Το πρώτο ερώτημα είναι κατά πόσον το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου εν τέλει ήταν ή όχι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου του Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος χρησιμοποίησε κάποιους αφελείς (που τώρα θα πληρώσουν την νύφη). Σε κάποιους, δικαιολογημένα, αυτή η συνωμοτική εκδοχή φαντάζει παιδαριώδης. Αν όμως πάει κανείς σε βάθος, δεν είναι και τόσο… Εδώ και καιρό, αρκετοί άμεσοι σύμβουλοι του Τούρκου προέδρου έβλεπαν με πολύ κακό μάτι τα ανοίγματά του προς τον στρατό –και φοβόντουσαν ότι ο πρόεδρος είχε καβαλήσει μία τίγρη η οποία, μετά από χρόνια σκληρής μεταχείρισης, σε μία δεδομένη στιγμή θα ήταν πιο άγρια και πιο εκδικητική. Είναι, λοιπόν, πολύ πιθανόν, μέσα από ένα καλά μελετημένο σύστημα παραπληροφόρησης, το περιβάλλον Ερντογάν να δημιούργησε την εντύπωση ώριμων συνθηκών για την πραγματοποίηση ενός πραξικοπήματος –κάτι, εξάλλου, που από καιρό επλανάτο ως φήμη στον αέρα.

Ένα πραξικόπημα που, όπως έδειξε η απ’ ευθείας μετάδοσή του, είχε οπερετικό χαρακτήρα, δραματικά αιματηρό βεβαίως, και τα οποίο κατέληξε στην απόλυτη κυριαρχία του ισλαμιστή Τούρκου προέδρου και την εξόντωση των αντιπάλων του.

Γιατί, όμως, ο Ταγίπ Ερντογάν να προκάλεσε ένα αληθοφανές πραξικόπημα εις βάρος του; Διότι, απλώς, εξυπηρετεί το μεγάλο οθωμανικό σχέδιό του, που είναι η πρωτοκαθεδρία του στον ισλαμικό κόσμο. Στο πλαίσιο αυτό, ουσιαστικά ο Τούρκος πρόεδρος ανησυχεί από την κατάρρευση του Ισλαμικού Κράτους και γι αυτό θέλει να τού δώσει κάποιες ανάσες. Το ISIS είναι βασικά εκβιαστικό και στρατηγικά οπλό στα σχέδιά του, παρά τα γνωστά τραγικά συμβάντα.

Όπως επισημαίνουν σε αναλύσεις τους στο Φόρεϊν Αφφαίρς οι Παντελής Σκλάβος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, και Αντ. Κλάψης, συντονιστής του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Πολιτικής Οικονομίας και Διακυβέρνησης, μετά την άνοδο στην εξουσία το 2002 του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, είχε υπάρξει μία σταδιακή αλλά σημαντική στροφή στον διεθνή προσανατολισμό της Άγκυρας:

Ο Ερντογάν και οι συνεργάτες του είχαν ταχθεί υπέρ της υιοθέτησης μίας πιο ευέλικτης και ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής. Έτσι, οι γνωστές απόψεις και οι θεωρίες του Αχμέτ Νταβούτογλου, που σήμερα έχει περιθωριοποιηθεί, έπαιξαν σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση. Στόχος αυτής της νέας εξωτερικής πολιτικής ήταν η ανάδειξη της Τουρκίας σε μείζονα δύναμη, όχι μόνον στο περιφερειακό επίπεδο της Μέσης Ανατολής αλλά και στην ευρύτερη ευρασιατική –ή ακόμα και στην παγκόσμια– κλίμακα. Λόγω του ισλαμιστικού του υπόβαθρου, ο Ερντογάν ήθελε να δει την Τουρκία να καθίσταται ηγέτιδα του μουσουλμανικού κόσμου. Οι δε επιτυχίες της κυβέρνησής του στον οικονομικό τομέα διευκόλυναν τα φιλόδοξα σχέδιά του στην εξωτερική πολιτική.

Με αυτά τα δεδομένα, ο φιλοδυτικός προσανατολισμός της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής έμοιαζε απόλυτα διασφαλισμένος. Όμως, η εντύπωση αυτή βασιζόταν πάνω σε τρεις απατηλές υποθέσεις.

Πρώτον, ο Ερντογάν εφάρμοζε μία οικονομική πολιτική η οποία, αφ’ ενός, γινόταν αντιληπτή στην Δύση ως φιλελεύθερη και, αφ’ ετέρου, δημιουργούσε μία νέα δυτικόστροφη ελίτ. Ωστόσο, το “οικονομικό θαύμα” του Τούρκου πρωθυπουργού τότε, είχε εγγενείς περιορισμούς, οι οποίοι αποτυπώνονται, για παράδειγμα, στις ισχυρές πιέσεις που δεχόταν η τουρκική λίρα. Ταυτόχρονα, η δυτικόστροφη πλούσια ελίτ δεν αποτελούσε παρά ένα ελάχιστο κλάσμα του συνολικού πληθυσμού, ο οποίος στην μεγάλη του πλειοψηφία δεν καρπώθηκε τα οικονομικά οφέλη. Το γεγονός αυτό αντανακλάται και στην εκλογική γεωγραφία. Οι πλουσιότερες και πιο κοσμικές δυτικές τουρκικές επαρχίες στις ακτές του Αιγαίου δεν υποστηρίζουν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Αντίθετα, το κόμμα του Ερντογάν επικρατεί με μεγάλη διαφορά στο εσωτερικό της Ανατολίας, με εξαίρεση τις κουρδικές επαρχίες όπου πλειοψηφούν κουρδικοί κομματικοί σχηματισμοί (πιο πρόσφατα το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα HPD). Η εκλογική βάση του Ερντογάν ήταν και παραμένει το πιο συντηρητικό και προσκολλημένο στο Ισλάμ κομμάτι του τουρκικού λαού.

Δεύτερον, η επιτυχία του Ερντογάν έγινε ευμενώς δεκτή από την Δύση ως πρότυπο μίας μουσουλμανικού τύπου δημοκρατίας, η οποία ενδεχομένως θα μπορούσε να εξαχθεί και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής. Όμως, στην πραγματικότητα, ο Ερντογάν έχτιζε ένα προσωποπαγές ημιαυταρχικό καθεστώς ποδηγετούμενης δημοκρατίας, όπου οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η απόπειρα χειραγώγησης των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ο περιορισμός της ελευθερίας του λόγου, η προσπάθεια κατάπνιξης κάθε φωνής αμφισβήτησης και η βίαιη καταστολή αντικυβερνητικών εκδηλώσεων είναι καθημερινά φαινόμενα.

Τρίτον, από γεωπολιτική άποψη, κυριάρχησε το δόγμα Νταβούτογλου για μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες της Τουρκίας. Με δεδομένα την ισχυρή οικονομία της και το μουσουλμανικό προφίλ του Ερντογάν, η σημασία της Άγκυρας ως συμμάχου της Δύσης στην Μέση Ανατολή ενισχυόταν. Ωστόσο, ο Ερντογάν επιδίωκε την δρομολόγηση μίας νεο-οθωμανικού τύπου εξωτερικής πολιτικής, η οποία θα ξαναέδινε στην Τουρκία ρόλο τοπικού ηγεμόνα. Όπως ήταν φυσικό, η στάση αυτή οδήγησε σε σύγκρουση με άλλα κράτη της περιοχής.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο φιλοδυτικός προσανατολισμός της Τουρκίας άρχισε σταδιακά να γίνεται λιγότερο σταθερός. Η σημασία των ισλαμικών καταβολών του Ερντογάν αποδείχθηκε καθοριστική στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε την Αραβική Άνοιξη. Η τουρκική κυβέρνηση υποστήριξε ανοιχτά τα ισλαμιστικά κινήματα, όπως εκείνο των Αδελφών Μουσουλμάνων στην Αίγυπτο.

