκρατικά κεκτημένα. Ακόμη και η ανομία. Αυτό μπορεί να ήταν και λογικό σε μια χώρα που δεν ήξερε τι σημαίνει ελευθερία και συνεπώς ποια είναι τα όριά της. Ζούσαμε σε μια χώρα όπου ο νόμος και το κράτος χρησιμοποιήθηκαν για να κρατήσουν τον μισό πληθυσμό, τους ηττημένους δηλαδή του Εμφυλίου, υπό επιτήρηση. Στη μέθη της μεταπολίτευσης όλα ανακατεύτηκαν περίεργα. Η ελευθερία του λόγου έγινε δικαίωμα αφισορύπανσης· το δικαίωμα συνάθροισης μεταμορφώθηκε σε δικαίωμα ταλαιπωρίας χιλιάδων από διακόσιους συγκεντρωμένους· το πανεπιστημιακό άσυλο έγινε ορμητήριο παραβατών και άβατο για κάποιες ιδέες που θεωρούνται νεοφιλελεύθερες ή αντικομμουνιστικές· η νόμιμη βία του κράτους εξισώθηκε με την παράνομη βία των πολιτών κ. ά.

Κεκτημένα και ιερά

Ηταν εν μέρει φυσιολογικό να συμβεί και τέτοιες μετατοπίσεις του εκκρεμούς έγιναν παντού στον κόσμο. Μόνο που εδώ παρακράτησε. Εμπεδώθηκε ένας αριστερός συντηρητισμός, που προσπαθεί να κρατήσει ανέπαφο ολόκληρο το οικοδόμημα της μεταπολίτευσης, μαζί με τις αρνητικές της επιπτώσεις. Ολα έγιναν κεκτημένα και ιερά, ακόμη και όσα δεν αντέχουν στην κοινή λογική. Βλέπουμε τα πανεπιστήμια να καταρρέουν και το μόνο που συζητάμε είναι οι μελλοντικοί και απίθανοι κίνδυνοι από την κατάργηση του ακαδημαϊκού ασύλου. Χιλιάδες εργατοώρες χάνονται στο κέντρο της Αθήνας κι ακόμη συζητάμε αν είναι δημοκρατικό να πορεύονται οι πενήντα διαμαρτυρόμενοι στη μία λωρίδα του δρόμου.

Συντηρώντας όμως τις παθογένειες ενός συστήματος, εξασφαλίζεις την κατάρρευσή του. Αναγκαστικά διογκώνονται τα αντίστροφα συντηρητικά ανακλαστικά και δημιουργείται κοινωνική πίεση για κατεδάφιση ολόκληρου του οικοδομήματος. Η καθολική απόρριψη της πολιτικής είναι το πρώτο φαινόμενο αυτής της διαδικασίας. Η καθολική δυσανεξία το δεύτερο και έπεται συνέχεια. Το εκκρεμές πάει από τον αριστερό συντηρητισμό στον δεξιό χωρίς να περάσει από τη σύνεση.

Η κρίση είναι η καλύτερη ευκαιρία για να αλλάξουν τα πράγματα. Να ξεριζώσουμε τις παθογένειες και να αναπτύξουμε όποια θετικά υπάρχουν. Αυτό όμως προαπαιτεί σκέψη και ξεδίπλωμα μακροχρόνιων πολιτικών. Αυτές που επειδή δεν παράγουν αξιόλογο επικοινωνιακό αποτέλεσμα, χλευάζονται ως αναποτελεσματικές. Μόνο που οι άλλες λύσεις μπορεί να είναι φανταχτερές και ανούσιες, αλλά μπορεί να είναι φανταχτερές και επικίνδυνες.

Διαβάστε: Τσβετάν Τοντόροφ, «Ο φόβος των βαρβάρων», εκδ. Πόλις, Αμίν Μααλούφ, «Οι φονικές ταυτότητες», εκδ. Ωκεανίδα.

Ο λόγος είναι απλός. Στην Ευρώπη, η ελληνική κομμουνιστική αριστερά είναι η μοναδική που δεν έχει εγκαταλείψει την δικτατορία του προλεταριάτου. Η τελευταία είναι πάντα παρούσα στο καταστατικό της, γεγονός που επιτρέπει στους εκπροσώπους της να πτύουν τους θεσμούς, να απειλούν και να εφαρμόζουν την ανυπακοή και να εξευτελίζουν την πολιτιστική και δημοκρατική μας κληρονομιά. Συμπληρωματικά δε, πρέπει να τονιστεί ότι η εν Ελλάδι αντιδημοκρατική αριστερά δεν διέπεται από τις αρχές της δημοκρατικής πολιτικής αντιπαραθέσεως, αλλά από το μίσος -το οποίο καλλιεργεί σε όλα τα επίπεδα, αλλά κυρίως στην νεολαία. Αν κάποτε ο μαρξισμός-λενινισμός ήταν το θεωρητικό υπόβαθρο της κομμουνιστικής αριστεράς, σήμερα τον έχει αντικαταστήσει η λατρεία και η καλλιέργεια του κοινωνικο-πολιτικού μίσους.

