Το πρώτο ερώτημα είναι κατά πόσον το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου εν τέλει ήταν ή όχι μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου του Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος χρησιμοποίησε κάποιους αφελείς (που τώρα θα πληρώσουν την νύφη). Σε κάποιους, δικαιολογημένα, αυτή η συνωμοτική εκδοχή φαντάζει παιδαριώδης. Αν όμως πάει κανείς σε βάθος, δεν είναι και τόσο… Εδώ και καιρό, αρκετοί άμεσοι σύμβουλοι του Τούρκου προέδρου έβλεπαν με πολύ κακό μάτι τα ανοίγματά του προς τον στρατό –και φοβόντουσαν ότι ο πρόεδρος είχε καβαλήσει μία τίγρη η οποία, μετά από χρόνια σκληρής μεταχείρισης, σε μία δεδομένη στιγμή θα ήταν πιο άγρια και πιο εκδικητική. Είναι, λοιπόν, πολύ πιθανόν, μέσα από ένα καλά μελετημένο σύστημα παραπληροφόρησης, το περιβάλλον Ερντογάν να δημιούργησε την εντύπωση ώριμων συνθηκών για την πραγματοποίηση ενός πραξικοπήματος –κάτι, εξάλλου, που από καιρό επλανάτο ως φήμη στον αέρα.

Ένα πραξικόπημα που, όπως έδειξε η απ’ ευθείας μετάδοσή του, είχε οπερετικό χαρακτήρα, δραματικά αιματηρό βεβαίως, και τα οποίο κατέληξε στην απόλυτη κυριαρχία του ισλαμιστή Τούρκου προέδρου και την εξόντωση των αντιπάλων του.

Γιατί, όμως, ο Ταγίπ Ερντογάν να προκάλεσε ένα αληθοφανές πραξικόπημα εις βάρος του; Διότι, απλώς, εξυπηρετεί το μεγάλο οθωμανικό σχέδιό του, που είναι η πρωτοκαθεδρία του στον ισλαμικό κόσμο. Στο πλαίσιο αυτό, ουσιαστικά ο Τούρκος πρόεδρος ανησυχεί από την κατάρρευση του Ισλαμικού Κράτους και γι αυτό θέλει να τού δώσει κάποιες ανάσες. Το ISIS είναι βασικά εκβιαστικό και στρατηγικά οπλό στα σχέδιά του, παρά τα γνωστά τραγικά συμβάντα.

Όπως επισημαίνουν σε αναλύσεις τους στο Φόρεϊν Αφφαίρς οι Παντελής Σκλάβος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, και Αντ. Κλάψης, συντονιστής του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκής Πολιτικής Οικονομίας και Διακυβέρνησης, μετά την άνοδο στην εξουσία το 2002 του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, είχε υπάρξει μία σταδιακή αλλά σημαντική στροφή στον διεθνή προσανατολισμό της Άγκυρας:

Ο Ερντογάν και οι συνεργάτες του είχαν ταχθεί υπέρ της υιοθέτησης μίας πιο ευέλικτης και ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής. Έτσι, οι γνωστές απόψεις και οι θεωρίες του Αχμέτ Νταβούτογλου, που σήμερα έχει περιθωριοποιηθεί, έπαιξαν σημαντικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση. Στόχος αυτής της νέας εξωτερικής πολιτικής ήταν η ανάδειξη της Τουρκίας σε μείζονα δύναμη, όχι μόνον στο περιφερειακό επίπεδο της Μέσης Ανατολής αλλά και στην ευρύτερη ευρασιατική –ή ακόμα και στην παγκόσμια– κλίμακα. Λόγω του ισλαμιστικού του υπόβαθρου, ο Ερντογάν ήθελε να δει την Τουρκία να καθίσταται ηγέτιδα του μουσουλμανικού κόσμου. Οι δε επιτυχίες της κυβέρνησής του στον οικονομικό τομέα διευκόλυναν τα φιλόδοξα σχέδιά του στην εξωτερική πολιτική.

Με αυτά τα δεδομένα, ο φιλοδυτικός προσανατολισμός της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής έμοιαζε απόλυτα διασφαλισμένος. Όμως, η εντύπωση αυτή βασιζόταν πάνω σε τρεις απατηλές υποθέσεις.

