Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Εδώ και πολλά χρόνια, η χώρα μας έχει ένα τετραπλό έλλειμμα: προϋπολογισμού, εμπορικού ισοζυγίου, ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και ανταγωνιστικότητος. Εάν, λοιπόν, στις σημερινές συνθήκες της διεθνούς οικονομικής πραγματικότητος, τα μεγέθη αυτά δεν διορθωθούν, η χώρα θα βρεθεί στο περιθώριο. Θα έχει αυτοαποκλεισθεί από το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι. Η παρούσα μεταπρατική και παρασιτική ελληνική οικονομία με τον χαμηλότερο βαθμό εξωστρέφειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πλέον βιώσιμη. Ένας ολόκληρος πληθυσμός δεν μπορεί να ζει και να πλουτίζει από τις κρατικές προσόδους.

Την κατάσταση αυτή δεν ήταν ανάγκη να έλθει κάποια τρόϊκα για να αποφασίσουμε να την ανατρέψουμε. Δεν ήταν απαραίτητο το Μνημόνιο για να μάθουμε ότι ο κρατισμός χρεοκόπησε στην Ελλάδα. Η κατάσταση δεν πάει άλλο. Το Δημόσιο ελέγχει κάθε οικονομική δραστηριότητα, είναι υπερτροφικό και σπαταλά για την συντήρησή του τεράστιους πόρους σε σχέση με την δυνατότητα είσπραξης υγιών φορολογικών εσόδων. Ο δε ιδιωτικός παραγωγικός τομέας διαπαιδαγωγήθηκε να είναι προσαρμοσμένος και προσκολλημένος στο κράτος. Από την συναλλαγή του με αυτό προέρχεται μεγάλο μέρος των εσόδων του.

Τις επιχειρήσεις που προσπάθησαν να βαδίσουν τον δικό τους μοναχικό δρόμο, το κράτος τις εκδικήθηκε με κάθε τρόπο. Τις εξόντωσε. Λίγες είναι σήμερα οι υγιείς παραγωγικές επιχειρήσεις που στέκονται αυτόνομα στην αγορά και ακόμη λιγότερες οι μεγάλες και εξωστρεφείς. Ο πλούτος που παράγουν είναι λιγοστός σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας. Μοιραία, και τα φορολογικά έσοδα που μπορεί να αντλήσει από αυτές το κράτος είναι εξ ίσου λιγοστά. Σε αντιστάθμισμα, αντί να επιχειρηθεί προσαρμογή των δαπανών στο χαμηλό επίπεδο των εισροών, οι κυβερνήσεις επέλεξαν διαχρονικά να αυξάνουν με κάθε τρόπο τα έσοδα, μην επιθυμώντας να μειώσουν δαπάνες και να δυσαρεστήσουν κανέναν αποδέκτη κρατικής προσόδου. Στην προσπάθειά τους αυτή επιβαρύνουν την κοινωνία, με την επιβολή τεράστιας εκτάσεως έμμεσων φόρων, ενώ καλύπτουν σήμερα την τελική υστέρηση χάρη στην δανειακή σύμβαση που υπογράψαμε με τους εταίρους μας.

Δυστυχώς, οι εξορκιστές της ύφεσης, αντί να καταλάβουν ότι η υπερχρέωση της χώρας οφείλεται στην άνευ παραγωγής υπερκατανάλωσή της, μάς προτείνουν ως αναπτυξιακό μέσο την επεκτατική πολιτική δημιουργίας προσόδων από το ήδη χρεοκοπημένο κράτος. Δηλαδή, θέλουν η ανάπτυξη να στηριχθεί εκ νέου στην κατανάλωση, την στιγμή που η χώρα έχει τεράστιο πρόβλημα παραγωγής και δημοσίου χρέους. Δεν καταλαβαίνουν ότι η προσοδοθηρία δημιουργεί παρασιτισμό, ο οποίος, με την σειρά του, γίνεται και η ουσιαστική αιτία κατάρρευσης της οικονομίας.