Ακόμα χειρότερα, η Τουρκία διατήρησε μία διακριτική στάση έναντι της δημιουργίας του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και στην Συρία. Η Άγκυρα το αντιμετώπισε με αρκετή συμπάθεια, όχι τόσο λόγω του θρησκευτικού του υπόβαθρου όσο, κυρίως, ως αποτελεσματικό μέσο μείωσης της επιρροής των Κούρδων στις επαρχίες του Ιράκ και της Συρίας που γειτνιάζουν με τα τουρκικά σύνορα. Κατά την αντίληψη της τουρκικής ηγεσίας το Ισλαμικό Κράτος ήταν σαφώς προτιμότερο από την δημιουργία ενός οιονεί ανεξάρτητου κουρδικού κράτους είτε στο Ιράκ, είτε στην Συρία (είτε, ακόμα χειρότερα, και στις δύο χώρες), διότι ένα τέτοιο κράτος ήταν σχεδόν βέβαιο ότι θα άνοιγε την όρεξη των Κούρδων της Τουρκίας.

Ωστόσο, τα τουρκικά συμφέροντα έρχονταν συχνά σε πλήρη αντίθεση με εκείνα της Δύσης. Αποτέλεσμα αυτής της αντίφασης υπήρξε η υιοθέτηση μίας αμφίσημης πολιτικής από την πλευρά της Άγκυρας. Έτσι, φαινομενικά η Τουρκία συντάσσεται εν μέρει με την Δύση στον αγώνα εναντίον του Ισλαμικού Κράτους, επιτρέποντας, για παράδειγμα, σε αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη να επιχειρούν εναντίον του από βάσεις που βρίσκονται σε τουρκικό έδαφος. Όμως, την ίδια στιγμή, η τουρκική αεροπορία βομβαρδίζει σχεδόν αποκλειστικά θέσεις των Κούρδων μαχητών στην Συρία, μολονότι είναι γνωστό ότι οι Κούρδοι αποτελούν τους σημαντικότερους αντιπάλους του Ισλαμικού Κράτους στην περιοχή.

Με αυτό τον τρόπο η τουρκική κυβέρνηση στην πράξη υποσκάπτει την στρατηγική της Δύσης –και αυτό σε μία περίοδο όπου η στρατηγική αυτή έχει θετικά αποτελέσματα. Όμως, τα τελευταία συμβαίνει να μην συμβαδίζουν με τους νεο-οθωμανικούς οραματισμούς του ισλαμιστή Τούρκου προέδρου, ο οποίος, παράλληλα, βυθίζεται σε μία χωρίς προηγούμενο διαφθορά.

Τώρα, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα, ο Ερντογάν είναι κυρίαρχος του παιχνιδιού και θα μπορεί ευκολότερα να εκβιάζει την Δύση. Η Τουρκία γίνεται έτσι καίριο πρόβλημα για την ειρήνη και την γεωπολιτική στην περιοχή μας και, πιθανότατα, θα οδηγήσει σε σοβαρές επαναθεωρήσεις…

Σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν προσφάτως στο Νταβός της Ελβετίας, αλλά και με βάση τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δια στόματος της γενικής του διευθύντριας κυρίας Κριστίν Λαγκάρντ, στην διάρκεια του 2014 –που από πολλές πλευρές ήδη αναγγέλλεται ως μία ενδιαφέρουσα χρονιά– η Αμερική θα συμβάλει περισσότερο στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη από την Κίνα σε συναλλαγματικές ισοτιμίες της αγοράς. Την ίδια χρονιά, η συμβολή της Ιαπωνίας θα είναι επίσης ανώτερη αυτής της Ινδίας, με την Ευρώπη να διατηρεί, λόγω Γερμανίας, την παγκόσμια εμπορική πρωτοκαθεδρία της. Μία πρωτοκαθεδρία, βέβαια, που κάθε χρόνο ψαλλιδίζεται, με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση να κατέχει σήμερα το 20% του παγκόσμιου εμπορίου, έναντι 28% στις αρχές του 21ου αιώνα.

Από την πλευρά της, παρά την κρίση που ξέσπασε το 2007 με αφετηρία την φούσκα των τοξικών ενυπόθηκων δανείων, η αμερικανική οικονομία έχει δημιουργήσει 4,3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας τα τελευταία δύο χρόνια και θα δημιουργήσει άλλα 2 εκατομμύρια περίπου το 2014. Το φθηνό σχιστολιθικό φυσικό αέριο μειώνει το ενεργειακό κόστος, καθιστώντας την αμερικανική βιομηχανία ανταγωνιστικότερη. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία συνέχιζε αδιάκοπα να τυπώνει χρήματα τα τελευταία πέντε χρόνια, εγκαινίασε το 2014 με μείωση του ρυθμού εκτυπώσεως –γεγονός που έχει ποικίλες παράπλευρες επιπτώσεις, ήδη ορατές στις αναδυόμενες οικονομίες.

Το περίφημο tapering της Ομοσπονδιακής Τράπεζας προβλέπεται να ενισχύσει τα αμερικανικά επιτόκια και το δολλάριο και άρα να προσελκύσει αδέσμευτα κεφάλαια πίσω στην Αμερική. Αυτή η τάση έχει ήδη εκδηλωθεί και προκαλεί τις γνωστές νομισματικές και συναλλαγματικές αναταραχές και διακυμάνσεις στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα δε στην γειτονική μας Τουρκία. Ήδη από τον Μάϊο του 2013, αλλά με ιδιαίτερη ένταση από την 20η Ιανουαρίου 2014, οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες τους αντιμετωπίζουν σοβαρές εκροές επενδυτικών κεφαλαίων, με άμεση συνέπεια την εκδήλωση υποτιμητικών τάσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων τους.

Η εξέλιξη αυτή θα έπρεπε να είναι αναμενόμενη, δεδομένου ότι την τελευταία δεκαετία οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είχαν επωφεληθεί από την υπερβάλλουσα ρευστότητα που δημιουργήθηκε παγκοσμίως από την εξαιρετικά διευκολυντική νομισματική πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών των ανεπτυγμένων οικονομιών, ιδιαίτερα της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Fed), για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής και οικονομικής κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, προσέλκυσαν μεγάλες ποσότητες επενδυτικών κεφαλαίων στις οικονομίες τους, ενισχύοντας ουσιαστικά τις αναπτυξιακές τους επιδόσεις. Τώρα, που έχει ήδη αρχίσει η διαδικασία περιορισμού της παγκόσμιας ρευστότητας από την Fed, υπάρχουν τάσεις φυγής κεφαλαίων από πολλές αναδυόμενες αγορές. Έτσι, τις ημέρες αυτές ζούμε για μία ακόμη φορά την ιστορία των επαναλαμβανόμενων συναλλαγματικών και οικονομικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες ακολουθούν συνήθως περιόδους υπέρμετρα υψηλών καθαρών εισροών κεφαλαίων από το εξωτερικό, όπως άλλωστε συνέβη και στην Ελλάδα έως το 2009.

Όμως, πέρα από τα τεκταινόμενα στην Αμερική και τον αναπτυσσόμενο κόσμο, στην Ευρώπη της κρίσης τα δημόσια ελλείμματα έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ. Η παραγωγικότητα βελτιώνεται, το μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώνεται και τα άλλοτε μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία εξαφανίζονται. Η Βρεταννία μπαίνει και πάλι σε τροχιά ανάπτυξης και η Ιαπωνία υποδέχεται τα Abenomics –ένα αισιόδοξο σχέδιο ανάκαμψης από το όνομα του δημοφιλούς πρωθυπουργού της Shinzo Abe.

Εκτιμάται έτσι από πολλές πλευρές ότι καμμία από αυτές τις πλούσιες οικονομίες δεν θα δεχθεί κάποιο πλήγμα το 2014. Η Αμερική θα σημειώσει μία αξιοπρεπή ανάπτυξη κατά 3%, η Ιαπωνία κατά 2% και η ευρωζώνη κατά 1,2%. Οι περισσότερες αναδυόμενες αγορές θα έχουν καλύτερες επιδόσεις από τις προαναφερθείσες, αλλά το χάσμα της απόδοσης θα μειωθεί. Καθώς η υπερβολική παροχή μετρητών της Κεντρικής Τράπεζας μειώνεται, χρήματα θα εισρεύσουν από πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, φέρνοντας στην επιφάνεια αδυναμίες επισκιασμένες –και αγνοημένες– κατά την διάρκεια των καλών περιόδων. Το φαινόμενο αυτό είναι ήδη ορατό –με χώρες όπως η Αργεντινή, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Μαλαισία και η Ρωσία να αντιμετωπίζουν συναλλαγματική και νομισματική κρίση ταυτοχρόνως. Οι υποδομές της Ινδίας παραμένουν δραματικές, οι Βραζιλιάνοι ακόμα δεν επενδύουν αρκετά και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας διευρύνεται και πάλι. Οι φουσκωμένες τράπεζες της Κίνα, γεμάτες με δάνεια που οι εταιρείες θα δυσκολευτούν να αποπληρώσουν, μοιάζουν με αυτές της Ιαπωνίας στην δεκαετία του 1990 και της Αμερικής στη δεκαετία του 2000. Οι «σκιώδεις» τράπεζες της Κίνας μετακίνησαν τρισεκατομμύρια περισσότερα γουάν μεταξύ των επενδυτών και των δανειοληπτών, κυρίως με τρόπους επικίνδυνα αόρατους στις ρυθμιστικές αρχές.

