Η ελληνική κυβέρνηση συλλέγει λιγότερους φόρους και προκαλεί μεγαλύτερες δαπάνες. Το άθροισμα των δύο υποδεικνύει την απόσταση που έχουμε να διανύσουμε μέχρις ότου προσεγγίσουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Πράγματι, το 2009 απήχαμε 10,5 εκατοστιαίες μονάδες του εγχωρίου προϊόντος. Οι 6,3 μονάδες οφείλονταν στην υστέρηση των εσόδων και οι 4,2 μονάδες στα μεγαλύτερα έξοδα.

Ενα χρόνο αργότερα, μετά την αρχική προσπάθεια δημοσιονομικής λιτότητας, η διαφορά αυτή μειώθηκε σε 5,4 μονάδες του ΑΕΠ. Υπολογίστηκε ότι το 2011 έπεσε περαιτέρω στο 4% του ΑΕΠ. Τα πράγματα θα είναι καλύτερα το 2012, οπότε, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που υποστηρίζουν το ψηφισμένο από τη Βουλή πρόγραμμα σταθερότητας, η διαφορά αναμένεται να μειωθεί στις 2,5 μονάδες.

Το σημαντικό τμήμα της διόρθωσης πρέπει να γίνει στην πλευρά των δαπανών. Οταν όμως λέμε κρατικές δαπάνες εννοούμε, σε τεράστιο μέγεθος, εισοδήματα για κάποιους. Πράγματι, οι μισθοί έφθασαν το 2009 να αναλογούν σε 13,4% του ΑΕΠ. Το 2001, χωρίς αυτό να αποτελεί έτος αναφοράς, η αναλογία ήταν 10,4%, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 10,9%. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του προγράμματος, αναμένεται ότι θα έχουμε επιστρέψει στο 10,6% του ΑΕΠ το 2015!

Είναι προφανές ότι παρ’ όλη τη σκληρότητα των μέτρων λιτότητας, όπως τη βιώνουν οι απασχολούμενοι στο κράτος και ενόσω η συμβολή τους στην εξυγίανση των δημοσιονομικών πραγμάτων είναι σημαντική, η εξ αυτών των περικοπών περιστολή της δαπάνης δεν επαρκεί. Χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια.

Η μεγάλη απειλή στα δημόσια οικονομικά ήταν και τώρα πλέον έχει γιγαντωθεί, οι ανάγκες υποστήριξης του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Αγνοήσαμε με τον πλέον επιδεικτικό τρόπο την αυξανόμενη αδυναμία του μηχανισμού κρατικών και ασφαλιστικών εσόδων στην υποστήριξη των ταχύτατα αυξανόμενων αναγκών του συστήματος.

Το λάθος δεν βρίσκεται αποκλειστικά στην πλευρά των πολιτικών. Τουλάχιστον όχι όλων των πολιτικών. Ολόκληρη η Αριστερά, το σύνολο των συνδικαλιστών, οι διευθυντές των αρμοδίων κρατικών υπηρεσιών, κάποιοι καθηγητές ή δήθεν “καθηγητές”, η αγέλη των κίτρινων Μέσων Ενημέρωσης και βεβαίως, οι λαϊκιστές πολιτικοί έχουν ολόκληρη και αδιαίρετη την ευθύνη.

Σε αυτούς πρέπει να τα ρίχνουν οι συνταξιούχοι και όσοι δικαίως περιμένουν ένα αξιοπρεπές κοινωνικό επίδομα και όχι σε όσους υποστηρίζουν την ανάγκη εξυγίανσης. Ας έχουμε ένα στο νου μας, το ακόλουθο: το άδικο που έπληξε τους 11.000 συμπολίτες μας οι οποίοι εμπιστεύθηκαν τα κρατικά ομόλογα θα είχε πλήξει τα 11.000.000 των κατοίκων αυτής της χώρας αν είχαμε παραδεχθεί την ήττα μας, είχαμε, δηλαδή, προτιμήσει την πτώχευση του ελληνικού κράτους.

Σπεύδω, τέλος, να προλάβω όσους θα υποστηρίξουν ότι το πραγματικό βάρος στον προϋπολογισμό προκαλείται από τους υπερβολικούς τόκους. Το υψηλότερο ποσοστό τόκων επί του ΑΕΠ, στο 6,9%, καταγράφηκε το 2011. Η αναμενόμενη βελτίωση δεν είναι σπουδαία, αφού αναμένεται να σταθεροποιηθεί κοντά στο 6% το 2015. Ηταν 6,5% το 2001. Η πραγματική διαφορά βρίσκεται αλλού.

Η μέση δαπάνη για τόκους, μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, είναι μόλις 2,7% του εγχωρίου προϊόντος τους. Λιγότερο από τα μισά! Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να εξοικονομεί πάνω από 3 μονάδες του ετησίου προϊόντος της, επειδή δεν εκμεταλλευθήκαμε το σταθερό ευρώ και τα χαμηλά επιτόκιά του για να περιορίσουμε το χρέος. Αν ίσχυε ο συνταγματικός κανόνας που απαγορεύει τη σύναψη χρέους όταν ξεπερνάει το 60% του ΑΕΠ, τότε η Ελλάδα δεν θα διέφερε από τα καλά ευρωπαϊκά κράτη.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 27.3.2012

Παρά τις πιέσεις αυτές, η τελευταία δημοπρασία ισπανικών ομολόγων οδήγησε σε μείωση και όχι σε αύξηση του κόστους δανεισμού της χώρας, όπως έχει συμβεί σε άλλες περιπτώσεις παρόμοιες, με τις αγορές να καταλαμβάνονται από πανικό. Οι επενδυτές αγνόησαν την υποβάθμιση, ίσως γιατί είχαν προετοιμαστεί για ακόμα χειρότερες εξελίξεις. Η Μαδρίτη στις αρχές της εβδομάδας διέθεσε στην αγορά τραπεζογραμμάτια 12μηνης και 18μηνης διάρκειας με απόδοση 2,15% και 2,49% αντίστοιχα, όταν την τελευταία φορά, τον Δεκέμβριο του 2011, για ανάλογες αξίες είχε επιτόκιο 4,09% και 4,25%.

Λιτότητα

Θετικά για τον κατευνασμό των αγορών μπορεί να λειτούργησαν και οι δηλώσεις της επικεφαλής του ΔΝΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, ότι θα επιδιώξει να εξασφαλίσει αυξημένα κεφάλαια 500 δισ. δολαρίων, ώστε να αντιμετωπιστεί η ευρωπαϊκή κρίση χρέους. Συν τοις άλλοις, ενδεχομένως επενδυτές και αναλυτές να πείστηκαν από την αποφασιστικότητα του Ισπανού πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι και του υπουργού Οικονομικών, Λουίς ντε Γκουίντος. Αμφότεροι συναγωνίζονται στο πεδίο αυτό τον Ιταλό πρωθυπουργό Μάριο Μόντι.

Με ταχύ ρυθμό, ο κ. Ντε Γκουίντος διαπίστωσε τη χειρότερη από την αναμενόμενη δημοσιονομική κατάσταση και έσπευσε να προλάβει τις αγορές. Κατά την απελθούσα σοσιαλιστική κυβέρνηση του Χοσέ Λουίς Ροδρίγο Θαπατέρο, το έλλειμμα θα διαμορφωνόταν φέτος στο 6% του ΑΕΠ, όταν είχε εκτιναχθεί έως και σε επίπεδα ρεκόρ άνω του 11% το 2009. Ο Λουίς ντε Γκουίντος προβλέπει ότι τελικώς θα υπερβεί το 8% του ΑΕΠ, λόγω της υστέρησης των εσόδων σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης και περιφερειών, καθώς και ασφαλιστικών ταμείων.

Ηδη έχει ανακοινώσει δύο δέσμες μέτρων λιτότητας για εξοικονόμηση τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ. Συνολικά απαιτείται “μαχαίρι” 35 δισ. ευρώ το 2012 στην Ισπανία, ώστε να μειωθεί το έλλειμμα στο 4,4% του ΑΕΠ και στο 3% το 2013. “Οφείλαμε να προηγηθούμε των εξελίξεων”, δήλωσε, ανακοινώνοντας τα περί αυξημένου ελλείμματος. “Την ευθύνη για την υπέρβαση στις δημόσιες δαπάνες και την υστέρηση στα έσοδα φέρουν η κεντρική κυβέρνηση και οι επιμέρους των αυτόνομων περιφερειών. Oσο δυσάρεστα κι αν είναι τα επιπλέον μέτρα, ήταν αναγκαία, εφόσον αναθεωρήσαμε επί τα χείρω το έλλειμμα”, πρόσθεσε.