Τα τελευταία χρόνια, οι γνωστές κυβερνήσεις του δικομματισμού δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από το να εξυπηρετούν την προσοδοθηρία. Έτσι, αποσυνέδεσαν, στον δημόσιο τομέα κατά κύριο λόγο, την αμοιβή από την εργασία. Ακόμα χειρότερα, στο όνομα μιας δήθεν “προοδευτικότητος” μετέτρεψαν την εργασία σε “κοινωνικό δικαίωμα”, σε ένα είδος προνοιακής υποστήριξης που δικαιούνται οι πάντες. Αυτός ο “προοδευτικός” κοινωνικός πατερναλισμός κατέστρεψε κάθε διάθεση για αυτοδημιουργία και επιχειρείν και αφαίρεσε από πολλούς νέους ανθρώπους την αίσθηση της αυτοολοκλήρωσης. Την ίδια στιγμή, το κράτος δανειζόταν για να μοιράζει εισοδήματα, κυρίως στις συντεχνίες και τους κομματικούς στρατούς –ασχέτως αν τα χρήματα δεν κατευθύνονταν σε παραγωγικούς σκοπούς, ασχέτως αν δημιουργούσαν ή όχι κάποιο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα, ασχέτως αν υποθήκευαν την χώρα και τις επόμενες γενεές, προκειμένου να συντηρήσουν ένα επίπεδο τεχνητά ωθούμενης υψηλής κατανάλωσης, ένα επίπλαστο αίσθημα πλασματικής ευημερίας.

Παρόμοια πολιτική στην σημερινή φάση της οικονομίας, αλλά και της ευρωζώνης γενικότερα, είναι αδιανόητη. Στην παρούσα συγκυρία, μία τέτοια αναπτυξιακή πολιτική δεν είναι ούτε διατηρήσιμη, ούτε εφικτή. Ακόμα και αν η κυβέρνηση εξασφάλιζε πόρους για να την εφαρμόσει, το μόνο που θα κατάφερνε είναι να μεγαλώσει έτι περαιτέρω τα ελλείμματα και το χρέος χωρίς να βοηθήσει έστω κατ’ ελάχιστον την ελληνική οικονομία, αφού περί το 80% των προϊόντων που καταναλώνουμε έχουν αλλοδαπή προέλευση. Αντιθέτως, παρόμοια πολιτική θα μεγάλωνε κι άλλο την ψαλίδα των τετραπλών ελλειμμάτων, χωρίς να προσθέσει το παραμικρό στον παραγωγικό ιστό της χώρας.

Ένας, συνεπώς, είναι ο δρόμος για την κυβέρνηση. Αυτός της ανάπτυξης μέσω επενδύσεων που στόχο θα έχουν να ενισχύσουν και να μετασχηματίσουν την παραγωγική βάση της οικονομίας μας.

Βέβαια, η ανάπτυξη δεν είναι μία μηχανιστική διαδικασία που υλοποιείται άνευ προϋποθέσεων, με πομπώδεις εξαγγελίες και υπουργικά διατάγματα. Για να υπάρξει ανάπτυξη χρειάζεται σχέδιο, βούληση, κίνητρα (όχι επιδοτήσεις). Χρειάζεται τόνωση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών (και όχι της κατανάλωσης), αυτή δε με την σειρά της απαιτεί κεφάλαια, επενδύσεις, δημιουργία θέσεων εργασίας. Τότε θα παραχθεί πλούτος κατά τρόπον υγιή. Για να εισρεύσουν, όμως, και να επενδυθούν κεφάλαια, πρέπει ως χώρα να καταστούμε ελκυστικός προορισμός υποδοχής επενδύσεων. Απαιτείται σταθερό και φιλικό φορολογικό περιβάλλον, προσιτό κόστος εργασίας, απουσία γραφειοκρατικών επιβαρύνσεων. Απαιτείται, όμως, και υψηλό επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού, το οποίο μόνον ένα ποιοτικώς αναβαθμισμένο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να προσφέρει.

Τέλος, ύστερα από τριάντα και πλέον χρόνια συμμετοχής μας στην μεγάλη και ισχυρή ευρωπαϊκή οικογένεια, καλόν θα ήταν να μάθουμε ότι εξ αυτού του λόγου, πέρα από το τεντωμένο χέρι αυτού που ζητά, έχουμε και κάποιες υποχρεώσεις…

Τούτο σημαίνει ότι, πρωτίστως το ΠΑΣΟΚ και δευτερευόντως η ΝΔ, μέσα σε τριάντα χρόνια δημιούργησαν έναν κρατικοδίαιτο πληθυσμό τον οποίο τροφοδοτούσαν με δανεικά και που σήμερα αποτελεί για την χώρα και το μέλλον των παιδιών της ένα πολυπλόκαμο και κυριολεκτικά αδίστακτο τέρας. Πρόκειται για μία ακίνητη και σε μεγάλο βαθμό διεφθαρμένη γραφειοκρατία ολοκληρωτικού τύπου, η οποία όχι μόνον είναι αδιάβροχη σε αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, αλλά και εξαιρετικά επιθετική κάθε φορά που κρίνει ότι διακυβεύονται τα προνόμιά της. Αυτή η γραφειοκρατία, με ηγέτες δήθεν συνδικαλιστές, όχι μόνον παρεμπόδισε και ακύρωσε τις περισσότερες προσπάθειες παραγωγικής βελτιώσεως και εξελίξεως της οικονομίας, αλά επεδόθη και σε μία πρωτοφανή κατασπατάληση δημοσίου πλούτου, εμποδίζοντας κάθε πρωτοβουλία εξορθολογισμού του Δημοσίου.