Κατά τους Φαϊνάνσιαλ Τάϊμς, στη Νότιο Αφρική, στην Τουρκία και στην Ρωσία, όπως και στην Αργεντινή, οι κάθετες πτώσεις των νομισμάτων των τελευταίων ετών έχουν προκαλέσει σοκ στο λιανεμπόριο, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων αγαθών ανεβαίνουν και ο κόσμος κόβει τις δαπάνες. Ακολουθώντας την Αργεντινή, οι κάτοικοι πολλών αναδυομένων αγορών προφυλάσσονται για την προοπτική αύξησης του εγχώριου πληθωρισμού και της υποτίμησης μετατρέποντας αποταμιεύσεις σε δολλάρια. Η μεγαλύτερη ρωσική εφημερίδα, η Komsomolskaya Pravda, συμβούλευσε τους αναγνώστες της να μετατρέψουν το 30%-40% των αποταμιεύσεών τους σε δολλάρια και ευρώ.

Σχετικό πρόβλημα είναι και οι αυξήσεις στα επιτόκια –που πρέπει να γίνουν για να πολεμηθεί ο πληθωρισμός και να στηριχθούν τα νομίσματα– θα πλήξουν τις χρεωμένες επιχειρήσεις, αναστέλλοντας τα επενδυτικά τους σχέδια. Το σοκ της ζήτησης για την μεταποίηση της Αργεντινής, τονίζει η Nomura, θα επηρεάσει τους Βραζιλιάνους προμηθευτές, αφαιρώντας 0,2% από το προβλεπόμενο φετινό ΑΕΠ της Βραζιλίας.

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ακόμη και ο Νουριέλ Ρουμπίνι –ο οικονομολόγος που προβλέπει κρίσεις και υφέσεις– δεν παύει τον τελευταίο καιρό να υπογραμμίζει  ότι, με αφετηρία τις οικονομίες της Αμερικής και της Ιαπωνίας, η Δύση επανέρχεται στο διεθνές οικονομικό προσκήνιο, ως πηγή καλών νέων.

Είδα επίσης, τι είπε ο κ. Φάρατζ στον πρωθυπουργό της Ελλάδος κ. Σαμαρά στην Ευρωβουλή. Ελπίζω ότι τα είδατε και σεις.

Μπερδεύτηκα γιατί είχα την λανθασμένη παλιά εντύπωση ότι η Βρετανία ήταν η κοιτίδα της Αποικιοκρατίας και η Ελλάδα της Δημοκρατίας. Όμως σκέφτηκα. Δεν είναι περίεργο. Τα λάθη ανθρώπινα.

Το δεύτερο περίεργο, που με μπέρδεψε ακόμη περισσότερο, είναι ότι μόλις άκουσα το μάθημα του Δημο –Αποικιο- κρατη κ. Φάρατζ, θυμήθηκα το κείμενο που διδαχτήκαμε, πριν από πολλά χρόνια, στη πρώτη Γυμνασίου:

«Λύκος διώκει αμνόν ο δ’ αμνός εις ναόν καταφεύγει. Ο λύκος προ του ναού μένει και λέγει τω αμνω. Δεν γνωρίζεις ότι οι άνθρωποι τους αμνούς τω Θεώ θυσιάζουν: και ο αμνός απαντά: Καλύτερα θυσία τω Θεώ παρά τροφή τω λύκω,»

Κάπως έτσι ήταν το κείμενο. Ζητώ την κατανόηση σας για τα λάθη του. Που να θυμάμαι ύστερα 64 χρόνια;

Η αλήθεια είναι πως δεν μπορώ να καταλάβω τη συνειρμική παραπομπή μου στο μύθο του αμνού και του λύκου από τις δηλώσεις του κ. Φάρατζ. Όμως να είναι καλά ο αξιότιμος κ. βουλευτής γιατί με βοήθησε να καταλάβω ότι οι Έλληνες ακολουθούμε τον καταστροφικό δρόμο του …αμνού και όχι τον σωτήριο του… λύκου.

Πάντοτε συνδύαζε δύο κόσμους σε ένα ταξίδι, που σχεδίαζε βήμα βήμα, στροφή τη στροφή. Είχε δύο μητέρες –τη φυσική και τη θετή–, από την Κίνα βρέθηκε το 1984 στις ΗΠΑ, ενώ από την κινεζική λογοτεχνία στράφηκε στους υπολογιστές, τους οποίους μελέτησε στα Πανεπιστήμια της Καλιφόρνιας και του Ιλινόις. Συμμετείχε στην ομάδα των σκαπανέων στο Εθνικό Κέντρο Υπερυπολογιστικών Εφαρμογών στο Ιλινόις, η οποία στις αρχές της δεκαετίας του ’90 επινόησε την πρωτοποριακή μηχανή αναζήτησης στο Διαδίκτυο ονόματι Mosaic, προπομπός των Netscape και Internet Explorer. «Στη ζωή και στις επιχειρήσεις δεν έχει ενδιαφέρον να ανέβεις στην κορυφή του βουνού, γιατί η απόσταση που διανύεις είναι μικρή», συμπληρώνει. «Ωραίο είναι να βρίσκεσαι σε διαφορετικά σημεία του βουνού και να έχεις διαφορετικές οπτικές γωνίες, να αποδεχθείς ότι η πορεία έχει τα πάνω της και τα κάτω της».

Μπαμπού

Μία από τις πολύτιμες αρετές που η Πινγκ Φου έμαθε από τους γονείς της, ήταν να ακολουθεί την κίνηση του μπαμπού.

Το μπαμπού λυγίζει στον άνεμο, δεν σπάει, προσαρμόζεται και ορθώνεται ξανά (ανάλογος είναι και ο τίτλος της αυτοβιογραφίας της, για την οποία δέχθηκε δριμεία κριτική ειδικά από την Κίνα). «Μία ακόμα σημαντική δεξιότητα που ανέπτυξα, ήταν η αυτοδιδασκαλία. Δεν πήγα σε κανονικό σχολείο, δεν είχα δασκάλα να λύνω τις απορίες μου. Επρεπε να δίνω εγώ απαντήσεις, να αναπτύξω κριτική σκέψη και φιλέρευνο πνεύμα. Αυτό με βοήθησε αργότερα στην εταιρεία μου. Ως διευθύνουσα σύμβουλος είσαι μόνη, κανείς δεν σε χτυπά φιλικά στην πλάτη, είσαι αντιμέτωπη με το άγνωστο και φοβάσαι. Πρέπει να λάβεις αποφάσεις, να βρεις λύσεις, αλλά και να μετριάσεις τον αντίκτυπο μιας εσφαλμένης απόφασης».

Το 1997 συνίδρυσε με τον τότε σύζυγό της την Geomagic και ανέλαβε επικεφαλής της έως το 1999. Οι δραστηριότητές της αφορούσαν την ανάπτυξη λογισμικού τρισδιάστατης εκτύπωσης, με στόχο την προσαρμοσμένη ανά πελάτη παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών με τη χρήση τρισδιάστατων εκτυπωτών. Σημειωτέον πως η τρισδιάστατη εκτύπωση επινοήθηκε το 1993 από τον ιδρυτή της 3D Systems. Χρειάστηκαν, ωστόσο, 20 χρόνια για να εφαρμοστεί στην πράξη. «Η τεχνολογία τρισδιάστατης εκτύπωσης ανήκει στις επαναστατικές καινοτομίες, που αλλάζουν εκ βάθρων τη ζωή των ανθρώπων και τους κάνουν παραγωγικότερους. Με ενδιαφέρει η τεχνολογία όχι ως αυτοσκοπός, αλλά το να γίνει προσβάσιμη, γρήγορη και κοινό απόκτημα», επισημαίνει η 55χρονη Πινγκ Φου.