Η νέα κυβέρνηση Ραχόι, όπως επεξήγησε ο υπουργός Οικονομικών, έχει μια πολύ επιθετική ατζέντα μεταρρυθμίσεων και περικοπών για τους επόμενους μήνες. Προς επίρρωσιν των λεγομένων του, η αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Σοράγια Σάενθ ντε Σανταμαρία, διευκρίνισε πως τα τρέχοντα μέτρα λιτότητας είναι απλώς τα πρώτα από μια σωρεία άλλων, τα οποία θα συνοδεύονται από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, στην αγορά αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και την ανταγωνιστικότητα με στόχο την ανάπτυξη. Μείζον θέμα για πολλούς αναλυτές είναι το κατά πόσον, με τόσο σκληρή λιτότητα, μπορεί να ενεργοποιηθεί ο αναπτυξιακός μηχανισμός της ισπανικής οικονομίας και να δημιουργήσει τις πολυπόθητες θέσεις εργασίας – η ανεργία στη χώρα φθάνει το 23%.

Στα μέτρα του Λουίς ντε Γκουίντος περιλαμβάνονται φορολογικές αυξήσεις, πάγωμα των μισθών στο Δημόσιο, όπως και των προσλήψεων πλην εκείνων στις ένοπλες δυνάμεις. Ειδικότερα, προβλέπεται αύξηση φορολογικών συντελεστών στα υψηλά κλιμάκια τα επόμενα δύο χρόνια, νέα φορολόγηση ακινήτων και μείωση της χρηματοδότησης των αυτόνομων περιφερειών. Πολλές ήδη είναι υπερχρεωμένες και δεν έχουν καμία πρόσβαση πλέον στις αγορές. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις με έσοδα κάτω των 5 εκατ. ευρώ θα ενισχυθούν με ευνοϊκή φορολογία, ενώ ο τραπεζικός κλάδος θα υποστεί σαρωτικές αλλαγές με συγχωνεύσεις και εξαγορές. Κατά τις εκτιμήσεις του υπουργού Οικονομικών, πάντως, οι ισπανικές τράπεζες θα χρειαστούν 50 δισ. ευρώ, ώστε να καλύψουν τις ανάγκες ανακεφαλαιοποίησής τους. Το ποσόν είναι αρκετά υψηλότερο από ό, τι είχε αρχικά διαρρεύσει στον Τύπο, και ο Λουίς ντε Γκουίντος απέκλεισε το ενδεχόμενο κρατικής βοήθειας προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Αξίζει να αναφερθεί, τέλος, ότι στην καρδιά του τραπεζικού κλάδου της Ισπανίας βρίσκεται μια μεγάλη «φούσκα», που σχετίζεται με τον χώρο των ακινήτων. Το ήμισυ των δανείων των 338 δισ. ευρώ, που αποτελούν την έκθεση των τραπεζών στον κατασκευαστικό κλάδο, θεωρούνται “προβληματικά”, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας.

Ο τεχνοκράτης

Ο Λουίς ντε Γκουίντος δεν είναι τυχαία επιλογή. Το βιογραφικό του τον κατατάσσει στην ομάδα των “τεχνοκρατών-σωτήρων” της Ευρωζώνης. Πρώτη φορά ανέλαβε πολιτικό αξίωμα επί της πρωθυπουργίας του κεντροδεξιού Χοσέ Μαρία Αθνάρ, ο οποίος του ανέθεσε τη θέση του υφυπουργού Οικονομικών τη διετία 2002 – 2004. Τη διετία 2006 – 2008 ανέλαβε την προεδρία της αμερικανικής τράπεζας Lehman Brothers για την Ισπανία και την Πορτογαλία. Μετά τη διάλυσή της μετακινείται στην PriceWaterhouseCoopers.

Το χρίσμα του υπουργού Οικονομικών τον βρήκε διευθυντή της Εμπορικής Σχολής του πανεπιστημίου Instituto Empresa, ενός από τα πιο γνωστά ιδιωτικά πανεπιστήμια της χώρας. Πέραν τούτου, διατηρεί επίσης θέση στο διοικητικό συμβούλιο του ομίλου της Endesa, ο οποίος δραστηριοποιείται στον κλάδο της ενέργειας. Ο Λουίς ντε Γκουίντος θα κληθεί να αντιμετωπίσει τα μείζονα προβλήματα της ισπανικής οικονομίας μαζί με έναν παλαιό του γνώριμο από την κυβέρνηση Αθνάρ. Πρόκειται για τον Κριστόμπαλ Μοντόρο, ο οποίος τοποθετήθηκε στο υπουργείο Προϋπολογισμού. Ο κ. Μοντόρο ήταν από τους πρωταγωνιστές της ένταξης της Ισπανίας στην Ευρωζώνη, εφόσον είχε αναλάβει θέσεις-κλειδιά την περίοδο 1996-2004.

Βέβαια, αυτή η εκτεταμένη συμμετοχή τους στις πρόσφατες κυβερνήσεις της χώρας αποτυπώνει και το μερίδιο των ευθυνών τους για την εμφάνιση και όξυνση των προβλημάτων, που πρέπει να επιλύσουν. Επί των ημερών τους διογκώθηκαν τα τραπεζικά δάνεια, που χρηματοδότησαν τη “φούσκα” των ακινήτων, ο χρηματοπιστωτικός κλάδος είχε υδροκεφαλική ανάπτυξη και ο δημόσιος δανεισμός εκτινάχθηκε. Σήμερα πρέπει να εξορθολογήσουν το έλλειμμα της κεντρικής κυβέρνησης και των αυτόνομων περιφερειών, αλλά και να απαντήσουν αποτελεσματικά στην εκτράχυνση της ανεργίας και την επιδείνωση της ύφεσης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 21.1.2012

Στο γεγονός ότι τα ελλείμματα τροφοδοτούν το χρέος συμφωνούν όλοι: αριστεροί και δεξιοί. Οι μόνοι που διαφωνούν είναι οι Ελληνες· αριστεροί και δεξιοί. Στη χώρα μας βρίσκουμε διάφορες έννοιες για να παραμερίζουμε τα προφανή. Ενα από αυτά είναι η “ανάπτυξη”, η οποία ως γνωστόν στην Ελλάδα σημαίνει να παράγουν οι άλλοι τα προϊόντα κι εμείς να τα διακινούμε μεταξύ μας. Ας μην ξεχνάμε ότι την περίοδο 1995-2004, παρά τη μεγάλη ονομαστική ανάπτυξη της οικονομίας το χρέος διογκώθηκε από το 101% του ΑΕΠ το 1995, στο 114% του ΑΕΠ το 2004 (OECD Factbook 2009: Economic, Environmental and Social Statistics). Ειρωνική σημείωση: 8,5 δισ. από τα δανεικά που τρέχουμε και δεν προλαβαίνουμε να καλύψουμε φέτος, είναι ομόλογα του 2002, τότε που η ανάπτυξη έτρεχε με 3,8%. (Το μεγαλύτερο μέρος από τα δανεικά που σκάνε τους επόμενους μήνες, δηλαδή 14,5 δισ., είναι ομόλογα του 2009. Είναι αυτά για τα οποία ο κ. Χρυσοχοΐδης κλαίει που δεν πήραμε περισσότερα).

