Την αιτία της παράλογης άρνησης των προφανών πραγμάτων που λέμε μού την εξήγησε πρόσφατα ένας καλός φίλος, με μια βασική αρχή της κοινωνικής ψυχολογίας: “Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποδεχθούν τίποτε που αντιτίθεται στα στερεότυπά τους”. Με την αρχή αυτή, λοιπόν, προσπαθώ να κατονομάσω τα τρία κύρια στερεότυπα που καθορίζουν τη νεοελληνική μυθική σκέψη, μη αφήνοντάς μας, στην κρίσιμη ώρα, να δούμε κατάματα την αλήθεια.

Στερεότυπο πρώτο: “Το κράτος είναι κακό”. Δεν ξέρω πότε αρχίζει αυτό, αλλά μάλλον πολύ παλιά, ίσως στον τέταρτο αιώνα π.Χ., όταν καταλύθηκαν οι πόλεις-κράτη και οι Ελληνες γίναν, έκτοτε, υπήκοοι μιας σειράς αυτοκρατοριών: της Μακεδονικής, της Ρωμαϊκής, της Βυζαντινής, της Οθωμανικής. Κι έτσι, με συνήθειες δύο χιλιετιών, όταν έγινε νεοελληνικό κράτος δεν μπορέσαμε να το δούμε σαν κάτι δικό μας, αλλά σαν μια ακόμη, μίζερη έστω, αυτοκρατορία. Αν στα 1830, ή αργότερα, είχαν εισακουσθεί οι σοφοί που πρότειναν ένα σύστημα περισσότερο κοινοτικό, ίσως σήμερα να ήμασταν αλλιώς. Δεν εισακούσθηκαν όμως, και έκτοτε έχουμε κυβέρνηση κεντρική, όπως οι άλλες δυτικές χώρες – αλλά χωρίς τη δυνατή αυτοδιοίκηση κάποιων απ’ αυτές. Βέβαια, ο τοπικισμός είναι από τα πιο ανθρώπινα στοιχεία του πολιτισμού μας, μα δίχως δομές να τον στηρίζουν, μας κάνει να νιώθουμε την κεντρική εξουσία ως δυνάστη. Φυσικά, το κράτος, με την άθλιά του οργάνωση, τον ανορθολογισμό και τη διαφθορά του, δεν βοηθά να βελτιωθεί η εντύπωση. Και έτσι μένει μόνη διέξοδος στον τοπικισμό του μέσου Ελληνα, πνιγμένου από ένα κράτος κεντρικό, ο βουλευτής, ο “δικός του”. (Γι’ αυτό σήμερα ακόμη και οι κυβερνητικοί βουλευτές ρητορεύουν, ενίοτε κρυφά, κατά της επίσημης κυβερνητικής πολιτικής: να δείξουν στον ψηφοφόρο ότι αυτοί τουλάχιστον είναι με το μέρος του, κατά του κακού κράτους.)

Στερεότυπο δεύτερο: “Οι ξένοι μάς επιβουλεύονται”. Το γεγονός ότι ζήσαμε για αιώνες κάτω από ξένη ηγεμονία μάς δημιούργησε δυσπιστία στους ξένους, που συνεχίστηκε όταν το νεοελληνικό κράτος, απ’ τις αρχές του, καθοδηγήθηκε από ξένες δυνάμεις, που κοίταζε η καθεμιά τα συμφέροντά της. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δύο εμφύλιες συρράξεις στη νεότερη ιστορία μας, που τις πληρώνουμε ακόμη, ήταν αντιμαχίες μεταξύ των οπαδών δύο διαφορετικών ξένων παρατάξεων: στον Διχασμό, ήταν η στράτευση με την πολιτική των Αγγλογάλλων ή των Γερμανο-αυστριακών, ενώ στον Εμφύλιο με τον Αγγλο-αμερικάνικο κόσμο ή τις δυνάμεις που ακολουθούσαν το Σοβιετικό μοντέλο. (Σήμερα, το συγκεκριμένο στερεότυπο οργιάζει, ωθώντας σε νέο διχασμό: των “γνήσιων” Ελλήνων, που αρνούνται τους κακούς ξένους, και των υπολοίπων, που οι ακραίοι λαϊκιστές αποκαλούν “δωσίλογους”.)

Στερεότυπο τρίτο: “Ο πλούτος είναι κλεψιά”. Η αριστερή κοσμοθεωρία δίνει επιχειρήματα σε μια τέτοια άποψη, όμως ο μέσος Ελληνας δεν είναι μαθητής του Μαρξ. Το στερεότυπο πατάει απλούστατα στον φθόνο. Κι αυτό είναι προφανές, αφού κανένας δεν θεωρεί τον δικό του, προσωπικό πλούτο, μικρό ή μεγάλο, κλεμμένο: αυτόν τον δούλεψε, τού τον άφησε η γιαγιά του, τον απέκτησε με τη μαγκιά του, ή ό,τι άλλο. Θα μου πείτε: μόνο οι Ελληνες φθονούν, ο φθόνος δεν είναι φυσική ανθρώπινη κατάσταση; Είναι, αναμφισβήτητα. Ομως, κοινωνίες συντεταγμένες, με κράτος εύρυθμο και κοινωνικούς θεσμούς με παράδοση, έχουν τρόπους να τον τιθασεύουν ή να τον διοχετεύουν υγιώς, και από δύναμη καταστροφική, ο φθόνος να γίνεται είτε ανώδυνος, είτε και πηγή άμιλλας. Εμείς όμως όχι. (Κι έτσι, ενώ έχασαν τη δουλειά τους 400.000 Ελληνες την τελευταία διετία, οι υπουργοί καμαρώνουν ότι “κανένας δεν θα απολυθεί!”. Και τούτο γιατί εννοούν βέβαια κανένας από τον δημόσιο τομέα, αφού όσοι έχασαν τη δουλειά τους είναι του ιδιωτικού ή της αυτοαπασχόλησης, δηλαδή του πλούτου, δηλαδή του Κακού, και άρα μάλλον άξιοι της μοίρας τους. Ας πρόσεχαν κι αυτοί, ας έβαζαν τον βουλευτή τους να τους διορίσει στο Δημόσιο, μακρά από τους κακούς πλουτοκράτες!)

Τα τρία στερεότυπα που μας δυναστεύουν ερμηνεύονται ιστορικά ή ψυχολογικά, λοιπόν. Αυτό όμως δεν τα καθαγιάζει. Αντίθετα, στην ωμή μορφή τους, που σήμερα βρίσκεται σε έξαρση, αποτελούν τα μεγαλύτερα εμπόδια στο να δούμε ξεκάθαρα την καταστροφή που μας απειλεί.