«Ξεκινώντας, τώρα, μια εταιρεία, έχεις διάφορα προβλήματα. Μπορεί να είναι οικονομικής φύσεως ή μπορεί να σχετίζονται με το ότι έχεις προσλάβει για να τη διευθύνουν έξυπνους ανθρώπους και έμπειρους στις επιχειρήσεις γενικά αλλά χωρίς γνώση στις νεοφυείς ειδικότερα», εξομολογείται. Η Geomagic είχε φθάσει στα πρόθυρα της χρεοκοπίας το 2001, όταν η Πινγκ Φου ανέλαβε και πάλι τα ηνία της. Επένδυσε τα δικά της κεφάλαια σε αυτήν, εργάστηκε χωρίς αμοιβή για να πληρώνει τους υπαλλήλους της και αποκατέστησε την κερδοφορία της, προτού την πουλήσει φέτος τον Φεβρουάριο στην 3D Systems και ενταχθεί στο διοικητικό δυναμικό της.

Δύσκολη αρχή

Η Πινγκ Φου έζησε στο πετσί της την Πολιτιστική Επανάσταση. Την απομάκρυναν βίαια από τους γονείς της στην τρυφερή ηλικία των 8 ετών. Μεγάλωσε σε πανεπιστημιακή εστία, χωρίς κανονική τροφή και εκπαίδευση. Στα 10 της υπέστη ομαδικό βιασμό. Οταν επαναλειτούργησαν τα πανεπιστήμια μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’70, μελετούσε ασταμάτητα για να καλύψει τα κενά και να σπουδάσει κινεζική λογοτεχνία. Στην πτυχιακή της εργασία ασχολήθηκε με τη θανάτωση θηλυκών εμβρύων στην Κίνα. Συνελήφθη και της ζητήθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Φθάνοντας στις ΗΠΑ, ήξερε τρεις αγγλικές λέξεις. Δεν ήταν δυνατόν να σπουδάσει λογοτεχνία, όπως ήθελε. Προσανατολίστηκε στη «γλώσσα» των Η/Υ. Το 2005 ανακηρύχθηκε επιχειρηματίας της χρονιάς από το περιοδικό Ιnc. Μagazine. Συμμετέχει σε φορείς για την προώθηση της καινοτόμου επιχειρηματικότητας και την ανάδειξη του ρόλου των γυναικών στις θετικές επιστήμες. «Η τεχνολογία, ως επάγγελμα και ως ερευνητικό πεδίο, ταιριάζει στις γυναίκες και οι γυναίκες μπορούν να την αναγάγουν σε κοινό αγαθό», τονίζει η Πινγκ Φου.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 5 Οκτ. 2013.

Η ισχνή επικράτηση του Μπερσάνι αλλά κυρίως η εντυπωσιακή αφενός επάνοδος του Μπερλουσκόνι σε υψηλά εκλογικά επίπεδα και αφετέρου η εντυπωσιακή ανάδειξη του κόμματος των πέντε αστέρων του Πέπε Γκρίλο σε τρίτο κόμμα είναι έκδηλα της ψήφου διαμαρτυρίας. Η Ιταλία είναι ακόμη μια χώρα, που εισέρχεται στο άτυπο γκρούπ των χωρών της Ένωσης που δυσκολεύονται να σχηματίσουν αυτοδύναμη και συμπαγή κυβέρνηση, γεγονός που έχει ισχυρό αντίκτυπο προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις αποφάσεις που εκρέουν από αυτούς.

Σε ειδικότερο πλαίσιο ανάλυσης, σε πολιτικό επίπεδο, η δημοσκοπική και εκλογική άνοδος των Μπερλουσκόνι και Γκρίλο, δύο δηλαδή ηγετών που έθεσαν ξεκάθαρα εν αμφιβόλω την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, είναι ξεκάθαρο σημάδι διαμαρτυρικής ψήφου. Παρά τις όποιες αναλύσεις κάνουν λόγο για ραγδαία επέκταση του ευρωσκεπτικισμού στην Ευρώπη, στο παράδειγμα της Ιταλίας κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Η στήριξη των πολιτών στα κόμματα των Μπερλουσκόνι και Γκρίλο δεν αποτελεί επ ουδενί σημάδι δομικού ευρωσκεπτικισμού, όπως αυτός παρατηρείται στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά ενός ευρωσκεπτικισμού διαμαρτυρίας κατά της λιτότητας. Η Ιταλία, είναι η χώρα που περνά πιο δυνατά από όλες τις υπόλοιπες, το μήνυμα ότι η πολιτική της λιτότητας και της δημοσιονομικής πειθαρχίας πρέπει επιτέλους να δώσει την θέση της σε μια άλλη αναπτυξιακή δέσμη πολιτικών η οποία μάλιστα οφείλει να εκρέει από το ανώτατο αποφασιστικό όργανο της Ένωσης, δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Μένοντας στα πολιτικά, έκδηλη της ψήφου διαμαρτυρίας είναι η χαμηλή εκλογική επίδοση του πρώην τεχνοκράτη πρωθυπουργού Μάριο Μόντι, του οποίου το νεοσυσταθέν πολιτικό κόμμα κατάφερε να συγκεντρώσει λιγότερο από 10% των ψήφων. Η ουσιαστική «απομάκρυνση» του Μόντι από μία πιθανή κυβέρνηση συνεργασίας, έχει και αυτή με την σειρά της συνέπειες για την Ένωση και την πορεία της. Το άλλοτε δίδυμο Μόντι-Ντράγκι, που αποτελούσε το τελευταίο διάστημα έναν πυλώνα και ένα αντίβαρο των μέτρων λιτότητας εντός ευρωζώνης, δυστυχώς καταρρέει. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ήταν πεποίθηση των δύο Ιταλών η παρέμβαση της ΕΚΤ για παρέμβαση στη δευτερογενή αγορά ομολόγων των κρατών μελών που χειμάζονται από την κρίση χρέους, μια απόφαση που συζητήθηκε έντονα και θεωρήθηκε ως η αρχή του τέλους της κρίσης στην Ευρωζώνη.

Κλείνοντας, σε οικονομικό επίπεδο, από την πρώτη κιόλας ημέρα μετά τις ιταλικές εκλογές, έγινε φανερή η δυσαρέσκεια των αγορών σχετικά με το αποτέλεσμα, αφού αυξήθηκαν τα spreads στις διεθνείς αγορές δανεισμού, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τόσο την δημοσιονομική πορεία της Ελλάδας όσο και της Ισπανίας, αλλά και της Πορτογαλίας που μόλις πριν από λίγες εβδομάδες ξαναβγήκε στις αγορές.

Συνοψίζοντας, είναι φανερή η τροχοπέδη που οι ιταλικές εκλογές έθεσαν στην διαδικασία της ολοκλήρωσης της Ένωσης σε όλα τα επίπεδα. Την εποχή όπου εκκολάπτεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο η τραπεζική εποπτεία και το banking union και ενώ έχουν τεθεί επί τάπητος σχέδια πολιτικής ολοκλήρωσης όπως αυτό του κ. Ρομπέι στη σύνοδο κορυφής του Ιανουαρίου, η Ιταλία έστειλε ξεκάθαρο μήνυμα προς τους Ευρωπαίους εταίρους της : Η Τρίτη ισχυρότερη οικονομία της Ευρωζώνης ψήφισε με γνώμονα την αγανάκτηση. Είναι στο χέρι των ηγετών των κρατών μελών της Έ.Ε για την μορφή με την οποία θα εκλάβουν το εν λόγω μήνυμα. Η Ιταλία λοιπόν αποδεικνύεται ως ένας ισχυρός παράγοντας για την διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αφού τα εκλογικά της αποτελέσματα φαίνεται πως επηρεάζουν καταλυτικά την διαδικασία ολοκλήρωσης. Αναμένεται να δούμε εάν αυτό θα γίνει με θετικό η αρνητικό αντίκτυπο.

