Στην Σίντι Μπουζίντ, στο κέντρο της Τυνησίας  ο νεαρός πωλητής φρούτων και λαχανικών λούζεται με καύσιμο και καίγεται, αφού αστυνομικοί κατάσχουν τον πάγκο με το εμπορευμά του, και τον χαστουκίζουν. Η πράξη του αποτελεί κραυγή αξιοπρέπειας, δικαιοσύνης και αλλλαγής, που συνεχίζει να ακούγεται στην ευρύτερη περιοχή, που βρίσκεται σε αναταραχή μέχρι και σήμερα.

Από τότε, τρεις δικτάτορες έχουν ανατραπεί: ο Μπεν Αλί της Τυνησίας, ο Χόσνι Μουμπάρακ της Αιγύπτου και ο Μουάμαρ Καντάφι της Λιβύης. Παρ’ όλα αυτά πολιτικοί αναλυτές συνεχίζουν να επισημαίνουν τον αργό ρυθμό αλλαγών στην περιοχή, κάνοντας λόγο για “Αραβικό Χειμώνα”. Βέβαια ας μην ξεχνάμε ότι και στην περίπτωση της Ανατολικής Ευρώπης, δύο δεκαετίες μετά, τα συστήματα βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση. Σίγουρα δεν μπορούμε να περιμένουμε τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική να αλλάξει μέσα σε έναν χρόνο.

Η αστάθεια είναι έκδηλη παντού. H μετάβαση της Αιγύπτου σε καθεστώς πολιτικής διακυβέρνησης προχωρεί με αργά βήματα, καθώς οι Αιγύπτιοι συνεχίζουν να προσέρχονται στις κάλπες. Το κυβερνών στρατιωτικό συμβούλιο δείχνει ότι θα παραιτηθεί από την εξουσία μόνο μετά από μεγάλη πίεση. Η οικονομία και η ελπίδα του λαού της Αιγύπτου έχουν κάνει βουτιά, καθώς ο λαός περιμένει την μετάβαση σε πολιτική διακυβέρνηση. Από το άλλο μέρος, στην Υεμένη, πολλοί δεν έχουν πειστεί από την συμφωνία μεταβίβασης εξουσίας, η οποία εξασφαλίζει στον Σάλεχ και την οικογένειά του ασυλία από δίωξη καθώς και τη διατήρηση της πολιτικής επιρροής. Οι επαναστάτες της Λιβύης αντιμετωπίζουν την άμεση πρόκληση της οικοδόμησης του κράτους από το μηδέν, στη βάση των δημοκρατικών αρχών. Για να γίνει όμως αυτό, οι Λίβυοι θα πρέπει να αφήσουν κάτω τα όπλα.

Λίγο μακρύτερα, οι Σύριοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα καθεστώς που συνεχίζει την αιματηρή καταστολή και τους βασανισμούς, με τη διεθνή κοινότητα να παραμένει διχασμένη σχετικά με τους τρόπους παρέμβασης, προκειμένου να τερματιστεί η αυξανόμενη βία.  Τέλος, στο Μπαχρέιν, η απουσία πραγματικού εθνικού διαλόγου παραμένει μεταξύ των κυβερνώντων και της καταπιεσμένης πλειοψηφίας σιιτών, που δεν εκπροσωπούνται επαρκώς στην κυβέρνηση.

Η επιθυμία για αλλαγή είναι διάχυτη. Για πρώτη φορά, οι άνθρωποι αποκτούν φωνή και ιδρύουν νέα κόμματα και ιδρύματα, ανεξάρτητα από τους αυταρχικούς κυβερνήτες και τις εξωτερικές παρεμβάσεις, που επί μακρόν κατέπνιγαν την πολιτική πρόοδό τους. Μόνο ο χρόνος θα δείξει αν η θυσία του Μπουαζίζι θα “γεννήσει” ένα νέο Αραβικό κόσμο.

Επιμέλεια: JJ

Το 1952, στην Αίγυπτο, η ανατροπή του βασιλιά Φαρούκ οδήγησε στο καθεστώς του συνταγματάρχη Γκαμάλ Νάσερ, προέκταση του οποίου είναι η σημερινή εξουσία του Χόσνι Μουμπάρακ, πρώην αξιωματικού της αιγυπτιακής αεροπορίας την νασερική περίοδο. Η δολοφονία του βασιλιά Φαϋσάλ στο Ιράκ το 1958 κατέληξε στο δολοφονικό καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν, που η ανατροπή του από τις ΗΠΑ ειναι πολύ αμφίβολο αν θα καταλήξει σε δυτικού τύπου κοινοβουλευτική δημοκρατία. Στην Λιβύη, το 1969, η ανατροπή του βασιλιά Ιντρίς απο τον συνταγματάρχη Μουαμάρ Καντάφι δημιούργησε την κανταφική αυταρχική εξουσία η οποία ασκείται 41 χρόνια.