Πρώτον, ο Ερντογάν εφάρμοζε μία οικονομική πολιτική η οποία, αφ’ ενός, γινόταν αντιληπτή στην Δύση ως φιλελεύθερη και, αφ’ ετέρου, δημιουργούσε μία νέα δυτικόστροφη ελίτ. Ωστόσο, το “οικονομικό θαύμα” του Τούρκου πρωθυπουργού τότε, είχε εγγενείς περιορισμούς, οι οποίοι αποτυπώνονται, για παράδειγμα, στις ισχυρές πιέσεις που δεχόταν η τουρκική λίρα. Ταυτόχρονα, η δυτικόστροφη πλούσια ελίτ δεν αποτελούσε παρά ένα ελάχιστο κλάσμα του συνολικού πληθυσμού, ο οποίος στην μεγάλη του πλειοψηφία δεν καρπώθηκε τα οικονομικά οφέλη. Το γεγονός αυτό αντανακλάται και στην εκλογική γεωγραφία. Οι πλουσιότερες και πιο κοσμικές δυτικές τουρκικές επαρχίες στις ακτές του Αιγαίου δεν υποστηρίζουν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης. Αντίθετα, το κόμμα του Ερντογάν επικρατεί με μεγάλη διαφορά στο εσωτερικό της Ανατολίας, με εξαίρεση τις κουρδικές επαρχίες όπου πλειοψηφούν κουρδικοί κομματικοί σχηματισμοί (πιο πρόσφατα το Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα HPD). Η εκλογική βάση του Ερντογάν ήταν και παραμένει το πιο συντηρητικό και προσκολλημένο στο Ισλάμ κομμάτι του τουρκικού λαού.

Δεύτερον, η επιτυχία του Ερντογάν έγινε ευμενώς δεκτή από την Δύση ως πρότυπο μίας μουσουλμανικού τύπου δημοκρατίας, η οποία ενδεχομένως θα μπορούσε να εξαχθεί και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής. Όμως, στην πραγματικότητα, ο Ερντογάν έχτιζε ένα προσωποπαγές ημιαυταρχικό καθεστώς ποδηγετούμενης δημοκρατίας, όπου οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η απόπειρα χειραγώγησης των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ο περιορισμός της ελευθερίας του λόγου, η προσπάθεια κατάπνιξης κάθε φωνής αμφισβήτησης και η βίαιη καταστολή αντικυβερνητικών εκδηλώσεων είναι καθημερινά φαινόμενα.

Τρίτον, από γεωπολιτική άποψη, κυριάρχησε το δόγμα Νταβούτογλου για μηδενικά προβλήματα με τους γείτονες της Τουρκίας. Με δεδομένα την ισχυρή οικονομία της και το μουσουλμανικό προφίλ του Ερντογάν, η σημασία της Άγκυρας ως συμμάχου της Δύσης στην Μέση Ανατολή ενισχυόταν. Ωστόσο, ο Ερντογάν επιδίωκε την δρομολόγηση μίας νεο-οθωμανικού τύπου εξωτερικής πολιτικής, η οποία θα ξαναέδινε στην Τουρκία ρόλο τοπικού ηγεμόνα. Όπως ήταν φυσικό, η στάση αυτή οδήγησε σε σύγκρουση με άλλα κράτη της περιοχής.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο φιλοδυτικός προσανατολισμός της Τουρκίας άρχισε σταδιακά να γίνεται λιγότερο σταθερός. Η σημασία των ισλαμικών καταβολών του Ερντογάν αποδείχθηκε καθοριστική στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε την Αραβική Άνοιξη. Η τουρκική κυβέρνηση υποστήριξε ανοιχτά τα ισλαμιστικά κινήματα, όπως εκείνο των Αδελφών Μουσουλμάνων στην Αίγυπτο.

Ακόμα χειρότερα, η Τουρκία διατήρησε μία διακριτική στάση έναντι της δημιουργίας του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ και στην Συρία. Η Άγκυρα το αντιμετώπισε με αρκετή συμπάθεια, όχι τόσο λόγω του θρησκευτικού του υπόβαθρου όσο, κυρίως, ως αποτελεσματικό μέσο μείωσης της επιρροής των Κούρδων στις επαρχίες του Ιράκ και της Συρίας που γειτνιάζουν με τα τουρκικά σύνορα. Κατά την αντίληψη της τουρκικής ηγεσίας το Ισλαμικό Κράτος ήταν σαφώς προτιμότερο από την δημιουργία ενός οιονεί ανεξάρτητου κουρδικού κράτους είτε στο Ιράκ, είτε στην Συρία (είτε, ακόμα χειρότερα, και στις δύο χώρες), διότι ένα τέτοιο κράτος ήταν σχεδόν βέβαιο ότι θα άνοιγε την όρεξη των Κούρδων της Τουρκίας.