Η αρχή της αλλαγής που λίγοι βλέπουν και ακόμα λιγότεροι επικροτούν, ξεκίνησε δειλά πριν έναν περίπου χρόνο ,στην πολυσυζητημένη τότε απόφαση της 28ης Οκτωβρίου για το κούρεμα του Ελληνικού χρέους και την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Η ιδιότυπη αυτή απόφαση-ρύθμιση αποτέλεσε τον κινητήριο μοχλό για την λήψη αποφάσεων σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο, που είχαν επιβεβλημένο χαρακτήρα προκειμένου να μην κινδυνεύσει η ένωση από ένα πιθανό “Grexit” που θα προκαλούσε αναμφισβήτητα κλυδωνισμούς σε ολο της το οικοδόμημα συνολικά.

Έκτοτε, η Ένωση μπήκε θέλοντας και μη σε μια νόρμα ομοσπονδιακή, με την συγκυρία που ήθελε την Ισπανία και την Πορτογαλία να χρήζουν επίσης πακέτου μέτρων, να πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση. Η κατάσταση αυτή, που θυμίζει την ελληνική παροιμία «ουδέν κακό αμιγές καλού» οδήγησε αργά και σταθερά μέσα από την ψυχοφθόρα της εις άτοπον απαγωγής, στην παταγώδη αποτυχία παλαιών και κατά κοινή ομολογία νεολειτουργιστικών τακτικών αποσόβησης της κρίσης και στην εξ ανάγκης ανάδειξη νέων δρόμων προς την έξοδο από αυτήν. Η ιδέα της ομοσπονδιακής Ευρώπης, άρχισε μέσα στο καλοκαίρι να ζυμώνεται στην ήπειρο, σε όλα τα επίπεδα: από το επίπεδο λήψης αποφάσεων και ανώτατων αξιωματούχων, έως αυτό των έγκριτων δημοσιευμάτων σε ΜΜΕ με κύρος.

Για άλλη μια φορά, ο κατά πολλούς αδρανής και καταδικασμένος ευρωπαϊκός νότος, έδωσε ώθηση στην Ευρώπη για αλλαγή πορείας, έστω και αναγκαστική. Και λέω για άλλη μια φορά, γιατί αυτό είχε ξαναγίνει την δεκαετία του 1980, όταν με διαφορά 3 χρόνων εισήχθησαν στην ευρωπαϊκή οικογένεια Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα, δινοντας αποφασιστική ώθηση στην ολοκλήρωση της Ενιαίας ευρωπαϊκής πράξης του 1986. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο μετονομασθείς σε PIGS ευρωπαϊκός νότος, είναι αυτός που φωνάζει με την στεντόρεια φωνή του πως η ευρώπη χρίζει ριζικής μεταρρύθμισης. Είναι εκείνος που πλήττεται σφοδρά από μια ανελέητη κρίση χρέους και εκείνος που -σχεδόν άδικα- ενοχοποιείται ως κύριος υπαίτιος της δεινής κατάστασης για το κοινό νόμισμα.

Η μεταστροφή της φενάκης των ευθυνών όμως δεν άργησε να συμβεί. Ο Σεπτέμβρης αποδείχθηκε μήνας εξελίξεων και –όπως όλα δείχνουν- εναρκτήριος σπουδαίων αλλαγών.

Αναφέρομαι φυσικά σε μια σειρά θετικών γεγονότων, πρώτο εκ των οποίων είναι η δήλωση του προέδρου της ΕΚΤ Μario Draghi. Η παρέμβαση στην δευτερογενή αγορά με την δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής τράπεζας να αγοράζει άνευ πλαφόν κρατικά ομόλογα, είναι ένα βήμα που θα δώσει πέρα από ανάσα στις διεθνείς αγορές και ένεση ρευστότητας στις αντίστοιχες εγχώριες, και μία «δυνατή σπρωξιά» προς την πόρτα της ομόσπονδης Ευρώπης. Πρόκειται για μια παρέμβαση ενός καθοριστικού, όπως θα αποδειχθεί, θεσμού, που κάνει ολοένα και πιο αισθητή την παρουσία του στο «παιχνίδι», γεγονός που αποτελεί απόδειξη της τάσης για αλλαγη παρέμβαση της ΕΚΤ, αν και δεν έχει άμεσο αντίκτυπο στην χώρα μας, ωφελεί ολους εκείνους που βρίσκονται στο τεντωμένο σχοινί μεταξύ βιωσιμότητας και κρίσης χρέους, εγγυώμενη μάλιστα την απώλεια οποιασδήποτε επίπτωσης στα πληθωριστικά επίπεδα. Η παρουσία ωστόσο κριτικής έναντι της απόφαση αυτής είναι αναπόφευκτη. Ανάμεσα σε σωρείες αναληθών και αντιεπιστημονικών κατακραυγών έναντι της απόφασης, υπάρχουν ευτυχώς και οι συνετές φωνές που αναφέρουν ορθώς πως, «σε πείσμα των (υπέρ)αισιόδοξων εκτιμήσεων, η σχεδιαζόμενη παρέμβαση της ΕΚΤ προσωρινώς θα αναχαιτίσει, πιθανότατα, την κρίση αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους στην ευρωζώνη, αλλά δεν πρόκειται να αποκαταστήσει συνθήκες χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και θετικές προσδοκίες μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών.» [1] Πράγματι, μια απόφαση «δεν φέρνει την άνοιξη» ,ούτε μπορεί να διορθώσει τις δομικές ατέλειες της νομισματικής ένωσης.

Δύο ημέρες μετά την απόφαση Draghi, η οποία σημειωτέον προκάλεσε κλυδωνισμούς στην Γερμανία, το Συνταγματικό δικαστήριο της χώρας, άνοιξε τον δρόμο για την ύπαρξη μόνιμου μηχανισμού διάσωσης, που αποτελεί αναμφισβήτητα άλλο ένα σταθερό και ομοσπονδιακό βήμα. Σε συνδυασμό με την εξαγγελία Draghi, η απόφαση αυτή εξαλείφει τις ερινύες τις διάλυσης του κοινού νομίσματος και θέτει προυποθέσεις εξόδου από τα σκοτεινά μονοπάτια της κρίσης χρέους. Το ολο σκηνικό, ενισχύεται και από τις χθεσινές εξαγγελίες Junker, οι οποίες σχεδόν επιβεβαίωσαν την παράταση του χρόνου δημοσιονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα. Όλα λοιπόν, δείχνουν πως η δεσπόζουσα μέχρι σήμερα λιτότητα εκ καγκελαρίας ορμώμενη και επιβαλλόμενη, κάμπτεται από μία κρυφή δύναμη που είναι η ανάγκη για περισσότερη Ευρώπη.

Φυσικά, τον παλμό -έστω και καθυστερημένα- έπιασε και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού συμβουλίου Van Rompuy, παρουσιάζοντας 4 θέσεις-κλειδιά, που αναμφισβήτητα δίνουν νέο αέρα στην ένωση. Οι προτάσεις του Rompuy που περιλαμβάνουν την προώθηση της τραπεζικής ένωσης, την προώθηση της δημοσιονομικής ένωσης, την ολοκλήρωση της οικονομικής ενοποίησης και την εγκαθίδρυση της πολιτικής ένωσης θα συζητηθούν στην σύνοδο κορυφής του Δεκέμβρη και αναμένεται να αποτελέσουν άλλο ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που θα σημάνει αλλαγή πορείας για την ένωση, εάν φυσικά αποφασισθεί.

Τελικά, η κατά πολλούς αδύναμη δομικά και αρχιτεκτονικά ευρώπη να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας τέτοιου μεγέθους κρίσης, φαίνεται πως παίρνει τον σωστό δρόμο. Απομακρυσμένη από τον δρόμο της δημοσιονομικής λιτότητας και των αδιεξόδων που αυτή προκαλεί, κάνει μια αναγκαστική στροφή με το πηδάλιο να ελέγχεται από τους αξιωματούχους της Ένωσης. Και το δίλλημα που προκύπτει εδώ είναι σαφές: Αναγκαστική στροφή, ή αναγκαστική προσγείωση; Αυτό θα εξαρτηθεί από το επόμενο Eurogroup αλλά πολύ περισσότερο από τις συνόδους κορυφής του Οκτώβρη και του Δεκέμβρη. Εως τότε…ίδωμεν!