Δημοσιεύθηκε στην ‘Καθημερινή”, 12.6.2011

Οι πιο συντηρητικοί και μαζί τους τα πάντα έκπληκτα δελτία των ”8” τα βάζουν με την Αστυνομία, που υποτίθεται δεν κάνει καλά τη δουλειά της, όταν στο κέντρο της πρωτεύουσας έχουν πέσει τόνοι χημικών και εκατοντάδες άτομα – μαζί και αστυνομικοί- έχουν μεταφερθεί για πρώτες βοήθειες στα νοσοκομεία.

Οι της Αριστεράς πάλι – όλων των αποχρώσεων – αποδίδουν, κατά τη συνήθη συνωμοσιολογική προσέγγισή τους, την ασκούμενη από διαδηλωτές βία, στις δυνάμεις ασφαλείας, οι οποίες σύμφωνα με την θεωρία τους “εισχωρούν και καθοδηγούν τις ομάδες των ”κουκουλουφόρων” με σκοπό να διαλύσουν το μαζικό κίνημα”.

Ωστόσο, παραγνωρίζουν όλοι ότι από την εποχή του 2002 και εντεύθεν, υπό την επίδραση διαφόρων διεθνών γεγονότων, όπως π. χ. τις συγκρουσιακές διαδηλώσεις κατά της παγκοσμιοποίησης ανά την υφήλιο, διαμορφώθηκε και εδώ περιβάλλον τέτοιων συγκρούσεων με την Αστυνομία.

Οι διαθέτοντες μνήμη δεν μπορούν παρά να θυμούνται τον χαρακτήρα των αντιαμερικανικών διαδηλώσεων κατά του δεύτερου πολέμου στο Ιράκ και αργότερα την αναπτυχθείσα από αυτόνομες φοιτητικές ομάδες “κινηματική” λογική, η οποία έφερε τις συγκρούσεις με την Αστυνομία στους δρόμους. Αργότερα με αφορμή τη συνταγματική μεταρρύθμιση και την αλλαγή του άρθρου 16 για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια εκείνη η “κινηματική” λογική της σύγκρουσης επικράτησε στους δρόμους και γενικεύθηκε στα πανεπιστήμια.

Σταδιακά επέδρασε στο “κίνημα” και το λεγόμενο “πέσιμο” επικράτησε πρώτα στον χώρο της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς και στη συνέχεια υιοθετήθηκε από τα κόμματα της ριζοσπαστικής και δογματικής Αριστεράς. Ο ΣΥΡΙΖΑ εφάρμοσε το πέσιμο και το ΚΚΕ υιοθέτησε την λογική της “ανυπακοής” και αργότερα μέσω του ΠΑΜΕ τις δυναμικές συγκρουσιακές κινητοποιήσεις στα λιμάνια και αλλού.

Ο Δεκέμβρης του 2008 δεν ήταν τίποτε άλλο παρά ώριμο φρούτο της καλλιεργηθείσας επί χρόνια μεγάλης αντίθεσης. Με τη διαφορά ότι εν τω μεταξύ το αναρχικό κίνημα είχε ανδρωθεί και μπορούσε να ξεπεράσει όλα τα άλλα σε δυναμικές πράξεις και κινητοποιήσεις βίας.

Είναι κοινό μυστικό άλλωστε ότι από εκείνες τις οργισμένες συγκρούσεις του Δεκέμβρη ξεπήδησαν οι νέες δυνάμεις της τρομοκρατίας, η Συνωμοσία των Πυρήνων της Φωτιάς και άλλες οργανώσεις.

Έκτοτε πολλές ήταν οι εκδηλώσεις οργανωμένης και μαζικής βίας.

Κακά τα ψέματα, η βία ενυπάρχει στο “κίνημα”, είναι εντός του “κινήματος”, δεν είναι εκτός, ούτε μπορεί να αποκοπεί όπως πολλοί νομίζουν. Και σίγουρα δεν είναι προϊόν της δράσης των αρχών ασφαλείας, όπως ορισμένοι ανοήτως πιστεύουν.

Αυτά περί προβοκατόρων έχουν ειπωθεί και σε άλλες περιπτώσεις και ιστορικά κατερρίφθησαν.

Το ίδιο συμβαίνει και τώρα. Οσο κι αν οι “ειρηνικοί” της πλατείας θέλουν να απαλλαγούν απ’ αυτήν, γνωρίζουν ότι είναι εκεί δίπλα τους στις συνελεύσεις, στις συζητήσεις και στις αναζητήσεις τους. Και εκεί θα μείνει, θα τους συνοδεύει στις εκδηλώσεις τους και θα επενεργεί, άλλοτε συσπειρωτικά κι άλλοτε αποσυσπειρωτικά, όπως συνέβη τις τελευταίες μέρες.

Αυτή είναι η απλή αλήθεια. Τα άλλα, τα συνωμοσιολογικά, είναι για μικρά παιδιά και για τους οπαδούς, που δεν μπορούν να δουν πέρα από τη μύτη τους.

Δημοσιεύθηκε στο tovima.gr, 1.7.2011

Χθες, 155 βουλευτές ανταποκρίθηκαν στην ανάγκη του έθνους να επιβιώσει. Δεν κρύφτηκαν πίσω από τα εύκολα “όχι” ούτε τα περίτεχνα “παρών”. Δεν άφησαν άλλους να βγάλουν το φίδι από την τρύπα, κομίζοντας σχέδια αλλοτινά για έξοδο από την κρίση. Δεν κιότεψαν από τις ιαχές του πλήθους, ούτε τις δημαγωγίες των σωτήρων.

Δεν ήταν εύκολο αυτό που έκαναν. Προπηλακιζόμενοι στους δρόμους, με τραμπούκους να καραδοκούν ακόμη και στις κοινωνικές τους εκδηλώσεις, υβριζόμενοι και αναθεματισμένοι σήκωσαν τον σταυρό για να δώσουν ακόμη μια ευκαιρία στη χώρα. Απέναντί τους είχαν πλήθη που φωνασκούσαν για ελικόπτερα, και πανό που τους απειλούσαν με “Γουδί”. Δεν πτοήθηκαν από τις ανιστόρητες χυδαιότητες “η χούντα δεν τελείωσε το ‘73″, ούτε τα χουλιγκανικά “ο λαός απαιτεί τις κρεμάλες στην Βουλή”.

Ήταν βαρύ το καθήκον τους και το έπραξαν. Δεν κρύφτηκαν, δεν είπαν “εμείς συμφωνούμε με τους στόχους, αλλά μια άλλη πολιτική είναι εφικτή και καταψηφίζουμε”. Το έπραξαν, δε, γνωρίζοντας πως στο τέλος της ημέρας δεν θα έχουν προσωπικό κέρδος. Ξέρουν ότι αν αποδειχθούν σωστοί -αν, δηλαδή, το πρόγραμμα εφαρμοστεί- κανείς δεν θα τους θυμάται. Αν αποδειχθούν λάθος -αν, δηλαδή, το πρόγραμμα στραβώσει- κανένας δεν θα τους ξεχάσει.