Ωστόσο, τα τουρκικά συμφέροντα έρχονταν συχνά σε πλήρη αντίθεση με εκείνα της Δύσης. Αποτέλεσμα αυτής της αντίφασης υπήρξε η υιοθέτηση μίας αμφίσημης πολιτικής από την πλευρά της Άγκυρας. Έτσι, φαινομενικά η Τουρκία συντάσσεται εν μέρει με την Δύση στον αγώνα εναντίον του Ισλαμικού Κράτους, επιτρέποντας, για παράδειγμα, σε αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη να επιχειρούν εναντίον του από βάσεις που βρίσκονται σε τουρκικό έδαφος. Όμως, την ίδια στιγμή, η τουρκική αεροπορία βομβαρδίζει σχεδόν αποκλειστικά θέσεις των Κούρδων μαχητών στην Συρία, μολονότι είναι γνωστό ότι οι Κούρδοι αποτελούν τους σημαντικότερους αντιπάλους του Ισλαμικού Κράτους στην περιοχή.

Με αυτό τον τρόπο η τουρκική κυβέρνηση στην πράξη υποσκάπτει την στρατηγική της Δύσης –και αυτό σε μία περίοδο όπου η στρατηγική αυτή έχει θετικά αποτελέσματα. Όμως, τα τελευταία συμβαίνει να μην συμβαδίζουν με τους νεο-οθωμανικούς οραματισμούς του ισλαμιστή Τούρκου προέδρου, ο οποίος, παράλληλα, βυθίζεται σε μία χωρίς προηγούμενο διαφθορά.

Τώρα, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα, ο Ερντογάν είναι κυρίαρχος του παιχνιδιού και θα μπορεί ευκολότερα να εκβιάζει την Δύση. Η Τουρκία γίνεται έτσι καίριο πρόβλημα για την ειρήνη και την γεωπολιτική στην περιοχή μας και, πιθανότατα, θα οδηγήσει σε σοβαρές επαναθεωρήσεις…

Επίσης, η Ελλάδα πάντα εκπροσωπείτο από 19-20 ευρωβουλευτές στις δύο μεγάλες ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τους Χριστιανοδημοκράτες και τους Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίες από το 1979 που έγιναν οι πρώτες ευρωεκλογές και μετά ποτέ δεν έχουν πέσει αθροιστικά κάτω από το 60% του συνόλου των μελών του Κοινοβουλίου. Αν δε στο ποσοστό αυτό προστεθούν και οι Φιλελεύθεροι, τότε το σύνολο ξεπερνά το 70%. Στην τελευταία Ευρωβουλή, από τους 22 Έλληνες ευρωβουλευτές, οι 17 ήσαν ενταγμένοι στις πιο πάνω πολιτικές ομάδες, γεγονός που έδινε και ιδιαίτερο ειδικό βάρος στην ελληνική ευρωκοινοβουλευτική παρουσία –προς όφελος, βέβαια, της χώρας και της συμμετοχής της σε κρίσιμες λήψεις αποφάσεων.

Ως φαίνεται, όμως, αυτά είναι ήσσονος σημασίας θέματα. Πάμπολλοι Νεοέλληνες και Ευρωπαίοι αδυνατούν να καταλάβουν ότι πολύ σοβαρές λύσεις σε καθημερινά τους θέματα είναι πλέον ευρωπαϊκές και πρέπει να δίνονται σε παγκόσμιο περιβάλλον, το οποίο γρήγορα μεταβάλλεται. Επίσης, ελάχιστα γνωστό έγινε στην χώρα μας και όχι μόνον το γεγονός ότι η συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στα ευρωπαϊκά και διεθνή πράγματα έχει αποκτήσει μεγάλο βάρος, το οποίο πλέον συνεχώς θα ενισχύεται. Συγκεκριμένα, το νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα λειτουργεί πλέον πλήρως στην βάση της Συνθήκης της Λισαβόνας, το πιο πρόσφατο θεσμικό βήμα της ΕΕ προς την κατεύθυνση της ομοσπονδιοποίησης. Με τις νέες αρμοδιότητές της, η Ευρωβουλή αποκτά μεγαλύτερη εξουσία και η σύνθεσή της θα βαρύνει περισσότερο στην χάραξη των ευρωπαϊκών πολιτικών –η ψήφος, συνεπώς, είχε μεγαλύτερη σημασία όσο ποτέ μέχρι σήμερα.