Από ποσοτικής πλευράς, την περίοδο 1984-2009 έχουμε καταγράψει ακυρώσεις 1.260 επενδυτικών σχεδίων, συνολικής αξίας 21 δισεκατ. δολλαρίων περίπου, μέσω των οποίων θα είχαν δημιουργηθεί και 100.000 θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), αυτή η πληθωρική γραφειοκρατία απορροφούσε 7% παραπάνω από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της χώρας μας σε σύγκριση με άλλες χώρες μέλη του Οργανισμού –ποσοστό που σωρευτικά αντιστοιχεί σε 220 δισεκατ. ευρώ για την περίοδο 1982-2009. Αν στο ποσό αυτό προστεθούν εκβιαστικές απεργίες, κλοπές, σπατάλες, καταχρήσεις και άλλα τινα, τότε μπορούμε άνετα να μιλήσουμε για μία “μεγάλη ληστεία”, ύψους 500 δισεκατ. ευρώ, ήτοι δύο φορές το σημερινό ΑΕΠ της χώρας.

Με το ξέσπασμα της κρίσης, η ελληνική γραφειοκρατία είδε να περιορίζονται αμοιβές και συντάξεις των μελών της, πλην όμως ουδείς δημόσιος υπάλληλος απελύθη. Αντιθέτως, σημαντικό μέρος από τις δανειακές ενέσεις που δέχεται η χώρα απορροφάται από την γραφειοκρατία, η οποία δεν διστάζει να απεργεί για ψύλλου πήδημα εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας.

Στην αντίπερα όχθη, ο ιδιωτικός τομέας της εργασίας και των επιχειρήσεων πληρώνει βαρύτατο τίμημα στον βωμό της κρίσης. Τα δύο τελευταία χρόνια, βοηθούντων και των “ομάδων εφόδου” της κομμουνιστικής αριστεράς, πάνω από 700.000 εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα είναι άνευ εργασίας και περί τις 200.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις έχουν κλείσει. Από την άλλη, υγιείς ιδιωτικές επιχειρήσεις κλονίζονται και η πρώτη βιομηχανία της χώρας, ο τουρισμός, παραπαίει. Εν ολίγοις, η ιδιωτική οικονομία απειλείται και αυτή με κατάρρευση και το μέλλον της κυριολεκτικά κρέμεται από μία κλωστή.

Όλα αυτά αποτελούν βούτυρο στην φρυγανιά αδίστακτων πολιτικών δυνάμεων, οι οποίες, μέσα από την αντιμνημονιακή ρητορική τους, επιχειρούν μία μεγάλη απάτη. Ερήμην της πραγματικότητος, προσπαθούν να προσεταιρισθούν τους εγκάθετους του πελατειακού πολιτικού συστήματος, ήτοι τους βολεμένους του δημοσίου τομέα –που στην ουσία είναι και η πηγή της κρίσης δημοσίου χρέους που πλήττει την Ελλάδα. Χωρίς ίχνος αιδούς, τούς υπόσχονται “μαγικές λύσεις”, που είναι το ισοδύναμο τού “λεφτά υπάρχουν” του κ. Γιώργου Α. Παπανδρέου. Προτείνουν αναδιαπραγματεύσεις του μνημονίου και άλλα παρόμοια, χωρίς να εξηγούν πού θα βρεθούν τα χρήματα για να χρηματοδοτηθούν τα ελλείμματα του Δημοσίου –τα οποία, βέβαια, θα πάρουν την ανηφόρα αν αντιστραφούν οι πολιτικές του μνημονίου. Αποκρύπτουν, επίσης, το γεγονός ότι ήδη, λόγω της ακυβερνησίας, τα ελλείμματα αυτά μεγαλώνουν, με δεδομένες τις καθυστερήσεις στην είσπραξη φορολογικών εσόδων και το πάγωμα των αποκρατικοποιήσεων.