Σε όλο τον κόσμο, λοιπόν, συμφωνούν ότι για να εξυγιανθεί μια οικονομία πρέπει το κράτος να συμμαζέψει τις δαπάνες και τα έσοδα. Μόνο στην Ελλάδα διάφοροι διακηρύσσουν την οικονομική ομοιοπαθητική: η πληγή του ελλείμματος, που αιμορραγεί ακατάσχετα, θεραπεύεται ανοίγοντας μια μεγαλύτερη πληγή. Και αυτό το βαφτίζουν κεϊνσιανισμό. Μιλώντας τις προάλλες στη Βουλή ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Φίλιππος Σαχινίδης είπε κάτι σωστό για τους όψιμους Κεϊνσιανούς: “Ο Κέινς… φρόντισε να έχει στο βιβλίο του μονές και ζυγές σελίδες. Υπάρχουν, λοιπόν, οι επιλεκτικοί αναγνώστες του Κέινς, οι οποίοι διαβάζουν μόνο τις ζυγές σελίδες. Συγκεκριμένα διάβασαν εκείνα τα κομμάτια που έλεγαν ότι σε συνθήκες ύφεσης προτείνεται η παρέμβαση του κράτους μέσω μιας δημοσιονομικής επεκτατικής πολιτικής, προκειμένου να καταφέρουμε να ανέβει η ζήτηση σε ικανοποιητικά επίπεδα και με αυτόν τον τρόπο να ξεπεραστεί η ύφεση. Εάν, όμως, κάποιος έμπαινε στον κόπο να διαβάσει και τις μονές σελίδες του έργου, θα έβλεπε ότι ο Κέινς συνέχιζε λέγοντας ότι μετά, όταν αποκαθίστανται οι ισορροπίες και η οικονομία επανέρχεται στην ανάπτυξη, τότε η χώρα έχει την υποχρέωση, καθ’ όλο το διάστημα που έχει θετικούς ρυθμούς, να φροντίζει όχι μόνο να μειώνει τα ελλείμματα, αλλά να δημιουργεί πλεονάσματα μέσα από τα οποία θα απορροφούσε όλο το χρέος που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια των ελλειμμάτων”.

Η Ελλάδα αμέλησε. Ετσι πληρώνει αυτό δεν έκανε την περίοδο της υψηλής -έστω με πήλινα πόδια- ανάπτυξης, 1996-2007. Δεν μείωσε το χρέος ώστε τώρα να έχει το περιθώριο για επεκτατικές πολιτικές ή έστω να χρηματοδοτήσει ένα ευπρεπές κοινωνικό κράτος για όσους πλήττονται. Αυτό ήταν το “μοιραίο λάθος” της οικονομίας που διέπραξε και ο κ. Σημίτης. Δεν ήταν το Μνημόνιο ή η “ρήτρα ύφεσης”, όπως είπε ο ίδιος στο Βερολίνο. Διότι και τα δύο δεν εξαρτώνται μόνο από μας. Εξαρτώνται κυρίως από εκείνους που δίνουν τα λεφτά.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 29.1.2012

Αλήθεια Νο 1: Εισπράττουμε περί τα 40 δισεκατ. ευρώ τον χρόνο και ξοδεύουμε περί τα 60 δισεκατ. ευρώ. Κατ’ αναλογίαν, είναι σαν να βγάζω 1.000 ευρώ τον μήνα και να χαλάω 1.500

Αλήθεια Νο 2: Χρωστάμε περί τα 360 δισεκατ. ευρώ, με έσοδα 40 δισεκατ. ευρώ. Κατ’ αναλογίαν, είναι σαν να βγάζω 12.000 ευρώ τον χρόνο και να χρωστάω 108.000

Αλήθεια Νο 3: Μόνον οι ετήσιοι τόκοι για τα δάνεια που έχουμε ήδη πάρει (και φάει, εννοείται) είναι χοντρικά 20 δισεκατ. Κατ’ αναλογίαν, είναι σαν να βγάζω 1.000 ευρώ τον μήνα και για τόκους στεγαστικού δανείου (χωρίς το κεφάλαιο) να δίνω περί τα 500 ευρώ.

Αλήθεια Νο 4: Για να λειτουργούμε κανονικά ως χώρα, πρέπει κάθε μήνα να βρίσκουμε τα κάτωθι ποσά: 1,20 δισεκατ. ευρώ, που είναι τα –παραπάνω– έξοδά μας (έλλειμμα)· 2,20 δισεκατ., που είναι οι τόκοι των δανείων· 3,40 δισεκατ. που είναι χοντρικά το κεφάλαιο των δανείων· Σύνολο, 80 δισεκατ. ευρώ. τον χρόνο. Αναλογικά, είναι σαν να βγάζω 12.000 ευρώ τον χρόνο και για να διατηρούμαι στην ζωή (και εκτός φυλακής) να πρέπει να βρίσκω ακόμη 24.000 ευρώ σε ετήσια βάση.

Ανακεφαλαίωση: α) Είμαι ένας εργαζόμενος που βγάζω 1.000 ευρώ τον μήνα, β) Οι προσωπικές μου ανάγκες είναι περίπου 1.500 ευρώ τον μήνα, γ) Τα δάνειά μου ανέρχονται σε 1.500 ευρώ τον μήνα, δ) Μού λείπουν, δηλαδή, 2.000 ευρώ τον μήνα και χρωστάω ακόμη 108.000 ευρώ. Με βλέπετε να κρατάω το σπίτι μου για πολύ καιρό ακόμα; Με έσοδα 1.000 και έξοδα 3.000 ευρώ τον μήνα, η μόνη επιλογή μου ήταν να καλύπτω το διχίλιαρο με νέο δανεισμό. Μέχρι τώρα οι τράπεζες με κάλυπταν. Από εδώ και πέρα σταματάει η χρηματοδότηση, οπότε ας εξετάσουμε τις επιλογές που έχω ως εργαζόμενος, οι οποίες είναι βασικά τέσσερις:

Επιλογή Νο 1: Να βρω δεύτερη και τρίτη δουλειά, αυξάνοντας έτσι τα έσοδά μου (ανάπτυξη)

Επιλογή Νο 2: Να περικόψω τις ανάγκες μου και να μειώσω τα έξοδά μου (περικοπές)

Επιλογή Νο 3: Να διαπραγματευτώ με την τράπεζα το δάνειό μου με επέκταση και μείωση των δόσεων (αναδιάρθρωση)

Επιλογή Νο 4: Να πουλήσω κομμάτι της περιουσίας μου για να ξεχρεώσω μέρος του δανείου μου (ιδιωτικοποιήσεις).

Βασικά μπορώ να χρησιμοποιήσω από μία έως και τέσσερις επιλογές –όσο περισσότερες, τόσο γρηγορότερα θα ξεμπλέξω απ’ όλα αυτά. Σε αυτό το σημείο αξίζει να δούμε τις συμβουλές των κομμάτων στον εργαζόμενο της ιστορίας μας: ΠΑΣΟΚ: Ο εργαζόμενος δεν χρειάζεται να βρει δεύτερη δουλειά, πρέπει να περικόψει 100 ευρώ από τα έξοδά του και να αναδιαρθρώσει το χρέος του. Δυστυχώς, μάλλον θα αναγκαστεί να πουλήσει και κάτι. ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Ο εργαζόμενος χρειάζεται και δεύτερη δουλειά ως ημιαπασχόληση, αναδιάρθρωση χρέους και πώληση περιουσίας, χωρίς καμμία περικοπή εξόδων. ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Ο εργαζόμενος πρέπει να δουλεύει λιγότερο στην πρώτη δουλειά που έχει, να αυξήσει τα έξοδά του, να μην πουλήσει τίποτα και να φεσώσει την τράπεζα (Με τον τρόπο αυτόν η Παπαρήγα, ο Τσίπρας και ο Λαφαζάνης έχουν την εντύπωση ότι θα πάρουν την ρεβάνς τους από την ιστορία…).

Μια που έρχονται εκλογές, πολύ σύντομα μάλλον, ας απαντήσουμε μερικές ερωτήσεις που όλοι έχουν και θα κληθούν να απαντήσουν στις κάλπες. Εξάλλου, είναι τα πράγματα που θα ακούμε όλη μέρα στα κανάλια:

Ερώτηση Νο 1: Τί είναι επιτέλους αυτό το ΑΕΠ και γιατί παίζει τόσο σημαντικό ρόλο; Έχει καμμία σχέση με τα έσοδα; Απάντηση: Το ΑΕΠ είναι στην ουσία ο τζίρος που κάνει η οικονομία σε έναν χρόνο. Τα έσοδα είναι τα καθαρή κέρδη που μένουν από τον τζίρο αυτό. Σύμφωνα με την ΕΕ, η Ελλάδα μαζεύει λιγότερα έσοδα σε ποσοστό 6% του ΑΕΠ σε σχέση με το μέσον όρο της ΕΕ, δηλαδή περίπου 14 δισεκατ. ευρώ. Γι αυτό μιλάνε όλοι για διαλυμένο φοροεισπρακτικό μηχανισμό, γι αυτό οι ξένοι “τα έχουν πάρει” μαζί μας.