Η αντιδημοκρατική αριστερά δεν έχει ιδέες, δεν έχει οράματα -κυρίως, όμως, δεν έχει αναφορές. Κάποτε υπήρχε ο σοβιετικός “παράδεισος”. Υπήρχε το όραμα του “σοσιαλισμού”, που θα έφερνε την επί της γης ισότητα, αδελφότητα, κοινωνική δικαιοσύνη και άλλα παρόμοια. Αν ο «σοσιαλισμός» είχε κάποια εκατομμύρια θυματάκια, δεν πείραζε. Αυτά ήσαν απαραίτητα για να οικοδομηθεί το “τραγουδιστό αύριο”. Η καταστολή των εργατικών διεκδικήσεων στην Πολωνία και στην Ανατολική Γερμανία στις αρχές της δεκαετίας τού 1950 ήσαν απαραίτητες για να μπορέσει το σύστημα να αποδώσει. Η εισβολή στη Ουγγαρία το 1956 ήταν “αδελφική συνδρομή”. Το ίδιο και η εισβολή στην Πράγα το 1968. Υπαγορεύθηκε από την ανάγκη να διατηρηθεί η ομογένεια του “σοσιαλιστικού στρατοπέδου” απέναντι στον ιμπεριαλισμό. Για προστατευτικούς λόγους τα σοβιετικά τεθωρακισμένα εισέβαλαν στο Αφγανιστάν το 1979. Για την σωτηρία του σοσιαλισμού επεβλήθη στρατιωτική δικτατορία κομμουνιστικού τύπου στην Πολωνία το 1984. Για τους ίδιους λόγους οι Κόκκινοι Χμερ εξόντωσαν 5 εκατομμύρια ανθρώπους στην Καμπότζη, ενώ, μετά τον “κακό” πόλεμο του Βιετνάμ και την νίκη του σοσιαλισμού, 6 εκατομμύρια Βιετναμέζοι δραπέτευσαν από τον “παράδεισο” με βάρκες, πιρόγες και άλλους ξύλινους σκυλοπνίχτες και κάπου 200.000 πνίγηκαν. Όμως, στο Βιετνάμ ο σοσιαλισμός είχε “θριαμβεύσει”.

Εκείνη την εποχή, λοιπόν, είχαμε “καλές” εισβολές, “καλά” στρατόπεδα, “καλά” ψυχιατρεία στα οποία συνωστίζονταν όλοι αυτοί οι απεχθείς πράκτορες της Δύσεως, και κυρίως των ΗΠΑ. Τελικά δε ο Γάλλος κοινωνιολόγος Στεφάν Κουρτουά, στο αντιδραστικό βιβλίο του Η Μαύρη Βίβλος Του Κομμουνισμού έχει καταγράψει 150 εκατομμύρια εξοντωθέντες “πράκτορες”. Χωρίς να υπολογίσει όμως όλους αυτούς που εξόντωσαν στις χώρες τους οι μεγάλοι ηγέτες του αντιϊμπεριαλισμού, όπως ο συνταγματάρχης Μουαμάρ Καντάφι, ο στρατηγός Αμίν Νταντά, ο Σαντάμ Χουσεΐν, η δυναστεία των Άσαντ την Συρία, ο Μουγκάμπε στην Ζιμπάμπουε, ο Μεγκίστου στην Αιθιοπία και άλλοι “εθνικοαπελευθερωτές” που, επειδή “απελευθέρωσαν” τους λαούς τους, φρόντισαν να εισπράξουν και το απαραίτητο τίμημα. Για παράδειγμα, οι Μουμπάρακ, Καντάφι, Μπεν Αλί στην Τυνησία, Μομπούτου στο πρώην Ζαΐρ, Μουγκάμπε και Άσαντ υπολογίζεται ότι διαθέτουν περί τα 160 δισεκ. δολλάρια στο εξωτερικό -χώρια περιουσίες και λοιπά ενεργητικά στοιχεία στο εσωτερικό των χωρών που “έσωσαν”. Λόγω της «σωτηρίας» αυτής, εξάλλου, παρέμειναν στην εξουσία και από 15 έως 40 χρόνια ο καθένας τους, βουλώνοντας το στόμα σε κάθε “πράκτορα” του ιμπεριαλισμού που θα τολμούσε να ψελλίσει λίγα λόγια κριτικής.

Όλοι αυτοί λοιπόν οι κύριοι είναι οι καλοί της οικουμένης. Γι αυτό και οι αγαθές ψυχές της “προόδου” ήταν πάντα στο πλευρό τους. Έως ότου το κομμουνιστικό οικοδόμημα κατέρρευσε και η τριτοκοσμική απάτη αποκαλύφθηκε. Αντί όμως οι “όμορφες ψυχές” να προβληματιστούν και να αρχίσουν να θέτουν ερωτήματα, έσπευσαν να βρουν νέους “εχθρούς”. Και μεταξύ αυτών των “εχθρών” ο κυριότερος είναι η Δύση -η δημοκρατία της, η ελεύθερη οικονομία της και η οικονομική της βοήθεια. Αυτή η Δύση που απέτρεψε να γίνει η Ελλάδα υπαίθριο στρατόπεδο συγκεντρώσεως, που βοήθησε ώστε -μέχρι το 2006- να βρίσκεται μέσα στις 30 πλουσιότερες χώρες του κόσμου και που σήμερα βοηθά στο να μην πνιγεί μία χώρα που έζησε 30 χρόνια κραιπάλης, διαφθοράς και ασυνέπειας.

Η Ελλάδα διαθέτει την πιο πορωμένη, τυφλή, διεφθαρμένη και δηλητηριώδη αντιδημοκρατική αριστερά στην Ευρώπη. Μία αριστερά η οποία, επειδή έχασε το 1949 την ευκαιρία να μετατρέψει την χώρα σε φυλακή, σήμερα, μαζί με τους γκρίζους συμμάχους της -αυτούς της ενδόξου “Ελλάδος Ελλήνων Χριστιανών”- θέλει να βυθίσει την χώρα στον κόσμο της, δηλαδή στο σκοτάδι. Πες μου τους φίλους σου, να σου πω ποιος είσαι, λέει μία παροιμία. Αρκεί να δει κανείς ποιοι σφαγείς και άλλοι δολοφόνοι είναι τα “ινδάλματα” των δυνάμεων της “προόδου” και θα πρέπει να καταλάβει με ποιους έχει να κάνει.