Οι νέοι αυτοί πολιτικοί αγύρτες κάνουν πως δεν βλέπουν την φυγή των καταθέσεων από τις τράπεζες και προσποιούνται πως δεν γνωρίζουν ότι καμμία ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να υπάρξει στην Ελλάδα με χρεοκοπημένο τον τραπεζικό τομέα –ο οποίος μόνον αν αρχίσουν να επανακάμπτουν οι καταθέσεις θα μπορέσει να σταθεί στα πόδια του και να παίξει αναπτυξιακό ρόλο. Ας σημειωθεί δε ότι τα 18 δισεκατ. ευρώ κεφάλαια που δίδονται στις τράπεζες προέρχονται από την περίφημη δανειακή σύμβαση που ορισμένοι θέλουν να επαναδιαπραγματευθούν, ενώ ταυτοχρόνως μάς λένε ότι λεφτά υπάρχουν για ανάπτυξη της οικονομίας ακόμη και αν καταγγείλουμε το μνημόνιο. Πρόκειται για ψεύδος ολκής, το οποίο στις σημερινές συνθήκες προσλαμβάνει εγκληματικό χαρακτήρα. Η χώρα αντιμετωπίζει κολοσσιαίο πρόβλημα ρευστότητας και αν οι καταθέσεις στις τράπεζες πέσουν κάτω από τα 150 δισεκατ. ευρώ, την στιγμή που οι οφειλές προς αυτές ξεπερνούν τα 250 δισεκατ. ευρώ, η κατάσταση θα γίνει μη αναστρέψιμη.

Ποιος θα καταβάλει, τότε, το κόστος της μεγάλης πολιτικής απάτης;

Η ελληνική κυβέρνηση συλλέγει λιγότερους φόρους και προκαλεί μεγαλύτερες δαπάνες. Το άθροισμα των δύο υποδεικνύει την απόσταση που έχουμε να διανύσουμε μέχρις ότου προσεγγίσουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πράγματι, το 2009 απήχαμε 10,5 εκατοστιαίες μονάδες του εγχωρίου προϊόντος. Οι 6,3 μονάδες οφείλονταν στην υστέρηση των εσόδων και οι 4,2 μονάδες στα μεγαλύτερα έξοδα.

Ενα χρόνο αργότερα, μετά την αρχική προσπάθεια δημοσιονομικής λιτότητας, η διαφορά αυτή μειώθηκε σε 5,4 μονάδες του ΑΕΠ. Υπολογίστηκε ότι το 2011 έπεσε περαιτέρω στο 4% του ΑΕΠ. Τα πράγματα θα είναι καλύτερα το 2012, οπότε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που υποστηρίζουν το ψηφισμένο από τη Βουλή πρόγραμμα σταθερότητας, η διαφορά αναμένεται να μειωθεί στις 2,5 μονάδες.

Το σημαντικό τμήμα της διόρθωσης πρέπει να γίνει στην πλευρά των δαπανών. Οταν όμως λέμε κρατικές δαπάνες εννοούμε, σε τεράστιο μέγεθος, εισοδήματα για κάποιους. Πράγματι, οι μισθοί έφθασαν το 2009 να αναλογούν σε 13,4% του ΑΕΠ. Το 2001, χωρίς αυτό να αποτελεί έτος αναφοράς, η αναλογία ήταν 10,4%, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 10,9%. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του προγράμματος, αναμένεται ότι θα έχουμε επιστρέψει στο 10,6% του ΑΕΠ το 2015!

Είναι προφανές ότι παρ’ όλη τη σκληρότητα των μέτρων λιτότητας, όπως τη βιώνουν οι απασχολούμενοι στο κράτος και ενόσω η συμβολή τους στην εξυγίανση των δημοσιονομικών πραγμάτων είναι σημαντική, η εξ αυτών των περικοπών περιστολή της δαπάνης δεν επαρκεί. Χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια.

Η μεγάλη απειλή στα δημόσια οικονομικά ήταν και τώρα πλέον έχει γιγαντωθεί, οι ανάγκες υποστήριξης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Αγνοήσαμε με τον πλέον επιδεικτικό τρόπο την αυξανόμενη αδυναμία του μηχανισμού κρατικών και ασφαλιστικών εσόδων στην υποστήριξη των ταχύτατα αυξανόμενων αναγκών του συστήματος.

Το λάθος δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην πλευρά των πολιτικών. Τουλάχιστον όχι όλων των πολιτικών. Ολόκληρη η Αριστερά, το σύνολο των συνδικαλιστών, οι διευθυντές των αρμοδίων κρατικών υπηρεσιών, κάποιοι καθηγητές ή δήθεν “καθηγητές”, η αγέλη των κίτρινων Μέσων Ενημέρωσης και βεβαίως, οι λαϊκιστές πολιτικοί έχουν ολόκληρη και αδιαίρετη την ευθύνη.

Σε αυτούς πρέπει να τα ρίχνουν οι συνταξιούχοι και όσοι δικαίως περιμένουν ένα αξιοπρεπές κοινωνικό επίδομα και όχι σε όσους υποστηρίζουν την ανάγκη εξυγίανσης. Ας έχουμε ένα στο νου μας, το ακόλουθο: το άδικο που έπληξε τους 11.000 συμπολίτες μας οι οποίοι εμπιστεύθηκαν τα κρατικά ομόλογα θα είχε πλήξει τα 11.000.000 των κατοίκων αυτής της χώρας αν είχαμε παραδεχθεί την ήττα μας, είχαμε, δηλαδή, προτιμήσει την πτώχευση του ελληνικού κράτους.