Ερώτηση Νο 2: Θα πέσουν οι φόροι αν στην κυβέρνηση βγει ο Σαμαράς ή κάποια άλλη συγκυβέρνηση; Απάντηση: Όχι, κυρίως γιατί θα το απαιτήσουν οι ξένοι. Θα πουν, μαζέψτε πρώτα τα 14 δισεκατ. που είπαμε παραπάνω και μετά το συζητάμε. Στην καλύτερη περίπτωση, θα υπογραφεί ένα μνημόνιο που μακροπρόθεσμα και υπό προϋποθέσεις θα ρίχνει τον ΦΠΑ και τους υπόλοιπους φόρους (σε 2-3 χρόνια και αν μαζευτούν έσοδα). Με την λύση αυτή, πάντως, συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό και ο Αντ. Σαμαράς, αλλά όχι κάποιοι άλλοι μέσα στην ΝΔ που “ονειρεύονται” μιαν Ελλάδα εκτός Ευρώπης.

Ερώτηση Νο 3: Υπάρχει περίπτωση με οποιαδήποτε κυβέρνηση να βγούμε από το μνημόνιο; Απάντηση: Ναι, αν η κυβέρνηση αυτή έχει αποφασίσει να καταργήσει την κοινοβουλευτική δημοκρατία, να απομονωθεί από τις διεθνείς αγορές και να επιστρέψει στην δραχμή με ισοτιμία 1 ευρώ = 1.100 δραχμές.

Ερώτηση Νο 4: Πρέπει να πιστέψω κάποιον πολιτικό που θα μού υποσχεθεί αυξήσεις (συντάξεων κλπ) πριν τις εκλογές; Απάντηση: Όχι, συνεχίζουμε να τρώμε 20 δισεκατ. περισσότερα από αυτά που βγάζουμε κάθε χρόνο. Η επόμενη αύξηση γενικώς θα έρθει όταν το ποσό αυτό μηδενιστεί και γίνουμε ανεξάρτητοι (υπολογίστε σε τουλάχιστον 6-8 χρόνια).

Ερώτηση Νο 5: Τί πρεπει να κάνουμε για να σωθούμε; Απάντηση: Έχει απαντηθεί στο δεύτερο μέρος. Το σημαντικότερο είναι να διαλυθεί ο κομματισμός και αυτό είναι το δυσκολότερο. Κυρίως γιατί δεν το θέλει ο απλός πολίτης. Οι περισσότεροι είναι ταγμένοι σε κόμματα και αυτό δύσκολα αλλάζει. Το πελατειακό πολιτικό σύστημα είναι πανίσχυρο ακόμα και προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κρατηθεί.

Απομένει έτσι ένα τελευταίο ερώτημα: πώς θα τα καταφέρει; Η απάντηση είναι εξόχως δύσκολη, γιατί όλα εξαρτώνται από το ποσοστό εθνικής ευθύνης που έχουν οι κορυφαίοι πολιτικοί μας. Αν είναι αρκετά μεγάλο, πιθανότατα από τον Απρίλιο και μετά ίσως αρκετοί συμπατριώτες μας θα αρχίσουν να χαμογελούν. Αν όχι, θα γίνουμε οι περιθωριακοί της Ευρώπης, κάτι σαν την τσιγγάνικη συνοικία έξω από την πόλη. Η ζωή αυτών που “προνόησαν” τα τελευταία 30 χρόνια θα σωθεί, οι υπόλοιποι θα αργοπεθαίνουν. Μεγάλο μέρος, κυρίως των νέων, θα φύγει από την χώρα. Μαζί τους και η πολιτική τάξη που μάς έφερε εδώ, εξ αιτίας της οργής των ανθρώπων που κατά τα άλλα την στήριξαν 35 χρόνια…

Ωστόσο, ειδικά στην χώρα μας, υπάρχει μία άλλη, και πραγματική, διάσταση “επαχθούς χρέους” την οποίαν ουδείς τολμά να αναφέρει και, ακόμη περισσότερο, να αναδείξει. Γι αυτό, στο παρόν σημείωμα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μία μερική διάσταση αυτού του “επαχθούς χρέους” προβάλλοντας στοιχεία που με πολύ κόπο αναζητήσαμε και καταγράψαμε.

Επισημαίνουμε, έτσι, ότι από το 1979 έως και το 2010 έγιναν στην Ελλάδα 5.280 γενικές και κλαδικές απεργίες, σε ποσοστό 96% του δημοσίου τομέα, με αποτέλεσμα να χαθούν 1.385 ημέρες εργασίας. Σε σημερινά ευρώ, το κόστος αυτών των εργασίμων ημερών, που είναι 45 τον χρόνο, αντιστοιχεί σε 135 δισεκατ. ευρώ, ήτοι στο 39% του συνολικού δημοσίου χρέους της χώρας ή στο 55% των χρεών των ασφαλιστικών ταμείων. Σημειώνουμε ότι οι απεργούντες ναι μεν δεν προσήλθαν στην εργασία τους, πλην όμως εισέπραξαν το σχετικό ημερήσιο κόστος της τελευταίας –και το συνολικό αυτό ποσόν είναι αδύνατον να υπολογισθεί. Σίγουρα, όμως, σωρευτικά αντιπροσωπεύει κάποια δισεκατομμύρια ευρώ.

Οι περισσότερες από τις προαναφερθείσες απεργίες –ο αριθμός των οποίων είναι τριπλάσιος του αντιστοίχου κοινοτικού μέσου όρου πριν την μεγάλη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (ΕΕ)– είχαν εκβιαστικό χαρακτήρα και κατέληξαν στην απόσπαση απίθανων προνομίων. Τα τελευταία –όπως, για παράδειγμα, τα δωρεάν ταξίδια με την Ολυμπιακή Αεροπορία όλων των μελών των οικογενειών των εργαζομένων(;) στην εταιρεία, στην πρώτη θέση– επιβάρυναν, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το κόστος παραγωγής της ελληνικής οικονομίας κατά 4% του ΑΕΠ περίπου. Έτσι, σωρευτικά τα τριάντα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία επιβαρύνθηκε με άλλα 140 δισεκατ. ευρώ, χάνοντας ταυτοχρόνως και σημαντικό μέρος από την ανταγωνιστικότητά της. Στην απώλεια αυτή θα πρέπει να προστεθεί και η κατά 2% σωρευτική επιβάρυνση του ΑΕΠ από τα κλειστά επαγγέλματα, η οποία επίσης υπολογίζεται σε άλλα 120 δισεκατ. ευρώ.

Επίσης, από το 1993, μετά την πτώση της κυβερνήσεως Κων. Μητσοτάκη, έως και το 2009, προσελήφθησαν στην ευρύτερο δημόσιο τομέα περί τα 600.000 άτομα, με αποτέλεσμα το κόστος του δημοσίου τομέα να επιβαρυνθεί με το απίστευτο ποσόν των 500 δισεκατ. ευρώ –κόστος το οποίο ξεπέρασε κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες το αντίστοιχο μέσο της ΕΕ των 15 χωρών μελών. Το ποσοστό αυτό σήμερα αντιπροσωπεύει 11 δισεκατ. ευρώ ετησίως και είναι η βασική αιτία της δημιουργίας δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Ακόμα χειρότερα, επιβαρύνει και την εξυπηρέτηση του δημόσιου δανεισμού σε επίπεδα που είναι δύσκολο να υπολογισθούν.

Στις παραπάνω απίστευτες επιβαρύνσεις θα πρέπει να προσθέσουμε και την χορήγηση στην Ελλάδα 180.000 συντάξεων με μηδενική ανταπόδοση, οι οποίες σε μία εικοσαετία επιβάρυναν το υπερχρεωμένο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας με 24 δισεκατ. ευρώ, στα οποία θα πρέπει να προστεθούν και κάποια δισεκατομμύρια εφ’ άπαξ.

Την περίοδο 1990-2009 καταγράψαμε επίσης για την Αθήνα 180 δήθεν φοιτητικές διαδηλώσεις, οι οποίες κατέληξαν σε καταστροφές δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας και σε λεηλασίες πανεπιστημιακών ιδρυμάτων ανυπολογίστου αξίας. Την εικοσαετία αυτή, οι καταστροφές που προκλήθηκαν μόνον στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο υπολογίζονται στα 30 εκατ. ευρώ σωρευτικά, συμπεριλαμβανομένων και των κλοπών επιστημονικού υλικού. Από κοινωνικής δε πλευράς, οι βάρβαρες αυτές εκδηλώσεις οδήγησαν σε απώλειες δεκάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας στο κέντρο της Αθήνας και στο κλείσιμο περίπου 10.000 εμπορικών και άλλων επιχειρήσεων.

