Κατά τον Ντάνι Ρόντρικ, η οικουμένη βρίσκεται αντιμέτωπη με το εξής τρίπτυχο: δημοκρατία, εθνική κυριαρχία και οικονομική παγκοσμιοποίηση. Και τα τρία είναι αδύνατον να συνυπάρξουν σε ένα ιδεολόγημα. Αν θέλουμε να προωθήσουμε την παγκοσμιοποίηση, θα πρέπει να εγκαταλείψουμε το έθνος – κράτος. Αν θέλουμε να διατηρήσουμε και να εμβαθύνουμε τη δημοκρατία, θα πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στο έθνος – κράτος και τη διεθνή οικονομική ολοκλήρωση. Τέλος, αν επιθυμούμε να διατηρήσουμε την εθνική κυριαρχία, θα πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στην εμβάθυνση της δημοκρατίας και την παγκοσμιοποίηση, της οποίας τα θεμέλια, παρά την αλματώδη ευημερία στις αναπτυσσόμενες χώρες, παραμένουν σαθρά.

Το εγχείρημα της Ε. Ε. αποτελεί παράδειγμα των δυσκολιών να συνδυαστούν και οι τρεις παραπάνω επιδιώξεις. Για την επίτευξή τους θα πρέπει να υποχωρήσει η εθνική κυριαρχία των εταίρων. Την άποψή του αυτή ο Ρόντρικ τη διατύπωσε και στην Αθήνα, τον Μάιο του 2011. Το ζήτημα όμως φαίνεται ότι απασχολεί και μη οικονομολόγους. Κυρίως δε διανοητές, όπως ο γνωστός Γάλλος Αντρέ Γκλουκσμάν. Μιλώντας στο γερμανικό περιοδικό «Σπίγκελ», ο Γκλουκσμάν παραπέμπει στον Σωκράτη όταν λέει ότι ουδείς διαπράττει λάθη ηθελημένα, που σημαίνει ότι άσχημα πράγματα συμβαίνουν όταν δεν υπάρχει ισχυρή βούληση. Η εύρεση λύσεων στη σημερινή κρίση δεν θα προέλθει από κάποιο υπερφυσικό ον, λέει ο Γκλουκσμάν. Αυτή τη στιγμή όμως το Raison d’etre της Ευρώπης έχει χαθεί και αν τα ευρωπαϊκά κράτη δεν ενωθούν και δεν εμφανιστούν ως ενιαίο και μοναδικό μέτωπο, θα παρακμάσουν. Η παγκοσμιοποίηση οδηγεί σε παγκόσμιο χάος και η παγκόσμια αστυνομική δύναμη (οι ΗΠΑ) δεν υφίσταται πλέον όπως την ξέραμε. Ο καθένας παίζει το δικό του παιγνίδι.

Μια καινούργια αφήγηση, λοιπόν. ΄Η μάλλον καλύτερα μια καινούργια ιστορία που θα πρέπει να γραφτεί από τις πολιτικές και οικονομικές ηγεσίες, με έμφαση στην Ευρώπη. Γραφιάδες ευφυείς, ευέλικτοι που θα γνωρίζουν το «μάρκετινγκ» και τη «λογοτεχνία». Τους αρχαίους φιλοσόφους, τους διανοητές των προηγούμενων αιώνων και τους σύγχρονους γκουρού της οικονομίας ή της φιλοσοφίας. Κανείς δεν περισσεύει, αρκεί αυτό το πλέγμα να γίνει πρώτον κατανοητό και δεύτερον να ισχυροποιηθεί. Να αναδειχθεί σε πυρήνα εξέλιξης. Ο Τσέχοφ συμβούλευε τους επίδοξους συγγραφείς να κάνουν το εξής πριν ξεκινήσουν: «Πάρτε μια πένα που δεν θα είναι σκουριασμένη και με ευανάγνωστα γράμματα, όχι ορνιθοσκαλίσματα, γράψτε καλύτερα μόνον από τη μια πλευρά του χαρτιού. Αφήστε τη φαντασία σας να καλπάσει, συγκρατήστε όμως το χέρι σας. Μην το αφήνετε να κυνηγάει τις πολλές αράδες. Οσο πιο συνοπτικά γράφετε τόσο περισσότερο και συχνότερα θα εκδίδετε τα βιβλία σας. Ο, τι γράφετε, να το υπογράφετε. Και να θυμάστε ότι όσα κράνη και αν φοράτε για να προστατευτείτε από το κοινό, το επώνυμο και η διεύθυνσή σας πρέπει να είναι γνωστά στον εκδοτικό οίκο, σε περίπτωση που ο εκδότης θελήσει να σας στείλει πρωτοχρονιάτικη κάρτα». Μας αφορούν όλα αυτά; Αν και πολύ θεωρητικά και μακράν της καθημερινής μας έγνοιας, ναι, μας αφορούν. Οφείλουμε να είμαστε τμήμα της νέας αφήγησης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 2.9.2012.