Δεν έγινε το ίδιο και με το διαβόητο Μνημόνιο; Θυμάται κανείς ότι τον Μάιο του περασμένου χρόνου η χώρα σώθηκε στο παρά πέντε από τα δόντια της χρεοκοπίας; Δεν συζητούν όλοι σήμερα για τις αστοχίες και τα προβλήματα του προγράμματος, ενώ έχει ξεχαστεί το μείζον; Δεν κορδακίζουν διάφοροι (φυσικά εκ του ασφαλούς και μετά τη σωτηρία της χώρας) περί δήθεν δικαίωσής τους;

Είναι δύσκολο να αιτιολογήσουν την απόφασή τους οι 155. Πώς να επιχειρηματολογήσεις υπέρ του υπαρκτού δυσάρεστου, όταν ο λαός δεν έχει ζήσει το καταστροφικό, επειδή το τελευταίο αποφεύχθηκε; Πώς να συγκρίνεις τη χρεοκοπία, που δεν έγινε, με τη σημερινή άχαρη κατάσταση; Πώς να πεις στον δικαίως “Αγανακτισμένο” άνεργο ότι χωρίς το Μνημόνιο δεν θα είχε ούτε αυτό το πενιχρό ταμείο ανεργίας; Πώς να εξηγήσεις στον αδίκως “Αγανακτισμένο” υπάλληλο των ΔΕΚΟ, ότι χωρίς τα 110 δισ. της μισητής τρόικας δεν θα του περικόπτονταν μόνο τα παχυλά επιδόματα, αλλά και το μεροκάματο; Επειδή, λοιπόν, όταν περάσει ο εφιάλτης κανείς δεν θα θυμάται τη συμβολή αυτών των 155 βουλευτών πρέπει τώρα να πούμε το “μεγάλο ευχαριστώ” στο πολιτικό σύστημα, το οποίο -έστω “στο και πέντε”- έσωσε τη χώρα.

Ναι! Οι πολιτικοί έκαναν πολλά άσχημα στο παρελθόν και αν τους αφήσουμε μπορεί να κάνουν κι άλλα τόσα στο μέλλον. Ομως χθες, 155 από αυτούς τους πολιτικούς βουλεύτηκαν για το έθνος. Πρόταξαν την κοινωνία στην ολότητά της. Δεν κιότεψαν, δεν κρύφτηκαν, δεν χάιδεψαν πλατείες, ούτε πελατείες. Ηπιαν το πικρό ποτήρι για να μην χρεοκοπήσουμε όλοι.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 30.6.2011

Σκυλίσιες ημέρες και στην Ελλάδα ενός καλοκαιριού που δεν λέει να αρχίσει. Η ψυχολογική διαταραχή ήταν εμφανής εντός και εκτός Βουλής σήμερα. Εντός της αίθουσας, βουλευτές που συζητήθηκαν για τη στάση που θα κρατούσαν, έλαβαν το λόγο με εμφανή την ταραχή τους και προσπάθησαν να εξηγήσουν την ψήφο τους. Εκτός βουλής, οι “γνωστοί – άγνωστοι” έκαναν πρωταθλητισμό στην καταστροφή δημόσιας περιουσίας, ομάδες διαδηλωτών σε ρόλο ενεργού παρατηρητή, κινούνταν άτακτα, πλησίαζαν την “μάχη” και απομακρύνονταν, ανάλογα με τις ριπές του ανέμου, που στροβίλιζαν τα χημικά και τις “κρότου-λάμψης” που έσκαγαν με πιο ενεργητικό τρόπο από άλλες φορές.

Διαρκής αναστάτωση, μικροί ηρωϊσμοί, αδρεναλίνη, ζωντανές περιγραφές στα κινητά, η απαραίτητη πούδρα στο πρόσωπο (“η ξηρότητα που δημιουργεί η πούδρα είναι σωτήρια για το πρόσωπο σε περίπτωση που φάμε δακρυγόνο από μικρή απόσταση”, εξηγούν online οδηγίες για διαδηλωτές). Ανούσιες κινήσεις μπροστά σε ταλαιπωρημένες ομάδες αστυνομικών, που ξεπερνούν τις αντοχές τους, ανούσιες κινήσεις γενικώς και αορίστως σε μία Ελλάδα που κάνει βήμα σημειωτόν. Ίσως και προς τα πίσω.

Σήμερα, η κατάσταση έδειχνε εκτός ελέγχου. Το σχέδιο εκκαθάρισης, όμως, πρέπει ήδη να έχει τεθεί σε εφαρμογή. Τα περιθώρια ανοχής μειώθηκαν. Η επανεκκίνηση θα περιλαμβάνει και γενικό καθαρισμό. Παράδοση της πλατείας στους πολίτες και τους τουρίστες, που βαδίζουν στωϊκά σέρνοντας τις βαλίτσες τους.

Έγραφε σήμερα το πρωί ο Αντώνης Καρακούσης: «Θα έλεγε κανείς… ότι στις παρούσες συνθήκες και στο βαθμό που το ευρωπαϊκό και διεθνές οικονομικό σύστημα δεν πρόκειται να αλλάξουν στο ορατό μέλλον, η επιλογή των προβλέψεων του μεσοπρόθεσμου και οι απορρέουσες απ’ αυτό πιθανές ρυθμίσεις των χρεών, όπως και οι παρεπόμενες διευκολύνσεις στην απορρόφηση των κινητικών πόρων και άλλες πιθανές επενδυτικού χαρακτήρα ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, συνιστούν ίσως το μικρότερο κακό και την ρεαλιστικότερη επιλογή για την αντιμετώπιση της μεγάλης κρίσης που μαστίζει τη χώρα. Τα υπόλοιπα, κακά τα ψέματα, είναι αστήρικτα, ανεδαφικά και με κόστος θηριωδώς υψηλότερο για τη χώρα και τους πολίτες. Θα ήταν εύκολο και ίσως δημοφιλές για ένα δημοσιογράφο και έναν αναλυτή να υπερασπίσει τα αντίθετα στις παρούσες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Ωστόσο μια τέτοια στάση θα ήταν πέρα για πέρα αντιεπιστημονική και απολύτως λαϊκίστικη, για να μην πούμε υποκριτική. Δεν είναι καιρός για χαΐδεμα αφτιών και γραπτά πλάνα. Αντίθετα είναι εποχή του ορθού λόγου, με το όποιο κόστος.» (tovima.gr, 29.6.2011).

Ορθός λόγος… Σπάνιος σήμερα, όπως και ο πραγματικός διάλογος για τα προβλήματα. Τα πολιτικά κόμματα κινούνται ακατάπαυστα στον ρυθμό των συνθημάτων. Ακόμη και πέντε λεπτά πριν την έναρξη της ψηφοφορίας, οι πολιτικοί αρχηγοί εμφανίστηκαν να ανταλλάσσουν μεταξύ τους ανοησίες.