Αποκαλυπτικά επίσης στοιχεία για το μέγεθος της μεγάλης ληστείας μπορεί να εντοπίσει κανείς σε ένα θαυμάσιο βιβλίο του αείμνηστου Νίκου Θέμελη, υπουργού Εσωτερικών στην Οικουμενική Κυβέρνηση Ζολώτα το 1990, με τίτλο “Τον Βίο Τετελεύτηκα”. Στο βιβλίο αυτό, ο συγγραφέας, που ήταν και πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, περιγράφει τις απίστευτες εμπειρίες του. Σε οποιαδήποτε δημοκρατική και ευνομούμενη χώρα, το βιβλίο αυτό θα είχε προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων και εισαγγελικών επεμβάσεων. Εν Ελλάδι πέρασε απαρατήρητο. Ο λόγος απλός και ευκόλως κατανοητός: ο συγγραφέας περιγράφει όργια καταχρήσεων και σπαταλών στην δημόσια διοίκηση και αναφέρει σοβαρότατες ατασθαλίες σε δήμους και κοινότητες. Ατασθαλίες που, συνολικά, ξεπερνούσαν τα 20 δισεκατ. δραχμές την εποχή εκείνη…

Το ποσόν αυτό, βέβαια, ανεβαίνει σε αστρονομικά ύψη αν διαβάσει κανείς τις εκθέσεις του Λ. Ρακιντζή, Επιθεωρητού Δημοσίας Διοικήσεως, ο οποίος, στην γνωστή έκθεσή του, περιγράφει τα σημεία και τέρατα που συμβαίνουν στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στις πολεοδομίες, στα Ελληνικά Ταχυδρομεία και γενικά σε δημόσιους οργανισμούς. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το κόστος της διαφθοράς στην ελληνική δημόσια διοίκηση αντιπροσωπεύει περί το 2% του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας, ήτοι, με τα σημερινά δεδομένα, ένα ποσόν της τάξεως των 5 δισεκατ. ευρώ. Έτσι, σε επίπεδο τριακονταετίας, φθάνουμε αισίως τα 120 δισεκατ. ευρώ.

Είναι, λοιπόν, ηλίου φαεινότερον ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι όντως “επαχθές”, όχι όμως για τους λόγους που επικαλούνται κάποιοι νομικοί που, ως φαίνεται, τώρα ανακαλύπτουν τον τροχό της διαφθοράς και της γραφειοκρατικής ασυδοσίας. Το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι το γνήσιο προϊόν της καταληστεύσεως του δημοσίου πλούτου από συντεχνίες, συνεταιρισμούς, συνδικαλιστικά σωματεία, δημόσιες επιχειρήσεις και κρατικοδίαιτους επιχειρηματίες. Όλος αυτός ο εσμός της ελληνικής, σοβιετικού τύπου, κλεπτοκρατίας δίνει σήμερα τον υπέρ πάντων αγώνα για να καταρρεύσει η χώρα. Είναι η μόνη ελπίδα τους. Διότι, μία ελληνική κατάρρευση θα αφήσει άθικτους όλους τους μηχανισμούς της διαφθοράς και θα ενισχύσει τις εξουσίες των συντεχνιών.

Για παράδειγμα, επιχειρηματίες που τροφοδοτούν τις διάφορες φιλολογίες περί επιστροφής στην δραχμή, είναι ξεκάθαρο τί επιδιώκουν. Έχοντας τεράστια χρέη στο εσωτερικό και γερές καταθέσεις στο εξωτερικό, σε περίπτωση που η Ελλάδα επιστρέψει στην δραχμή νομίζουν ότι θα εξοφλήσουν τα χρέη τους σε υποτιμημένες δραχμές, εισάγοντας υπερτιμημένα ευρώ. Θα συμβεί, δηλαδή, ό,τι συνέβη στην πάλαι ποτε Σοβιετική Ένωση, στην οποίαν οι ολιγάρχες της νομενκλατούρας αγόρασαν σχεδόν τα πάντα με υπερτιμημένα έναντι του ρουβλίου δολλάρια που είχαν φυγαδεύσει στο εξωτερικό την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος. Με το χρήμα αυτό οι ολιγάρχες, όχι μόνον απέκτησαν αμύθητες περιουσίες, αλλά εγκατέστησαν και τις δικές τους πολιτικές εξουσίες. Έτσι, η σημερινή Ρωσία ελέγχεται από τους ολιγάρχες του χρήματος και αυτούς που αποτελούν το πολιτικό τους σκέλος.

Αυτό το μοντέλο “οραματίζονται” κάποιοι και για την Ελλάδα, γι’ αυτό και επιδιώκουν με κάθε μέσον να την αποκόψουν από την Ευρώπη. Δηλαδή, πέρα από την μεγάλη ληστεία, οι κύκλοι αυτοί επιχειρούν σήμερα και μία πολιτικο-θεσμική ανατροπή. Το θέμα είναι τεράστιο και οι διάφορες πτυχές του θα αναδεικνύονται όλο και πιο αδρά όσο κυλά ο χρόνος. Και το ερώτημα είναι: Τί μέλλει γενέσθαι στην μετά την μεγάλη ληστεία Ελλάδα;

Σεπτέμβριος 1990. Ο τότε πρωθυπουργός Κων. Μητσοτάκης ανεβαίνει στην 55^η Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ) έχοντας στο χαρτοφυλάκιό του μία σημαντική ομιλία, την οποία είχε τότε επεξεργαστεί με τους Γ. Σουφλιά, Αρ. Τσιπλάκο, Ευθ. Χριστοδούλου, υπεύθυνους στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, και με τους καθηγητές Παν. Παυλόπουλο και Γ. Προβόπουλο, σήμερα διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Για τον υπογράφοντα, η ομιλία αυτή του τότε πρωθυπουργού είχε ιστορικό χαρακτήρα. Επρόκειτο για μία πραγματικά φιλελεύθερη άρθρωση πολιτικο-οικονομικού λόγου, σε μιαν Ελλάδα που επί οκτώ χρόνια είχε φάει σοσιαλισμό με το τσουβάλι.

Στην τότε ομιλία του ο Κων. Μητσοτάκης είχε πει: “Δεν έχουμε περιθώρια, αλλά ούτε και δικαίωμα να συμβιβαστούμε. Γιατί αν συμβιβαστούμε, θα έχουμε αποτύχει… Τα χρόνια που έρχονται πρέπει να αποτελέσουν σταθμό για την ελληνική οικονομία. Μία οικονομία που παραλάβαμε παράλυτη και με 15 τρισεκατ. δραχμές χρέος … Θα εξυγιάνουμε την οικονομία ακόμα κι αν πρέπει να έλθουμε σε σύγκρουση με τις συντεχνίες”.

Αναφερόμενος στο ασφαλιστικό νομοσχέδιο, ο τότε πρωθυπουργός το χαρακτήριζε αναγκαίο για την διάσωση του συνταξιοδοτικού συστήματος από την χρεοκοπία, προσθέτοντας ότι “όσοι προνομιούχοι των μονοπωλιακών κρατικών επιχειρήσεων αντιδρούν, ζητούν στην ουσία από τους άλλους φορολογούμενους, εργάτες, υπαλλήλους, βιοτέχνες, μικροεπαγγελματίες, να πληρώνουν για τις δικές τους εισφορές”. Στο θέμα των αποκρατικοποιήσεων, επεσήμαινε ότι θα επεκταθούν στον ΕΟΤ, στις τράπεζες, στον χώρο της γεωργίας και στα διυλιστήρια. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα μεγάλα έργα που κατασκεύαζε η κυβέρνησή του – μετρό, αγωγός φυσικού αερίου, Εγνατία Οδός, εθνικοί αυτοκινητόδρομοι Αθηνών-Κορίνθου και Θεσσαλονίκης, το έργο του Ευήνου και τα έργα στην Θεσσαλονίκη.