Η πρώτη και πιο κεντρική αλλαγή αφορά την καρδιά της εκτελεστικής εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ηγεσία της θα καθοριστεί βάσει της κατανομής δυνάμεων στην Ευρωβουλή –δηλαδή, οι έδρες των ευρωπαϊκών πολιτικών ομάδων στην Ευρωβουλή θα κρίνουν ποιος θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Κομισιόν. Για να γίνει σαφέστερο: Μέχρι τώρα, οι ψηφοφόροι της Ευρώπης είχαν «διαμεσολαβητικό» ρόλο στο ποιος θα ήταν ο πρόεδρος της Επιτροπής, καθώς την απόφαση λάμβαναν οι κυβερνήσεις. Τώρα, ψηφίζοντας το κόμμα της εκάστοτε ομάδας του Ευρωκοινοβουλίου, οι ψηφοφόροι συναποφασίζουν –μαζί με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, τις κυβερνήσεις των «28»– ποιον θέλουν για πρόεδρο της Επιτροπής. Γι αυτό και τα κόμματα είχαν ήδη παρουσιάσει τους υποψηφίους τους για την θέση.

Με τον διορισμό της επόμενης ηγεσίας της Επιτροπής, ο ενισχυμένος ρόλος του Ευρωκοινοβουλίου συνεχίζεται σε σχεδόν όλο το φάσμα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Πλέον, ο νομοθετικός του ρόλος εξισώνεται πλήρως στους περισσότερους τομείς με εκείνον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο μοντέλο της συναπόφασης. Από τα λίγα πεδία που δεν εμπίπτουν εντελώς στις νέες αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου είναι η Εξωτερική Πολιτική, για την οποία αρμόδιος είναι ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ (σήμερα η Κάθριν Άστον), ο οποίος, ωστόσο, αφού επιλεγεί με την σύμφωνη γνώμη του Ευρωκοινοβουλίου, λογοδοτεί στο Σώμα. Τα πεδία στα οποία έχει πλέον λόγο η Ευρωβουλή καλύπτουν πάνω από 70 τομείς λήψεως αποφάσεων, από τα προσωπικά δεδομένα (όπως φάνηκε με την πρόσφατη απόρριψη της συμφωνίας για το SWIFT), μέχρι και την πρόταση για αλλαγή των Συνθηκών. Μεγάλο μέρος της Συνθήκης της Λισαβόνας εξαντλείται στην προσθήκη της πρότασης «και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» δίπλα στο «Ευρωπαϊκό Συμβούλιο» για το ποιος αποφασίζει.

Στο πλαίσιο αυτό, στους κόλπους του Ευρωκοινοβουλίου λειτουργούν διάφορες επιτροπές, με κορυφαίες αυτές της Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, Περιβάλλοντος, Ασφάλειας των Τροφίμων και Δημόσιας Υγείας, Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας, Απασχολήσεως και Κοινωνικών Υποθέσεων, κ.α. Οι εργασίες των επιτροπών αυτών είναι σήμερα ιδιαίτερα σημαντικές διότι, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί την νομοθετική πρωτοβουλία στην ΕΕ, το Ευρωκοινοβούλιο μπορεί να την πιέσει θεσμικά να προχωρήσει σε νομοθετικές προτάσεις με τις ανάλογες επιπτώσεις και στις εθνικές πολιτικές των χωρών μελών.

Επιπροσθέτως, θα πρέπει να τονιστεί πως σε ό,τι αφορά στην πορεία της ευρωπαϊκής οικονομίας, η Ευρωβουλή έχει πλέον πλήρεις αρμοδιότητες στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως φάνηκε και στις διαβουλεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται πλέον οι χορηγήσεις για την αγροτική πολιτική και τις εξωτερικές συμφωνίες –αν δε αυτό φαίνεται δευτερεύον, ας σημειωθεί ότι μέχρι προηγουμένως ξεπερνούσαν το 40% του προϋπολογισμού, αλλά έξαιρούνταν από τις αρμοδιότητες του Ευρωκοινοβουλίου.