Σπεύδω, τέλος, να προλάβω όσους θα υποστηρίξουν ότι το πραγματικό βάρος στον προϋπολογισμό προκαλείται από τους υπερβολικούς τόκους. Το υψηλότερο ποσοστό τόκων επί του ΑΕΠ, στο 6,9%, καταγράφηκε το 2011. Η αναμενόμενη βελτίωση δεν είναι σπουδαία, αφού αναμένεται να σταθεροποιηθεί κοντά στο 6% το 2015. Ηταν 6,5% το 2001. Η πραγματική διαφορά βρίσκεται αλλού.

Η μέση δαπάνη για τόκους, μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, είναι μόλις 2,7% του εγχωρίου προϊόντος τους. Λιγότερο από τα μισά! Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να εξοικονομεί πάνω από 3 μονάδες του ετησίου προϊόντος της, επειδή δεν εκμεταλλευθήκαμε το σταθερό ευρώ και τα χαμηλά επιτόκιά του για να περιορίσουμε το χρέος. Αν ίσχυε ο συνταγματικός κανόνας που απαγορεύει τη σύναψη χρέους όταν ξεπερνάει το 60% του ΑΕΠ, τότε η Ελλάδα δεν θα διέφερε από τα καλά ευρωπαϊκά κράτη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 27.3.2012

Ούτε οι κοινοτικοί παράγοντες ούτε όμως οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης πρόλαβαν την επερχόμενη καταστροφή. Η κρίση χρέους επιμένει, ακόμη σήμερα, να καταστρέψει πολλά στην Ευρώπη. Με πρώτο θύμα το περίφημο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο. Και με πρώτο πεδίο εφαρμογής των θυσιών το συνταξιοδοτικό σύστημα των περισσοτέρων κρατών.

Πολλοί από εμάς δείξαμε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη -από όσο τελικώς αποδείχθηκε ορθολογικώς- στην ικανότητα του ενιαίου νομίσματος να προστατεύσει αποτελεσματικά τις οικονομίες μας. Δεν είχαμε ποτέ υπολογίσει την αδυναμία που θα επιδείκνυε την ώρα μιας μεγάλης κρίσης. Κρίση που τελικώς ήρθε και, ακόμη σήμερα, δεν έχει ξεπεραστεί. Το σημαντικό όμως παραμένει εκείνο που οδήγησε στη δημιουργία του κοινού νομίσματος. Η διατήρηση ενός νομίσματος, του ευρώ, κατάλληλου να προστατεύει την αξία των κεφαλαίων που έχουν επιχειρήσεις και νοικοκυριά στην Ευρώπη.

Η ελληνική κρίση έδειξε το μέγεθος των κινδύνων που έπρεπε να αντιμετωπίσει η Ευρώπη. Ηταν αυτός ένας ακόμη -πολύ σπουδαίος- λόγος για τον οποίο οι εταίροι μας στην Ευρωζώνη, οι Αμερικανοί, ακόμη και οι δύστροποι Βρετανοί, έσπευσαν να εκδηλώσουν -εντελώς πρακτικά- τη συμπαράστασή τους στην Ελληνική Δημοκρατία.

Η ανταλλαγή των ελληνικών ομολόγων, το ελληνικό swap, εγκαινιάζει τη δεύτερη φάση διάσωσης του ελληνικού κράτους. Η επιτυχία του έχει σημαντικές διαστάσεις. Πρώτον, μας κρατά «εντός ευρώ». Ο κίνδυνος ανοικτής κρίσης, ανικανότητας της Ελλάδας να πληρώσει το τριετές ομόλογο που έληγε σε λίγες ημέρες, πανικού και εξόδου των κεφαλαίων είχε πλησιάσει σε απόσταση αναπνοής.

Δεύτερον, το “κούρεμα” κρατά ανοικτές τις τράπεζες. Η κρίση που θα ξέσπαγε σε λίγες ημέρες θα “άδειαζε” τις τράπεζες και θα υποχρέωνε την Τράπεζα της Ελλάδος σε έκτακτα μέτρα διατήρησης της “ψυχραιμίας”. Τρίτον, η ανασυγκρότηση του χρέους θα φέρει, σε μικρότερο χρόνο από εκείνον που παλαιότερα είχε υπολογιστεί, αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας του ελληνικού συστήματος.