Από την άλλη, «Τα Νέα» (29.6.2011) προειδοποιούν: “μόλις κλείσουν οι δύο ψηφοφορίες, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο βαριάς ευθύνης για την κυβέρνηση. Το κεφάλαιο της εφαρμογής μιας πολιτικής που πρέπει να στηριχθεί σε τρεις άξονες, στους οποίους υστέρησε ώς τώρα και γι’ αυτό χρειάστηκε το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα: Την πάταξη της φοροδιαφυγής με κάθε μέσο, την ανάπτυξη, με έμφαση στις νέες δυνατότητες που παρέχει το ΕΣΠΑ, τον περιορισμό του κόστους λειτουργίας του δημόσιου τομέα με δραστική παρέμβαση στην κατασπατάληση πόρων, με την αύξηση της παραγωγικότητας του ανθρώπινου δυναμικού και με τον περιορισμό του εύρους του κράτους. Εάν σε αυτά τα μέτωπα υπάρξουν αποτελέσματα, το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα θα πιάσει τόπο… Αν υπάρξει αποτυχία, τότε δεν θα απομένει άλλη διέξοδος από αυτή που προβλέπουν οι κανόνες της δημοκρατίας.”

Μία καθαρή αρχή… Αυτό θέλουμε όλοι. Και κάθε κατεργάρης στον πάγκο του.

“…Δίνοντας συνέχεια στην πολύ ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων που είχαμε στην Μπρατισλάβα, στο πλαίσιο της συνάντησης της Εκτελεστικής Επιτροπής της Ένωσής μας (ΕΕΔ), θέλω να σού επισημάνω τις ακόλουθες, όσο γίνεται πιο αντικειμενικές, διαπιστώσεις μου.

Το κίνημα των Indignados έχει αφετηρία του το μανιφέστο Democracia Realista που άρχισε να κυκλοφορεί από τον περασμένο Δεκέμβριο στα πανεπιστήμια, για να καταλήξει στις 15 Μαΐου στην μεγάλη συγκέντρωση στην Πουέρτα ντελ Σολ. Το μανιφέστο αυτό είναι αρκετά αόριστο ως προς τα αιτήματα που περιλαμβάνει, πλην όμως, σε συνδυασμό με την αραβική άνοιξη, έθιξε πολλές ευαίσθητες χορδές της ισπανικής νεολαίας. Μία νεολαία στους κόλπους της οποίας η ανεργία πλησιάζει το 45% και η οποία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία οξύτατη κρίση ταυτότητας και αβεβαιότητας.

Έτσι, αυτοί οι νέοι αναζητούν δρόμους διεξόδου από τα αδιέξοδά τους και άρα αμφισβητούν την σχέση της πολιτικής εξουσίας με την κοινωνία, πράγμα που τους οδηγεί και σε μία κριτική στάση απέναντι στην δημοκρατία. Γι αυτό, στα διάφορα μανιφέστα τους, οι νέοι είναι εξαιρετικά κριτικοί απέναντι στοο δημοκρατικό σύστημα και τονίζουν συχνά-πυκνά ότι δεν τους αντιπροσωπεύει. Υπάρχει έτσι σοβαρή επιδείνωση στις σχέσεις της νεολαίας με την πολιτική, με αποτέλεσμα, σε πρόσφατη ανακοίνωσή του, το κίνημα της 15ης Μαΐου (15Μ) να υποστηρίζει ότι η λευκή επιταγή που υπεγράφη και δόθηκε στους πολιτικούς πριν τέσσερα χρόνια έφθασε στην λήξη της. Είναι ώρα για σοβαρές επαναθεωρήσεις και για συνολική επανεκκίνηση της δημοκρατικής λειτουργίας…

Επιπροσθέτως, το κίνημα 15Μ καυτηριάζει σκληρά την πολιτικο-κρατική διαφθορά, την αναξιοκρατία στον δημόσιο τομέα και το πελατειακό πολιτικό σύστημα. Επίσης, οι νέοι ζητούν άρση των συντεχνιακών προνομίων, μεγαλύτερο έλεγχο στις χορηγούμενες από τις τράπεζες πιστώσεις και μεγαλύτερη διαφάνεια στις φορολογικές δηλώσεις.

Είναι χαρακτηριστική η επιστολή που έλαβα από μία ομάδα νέων η οποία, πολύ σωστά κατά την γνώμη μου, επισημαίνει ότι, στην Ισπανία, ούτε το κράτος ούτε η αγορά λειτουργούν σωστά. Το κράτος, αντί να βοηθά αυτούς που βρίσκονται κάτω-κάτω στην κλίμακα να ανεβαίνουν και να πετυχαίνουν, αντιθέτως, κάνει ό,τι μπορεί για να τους έχει εξαρτημένους. Όσο για την αγορά, αντί να συμβάλλει στην κατανομή του πλούτου, ελέγχεται από τα μεγάλα συμφέροντα και σταδιακά «αποκεφαλοποιεί» τους πιο πτωχούς και τους αποθαρρύνει από το να επιχειρούν.

Στην βάση αυτής της λογικής, χιλιάδες νέοι ζητούν με μαίηλ και ανακοινώσεις τους την επανακατανομή διαφόρων επιδοτήσεων, κυρίως όμως κάνουν λόγο για μία δικαιότερη επαναχρησιμοποίηση άϋλων πόρων, όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική δικτύωση, ο πολιτισμός, οι ηθικές αξίες κλπ. Ουσιαστικά, δηλαδή, αναφέρονται στην δυναμική ενός νέου “κοινωνικού κεφαλαίου”, μέσω του οποίου μπορούν να αμβλυνθούν εκπαιδευτικές και άλλες μη υλικές ανισότητες.

Θεωρώ ότι έχω διαπιστώσει, εξάλλου, ότι όλα τα παραπάνω αιτήματα –και άλλα, που ο χώρος δεν μού αρκεί να αναφέρω– έχουν ήδη προβληματίσει την ισπανική πολιτική τάξη. Είμαι δε βέβαιος ότι, σε πρώτη φάση, θα υπάρξει μία ουσιαστική αλλαγή του εκλογικού νόμου, με στόχο να επιτραπεί η είσοδος στην Βουλή αρκετών νέων πολιτικών σχηματισμών πέρα από τους δύο μεγάλους. Είναι επίσης πολύ πιθανό να υπάρξει και αύξηση του αριθμού των βουλευτών, από 350 σε 400, ακριβώς για τον λόγο αυτόν.