Ομως, πέρα απο τις αραβικές χώρες, υπενθυμίζουμε οτι η ανατροπή του Σάχη της Περσίας το 1979 έφερε στην εξουσία τον αγιατολλάχ Χομεϊνί, ο οποίος εξόντωσε όλους τους πραγματικά δημοκράτες πολιτικούς της χώρας, οπως ο Σαπούρ Μπαχτιάρ. Ακόμα, στην Συρία, το κόμμα Μπάαθ βρίσκεται 48 χρόνια στην εξουσία και από το 1970 είναι στην ουσία ένα αυταρχικό κληρονομικό καθεστώς. Έτσι, τον Χαφέζ ελ-Ασσάντ που κατέλαβε την εξουσία το 1970 και απεβίωσε το 2000, αντικατέστησε ο γυιός του Μπασάρ ελ-Ασσάντ, ο οποίος και ενδυνάμωσε την αστυνομική φύση του καθεστώτος.

Πιο πρόσφατα, στον Λίβανο, την εξουσία κατέλαβε η ισλαμική οργάνωση Χεζμπολλάχ, που χρηματοδοτείται και στηρίζεται από το Ιράν και εν μέρει την Συρία, και η οποία κάθε άλλο παρά δημοκρατικές αρχές έχει. Τέλος, στην Παλαιστίνη, η Χαμάς, μία βίαιη ισλαμική οργάνωση που δημιουργήθηκε απο τους Αιγύπτιους «Αδελφούς Μουσουλμάνους», είναι ορκισμένος εχθρός της Δύσης και στόχο έχει την εγκατάσταση στην Παλαιστίνη μιας ισλαμικής δημοκρατίας, με ταυτόχρονη εξαφάνιση του κράτους του Ισραήλ. Αντιδημοκρατικά είναι επίσης τα καθεστώτα στην Αλγερία, στο Μαρόκο εν μέρει, στην Σαουδική Αραβία, στην Ιορδανία, στην Υεμένη και στα Αραβικά Εμιράτα, όπου πρίγκηπες και σεΐχηδες βρίσκονται στην εξουσία και αναπαράγονται σε αυτήν με βάση άγραφα κληρονομικά δικαιώματα.

Μέσα λοιπόν σε αυτό το πολιτικό περιβάλλον, προβάλλει ένα τεράστιο ερωτηματικό. Αν αύριο όλα τα αυταρχικά αραβικά καθεστώτα καταρρεύσουν, τί θα προκύψει; Η απάντηση στο ερώτημα είναι πολύπλοκη, άρα διόλου εύκολη. Επιτρέπει, όμως, να γίνουν κάποιες υποθέσεις εργασίας.

Μία από αυτές είναι το σενάριο οι σημερινές αραβικές εξουσίες να γίνουν λίγο πιο ανεκτικές και δημοκρατικές, για να μην κατακρημνισθούν. Το σενάριο αυτό γίνεται ορατό στην Αίγυπτο και μάλλον θα ισχύσει στην Τυνησία. Έως πότε, όμως, οι παραπάνω εξουσίες θα αντέξουν στις αντιπολιτευτικές πιέσεις και ειδικότερα σε αυτές των Ισλαμιστών; Ένα άλλο σενάριο είναι αυτό της διαδοχής στην εξουσία των σημερινών καθεστώτων απο μετριοπαθείς ισλαμιστές κατά το τουρκικό πρότυπο. Μια άλλη εκδοχή είναι η άνοδος ενός ιρανικού τύπου ισλαμισμού σε κάποιες αραβικές χώρες και μία τελευταία προοπτική –με λίγες πιθανότητες επιτυχίας– είναι ο δυτικού τύπου δρόμος προς την κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Σύμφωνα με τις περισσότερες εκτιμήσεις δυτικών παρατηρητών, το πιθανότερο σενάριο στο άμεσο μέλλον είναι αυτό της τουρκικού τύπου μουσουλμανικής δημοκρατίας, που θα λειτουργεί υπό όρους ελεγχόμενης οικονομίας της αγοράς. Με άλλα λόγια, εικάζεται ότι οι αραβικές χώρες θα υιοθετήσουν σταδιακά την μουσουλμανική κοινωνική οικονομία της αγοράς, αντιγράφοντας εν μέρει το αντίστοιχο δυτικό πρότυπο. Παρόλα αυτά, το μοντέλο αυτό θα δέχεται ισχυρές πιέσεις απο τους ακραίους ισλαμιστές, οι οποίοι σίγουρα θα εκμεταλλεύονται υπέρ τους την ανερχόμενη δημογραφία στις περισσότερες αραβικές χώρες. Ανερχόμενη δημογραφία που, αν δεν συνοδεύεται από υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και νέες θέσεις εργασίας, θα προσφέρει «οπαδούς» στον ισλαμικό ολοκληρωτισμό και τις επιδιώξεις του.

Συνεπώς, όλα είναι για την ώρα ανοικτά στον αραβικό κόσμο. Σίγουρα, όμως, όποια κι αν είναι η εξέλιξή του, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιον ότι θα επαναθεωρήσει τις σχέσεις του με την Δύση, όπως και την στάση του απέναντι στο Ισραήλ. Όπως και να έχουν τα πράγματα, η δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα ίσως να είναι μία από τις πιο σημαντικές στο διάβα του χρόνου.