Η διαφορά μεταξύ των δύο καταστάσεων είναι τεράστιας σημασίας. Η ίδια διαφορά θα εκδηλωθεί ακόμη εντονότερα, στον πολιτικό και κοινωνικό στίβο. Μεταξύ εκείνων που αντιλαμβανόμενοι τα λάθη που έγιναν, δράττονται όμως τώρα ευκαιριών που παρουσιάζονται -όπως το επιτυχημένο PSI- και εργάζονται σκληρά για την έξοδο από την κρίση. Και των άλλων. Εκείνων που θα προτιμούσαν την πλήρη κατάρρευση, την ανοικτή και μαζική εξαθλίωση των πολλών, με μοναδική δικαιολογία τη “διάσωση” της χώρας εκτός διεθνούς αγοράς. Πάντοτε όμως η Ελλάδα διασώθηκε εντασσόμενη καλύτερα και βαθύτερα στη διεθνή κοινότητα, στην ανοικτή αγορά και τον ακόμη πιο ελεύθερο ανταγωνισμό. Ποτέ το αντίθετο!

Η αντίθεση αυτή θα γίνει εντονότερη καθώς μάλιστα πλησιάζουμε σε χρόνο εκλογικό. Πρόωρων, επιπλέον. Μια αναμέτρηση που την προκαλούν τα γεγονότα και τα οποία δεν είναι καθόλου ευχάριστα. Πολλοί αναρωτιούνται για το είδος και το μέγεθος των κινδύνων που θα χρειαστεί να σταθμίσει το εκλογικό σώμα, όταν βρεθεί μπροστά στην κάλπη.

Θα ψηφίσει, πιστεύουν πολλοί, με τρόπο που θα εκφράζει την οργή που νιώθει για τα λάθη που έγιναν και τον πόνο που προκαλούν στο κοινωνικό σώμα. Καμία αμφιβολία δεν χωρά σε αυτό το θέμα. Τα στοιχεία για την πορεία της ύφεσης, που δημοσιεύτηκαν αργά την Παρασκευή, έδειξαν ότι οι “Αμοιβές Εξαρτημένης Εργασίας” μειώθηκαν το τελευταίο τρίμηνο του 2011 κατά 11% έναντι του ίδιου τριμήνου του 2010 και κατά 21% έναντι εκείνου του 2009. Αντιστοίχως μειώθηκε η «Δαπάνη της Κυβέρνησης (-12% και -34%, αντιστοίχως), δύο από τις κυριότερες προσεγγίσεις για να κατανοήσει κανείς γιατί ο ρυθμός μείωσης του ΑΕΠ έφτασε στο 7%!

Είναι πλέον εξαιρετικά επείγον να βρούμε τρόπους να ξαναβάλουμε μπροστά την οικονομία. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η περαιτέρω ανασυγκρότηση της οικονομίας αποτελεί προτεραιότητα. Η πορεία αυτή, στην οποία έχουμε ήδη δαπανήσει μεγάλο μέρος της σωρευμένης περιουσίας, δεν πρέπει να ανατραπεί. Αυτό θα συμβεί σε περίπτωση που κάποια τυχαία πολιτική συγκυρία οδηγήσει την κυβέρνηση στη λεγόμενη επαναδιαπραγμάτευση.

Αποτελεί εξαιρετικό γεγονός ότι ο Αντώνης Σαμαράς και το κόμμα του εμφανίζονται πεπεισμένοι στην απόφασή τους να εγκαταλείψουν τη ρητορική και, κυρίως, την απειλή να αρνηθούν όσα έχει, ειδικότερα τις τελευταίες εβδομάδες, συμφωνήσει η χώρα. Οσοι νομίζουν πως τώρα που το PSI θα έχει γίνει και, επομένως, δεν θα υπάρχει ο άμεσος κίνδυνος χρεοκοπίας ευκολότερα μπορεί να χαλαρώσουμε στην εφαρμογή του προγράμματος, κάνουν μεγάλο λάθος. Δεν τρέχουμε πλέον για το δημόσιο χρέος, αλλά για να φέρουμε πίσω την ανάπτυξη μια ώρα ενωρίτερα. Και αυτό δεν πρόκειται να γίνει αν βγούμε από τον δρόμο της προσαρμογής.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 11.3.2012

Αλήθεια Νο 1: Εισπράττουμε περί τα 40 δισεκατ. ευρώ τον χρόνο και ξοδεύουμε περί τα 60 δισεκατ. ευρώ. Κατ’ αναλογίαν, είναι σαν να βγάζω 1.000 ευρώ τον μήνα και να χαλάω 1.500

Αλήθεια Νο 2: Χρωστάμε περί τα 360 δισεκατ. ευρώ, με έσοδα 40 δισεκατ. ευρώ. Κατ’ αναλογίαν, είναι σαν να βγάζω 12.000 ευρώ τον χρόνο και να χρωστάω 108.000

Αλήθεια Νο 3: Μόνον οι ετήσιοι τόκοι για τα δάνεια που έχουμε ήδη πάρει (και φάει, εννοείται) είναι χοντρικά 20 δισεκατ. Κατ’ αναλογίαν, είναι σαν να βγάζω 1.000 ευρώ τον μήνα και για τόκους στεγαστικού δανείου (χωρίς το κεφάλαιο) να δίνω περί τα 500 ευρώ.