[1] Νίκος Κουτσιαράς : Η σημασία των πρόσφατων αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (για την ευρωζώνη και την Ελλάδα), Poleconomix.gr, 13/9/2012 http://www.poleconomix.gr/portal/pages/4471  

Κατά τον Ντάνι Ρόντρικ, η οικουμένη βρίσκεται αντιμέτωπη με το εξής τρίπτυχο: δημοκρατία, εθνική κυριαρχία και οικονομική παγκοσμιοποίηση. Και τα τρία είναι αδύνατον να συνυπάρξουν σε ένα ιδεολόγημα. Αν θέλουμε να προωθήσουμε την παγκοσμιοποίηση, θα πρέπει να εγκαταλείψουμε το έθνος – κράτος. Αν θέλουμε να διατηρήσουμε και να εμβαθύνουμε τη δημοκρατία, θα πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στο έθνος – κράτος και τη διεθνή οικονομική ολοκλήρωση. Τέλος, αν επιθυμούμε να διατηρήσουμε την εθνική κυριαρχία, θα πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στην εμβάθυνση της δημοκρατίας και την παγκοσμιοποίηση, της οποίας τα θεμέλια, παρά την αλματώδη ευημερία στις αναπτυσσόμενες χώρες, παραμένουν σαθρά.

Το εγχείρημα της Ε. Ε. αποτελεί παράδειγμα των δυσκολιών να συνδυαστούν και οι τρεις παραπάνω επιδιώξεις. Για την επίτευξή τους θα πρέπει να υποχωρήσει η εθνική κυριαρχία των εταίρων. Την άποψή του αυτή ο Ρόντρικ τη διατύπωσε και στην Αθήνα, τον Μάιο του 2011. Το ζήτημα όμως φαίνεται ότι απασχολεί και μη οικονομολόγους. Κυρίως δε διανοητές, όπως ο γνωστός Γάλλος Αντρέ Γκλουκσμάν. Μιλώντας στο γερμανικό περιοδικό «Σπίγκελ», ο Γκλουκσμάν παραπέμπει στον Σωκράτη όταν λέει ότι ουδείς διαπράττει λάθη ηθελημένα, που σημαίνει ότι άσχημα πράγματα συμβαίνουν όταν δεν υπάρχει ισχυρή βούληση. Η εύρεση λύσεων στη σημερινή κρίση δεν θα προέλθει από κάποιο υπερφυσικό ον, λέει ο Γκλουκσμάν. Αυτή τη στιγμή όμως το Raison d’etre της Ευρώπης έχει χαθεί και αν τα ευρωπαϊκά κράτη δεν ενωθούν και δεν εμφανιστούν ως ενιαίο και μοναδικό μέτωπο, θα παρακμάσουν. Η παγκοσμιοποίηση οδηγεί σε παγκόσμιο χάος και η παγκόσμια αστυνομική δύναμη (οι ΗΠΑ) δεν υφίσταται πλέον όπως την ξέραμε. Ο καθένας παίζει το δικό του παιγνίδι.

Μια καινούργια αφήγηση, λοιπόν. ΄Η μάλλον καλύτερα μια καινούργια ιστορία που θα πρέπει να γραφτεί από τις πολιτικές και οικονομικές ηγεσίες, με έμφαση στην Ευρώπη. Γραφιάδες ευφυείς, ευέλικτοι που θα γνωρίζουν το «μάρκετινγκ» και τη «λογοτεχνία». Τους αρχαίους φιλοσόφους, τους διανοητές των προηγούμενων αιώνων και τους σύγχρονους γκουρού της οικονομίας ή της φιλοσοφίας. Κανείς δεν περισσεύει, αρκεί αυτό το πλέγμα να γίνει πρώτον κατανοητό και δεύτερον να ισχυροποιηθεί. Να αναδειχθεί σε πυρήνα εξέλιξης. Ο Τσέχοφ συμβούλευε τους επίδοξους συγγραφείς να κάνουν το εξής πριν ξεκινήσουν: «Πάρτε μια πένα που δεν θα είναι σκουριασμένη και με ευανάγνωστα γράμματα, όχι ορνιθοσκαλίσματα, γράψτε καλύτερα μόνον από τη μια πλευρά του χαρτιού. Αφήστε τη φαντασία σας να καλπάσει, συγκρατήστε όμως το χέρι σας. Μην το αφήνετε να κυνηγάει τις πολλές αράδες. Οσο πιο συνοπτικά γράφετε τόσο περισσότερο και συχνότερα θα εκδίδετε τα βιβλία σας. Ο, τι γράφετε, να το υπογράφετε. Και να θυμάστε ότι όσα κράνη και αν φοράτε για να προστατευτείτε από το κοινό, το επώνυμο και η διεύθυνσή σας πρέπει να είναι γνωστά στον εκδοτικό οίκο, σε περίπτωση που ο εκδότης θελήσει να σας στείλει πρωτοχρονιάτικη κάρτα». Μας αφορούν όλα αυτά; Αν και πολύ θεωρητικά και μακράν της καθημερινής μας έγνοιας, ναι, μας αφορούν. Οφείλουμε να είμαστε τμήμα της νέας αφήγησης.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 2.9.2012.

Είναι χρήσιμο να γνωρίζει κανείς ότι το κόμμα των Χριστιανοκοινωνιστών (CSU), κύριος σύμμαχος της κ. Μέρκελ, έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στη βαυαρική Βουλή το 2008, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο. Δεν είναι καθόλου λίγο και μπορεί να αποβεί καθοριστικό στις ομοσπονδιακές εκλογές, που θα γίνουν το φθινόπωρο του 2013. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι σε λίγους μήνες, θέματα όπως η επαναδιαπραγμάτευση του ελληνικού προγράμματος, εφ’ όσον απαιτούν αποφάσεις των Γερμανών πολιτικών, θα ανακατεύονται τόσο πολύ με τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, που πολύ καλά θα κάνουμε να το αποφύγουμε.

Δυσκολίες θα υπάρχουν και στη Γαλλία. Ο νέος πρόεδρος συνεχίζει συστηματικά την προετοιμασία για να πείσει τις αγορές κεφαλαίου ότι η χώρα του δεν θα κινδυνεύσει να μη μπορεί να πληρώσει τα δάνειά της και ότι θα ισορροπήσει μεταξύ λιτότητας και ευημερίας. Δεν θα έχει, όμως, καμία διάθεση να ακούσει με συμπόνια ότι η χώρα μας χρειάζεται νέα βοήθεια για να τα καταφέρει με τις «τρομερές δυσκολίες» μας.

Ισπανία και Ιταλία, που συγκαταλέγονται μεταξύ των κρατών που συνεισφέρουν πολύ στα δανειακά κεφάλαια για τη διάσωση της Ελλάδας, βουλιάζουν σταδιακά στη λιτότητα και την αγωνία με τα χρέη τους και το τραπεζικό τους σύστημα. Είναι φανερό ότι δεν θέλουν να ακούσουν ούτε κουβέντα για νέα σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα, ειδικά αν πρόκειται για προβλήματα που λύνονται με μεγαλύτερα δάνεια.

Οι τέσσερις αυτές χώρες βάζουν το 60% των κεφαλαίων που συγκρατούν την Ελλάδα στο ευρώ και επιτρέπουν στον κρατικό μας προϋπολογισμό τη σταδιακή προσαρμογή του. Τους πληρώνουμε ένα επιτόκιο κοντά στο 3%. Οι εκτιμήσεις του Διεθνούς Ταμείου για τη διεθνή οικονομία δείχνουν και νέα συγκράτηση της δραστηριότητας. Επιβεβαιώνουν ότι το 2013 θα είναι δυσκολότερο, για όλους. Κυρίως για τους φορολογουμένους και τους ανέργους αυτών των κρατών. Ας το έχουμε κατά νουν για τον αέρα με τον οποίο θα διατυπώσουμε τις «εθνικές απαιτήσεις» από τους δανειστές μας. Είναι πολύ πιθανόν να είναι, οι δικοί τους λαοί, πιο θυμωμένοι ακόμη και από εμάς.