Αν δεν γίνουν οι αλλαγές αυτές, σε πρώτη φάση, πολύ φοβούμαι ότι η Ισπανία θα γνωρίσει έξαρση αριστερού λαϊκισμού, που στην παρούσα φάση θα ήταν ό,τι χειρότερο θα μπορούσε να συμβεί στην χώρα. Ελπίζω όμως ότι η μέχρι σήμερα ωριμότητα των “αγανακτισμένων” και η δημοκρατική τους συνείδηση θα αποτρέψουν τον εκτροχιασμό του κινήματος. Ένα κίνημα το οποίο, έτσι κι αλλιώς, υπήρξε αφυπνιστικό για τις πολιτικές και άλλες αλλαγές στην χώρα μου…”.

Αυτά μάς έγραψε ο συνάδελφος Ντιέγκο Καρσέδο. Οι αναγνώστες μας καλούνται να συμπεράνουν ποιες είναι οι ομοιότητες των Ισπανών “αγανακτισμένων” νέων με τους αντίστοιχους στην Αθήνα… Άλλο το αίτημα για περισσότερη δημοκρατία, διαφάνεια και αξιοκρατία και άλλη η “αγανάκτηση” για μία από τα ίδια με δάνεια…

Όσο για τα περί “άμεσης δημοκρατίας” που επικαλούνται κάποιοι “αγανακτισμένοι”, είναι, ίσως, μια πολύ γοητευτική ιδέα –στα λόγια, όμως. Εξάλλου, ας μην ξεχνούν αυτές οι “όμορφες ψυχές” ότι “άμεση δημοκρατία” υπάρχει και στην Λιβύη του κολονέλου Μουαμάρ Καντάφι. Τόσο “άμεση”, μάλιστα, που κάποτε ο Ανδρέας Παπανδρέου τον είχε αποκαλέσει σύγχρονο Περικλή. Αυτή ήταν η βαθειά γνώση του ιδρυτού του ΠΑΣΟΚ από την ελληνική ιστορία…

Το πλήθος είναι πολύχρωμο, αντιφατικό, ετερόκλητο. Η ατμόσφαιρα “καρναβαλική”: στον προβλέψιμα αποστειρωμένο λόγο της Βουλής αντιπαρατίθεται “διαλογικά” η άναρθρη κραυγή, το αποδοκιμαστικό σφύριγμα, το αγενές “ουστ”, το γηπεδικό χυδαιολόγημα, η απαξιωτική μούντζα. Αυτή και μόνο η χειρονομία δείχνει το μέγεθος της θεσμικής απαξίωσης που επήλθε στη χώρα: την υψωμένη γροθιά άλλων εποχών διαδέχθηκε η παλινδρομικά κινούμενη παλάμη!

Το πλήθος εκφράζει κυρίως τα αισθήματά του, ιδιαίτερα την οργή του. Αυτό που ενώνει τους “Αγανακτισμένους” δεν είναι τόσο μια πολιτική πλατφόρμα όσο ένα συναίσθημα – θυμός. Συλλογικός θυμός για την κατάντια της χώρας, ατομική οργή για τον βίο που γίνεται αβίωτος. Το σύνθημα που περισσότερο απ’ όλα ηλεκτρίζει τα πλήθη είναι “κλέφτες, κλέφτες”. Το φωνάζουν με ένταση και θυμό, μουντζώνοντας παθιασμένα το κοινοβούλιο. Μερικοί αρθρογράφοι όχι μόνο χλευάζουν τα συχνά αφελή και ανεπεξέργαστα συνθήματα του πλήθους, αλλά τα απαξιώνουν ηθικά. Οι “Αγανακτισμένοι” εγκαλούνται για αδιαφορία, ακόμα και συμμετοχή στις ιδιοτελείς και φαύλες πρακτικές που βαθμιαία οδήγησαν τη χώρα στη χρεοκοπία. Ο αναπόφευκτος κ. Πάγκαλος χλεύασε, ως συνήθως, τους “Αγανακτισμένους” ότι επιδίδονται σε “ανώδυνη και αναποτελεσματική εκτόνωση”! Τόσο καταλαβαίνει…

Οι επικριτές των “Αγανακτισμένων” εμφορούνται από μια ψευδο-ορθολογική νοοτροπία. Δέχονται σιωπηρά ότι, πρώτον, μόνον ηθικά άμεμπτοι άνθρωποι μπορούν να διαμαρτύρονται, και δεύτερον, ότι τα άτομα είναι a priori θεματοφύλακες του κοινού καλού. Και οι δύο παραδοχές είναι απλοϊκές: ελαύνονται από μια αφελώς κανονιστική προδιάθεση και μια απλοϊκή ανθρωπολογία.

Αν μόνον ηθικά άμεμπτοι άνθρωποι μπορούν να εγκαλούν τους κυβερνήτες τους λ.χ. για κλοπή δημόσιου πλούτου, τότε είναι αμφίβολο αν θα μιλούσε κανείς, αφού ελάχιστοι είναι οι ηθικά άμεμπτοι. Οι Αιγύπτιοι που ξεσηκώθηκαν κατά του Μουμπάρακ δεν είχαν, άραγε, συμβιβαστεί με το καθεστώς για δεκαετίες; Το ίδιο, μήπως, δεν ίσχυε και για τα πλήθη των αντικομμουνιστικών εξεγέρσεων το 1989;

Το πρόβλημα με την άποψη αυτή είναι ότι αντιλαμβάνεται το άτομο ως ένα πλατωνικό υποκείμενο, το οποίο ζει εκτός κοινωνίας και ιστορικού χρόνου, όπου μόνο κανονιστικού τύπου ερωτήματα τίθενται. Το άτομο που εμπειρικά γνωρίζουμε, όμως, είναι ένα γήινο ον, με βιοτικές ανάγκες, δεκτικό κινήτρων και κυρώσεων, που ζει τη σύντομη ζωή του σε ιστορικά δεδομένους θεσμούς, στη λειτουργία των οποίων αναπόφευκτα προσαρμόζεται.

Αν ο κυρίαρχος τρόπος για να τύχει καλής ιατρικής φροντίδας το παιδί μου στο ΕΣΥ είναι να δώσω “φακελάκι” στον θεράποντα γιατρό, μάλλον θα το κάνω. Αυτό απομειώνει βεβαίως την ηθική υπόστασή μου ως πολίτη, αλλά η ιδιότητα του πολίτη δεν είναι η μόνη ιδιότητα που έχω. Στον πεπερασμένο, αντιφατικό, και ατελή κόσμο που ζω η συμπεριφορά μου σμιλεύεται από τους θεσμούς που με περιβάλλουν.