Την περίοδο που ακολούθησε την ομιλία του στην 55^η ΔΕΘ, η κυβέρνηση του Κων. Μητσοτάκη –παρά τις αντιδράσεις των υπό τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Μιλτιάδη Έβερτ στελεχών– προχώρησε σε σημαντικές πρωτοβουλίες μείωσης του κράτους, έχοντας μόνον μία έδρα πλειοψηφία στην Βουλή. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση προχωρούσε τότε στην απελευθέρωση του τραπεζικού συστήματος, της εμπορίας καυσίμων, του ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων κα της αγοράς των ενοικίων. Επίσης, με πρωτοβουλίες του τότε υπουργού Εμπορίου Αθ. Ξαρχά και του αντικαταστάτη του στην συνέχεια Ανδρέα Ανδριανόπουλου, καταργούνται οι έλεγχοι τιμών στα αγαθά, με εξαίρεση τα φάρμακα. Από την άλλη πλευρά, ο υπουργός Εργασίας Αρ. Καλατζάκος, παρά τις συντεχνιακές αντιδράσεις και τις εσωκομματικές πιέσεις, εισήγαγε την μερική απασχόληση και την τέταρτη βάρδια, απελευθερώνοντας εν μέρει την αγκυλωμένη αγορά εργασίας.

Παρά τις εσωκομματικές αντιδράσεις και τις λυσσαλέες επιθέσεις της δημοσιοϋπαλληλικής μαφίας, η κυβέρνηση Κων. Μητσοτάκη μείωσε τον αριθμό των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα, από 484.000 το 1989, σε 455.000 το 1993, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος.

Το 1991, παρά τα όργια τραμπουκισμού των Κολλάδων και των συνδικαλιστικών του ΠΑΣΟΚ, αποκρατικοποιήθηκαν οι αστικές συγκοινωνίες Αθηνών και μεταβιβάστηκαν στον ιδιωτικό τομέα ή εκκαθαρίστηκαν 66 προβληματικές επιχειρήσεις οι οποίες είχαν απορροφήσει από τον αλήστου μνήμης Οργανισμό Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων (ΟΑΕ) 1,3 τρισεκατομμύρια δραχμές. Ταυτοχρόνως, ιδιωτικοποιήθηκαν 15 από 69 επιχειρήσεις που ανήκαν σε κρατικές τράπεζες, όπως για παράδειγμα τα Ναυπηγεία Ελευσίνας. Το κόστος αυτής της εξυγίανσης το πλήρωσε ο Μιχάλης Βρανόπουλος, διοικητής την εποχή εκείνη της Εθνικής Τράπεζας, ο οποίος και δολοφονήθηκε από τους “προοδευτικούς” χοίρους της 17Ν. Από το ίδιο χοιροστάσιο, εξάλλου, προήρχοντο και οι δολοφόνοι του Παύλου Μπακογιάννη, οι οποίοι σήμερα παραδίδουν από την φυλακή μαθήματα κοινωνιολογίας.

Στην τριετία της κυβερνήσεως Κων. Μητσοτάκη, πραγματοποιήθηκε επιτυχώς η αποκρατικοποίηση μέσω εισαγωγής στο χρηματιστήριο της Βιομηχανίας Ζάχαρης, μεταβιβάστηκε το μάνατζμεντ της ΕΑΒ στην Λόκχιντ Μάρτιν και ιδιωτικοποιήθηκε η Ολύμπικ Κέϊτερινγκ. Επίσης, έκλεισαν οι παρεμβατικές επιχειρήσεις του Δημοσίου (ΠΡΟΜΕΤ κλπ) που νόθευαν τον ανταγωνισμό και ανάλογες υπηρεσίες του στενότερου δημόσιου τομέα όπως η ΜΟΜΑ και η ΣΥΚΕΑ. Το καλοκαίρι του 1993 ψηφίστηκε νόμος που καταργούσε το κρατικό μονοπώλιο της ΔΕΗ στην παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος και δημιουργήθηκε το θεσμικό πλαίσιο για την δραστηριοποίηση του ιδιωτικού τομέα στην λειτουργία καζίνων και μαρίνων, που ήταν ως τότε κρατικά μονοπώλια. Καταργήθηκε εν μέρει το μονοπώλιο της Ολυμπιακής Αεροπορίας στις εσωτερικές πτήσεις, καθώς και αυτό των ΕΛΤΑ.

Ετέθη σε εκκαθάριση η ΚΥΔΕΠ και προχώρησε η εξυγίανση των συνεταιρισμών, με τον έλεγχο των οικονομικών τους και την ανάληψη από το κράτος των χρεών, που είχαν προέλθει από άσκηση κοινωνικής πολιτικής ύστερα από παρότρυνση του κράτους. Εξυγιάνθηκε, επίσης, η αγορά των λιπασμάτων. Επίσης, στο πλαίσιο της εξυγίανσης της οικονομίας, προχώρησε η τομή στο ασφαλιστικό σύστημα με τρεις διαδοχικές παρεμβάσεις (1990, 1991, 1992), που έδωσαν ζωή στο σύστημα για μία εικοσαετία. Σημειώνεται ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη ήταν η πρώτη, από δημιουργίας του ελληνικού ασφαλιστικού συστήματος, που είχε το θάρρος να παρέμβει εξυγιαντικά στην λειτουργία του.

Οι προσπάθειες αυτές αντανακλώνται και στις γενικές μακροοικονομικές επιδόσεις της κυβέρνησης Κων. Μητσοτάκη. Κατά την διάρκεια της πρωθυπουργίας του και με υπουργό Εθνικής Οικονομίας τον Στέφανο Μάνο, μειώθηκε το έλλειμμα του προϋπολογισμού, από 19,8% το 1990, σε 13,8% το 1993 (ή στο 8,8% αν υιοθετήσουμε την μεθοδολογία που χρησιμοποιεί σήμερα –με την σύμφωνη γνώμη της ΕΕ– η κυβέρνηση, που υπολογίζει τις κεφαλαιακές μεταβιβάσεις, τις κεφαλαιοποιήσεις των τόκων και την εξυγίανση στο ασφαλιστικό σύστημα). Ο πληθωρισμός μειώθηκε από 22% το 1990 σε 12% το 1993. Το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ελλάδας αυξήθηκε, ως ποσοστό του αντίστοιχου μέσου όρου της ΕΕ, από 57,4% το 1990 σε 64,2% το 1993, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Σημειώνουμε ότι, σύμφωνα με δηλώσεις του Επιτρόπου κ. Χ. Κριστόφερσεν στον υπογράφοντα, ο Στέφανος Μάνος ήταν τότε ο καλύτερος Έλληνας υπουργός Οικονομίας που είχε πάρει μέρος στο Eco/Fin. Όπως μάς είχε πει, “ήταν πάντα καλά προετοιμασμένος, συγκροτημένος, διαυγής και αποφασιστικός”.

Έτσι, στο τέλος του 1993 η ελληνική οικονομία είχε πλησιάσει αισθητά τους στόχους της Συνθήκης του Μάαστριχτ και αν οι δυνάμεις του ζόφου που κυριαρχούν στο πολιτικό σύστημα είχαν συνεχίσει προς την ίδια κατεύθυνση, η σημερινή Ελλάδα θα ήταν πολύ πιο αισιόδοξη απέναντι στο μέλλον.

1. Βασικά Μακρο-Οικονομικά Μεγέθη

Τα βασικά Μακρο-Οικονομικά μεγέθη της οικονομίας κάθε χώρας είναι:

Π = Παραγωγή

Δ = Δαπάνη

Κ = Κατανάλωση

Α = Αποταμίευση

Ε = Επενδύσεις

Ξ = εΞαγωγές

Σ = ειΣαγωγές

Δύναται δε να αποδειχθεί, ότι οι διαφορές μεταξύ των μεγεθών: Παραγωγή / Δαπάνη, Αποταμίευση / Επενδύσεις, εΞαγωγές / ειΣαγωγές είναι ισόποσες και ταυτόσημες.

Δηλαδή, (Π – Δ) = (Α – Ε) = (Ξ – Σ).

Όμως, και αυτό είναι που έχει ιδιαίτερη σημασία, οι ισόποσες και ταυτόσημες αυτές διαφορές μπορεί να είναι, είτε Μηδενικές, είτε Θετικές, είτε Αρνητικές.