Αν μπορούσαμε να “καταναλώσουμε” όσα κεφάλαια μας περιμένουν στις Βρυξέλλες, η πορεία του εγχώριου προϊόντος θα ήταν διαφορετική. Σύμφωνα με υπολογισμό των οικονομολόγων της τράπεζας Alpha, “η μεγάλη πτώση των επενδύσεων, των οποίων η προώθηση εξαρτάται από το κράτος συνέβαλε στην πτώση του ΑΕΠ στο πρώτο εξάμηνο 2011 κατά δύο περίπου ποσοστιαίες μονάδες”. Οσο δεν γίνονται επενδύσεις, τόσο δυσκολότερα θα γίνονται τα πράγματα. Το εισόδημα θα περιορίζεται και η κατάσταση στην αγορά θα χειροτερεύει.

Κανονικοί υπουργοί σε μια κανονική χώρα θα ζητούσαν από κάθε μία περιφέρεια της χώρας, από κάθε κλάδο παραγωγής, από κάθε ομάδα επιχειρηματικών συμφερόντων να τους δώσουν μια ιεραρχημένη λίστα θεμάτων προς επίλυση. Θα τη συζητούσαν, θα τη συμφωνούσαν, θα τη δημοσίευαν και ακολούθως θα φρόντιζαν ώστε κάθε μήνα –αν όχι κάθε εβδομάδα– να δίνεται λύση σε ένα από τα θέματα των ειδικών αυτών καταλόγων.

Η κατανάλωση όπως τη γνωρίσαμε δεν υπάρχει πια. Κανείς, στις διεθνείς αγορές, δεν εμπιστεύεται, τους τελευταίους 18 μήνες, το ελληνικό κράτος. Μόνον οι φορολογούμενοι των κρατών της Ευρωζώνης (πλην Σλοβακίας) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μας δανείζουν. Και αυτοί, πέραν της ευρωζωνικής αλληλεγγύης, το κάνουν με την υστεροβουλία να αποτρέψουν μιαν ευρύτερη συστημική κρίση, που θα βλάψει περισσότερο τους ίδιους, δηλαδή να συνεχιστούν κανονικά οι χρηματορροές στα πιστωτικά “τους” ιδρύματα.

Επομένως, η κατανάλωση ως τροφοδότης του τζίρου των μικρών, μεσαίων και μεγαλύτερων επιχειρήσεων δεν υπάρχει πλέον στα μεγέθη που είχαμε συνηθίσει. Δεν έχει καμία απολύτως έννοια να περιγράφουμε “πρόγραμμα” επιστροφής στην ανάκαμψη της οικονομίας, το οποίο θα στηρίζεται στην επιδότηση της κατανάλωσης των νοικοκυριών. Κι όμως, πολλοί είναι εκείνοι που δείχνουν να το πιστεύουν και να το προτείνουν ως μέθοδο εξόδου από την κρίση. Υποστηρίζουν μάλιστα ότι αυτό πρέπει να αλλάξει στο “λάθος μοντέλο” του Μνημονίου. Σε κάθε χίλια ευρώ εισοδήματος που προσφέρει το κράτος, δεν παίρνει πίσω περισσότερα από τον μέσο ΦΠΑ, προσαυξημένο κατά 2 ή 3 μονάδες. Επομένως, τα δημόσια έσοδα δεν πρόκειται να διορθωθούν ποτέ επειδή το κράτος θα συνεχίσει να ξοδεύει. Αν ήταν έτσι, η ασυγκράτητη αύξηση των εισοδημάτων στο ευρύτερο Δημόσιο θα είχε συνοδευθεί με αύξηση των κρατικών εσόδων. Συνέβη ακριβώς το αντίθετο.

Ο Ευ. Βενιζέλος κάλεσε τους δημοσιογράφους να υπολογίσουν “μόνοι” τους τη “σχέση ύφεσης και ελλείμματος”. Σε ποια κατεύθυνση, δεν διευκρίνισε. Επειδή ακριβώς, το κρατικό έλλειμμα είναι που προκαλεί την ύφεση και όχι το αντίστροφο. Οσο η παρούσα κυβέρνηση επιδιώκει να σηκώσει όσα χρήματα απαιτεί το πανάκριβο και σπάταλο κράτος, τόσο η οικονομία θα βυθίζεται.

Οι πολίτες υποχρεώθηκαν να περιορίσουν δραστικά τις δαπάνες τους, να αλλάξουν συνήθειες εύκολου χρήματος, να δώσουν μέρος της περιουσίας τους για να διασώσουν τις επιχειρήσεις τους, να συνδράμουν ο ένας τον άλλον και, βεβαίως, να πληρώσουν βαρύ τίμημα στον κρατικό προϋπολογισμό.

Είναι ώρα, το κράτος, δηλαδή οι πολιτικοί που το διαχειρίζονται, όλων των κομμάτων και όχι μόνον των δύο μεγάλων, να αντιληφθούν πως έχει επέλθει το τέλος της απληστίας. Λεφτά, δεν υπάρχουν πια!

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 6.9.2011