Ο πραγματιστικός κομφορμισμός μου δεν σημαίνει ότι έχω χάσει απαραίτητα την ηθική φωνή μου. Το αντίθετο. Επειδή έχω βιώσει την αναξιοπρέπεια, ξέρω τι σημαίνει ταπείνωση. Το ότι, ιστορικά, είμαι μέρος τους “συστήματος”, δεν σημαίνει ότι δεν έχω λόγους να είμαι θυμωμένος μαζί του. Στρεφόμενος κατά του “συστήματος”, μέμφομαι εμμέσως και τον εαυτό μου, κάνω μια κίνηση να υπερβώ τη μέχρι τώρα συμβιβασμένη ύπαρξή μου. Η διαμαρτυρία μου -έστω άναρθρη και καρναβαλική- είναι μια δημόσια προσπάθειά μου να ανακτήσω, από κοινού με τους άλλους, την ηθική υπόσταση που παραμέλησα στην τριβή τα ζωής. Ξαναγίνομαι εν δυνάμει έλλογο υποκείμενο, όχι απλός διεκπεραιωτής βιοτικών αναγκών.

Ο θυμός μου εναντίον των φαύλων πολιτικάντηδων είναι ένας τρόπος εμπλοκής μου με τον κόσμο. Η αθλιότητα της χώρας με κάνει να είμαι οργισμένος με αυτούς που δεν υπεράσπισαν το δημόσιο συμφέρον ως όφειλαν. Ο Αριστοτέλης μου θυμίζει ότι υπάρχουν στιγμές που είναι ανόητο να μην είσαι θυμωμένος, όχι μόνον γιατί το απαιτεί η κατάσταση στην οποία έχεις περιέλθει, αλλά και γιατί διαφορετικά απαξιώνεις τον εαυτό σου ως έλλογο ον. Ο θυμός μου μπορεί να στρέφεται κατά άλλων, αλλά στην ουσία μετασχηματίζει εμένα τον ίδιο: τον τρόπο που βλέπω τον κόσμο. Εκφράζοντας την οργή μου συνειδητοποιώ τι βαθιά με ενοχλεί και ξαναβρίσκω την αξιοπρέπειά μου· ενισχύω την ικανότητά μου να είμαι ένας δρων πολίτης.

Το σημαντικό στις συγκεντρώσεις των “Αγανακτισμένων” δεν είναι τα όποια αφελή συνθήματα ή οι γηπεδικές κραυγές, αλλά η ίδια η ύπαρξή τους, η οποία μεταβάλλει συνειδήσεις και συνιστά ένα καινοφανές πολιτικό γεγονός. Ολοι γνωρίζουμε ότι το δράμα που ζούμε είναι στον πυρήνα του βαθιά αξιακό-πολιτικό. Η πολιτική σταθερότητα και διεύθυνση που απεγνωσμένα χρειάζεται η χώρα δεν θα επιτευχθεί όσο οι όποιες νεωτερικές δυνάμεις του πολιτικού συστήματος δεν “διαλεχθούν” με τη λαϊκή οργή· όσο δεν βρουν τρόπο να τη μορφοποιήσουν πολιτικά και να τη μεταβολίσουν σε νέα πρόσωπα, θεσμούς και αξίες.

Ακόμα κι αν η διαμαρτυρία των “Αγανακτισμένων” φαίνεται αντικοινοβουλευτική, στον πυρήνα της δεν είναι. Το σύνθημα να “να καεί το μπ… η Βουλή” δεν στρέφεται τόσο κατά της Βουλής ως θεσμού, όσο κατά αυτών που κυρίαρχα ενσαρκώνουν-συμβολίζουν εδώ και χρόνια τον θεσμό. Οσο η Βουλή στη συνείδησή μας ταυτίζεται με τον Σιούφα και τον Πετσάλνικο, τον Χατζηγάκη και τον Τσοχατζόπουλο, τον Βουλγαράκη και τον Τσουκάτο, τόσο θα δυσκολευόμαστε να τη δούμε διαφορετικά. Το σημαντικό είναι να δούμε ολόκληρο τον κύκλο: το πλήθος μουντζώνει σήμερα αυτούς που απαξίωσαν τον θεσμό χθες. Από αυτό τον φαύλο κύκλο πρέπει να βγούμε.

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 19.6.2011

Αλλά οι “αγανακτισμένοι” ήταν παρόντες και μέσα στο βαγόνι. Τύπος τριανταπεντάρης, ανοιχτό πουκάμισο κλπ. ανέλυε – μέσω κινητού, φυσικά- σε φίλο του πώς… αθωώθηκε λίγη ώρα πριν στο δικαστήριο, για τα άσεμνα συνθήματα (με… τσολιάδες!) που φώναξε τις προάλλες στο Σύνταγμα. “Ποιοι με κατηγορούν, κύριε δικαστά;” έλεγε πως… έλεγε στο δικαστή, “αυτά τα λαμόγια εκεί μέσα; Δεν είναι εκπρόσωποί μου αυτοί, δε με εκπροσωπούν!”. Θα ήταν αστείο, αν δεν ήταν τόσο φασιστικό!

Το τηλεφώνημα δεν κράτησε πολύ. Ο “αγανακτισμένος” είχε δουλειά πρωινή. Επτά η ώρα σήμερα, καλώς -ή κακώς;- εχόντων των πραγμάτων, θα έπρεπε να βρίσκεται πάλι στο Σύνταγμα. “Δε θα αφήσουμε κανέναν να μπει μέσα. Να εύχεσαι να μη χτυπήσουμε και κανέναν!” είπε στο συνομιλητή του και έκλεισε την -ομολογουμένως αποκαλυπτική για όλο το βαγόνι- συνδιάλεξη με τη γνωστή, χιλιοειπωμένη επωδό: “Έχουμε ξοφλήσει, ρε. Είμαστε τελειωμένοι. Αλλά δε μας το λένε, για να μη γίνει ντου!” Θα ήταν αστείο, αν δεν ήταν τόσο επικίνδυνο!

Έξω στην Ομόνοια, ανεβαίνοντας την Εμμανουήλ Μπενάκη και τη Ζωοδόχου Πηγής, ήταν σα να περνούσα από το πλατό του Ζαν Ζακ Μπενέξ για το “Φεγγάρι στον υπόνομο”. Σκηνικό περίεργο, βρόμικο, ρημαγμένο, εγκαταλειμμένο. Για λίγα λεπτά της ώρας περπατούσα στο 2011 και ονειροβατούσα στο 1991 και το 2001: “Άμστερνταμ” και ζεστή σοκολάτα, “Κοπερτί” και αρωματικά τσάγια, βόλτες, έρωτες και παθιασμένα φιλιά, “Αίτνα” και “Συχνότητες”, ζωντανές μουσικές, ζωντανοί άνθρωποι. Οι -λιγοστοί- τωρινοί ζωντανοί μού φάνηκαν πεθαμένοι. Ζόμπι, αλλά κι αυτά άκακα… Θα ήταν απλά απόκοσμο, αν δεν ήταν τόσο θλιβερό και αποκαρδιωτικό!