- Μηδενικές είναι όταν η οικονομία μιάς χώρας αναπτύσσεται ισόρροπα. Δηλαδή, η Παραγωγή ισούται με τη Δαπάνη (Π=Δ), η Αποταμίευση με τις Επενδύσεις (Α=Ε) και το Ισοζύγιο Εξωτ. Συναλλαγών βρίσκεται σε ισορροπία (Ξ=Σ).

Ήτοι, (Π=Δ) = (Α=Ε) = (Ξ=Σ) = (Μηδέν).

- Θετικές είναι όταν η Παραγωγή υπερβαίνει τη Δαπάνη (Π>Δ), η Αποταμίευση τις Επενδύσεις (Α>Ε) και το Ισοζύγιο Εξωτ. Συναλλαγών είναι πλεονασματικό (Ξ>Σ).

Ήτοι, (Π>Δ) = (Α>Ε) = (Ξ>Σ) = (Συν).

Τέτοιες χώρες είναι οι καλούμενες BRIC (Brazil-Russia-India-China).

- Αρνητικές, αντίθετα, είναι όταν η Δαπάνη υπερβαίνει την Παραγωγή (Π<Δ), οι Επενδύσεις την Αποταμίευση (Α<Ε) και το Ισοζύγιο Εξωτ. Συναλλαγών είναι ελλειμματικό (Ξ<Σ).

Ήτοι, (Π<Δ) = (Α<Ε) = (Ξ<Σ) = (Μείον).

Τέτοιες χώρες είναι οι καλούμενες PIGS (Portugal-Italy-Greece-Spain).

- Στo ερώτημα δε, πώς είναι δυνατόν οικονομίες χωρών που για πολλά συνεχή έτη παρουσιάζουν το ως άνω αρνητικό αποτέλεσμα (Μείον) μπορούν και επιβιώνουν, η απάντηση είναι αυτονόητη: Με κατ’ έτος ισόποσο προς το αρνητικό αυτό αποτέλεσμα Εξωτερικό Δανεισμό (Foreign Borrowing) και  συνεχή Διόγκωση του Δημοσίου Χρέους (Public Dept).

2. Η περίπτωση της Ελληνικής Οικονομίας

- Στην περίπτωση της Ελληνικής Οικονομίας, ο Εξωτερικός Δανεισμός για την κάλυψη του Ελλείμματος Παραγωγής σε σχέση με τη Δαπάνη και συνακόλουθα τη γιγάντωση του Δημόσιου Χρέους είναι, ως γνωστόν, μία τακτική με μακρινό παρελθόν, αρχής γενομένης από τη 10ετία του ‘80. Όμως, το πώς ξεκίνησε και πώς γιγαντώθηκε το Δημόσιο Χρέος της χώρας είναι σε όλους γνωστό. Το θέμα εδώ είναι πώς αντιμετωπίζεται το πρόβλημα του Ελλείμματος στην παρούσα οικονομική συγκυρία. Υπάρχουν τρεις τρόποι: Ο “Ανέφικτος”, ο “Εύκολος αλλά και Αλυσιτελής” και η “Χρυσή Τομή”.

1. Ο “Ανέφικτος” τρόπος είναι να αυξηθεί η Παραγωγή στο ύψος της Δαπάνης. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει από τη μιά μέρα στην άλλη και μάλιστα σε μια χώρα, όπως η Ελλάδα, η οποία στερείται των αναγκαίων παραγωγικών δομών και έχει χαμηλούς δείκτες παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας.

2. Ο ‘‘Εύκολος αλλά και Αλυσιτελής’’ τρόπος είναι να μειωθεί η Δαπάνη στο επίπεδο της Παραγωγής. Ο τρόπος αυτός εφαρμόζεται από την παρούσα Κυβέρνηση με περικοπές μισθών και συντάξεων και αύξηση των αμέσων και εμμέσων φόρων, με συνέπεια την πτώση της Ζήτησης. Όμως, σε μιά οικονομία στην οποία ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος του ΑΕΠ προέρχεται από καταναλωτικό μεταπρατισμό, η πτώση της Ζήτησης προκαλεί ύφεση (και αύξηση της ανεργίας) με αποτέλεσμα ο στόχος περιορισμού του Ελλείμματος (ως % του ΑΕΠ) να μην επιτυγχάνεται.

Για παράδειγμα: Έστω ότι η χώρα έχει Παραγωγή 230 δισεκ. ευρώ (ΑΕΠ σε τρέχ. τιμές), Δαπάνη 255 δισεκ. και Έλλειμμα 25 δισεκ. (10,9% του ΑΕΠ). Και θέτει ως ετήσιο στόχο τη μείωση του Ελλείμματος κατά 10 δισεκ. ευρώ (από 25 σε 15 δισεκ. ή από 10,9% σε 6,5% του ΑΕΠ). Στο ερώτημα εάν ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί, ακόμα και ένας μαθητής Δημοτικού θα απαντούσε: “Ναι, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα μειωθεί ο παρονομαστής”. Διότι άν μειωθεί ο παρονομαστής (η Παραγωγή) πχ. κατά 4% (-9,2 δισεκ.), το Έλλειμμα ως  ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει αμετάβλητο.

Παραγωγή 230,0 – Δαπάνη 255,0 = Έλλειμμα 25,0 (10,9% του ΑΕΠ)

(-4%)                  -9,2                   -10,0

Παραγωγή 220,8 – Δαπάνη 245,0 = Έλλειμμα 24,2 (10,9% του ΑΕΠ)

Είναι λοιπόν εμφανές ότι, με ύφεση 4%, οι ως άνω περικοπές Δαπανών  έχουν ως αποτέλεσμα “μιά τρύπα στο νερό”.

3. Η “Χρυσή Τομή” είναι ο τρόπος που υποδηλώνει την προσπάθεια προς δύο κατευθύνσεις: Την περιστολή της Δαπάνης αλλά, ταυτόχρονα και τη λήψη μέτρων με στόχο την αύξηση της Παραγωγής.

Για παράδειγμα: Αν, εκτός από τη μείωση της Δαπάνης κατά 10 δισεκ. (από 255 σε 245), υπάρξει και αύξηση της Παραγωγής κατά 2% (+4,6 δισεκ. ), το αποτέλεσμα που προκύψει είναι θετικό. Το Έλλειμμα από 10,9% του ΑΕΠ μειώνεται σε 4,4% του ΑΕΠ.

Παραγωγή: 230,0 – Δαπάνη: 255,0 = Έλλειμμα: 25,0 (10,9% του ΑΕΠ)

(+2%)                   +4,6                     -10,0

Παραγωγή  234,6 – Δαπάνη: 245,0 = Έλλειμμα: 10,4 (  4,4% του ΑΕΠ)

Συνεπώς, δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι, με ανάπτυξη, έστω 2% ετησίως, το Έλλειμμα θα μπορούσε να μηδενιστεί μέσα σε μια διετία. Για να συμβεί όμως αυτό θα πρέπει, ταυτόχρονα με τα μέτρα περιστολής της Δαπάνης, να υπάρξουν και ριζικές αλλαγές στο Αναπτυξιακό Πρότυπο που εφαρμόζει η χώρα τα τελευταία τριάντα χρόνια.

3.  Συμπέρασμα

Από τα ανωτέρω καθίσταται φανερό ότι βασικό προαπαιτούμενο για τη λύση των χρόνιων προβλημάτων (Πρωτογενές Έλλειμμα και Διογκούμενο Δημόσιο Χρέος) που αντιμετωπίζει η Ελληνική Οικονομία είναι η Ανάπτυξη. Ανάπτυξη όμως στη βάση ενός Νέου Αναπτυξιακού Προτύπου, με λήψη μέτρων πρός δύο βασικές κατευθύνσεις.

α. Τον Εκσυγχρονισμό του υπεράριθμου, αναποτελεσματικού και σπάταλου Δημόσιου Τομέα, την παροχή κινήτρων για την ενίσχυση του Ιδιωτικού Παραγωγικού Τομέα και άμεση αποκρατικοποίηση όλων των ζημιογόνων ΔΕΚΟ.

β. Την εκμετάλλευση των συγκριτικών παραγωγικών πλεονεκτημάτων που διαθέτει η χώρα: Εμπορική Ναυτιλία, Τουρισμός, Γεωργία (καλλιέργειες υψηλής στρεμματικής απόδοσης).

Σημείωση: Περισσότερα στοιχεία και λεπτομέρειες σχετικά με το περιεχόμενο του αναγκαίου αυτού Νέου Αναπτυξιακού Προτύπου μπορείτε να τα βρείτε Παράρτημα 11  του “Ζάππειο ΙΙ”.