Δημοσιεύθηκε skai.gr, 19.7.2012

Ένας πρώτος μύθος που διαδίδεται ευρέως είναι αυτός που λέει ότι η Γερμανία είναι η μεγάλη κερδισμένη του ενιαίου νομίσματος και, ενώ μέσω αυτού ισχυροποίησε την οικονομία της, σήμερα γυρίζει την πλάτη στις χώρες της περιφέρειας και αρνείται να επιδείξει αλληλεγγύη προς αυτές. Οι «βαρύγδουποι» οικονομολογούντες και άλλοι τινες που διαδίδουν τον μύθο αυτόν απλώς παραλείπουν να προσθέσουν ότι, χωρίς την Γερμανία, η ευρωζώνη θα είχε εκραγεί από καιρό τώρα. Γιατί; Διότι τα τρία τελευταία χρόνια η Γερμανία χορήγησε στις προβληματικές χώρες της ευρωζώνης 215 δισεκατ. ευρώ, τόσο σε δάνεια όσο και σε πιστωτικές εγγυήσεις. Και αν στο ποσόν αυτό προσθέσουμε και τις έμμεσες χορηγήσεις μέσω του Target-2, τότε το σύνολο υπερδιπλασιάζεται. Αν η γερμανική οικονομία δεν είχε αυτή την δανειακή ικανότητα, η Ελλάδα θα είχε χρεωκοπήσει ατάκτως από τις αρχές του 2010 και σήμερα θα διατηρούσε το βιοτικό επίπεδο της δεκαετίας του 1960.

Ένας άλλος μύθος υποστηρίζει ότι η Γερμανία δανείζει την Ελλάδα με «τοκογλυφικά» επιτόκια. Κατ’ αρχήν, από την αρχή του αποκλεισμού της από τις αγορές το 2010, αν η Ελλάδα ήθελε να δανειστεί θα έπρεπε να πληρώσει επιτόκιο 10%, που σήμερα πλησιάζει το 40%. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν διανοείται να δανείσει στην χώρα μας ούτε ένα ευρώ για αστείο! Το 2010, λοιπόν, τα επιτόκια του μηχανισμού διάσωσης ήσαν γύρω στο 4%-5%, ήτοι πολύ μικρότερα από αυτά των αγορών, άρα απείχαν πολύ από την έννοια της τοκογλυφίας. Σημειώνουμε επίσης ότι το 2011 δύο χώρες με μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδος, η Ιταλία και η Ισπανία, δανείζονταν με μέσο επιτόκιο 6% και δάνειζαν την χώρα μας με 2,5%, καταγράφοντας ζημίες σε μία πολύ κρίσιμη περίοδο για την οικονομία τους. Αυτά, όμως, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες για τους «τοκογλυφοφάγους».

Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι, όσοι για λόγους λαϊκισμού κατηγορούν την Γερμανία για έλλειψη αλληλεγγύης, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η κυβέρνηση της Α. Μέρκελ, αντί να χρηματοδοτεί την ευρωπαϊκή περιφέρεια, θα μπορούσε να επενδύει στην αντίστοιχη γερμανική –ιδιαίτερα δε στην ανατολική πλευρά της, η οποία παρουσιάζει και υψηλά ποσοστά ανεργίας. Εξάλλου, σε όσους παρακολουθούν τον γερμανικό Τύπο χωρίς παρωπίδες, είναι γνωστό ότι η χώρα του Γκαίτε αντιμετωπίζει σοβαρότατα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα σε αρκετές περιφέρειές της, οι κάτοικοι των οποίων εξαγριώνονται κάθε φορά που μαθαίνουν ότι κάποια δισεκατομμύρια ευρώ πηγαίνουν στον ευρωπαϊκό νότο αντί να επενδύονται σε κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές στην ανατολική Γερμανία για παράδειγμα.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε ότι τα πλεονεκτήματα της γερμανικής επιτυχίας των τελευταίων ετών κατανεμήθηκαν πολύ άνισα από κοινωνικής πλευράς. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική ανάπτυξη οδήγησε σε κραυγαλέες ανισότητες, τις οποίες κάλυπτε η χαμηλή ανεργία. Όμως, σήμερα, για λόγους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητος, η ποιότητα των νέων θέσεων εργασίας απέχει αισθητά από την αντίστοιχη που υπήρχε όταν όλοι μιλούσαν με θαυμασμό για τον «ρηνανικό καπιταλισμό». Τα δέκα τελευταία χρόνια το περίφημο γερμανικό κοινωνικό μοντέλο έχει υποβαθμιστεί και για τον απλό Γερμανό πολίτη αυτό το γεγονός οφείλεται στην συμμετοχή της Γερμανίας στην ευρωζώνη και άρα στην ύπαρξη ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος –το οποίο η γερμανική κοινή γνώμη δέχθηκε με πολύ μεγάλη δυσκολία και, ως εκ τούτου, με βαρειά καρδιά.

Κατά συνέπεια, οι επιδείξεις αλληλεγγύης από την Γερμανία προς τις χώρες της περιφέρειας που θεωρούνται σπάταλες και ελάχιστα παραγωγικές έχει υψηλό πολιτικό κόστος, το οποίο τα γερμανικά πολιτικά κόμματα δεν μπορούν να αγνοήσουν. Αυτό σημαίνει ότι η οποιαδήποτε απαγκίστρωση της Γερμανίας από την έννοια της «γερμανικής Ευρώπης» με κατεύθυνση την «ευρωπαϊκή Γερμανία» είναι ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα που, για να πετύχει, θα πρέπει να υπάρξουν και τα απαραίτητα ανταλλάγματα.

Το ερώτημα, συνεπώς, που τίθεται είναι αυτό της υφής αυτών των ανταλλαγμάτων. Πώς, για παράδειγμα, θα μπορούσε η Γερμανία να δεχθεί μία Ευρωπαϊκή Τραπεζική Εποπτική Αρχή όταν είναι γνωστόν ότι οι τοπικές τράπεζες στα γερμανικά κρατίδια είναι σχεδόν όλες προβληματικές λόγω της κοινωνικής πολιτικής που ακολουθούν μέσω στεγαστικών και εταιρικών δανείων; Πώς θα πεισθεί η Γερμανία να πει ναι στα ευρωομόλογα όταν γνωρίζει ότι οι χώρες της περιφέρειας από το 2002 έως το 2010 δανείζονταν με τα χαμηλότερα δυνατά επιτόκια, χωρίς όμως να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες παραγωγικές επενδύσεις γιατί προτιμούσαν να καταναλώνουν; Αν υποθέσουμε ότι η Γερμανία δέχεται το ευρωομόλογο, ποιος εγγυάται ότι θα το δεχθούν και οι Φινλανδοί, οι Πολωνοί, οι Ολλανδοί, οι Αυστριακοί και ο Σλοβάκοι, που συμμερίζονται την γερμανική ευρωπαϊκή πολιτική;

Όλα τα παραπάνω είναι πολύ σοβαρά και σύνθετα προβλήματα. Και αυτοί που τα εκχυδαΐζουν για ανομολόγητους λόγους σίγουρα επιδιώκουν την διάλυση της Ευρώπης πολύ περισσότερο από κάποιες γερμανικές ακαμψίες.

Φάουστ

Κατά τους αναλυτές, η “κατάθεση” του Γκρεγκ Σμιθ κρούει τον κώδωνα όχι μόνον για την Goldman αλλά και για τους χρηματοπιστωτικούς και επενδυτικούς ομίλους συλλήβδην. Κεκλεισμένων των θυρών και μεταξύ των υψηλόβαθμων στελεχών τους, η συζήτηση διεξάγεται εδώ και πολλά χρόνια γύρω από το ερώτημα “το να κερδίζεις είναι καλό, αλλά το να κερδίζεις περισσότερα είναι καλύτερο ακόμα και εις βάρος των πελατών σου;”. Συνάδελφοι του Γκρεγκ Σμιθ, μιλώντας στον Guardian, δεν έκρυψαν ότι είχαν βρεθεί σε αντίστοιχη με αυτόν θέση. “Μοιάζει με την ιστορία του Φάουστ”, εξομολογείται ένας από αυτούς. “Πουλάς την ψυχή σου στον διάβολο, στους ζάπλουτους του κόσμου. Σε ενδιαφέρει να κερδίσεις εσύ και όχι τόσο ο πελάτης, καταβροχθίζεις μικρότερους διαχειριστές κεφαλαίων από εσένα και κάποια στιγμή πιθανώς και το αφεντικό σου να κάνει το ίδιο για σένα. Αρχικά δεν με πείραζε, αλλά έφτασα κάποτε στα όριά μου”.