Σήμερα, με τη χώρα σε βαθύ ίλιγγο από τη θέα του γκρεμού, που απλόχερα (έργο των ίδιων, των δικών μας χεριών) απλώνεται μπροστά της, άκουγα πρωί-πρωί σε παλιά, επετειακή εμπομπή του Σκάι 100,3, την αξέχαστη Μαλβίνα να αναφέρεται στην ξιπασιά, τη γελοιότητα και το χάλι της ελληνικής κοινωνίας του ’90, και πικράθηκα. Όχι για την κοινωνία, για την έλλειψη προσωπικοτήτων σαν τη Μαλβίνα, ανθρώπων που δε δίσταζαν να σκέφτονται και να μιλούν δημόσια – δυσεύρετα και τα δύο στην εποχή μας. Τη θυμήθηκα να λέει για τον “τάπερμαν” και το “μόγκολο” και συνέλαβα τον εαυτό μου να παγώνει: ποιος θα είχε, σήμερα, το θάρρος να πει ό,τι θέλει και να γράψει ό,τι θέλει; Ειδικά σήμερα, ανήμερα της “γενικής απεργίας”. Όταν ο ελβετός φιλέλληνας Ι. Μάγερ, την 1η Ιανουαρίου 1824, εξέδιδε στο Μεσολόγγι το πρώτο φύλλο των “Ελληνικών Χρονικών”, μετουσιώνοντας σε πράξη το ρηθέν υπό του ιδίου “Η δημοσίευσις είναι η ψυχή της δικαιοσύνης”, μάλλον δε φανταζόταν τι θα ακολουθούσε… 187 χρόνια αργότερα, όταν -για πολλοστή φορά- η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών (ΕΣΗΕΑ) θα επέμενε να ορίζει μέρα απεργίας και… δημοσιογραφικής μούγκας την ημέρα που ίσως αλλάξει το μεταπολιτευτικό σκηνικό της Ελλάδας. Θα ήταν αστείο, αν δεν ήταν τόσο γελοίο!

Ας σοβαρευτούμε όμως. Πιθανή χρεοκοπία της Ελλάδας θα εξελιχθεί σε επιθανάτιο ρόγχο της Ευρωζώνης. Το επαναλαμβάνουν συχνά οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι (αν και το ίδιο συχνά επιλέγουν τη μέθοδο του σκοτσέζικου ντους προς εμάς), το δηλώνει πλέον ανοικτά και ο Αμερικανός πρόεδρος, που φοβάται τη δημιουργία ντόμινο από ένα τόσο σοβαρό ενδεχόμενο. Ο φόβος συσπειρώνει τους λαούς, συσπειρώνει όμως και τους πολιτικούς, αν και για διαφορετικούς λόγους. Στην προκειμένη περίπτωση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα κληθούν να σηκώσουν το βάρος της ιστορικότητας της στιγμής και να αποφασίσουν με την ανάλογη σύνεση για το πακέτο βοήθειας προς την Ελλάδα. Λέμε με την ανάλογη σύνεση, γιατί ποιος θα διανοηθεί να αναλάβει το κόστος της κατάρρευσης της Ευρωζώνης και ποιος θα τοποθετήσει ταφόπλακα πάνω στην ιδέα της Ενωμένης Ευρώπης; Μια Ευρώπη που δεν είναι στα καλύτερά της, που γίνεται γραφική με τις αστοχίες της, που δεν γνωρίζει πώς ακριβώς να διαχειριστεί την κρίση χρέους των χωρών της, αλλά δεν παύει να αποτελεί μοναδικό κέλυφος για τους λαούς της.

Στην Ελλάδα, άπαντες γνωρίζουν ότι η χορήγηση της 5ης δόσης επ’ ουδενί σημαίνει εκτροπή από τη διορθωτική πορεία στα δημοσιονομικά, ούτε καν χαλάρωση λόγω καλοκαιρινών διακοπών. Η κυβέρνηση όμως, υπό το βάρος της πίεσης των “Αγανακτισμένων” του Συντάγματος και των αγανακτισμένων της κοινοβουλευτικής ομάδας, επιχειρεί να αμβλύνει τον θυμό τους, παίρνοντας πίσω κάποιες δυσάρεστες εξαγγελίες της και ψελλίζοντας κάτι περί δημοψηφίσματος. Στην πραγματικότητα, ο πρωθυπουργός και το επιτελείο του κερδίζουν χρόνο προκειμένου να εντοπίσουν τα εξιλαστήρια θύματα της παρούσας κυβέρνησης και, μέσω ενός ευρύτατου ανασχηματισμού, οι αποφάσεις τους την επομένη να μοιάζουν ως καθαρμός ενώπιον του λαού. Και τι μ’ αυτό; Σε πέντε – έξι μήνες η Ελλάδα θα βρεθεί ξανά στην αρχή του φαύλου κύκλου στον οποίο έχει προ καιρού εισέλθει. Αρα, η κυβέρνηση χωρίς λαϊκισμούς οφείλει να δηλώσει προς τον λαό ότι οι αποκρατικοποιήσεις, η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας και η συρρίκνωση του δημόσιου τομέα είναι μονόδρομος. Και ο λαός ας κάνει τις επιλογές του.

Δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή», 9.6.2011

Έγραφα την πρώτη ημέρα των μαζώξεων ότι το πολιτικό μήνυμα είναι ανύπαρκτο. Από τότε δεν άλλαξε τίποτα. Το σημαντικότερο διακύβευμα (που λένε και στα πολιτικά γραφεία) των “Ελεύθερων Πολιορκητών (της Βουλής) Κατασκηνωτών”, είναι η προσωπική υγιεινή σε έναν ανεπανάλητο (και απερίγραπτο) μαζικό συνωστισμό στην κεντρική πλατεία της πόλης. Φανταστείτε τον χώρο όταν φύγουν οι σκηνές. Άντε παιδιά, οι Ισπανοί βαρέθηκαν κι έφυγαν. Εδώ δεν θα γίνουν διαπραγματεύσεις. Το πολύ πολύ να σάς παρακαλέσει ο Καμίνης με το γνωστό περίλυπο ύφος.

Φέτος, παρά την κρίση, τη μιζέρια, τις διαδηλώσεις και τη γκρίνια των νεοΕλλήνων, οι τουρίστες αποφάσισαν να “πάνε Ελλάδα”. To καπιταλιστικό ΤΙΜΕ παρότρυνε τους ξένους να βοηθήσουν τη χώρα μας, επιλέγοντάς την ως τουριστικό προορισμό. Απ’ ότι φαίνεται θα το μετανοιώσουν πικρά. Η κατάσταση στο κέντρο είναι τραγελαφική, η εικόνα που δίνουμε στους επισκέπτες χειρότερη.