Αν και στη χειρότερη αρχική θέση, δεν είμαστε μόνοι. Στην ίδια μοίρα βρέθηκαν λίγο αργότερα Ιρλανδία και Πορτογαλία. Πουθενά το Μνημόνιο δεν έγινε ασμένως δεκτό, αντιμετωπίστηκε όμως με ρεαλισμό. Η κυβέρνηση Σόκρατες της Πορτογαλίας προσπάθησε να αποφύγει την προσφυγή στον μηχανισμό ΕΕ/ΔΝΤ. Η κυβέρνηση Κόουεν της Ιρλανδίας συνετρίβη εκλογικά τον Φεβρουάριο 2011, αφού εκτόξευσε το δημόσιο έλλειμμα στο 30% για να διασώσει τις υπερχρεωμένες τράπεζες, καταφεύγοντας μοιραία στον μηχανισμό διάσωσης. Και οι δύο χώρες ακολούθησαν την τύχη της Ελλάδας, παρότι ξεκίνησαν από καλύτερα δεδομένα.

Οι όροι των τριών “Μνημονίων” συγκλίνουν. Στην προβληματικότερη, ελληνική οικονομία, το Μνημόνιο περιέχει δραστικές μεταρρυθμίσεις, που η χώρα θα έπρεπε να είχε πραγματοποιήσει προ πολλού. Τώρα η στενή επιτήρηση περιορίζει τα περιθώρια άλλων αναβολών.

Η Ελλάδα δεν ήταν μόνο η χώρα με τα χειρότερα μακροοικονομικά δεδομένα. Ηταν επίσης η χώρα που οδηγήθηκε στο Μνημόνιο από μια κυβέρνηση που είχε μόλις αναλάβει εξουσία, άρα τη βάρυναν συγκριτικά λιγότερες πολιτικές ευθύνες. Είναι επίσης η μόνη χώρα στην οποία η αξιωματική αντιπολίτευση, και μέχρι πρότινος κυβέρνηση, εξακολουθεί να επιμένει σε μια στείρα “αντιμνημονιακή” στάση. Ο συνδυασμός τεράστιων ευθυνών για τη δημοσιονομική κρίση και απόλυτης απροθυμίας για ανάληψή τους και συμβολή στην αντιμετώπιση της κρίσης, λέει πολλά για την ποιότητα του πολιτικού μας προσωπικού και του κομματικού μας συστήματος.

Τι έκανε ο κ. Κοέλιο, ο Πορτογάλος κεντροδεξιός ομόλογος του κ. Σαμαρά; Αρχικά παρείχε κοινοβουλευτική ανοχή στα μέτρα λιτότητας της σοσιαλιστικής κυβέρνησης μειοψηφίας του Σόκρατες. Επειτα από επανειλημμένα σκληρά μέτρα που αδυνατούσαν να τιθασεύσουν τα αυξανόμενα spreads, η Κεντροδεξιά έριξε την κυβέρνηση, για να επιβάλει την προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης ΕΕ/ΔΝΤ, στην οποία ο Σόκρατες αντιστεκόταν. Το πορτογαλικό Μνημόνιο συνήψε τελικά η υπηρεσιακή κυβέρνηση Σόκρατες πριν από λίγες ημέρες. Μετά δύο χρόνια περικοπών, περιέχει νέες μειώσεις μισθών και συντάξεων, φορολογικές αυξήσεις και πρόβλεψη για ακόμα δύο χρόνια ύφεσης. Ο κεντροδεξιός Κοέλιο παρέσχε πλήρη στήριξη στο Μνημόνιο, έχοντας ήδη προτείνει σκληρότερα μέτρα, όπως το κλείσιμο δημοσίων φορέων και απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων.

Στην Ιρλανδία, τη δεύτερη που κατέφυγε σε Μνημόνιο μετά την Ελλάδα, ο νέος πρωθυπουργός Κένι, ο οποίος εξελέγη σε ένα κύμα οργής εναντίον της αντίπαλης κυβέρνησης Κόουεν, τώρα πασχίζει να μειώσει το επιτόκιο της Ιρλανδίας στο ύψος εκείνου της Ελλάδας. Εφαρμόζει το Μνημόνιο και απορρίπτει εκκλήσεις απόρριψής του ως ανεύθυνες και καταστροφικές.

Σε καμία χώρα δεν είναι εύκολη η προσαρμογή. Τα τρία προγράμματα είναι προγράμματα λιτότητας που εφαρμόζονται σε συγκυρία ύφεσης, την οποία αναπόφευκτα επιτείνουν. Αυτό επιβαρύνει τον λόγο δημόσιου χρέους/ΑΕΠ: ως ποσοστό, το χρέος Ελλάδας, Ιρλανδίας, Πορτογαλίας, αλλά και Ισπανίας, αναμένεται το 2012 να είναι υψηλότερο από ό,τι ήταν στην αρχή της κρίσης. Η Ιρλανδία έχει ίσως τις αμεσότερες προοπτικές ανάκαμψης, παρά το θεόρατο έλλειμμά της. Είναι όμως μια οικονομία εντελώς ελαστικοποιημένη, που πέρασε ήδη τρία διαδοχικά έτη αιματηρής μείωσης δημόσιων δαπανών και μισθών, και το ΑΕΠ της συρρικνώθηκε 3,5% το 2008, 7,6% το 2009 και 1% το 2010. Οι επιδόσεις της Πορτογαλίας υπολείπονται σημαντικά. Το δημόσιο έλλειμμά της για το 2010 αναθεωρήθηκε στο 9,1% του ΑΕΠ, έναντι επίσημου στόχου 7,3%. Αυτό σημαίνει ότι η Πορτογαλία το 2010 κατάφερε να μειώσει το δημόσιο έλλειμμα μόνο κατά μία ποσοστιαία μονάδα, από το 10,1% του 2009. Συγκριτικά, οι έως τώρα επιδόσεις της Ελλάδας, παρότι υπολείπονται του επιθυμητού, έχουν αποκαταστήσει ένα κεφάλαιο εμπιστοσύνης. Η μείωση του ελλείμματος κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες στο 10,5% το 2010 είναι η μεγαλύτερη στην Ευρωζώνη.

Ξεκινώντας από μεγάλα δημόσια και εξωτερικά ελλείμματα, οι οικονομίες της περιφέρειας του ευρώ δεν έχουν άλλη επιλογή από το να επιδιώξουν πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα και εξωστρεφή ανάπτυξη, για να μπορέσουν να σταθούν στα πόδια τους. Ομως το βάρος του χρέους κινδυνεύει να τις εγκλωβίσει σε έναν φαύλο κύκλο υπερχρέωσης-στασιμότητας. Από αυτήν την παγίδα δεν μπορούν να βγουν χωρίς ακόμα γενναιότερες κινήσεις κοινοτικής αλληλεγγύης της Ευρωζώνης, που θα συνιστούν μεγαλύτερα άλματα οικονομικής ολοκλήρωσης από τα σημαντικά που έχουν ήδη γίνει. Προς το παρόν η Ευρωζώνη αγοράζει χρόνο, περιμένοντας τις προϋποθέσεις πολιτικής αποδοχής του εγχειρήματος να ωριμάσουν.

Χωρίς ισχυρές ενδείξεις ότι οι οικονομίες της περιφέρειας έχουν μπει αποφασιστικά σε πορεία μείωσης των ελλειμμάτων, δεν υπάρχει ευρωπαϊκή λύση. Κανένας “Βόρειος” ηγέτης δεν θα τολμούσε να αποσπάσει από τους ψηφοφόρους μια νέα χρηματοδότηση ή μια οργανωμένη διευθέτηση του χρέους χωρίς σαφείς ενδείξεις εξυγίανσης των οικονομιών της περιφέρειας. Μια σταδιακή ευρω-συμφωνία ελάφρυνσης χρέους είναι αρκετά πιθανή, όσο οι δυσκολίες του Νότου θα αποκρυσταλλώνονται. Προϋπόθεση, όμως, είναι ένα υψηλής αξιοπιστίας μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα προσαρμογής, με άμεσα αποτελέσματα και διακομματική συναίνεση. Το έχουμε;

Δημοσιεύθηκε στην “Καθημερινή”, 15.5.2011