Αλήθεια Νο 4: Για να λειτουργούμε κανονικά ως χώρα, πρέπει κάθε μήνα να βρίσκουμε τα κάτωθι ποσά: 1,20 δισεκατ. ευρώ, που είναι τα –παραπάνω– έξοδά μας (έλλειμμα)· 2,20 δισεκατ., που είναι οι τόκοι των δανείων· 3,40 δισεκατ. που είναι χοντρικά το κεφάλαιο των δανείων· Σύνολο, 80 δισεκατ. ευρώ. τον χρόνο. Αναλογικά, είναι σαν να βγάζω 12.000 ευρώ τον χρόνο και για να διατηρούμαι στην ζωή (και εκτός φυλακής) να πρέπει να βρίσκω ακόμη 24.000 ευρώ σε ετήσια βάση.

Ανακεφαλαίωση: α) Είμαι ένας εργαζόμενος που βγάζω 1.000 ευρώ τον μήνα, β) Οι προσωπικές μου ανάγκες είναι περίπου 1.500 ευρώ τον μήνα, γ) Τα δάνειά μου ανέρχονται σε 1.500 ευρώ τον μήνα, δ) Μού λείπουν, δηλαδή, 2.000 ευρώ τον μήνα και χρωστάω ακόμη 108.000 ευρώ. Με βλέπετε να κρατάω το σπίτι μου για πολύ καιρό ακόμα; Με έσοδα 1.000 και έξοδα 3.000 ευρώ τον μήνα, η μόνη επιλογή μου ήταν να καλύπτω το διχίλιαρο με νέο δανεισμό. Μέχρι τώρα οι τράπεζες με κάλυπταν. Από εδώ και πέρα σταματάει η χρηματοδότηση, οπότε ας εξετάσουμε τις επιλογές που έχω ως εργαζόμενος, οι οποίες είναι βασικά τέσσερις:

Επιλογή Νο 1: Να βρω δεύτερη και τρίτη δουλειά, αυξάνοντας έτσι τα έσοδά μου (ανάπτυξη)

Επιλογή Νο 2: Να περικόψω τις ανάγκες μου και να μειώσω τα έξοδά μου (περικοπές)

Επιλογή Νο 3: Να διαπραγματευτώ με την τράπεζα το δάνειό μου με επέκταση και μείωση των δόσεων (αναδιάρθρωση)

Επιλογή Νο 4: Να πουλήσω κομμάτι της περιουσίας μου για να ξεχρεώσω μέρος του δανείου μου (ιδιωτικοποιήσεις).

Βασικά μπορώ να χρησιμοποιήσω από μία έως και τέσσερις επιλογές –όσο περισσότερες, τόσο γρηγορότερα θα ξεμπλέξω απ’ όλα αυτά. Σε αυτό το σημείο αξίζει να δούμε τις συμβουλές των κομμάτων στον εργαζόμενο της ιστορίας μας: ΠΑΣΟΚ: Ο εργαζόμενος δεν χρειάζεται να βρει δεύτερη δουλειά, πρέπει να περικόψει 100 ευρώ από τα έξοδά του και να αναδιαρθρώσει το χρέος του. Δυστυχώς, μάλλον θα αναγκαστεί να πουλήσει και κάτι. ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Ο εργαζόμενος χρειάζεται και δεύτερη δουλειά ως ημιαπασχόληση, αναδιάρθρωση χρέους και πώληση περιουσίας, χωρίς καμμία περικοπή εξόδων. ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Ο εργαζόμενος πρέπει να δουλεύει λιγότερο στην πρώτη δουλειά που έχει, να αυξήσει τα έξοδά του, να μην πουλήσει τίποτα και να φεσώσει την τράπεζα (Με τον τρόπο αυτόν η Παπαρήγα, ο Τσίπρας και ο Λαφαζάνης έχουν την εντύπωση ότι θα πάρουν την ρεβάνς τους από την ιστορία…).