Η “μαζικότητα” της συνάθροισης των πολιτών τα Κυριακάτικα απογεύματα στο Σύνταγμα υποδηλώνει μία διαφορετικού τύπου, καλοκαιρινή μάζωξη στο κέντρο της πόλης (γιατί έτσι γουστάρουν να κλείνουν την Αμαλίας όποτε τούς έρθει), ή μαζική παραίτηση από το μέλλον;

Τί ακριβώς ήθελαν να πουν οι 100.000 (ή κατά τον Μπιρσίμ, έως και 400.000) πολίτες την περασμένη Κυριακή το απόγευμα; “Την Κυριακή είχε πολύ κόσμο. Τη Δευτέρα, όμως, δεν ήταν ούτε 1.000 άτομα”, μού είπε χθες, τακτικός – εξ επαγγέλματος – παρατηρητής της πλατείας.

Πόσο παραιτημένοι από τη ζωή ένοιωθαν οι διαδηλωτές της περασμένης Κυριακής; Πόσο παραιτημένοι είναι ήδη εκείνοι που δίνουν το παρόν κάθε μέρα στις 6.00 το απόγευμα;

Διαφωνούν με την κυβέρνηση; Διαφωνούν με τους Ευρωπαίους, που δεν επιθυμούν να μάς πετάξουν από την Ευρωζώνη, όσο και αν θα το ήθελαν; Διαφωνούν με τα άγρια Μεταπολιτευτικά τσιμπούσια του πελατειακού μας κράτους; Διαφωνούν με το Πολίτευμα; Διαφωνούν με το Σύνταγμα; Διαφωνούν με την έννοια του κράτους, του Έθνους;

Επιθυμούν ανατροπή του Πολιτεύματος; Επιθυμούν να καεί το μπ…λο η Βουλή; Επιθυμούν την ακυβερνησία; Επιθυμούν, με σημαία ευκαιρίας την κοινωνική αντίδραση στο “άδικο κατεστημένο” των Βρυξελλών και του ΔΝΤ, να ενισχύσουν μερικούς ομόκεντρους κύκλους ακατανόητης αριστερόστροφης και πασέ ιδεολογίας; Ή απλώς επιθυμούν να φύγουν αυτοί εδώ και να έρθουν άλλοι στη θέση τους. Πείτε το να τελειώνουμε…

Και επίσης: Οι “κατασκηνωτές του Συντάγματος” αποτελούν τον πυρήνα του “κινήματος”, ή απλώς είδαν φως και μπήκαν;

Οι απαντήσεις φυσικά δεν πρόκειται να δοθούν. Το όλο φαινόμενο θα καταγραφεί ως ένας ακόμη μύθος λαϊκών αγώνων σε ένα νέο βιβλίο, που θα διεκδικούν όλα τα κόμματα για την πάρτη τους (πλην ΠΑΣΟΚ – ίσως).

Όμως, η ουσία είναι ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να αλλάξει στο πεζοδρόμιο. Θα αλλάξει με σκληρή προσπάθεια, αναψηλάφηση των ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων μας (ατομικά και συλλογικά) και δουλειά, δουλειά, δουλειά, όπως έλεγε κάποτε, κάποιος, που αργότερα παραιτήθηκε.

Λοιπόν Μάταλα, ή Αγία Άννα; Βουνό ή θάλασσα; ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ; Αριστερά ή Αριστερότερα; Πρόοδος ή μία από τα ίδια; Μνημόνιο ή πτώχευση;

Πάντα θα υπάρχει ένα δίλημμα να φρεσκάρει το θυμικό των νεοΕλλήνων. Στη “στοχοπροσήλωση” (που λέει και η Αλέκα) έμεναν πάντα μετεξεταστέοι…

ΥΓ. Άκουσε κανείς να λένε τίποτα για Μνημόνιο; Μπα…

Βέβαια, οι μηχανισμοί της Αριστεράς, αποτελούνται από παλιές καραβάνες στο καπέλωμα. Ξεπέρασαν γρήγορα την πρώτη αμηχανία. Υπό τα αγαθά συνθήματα της αυτοοργάνωσης, διακίνησαν στα ΜΜΕ ένα πρώτο κείμενο-ψήφισμα με soft αριστερολογία.

Τα φιλόξενα, για κάθε είδους αερολογία, ΜΜΕ έσπευσαν να παρουσιάσουν το κείμενο ως το ψήφισμα των “Αγανακτισμένων”. Αλλά: πόθεν προκύπτει ο τίτλος; Με ποια διαδικασία συντάχθηκε; Με ποια πλειοψηφία πέρασε; Με ποια νομιμοποίηση διακινείται; Δηλαδή πόσοι το ψήφισαν; Και οι 100.000 που πέρασαν από το Σύνταγμα; Χίλιοι; Πέντε χιλιάδες; Το μόνο σίγουρο που έχουμε είναι κάποιες απροσδιόριστες “συνελεύσεις” που προσπαθούν να περάσουν ως οι γνήσιοι (αλλά απρόσωποι) εκπρόσωποι των “Αγανακτισμένων”.

Υπάρχει, όμως, κι ένα άλλο στοιχείο. Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της διαμαρτυρίας είναι ότι για πρώτη φορά έχουμε συγκέντρωση χωρίς βία. Αυτό κατ’ αρχήν, σημαίνει ότι και ο “χώρος” των δυναμικά “Αγανακτισμένων” συνελήφθη εξαπίνης. Δεν πρόλαβαν να οργανωθούν “τα παιδιά” για να αμαυρώσουν και αυτή τη διαμαρτυρία. Κι όμως αυτό το πρωτοφανές χαρακτηριστικό, απουσιάζει από το ψήφισμα των “Αγανακτισμένων”. Ετσι ενώ καλούν “όλους τους εργαζόμενους που θα απεργήσουν την επόμενη περίοδο να καταλήγουν και να παραμένουν στο Σύνταγμα”, δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά στον ειρηνικό χαρακτήρα των διαδηλώσεων. Το ξέχασαν; Προτάθηκε σ’ αυτή την απροσδιόριστη συντακτική συνέλευση, το ειρηνικό της διαμαρτυρίας, αλλά απορρίφθηκε; Με ποια πλειοψηφία;

Δεν ξέρουμε αν το κίνημα των “Αγανακτισμένων” είναι ελπιδοφόρο. Για να γίνει παρεμβατικό, πρέπει να γίνει πολιτικό, υπό την έννοια ότι πρέπει να αποκτήσει διαδικασίες, συνελεύσεις με ψηφίσματα κ.λπ. Αλλά είναι σίγουρο ότι οι χιλιάδες που μαζεύονται στο Σύνταγμα απορρίπτουν την “αντιπροσώπευση χωρίς ευθύνη”, που χαρακτηρίζει το σημερινό Κοινοβούλιο. Δεν θα απορρίπτουν την πιο ανεύθυνη “αντιπροσώπευση” των ανώνυμων συνελεύσεων που διακινούν εντυπώσεις;

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 1.6.2011