Μιλώντας στο Reuters, ο Μπάρνεϊ Φρανκ, μέλος του Κογκρέσου και ένας από τους εμπνευστές του νόμου Ντοντ – Φρανκ για τη μεταρρύθμιση του χρηματοπιστωτικού κλάδου στις ΗΠΑ, είπε πως το κείμενο του Γκρεγκ Σμιθ θα επηρεάσει τα πλείστα τις τράπεζες, οι οποίες ανθίστανται στις αλλαγές. “Εναπόκειται στην Goldman Sachs να αποδείξει πως ό,τι κάνει ωφελεί τους πελάτες της και την ευρύτερη οικονομία”.

Πίσω στις ρίζες

Τι ήταν, όμως, αυτό, που ενόχλησε τόσο πολύ τον Γκρεγκ Σμιθ και μετά δώδεκα χρόνια στον επενδυτικό όμιλο οδηγήθηκε σε παραίτηση; Γιατί η συνείδησή του δεν τον άφηνε πλέον να βλέπει τους πελάτες του στα μάτια, όπως αποκαλύπτει ο ίδιος; Οι βασικές αρχές της Goldman, τις οποίες ασπαζόταν και διακήρυττε, όταν εξέταζε και προσλάμβανε νέους συναδέλφους του από τη δεξαμενή των αμερικανικών πανεπιστημίων, δεν τηρούνταν πια. “Η Goldman Sachs συνιστά ένα τόσο δομικό στοιχείο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, ώστε δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως έχει”, παρατηρεί στο κείμενό του.

Κάνοντας μία αναδρομή, προσθέτει: “Οσο κι αν είναι δύσκολο να το πιστέψει κανείς, κομβικό συστατικό της επιτυχίας της τράπεζας ήταν πάντα η φιλοσοφία της για τη σημασία της ομαδικής εργασίας, την ακεραιότητα, το πνεύμα της σεμνότητας και το να κάνουμε κάθε φορά το σωστό για τους πελάτες μας. Από μέρους μου αισθανόμουν υπερήφανος να τους συμβουλεύω, με στόχο να πράττουν ό,τι θεωρούσα ορθό για εκείνους, ακόμα και αν αυτό σήμαινε λιγότερα έσοδα για την τράπεζα”.

Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή καθίστατο ολοένα και λιγότερο αποδεκτή από την Goldman – είχε έρθει η ώρα να αποχωρήσω πια». Η κατακλείδα της παραίτησής του είναι μία έκκληση προς την Goldman να θέσει και πάλι τον πελάτη στο επίκεντρο, να ξεριζώσει τα ηθικά χρεοκοπημένα στελέχη της ανεξαρτήτως του πόσα έσοδα της εξασφαλίζουν και να επιστρέψει στις θεμελιώδεις της αξίες. Αξίζει να αναφερθεί ότι το 2009 το περιοδικό Rolling Stone σε άρθρο του είχε χαρακτηρίσει την Goldman “γιγαντιαίο καλαμάρι – βρικόλακα”, ενώ το 2010 είχε κατηγορηθεί από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ για εξαπάτηση πελατών. Επί του παρόντος, εμπλέκεται σε μείζον σκάνδαλο συναλλαγών με τη χρήση απόρρητης πληροφόρησης.

Προσωπική πινελιά

Πέραν του ευρύτερου αντίκτυπου που έχει η παραίτηση του Γκρεγκ Σμιθ, υπάρχει και ένα προσωπικό στοιχείο. Αυτό έχει να κάνει με το ότι ίσως ενδόμυχα όλοι και όλες μας θα θέλαμε να τον μιμηθούμε. Να εγκαταλείψουμε, δηλαδή, εξίσου ηχηρά και θαρραλέα μία δουλειά, η οποία πια απέχει πόρρω των προσδοκιών μας. Toυλάχιστον αυτήν την εξήγηση δίνει ο Ιρλανδός κωμικός Κολμ Ο’ Ρέιγκαν σε σχόλιό του στο BBC. Και προσθέτει με τον πρέποντα κυνισμό ενός ανθρώπου που υπηρετεί την καυστική σάτιρα: “Οταν κατακαθήσει ο κουρνιαχτός από την παραίτηση, η Goldman θα προχωρήσει και ο Γκρεγκ Σμιθ θα κάνει το ίδιο, κλείνοντας συμφωνία για να γράψει βιβλίο στο οποίο θα περιγράφει τον βίο και την πολιτεία του στην τράπεζα”. Τελικώς, έτσι έγινε· και όσον αφορά την Goldman και όσον αφορά το βιβλίο.

Ακαριαία αντίδραση

Στην εκ των ένδον επίθεση η Goldman Sachs αντέδρασε ακαριαία, απευθυνόμενη στους υπαλλήλους και τα στελέχη της με επιστολή του επικεφαλής της, Λόιντ Μπλάνκφαϊν, και του γενικού διευθυντή της, Γκάρι Κον. Αμφότεροι επικαλέστηκαν ενδελεχή έρευνα, η οποία διεξήχθη με τη συμμετοχή των εργαζομένων της Goldman, σχετικά με τις μεθόδους λειτουργίας της και τις σχέσεις της με τους πελάτες της. Στην πλειονότητά τους οι ερωτηθέντες (ποσοστό 89%) επισήμαναν πως ο χρηματοπιστωτικός κολοσσός προσφέρει υποδειγματικές υπηρεσίες. Με ιδιαίτερη έμφαση οι Μπλάνκφαϊν και Κον ανέφεραν στην επιστολή την αντίθεσή τους προς τις απόψεις του Γκρεγκ Σμιθ, προσθέτοντας πως “δεν είναι αντιπροσωπευτικές του τρόπου με τον οποίο διαχειριζόμαστε την τράπεζά μας. Από τη δική μας οπτική γωνία, είμαστε επιτυχημένοι μόνο εάν οι πελάτες μας είναι εξίσου επιτυχημένοι”.

Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ με λιθουανικές και εβραϊκές ρίζες, ο Γκρεγκ Σμιθ εξασφάλισε πλήρη υποτροφία για να σπουδάσει Οικονομικά στο Στάνφορντ, από όπου αποφοίτησε το 2001. Αρχικά εργάστηκε στα γραφεία της Goldman στη Νέα Υόρκη και κατόπιν μεταπήδησε στο Λονδίνο. Αρκετοί άνθρωποι της Goldman θεωρούν τον Γκρεγκ Σμιθ έναν εξοργισμένο εργαζόμενο, ο οποίος απλώς έφυγε επειδή δεν προήχθη και οι πωλήσεις των επενδυτικών προϊόντων του δεν ήταν ικανοποιητικές. Οσοι διατηρούν φιλικές σχέσεις μαζί του έχουν να πουν μόνο καλά λόγια γι’ αυτόν, για την εργατικότητά του, τη φιλαλήθεια και τη σεμνότητά του. “Η αλήθεια έχει ύψιστη σημασία γι’ αυτόν”, λέει ο φίλος του και ιδρυτής των επενδυτικών κεφαλαίων Durban Capital, Ντέιβιντ Μπέρμαν. “Ποτέ δεν μου φάνηκε το στερεότυπο της Goldman, δηλαδή ένας επιθετικός άνθρωπος. Δεν νομίζω πως έχει άλλα κίνητρα”. Η δημόσια κατάθεση των απόψεών του δεν είναι κάτι νέο για τον Γκρεγκ Σμιθ. Λίγο προτού αποφοιτήσει από το Στάνφορντ, είχε δημοσιεύσει στην τοπική εφημερίδα The Stanford Daily ένα άρθρο του σχετικά με τις δυσκολίες εγκλιματισμού του στις ΗΠΑ και προσαρμογής του στην αμερικανική γλωσσική ιδιαιτερότητα.

Δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή, 7.4.2012