Μια που έρχονται εκλογές, πολύ σύντομα μάλλον, ας απαντήσουμε μερικές ερωτήσεις που όλοι έχουν και θα κληθούν να απαντήσουν στις κάλπες. Εξάλλου, είναι τα πράγματα που θα ακούμε όλη μέρα στα κανάλια:

Ερώτηση Νο 1: Τί είναι επιτέλους αυτό το ΑΕΠ και γιατί παίζει τόσο σημαντικό ρόλο; Έχει καμμία σχέση με τα έσοδα; Απάντηση: Το ΑΕΠ είναι στην ουσία ο τζίρος που κάνει η οικονομία σε έναν χρόνο. Τα έσοδα είναι τα καθαρή κέρδη που μένουν από τον τζίρο αυτό. Σύμφωνα με την ΕΕ, η Ελλάδα μαζεύει λιγότερα έσοδα σε ποσοστό 6% του ΑΕΠ σε σχέση με το μέσον όρο της ΕΕ, δηλαδή περίπου 14 δισεκατ. ευρώ. Γι αυτό μιλάνε όλοι για διαλυμένο φοροεισπρακτικό μηχανισμό, γι αυτό οι ξένοι “τα έχουν πάρει” μαζί μας.

Ερώτηση Νο 2: Θα πέσουν οι φόροι αν στην κυβέρνηση βγει ο Σαμαράς ή κάποια άλλη συγκυβέρνηση; Απάντηση: Όχι, κυρίως γιατί θα το απαιτήσουν οι ξένοι. Θα πουν, μαζέψτε πρώτα τα 14 δισεκατ. που είπαμε παραπάνω και μετά το συζητάμε. Στην καλύτερη περίπτωση, θα υπογραφεί ένα μνημόνιο που μακροπρόθεσμα και υπό προϋποθέσεις θα ρίχνει τον ΦΠΑ και τους υπόλοιπους φόρους (σε 2-3 χρόνια και αν μαζευτούν έσοδα). Με την λύση αυτή, πάντως, συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό και ο Αντ. Σαμαράς, αλλά όχι κάποιοι άλλοι μέσα στην ΝΔ που “ονειρεύονται” μιαν Ελλάδα εκτός Ευρώπης.

Ερώτηση Νο 3: Υπάρχει περίπτωση με οποιαδήποτε κυβέρνηση να βγούμε από το μνημόνιο; Απάντηση: Ναι, αν η κυβέρνηση αυτή έχει αποφασίσει να καταργήσει την κοινοβουλευτική δημοκρατία, να απομονωθεί από τις διεθνείς αγορές και να επιστρέψει στην δραχμή με ισοτιμία 1 ευρώ = 1.100 δραχμές.

Ερώτηση Νο 4: Πρέπει να πιστέψω κάποιον πολιτικό που θα μού υποσχεθεί αυξήσεις (συντάξεων κλπ) πριν τις εκλογές; Απάντηση: Όχι, συνεχίζουμε να τρώμε 20 δισεκατ. περισσότερα από αυτά που βγάζουμε κάθε χρόνο. Η επόμενη αύξηση γενικώς θα έρθει όταν το ποσό αυτό μηδενιστεί και γίνουμε ανεξάρτητοι (υπολογίστε σε τουλάχιστον 6-8 χρόνια).

Ερώτηση Νο 5: Τί πρεπει να κάνουμε για να σωθούμε; Απάντηση: Έχει απαντηθεί στο δεύτερο μέρος. Το σημαντικότερο είναι να διαλυθεί ο κομματισμός και αυτό είναι το δυσκολότερο. Κυρίως γιατί δεν το θέλει ο απλός πολίτης. Οι περισσότεροι είναι ταγμένοι σε κόμματα και αυτό δύσκολα αλλάζει. Το πελατειακό πολιτικό σύστημα είναι πανίσχυρο ακόμα και προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κρατηθεί.

Απομένει έτσι ένα τελευταίο ερώτημα: πώς θα τα καταφέρει; Η απάντηση είναι εξόχως δύσκολη, γιατί όλα εξαρτώνται από το ποσοστό εθνικής ευθύνης που έχουν οι κορυφαίοι πολιτικοί μας. Αν είναι αρκετά μεγάλο, πιθανότατα από τον Απρίλιο και μετά ίσως αρκετοί συμπατριώτες μας θα αρχίσουν να χαμογελούν. Αν όχι, θα γίνουμε οι περιθωριακοί της Ευρώπης, κάτι σαν την τσιγγάνικη συνοικία έξω από την πόλη. Η ζωή αυτών που “προνόησαν” τα τελευταία 30 χρόνια θα σωθεί, οι υπόλοιποι θα αργοπεθαίνουν. Μεγάλο μέρος, κυρίως των νέων, θα φύγει από την χώρα. Μαζί τους και η πολιτική τάξη που μάς έφερε εδώ, εξ αιτίας της οργής των ανθρώπων που κατά τα άλλα την στήριξαν 35 χρόνια…