Πολύ φοβούμεθα, ωστόσο, ότι στο νέο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο –όπου οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές οικογένειες θα καλύπτουν περί το 65% της συνθέσεώς του– η Ελλάδα θα είναι αυτή τη φορά εξαιρετικά αποδυναμωμένη. Ακόμα χειρότερα, σε μία δύσκολη εποχή, όπου η χώρα θα έχει ανάγκη την στήριξη της Ευρώπης, η ευρωκοινοβουλευτική της εκπροσώπηση θα δίνει την αίσθηση ότι κάθε άλλο παρά κοντά στην Ευρώπη βρίσκεται. Και, αν όλα αυτά εκτιμάται ότι αποδίδουν το μέγεθος της λαϊκής πολιτικής σοφίας, τότε αίσθησή μας είναι ότι οι πλέον αρμόδιοι να αποφανθούν επί του θέματος είναι οι ψυχοπαθολόγοι. Όμως, έως ότου δώσουν την απάντησή τους, η χώρα μόνον οριακή παρουσία και συμμετοχή θα έχει στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι –και αυτό κάθε άλλο παρά θετικό είναι στις σημερινές διεθνείς συγκυρίες.

Σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν προσφάτως στο Νταβός της Ελβετίας, αλλά και με βάση τελευταίες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου δια στόματος της γενικής του διευθύντριας κυρίας Κριστίν Λαγκάρντ, στην διάρκεια του 2014 –που από πολλές πλευρές ήδη αναγγέλλεται ως μία ενδιαφέρουσα χρονιά– η Αμερική θα συμβάλει περισσότερο στην παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη από την Κίνα σε συναλλαγματικές ισοτιμίες της αγοράς. Την ίδια χρονιά, η συμβολή της Ιαπωνίας θα είναι επίσης ανώτερη αυτής της Ινδίας, με την Ευρώπη να διατηρεί, λόγω Γερμανίας, την παγκόσμια εμπορική πρωτοκαθεδρία της. Μία πρωτοκαθεδρία, βέβαια, που κάθε χρόνο ψαλλιδίζεται, με αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ένωση να κατέχει σήμερα το 20% του παγκόσμιου εμπορίου, έναντι 28% στις αρχές του 21ου αιώνα.

Από την πλευρά της, παρά την κρίση που ξέσπασε το 2007 με αφετηρία την φούσκα των τοξικών ενυπόθηκων δανείων, η αμερικανική οικονομία έχει δημιουργήσει 4,3 εκατομμύρια θέσεις εργασίας τα τελευταία δύο χρόνια και θα δημιουργήσει άλλα 2 εκατομμύρια περίπου το 2014. Το φθηνό σχιστολιθικό φυσικό αέριο μειώνει το ενεργειακό κόστος, καθιστώντας την αμερικανική βιομηχανία ανταγωνιστικότερη. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, η οποία συνέχιζε αδιάκοπα να τυπώνει χρήματα τα τελευταία πέντε χρόνια, εγκαινίασε το 2014 με μείωση του ρυθμού εκτυπώσεως –γεγονός που έχει ποικίλες παράπλευρες επιπτώσεις, ήδη ορατές στις αναδυόμενες οικονομίες.

Το περίφημο tapering της Ομοσπονδιακής Τράπεζας προβλέπεται να ενισχύσει τα αμερικανικά επιτόκια και το δολλάριο και άρα να προσελκύσει αδέσμευτα κεφάλαια πίσω στην Αμερική. Αυτή η τάση έχει ήδη εκδηλωθεί και προκαλεί τις γνωστές νομισματικές και συναλλαγματικές αναταραχές και διακυμάνσεις στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, ιδιαίτερα δε στην γειτονική μας Τουρκία. Ήδη από τον Μάϊο του 2013, αλλά με ιδιαίτερη ένταση από την 20η Ιανουαρίου 2014, οι αναπτυσσόμενες χώρες και οι οικονομίες τους αντιμετωπίζουν σοβαρές εκροές επενδυτικών κεφαλαίων, με άμεση συνέπεια την εκδήλωση υποτιμητικών τάσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες των νομισμάτων τους.

Η εξέλιξη αυτή θα έπρεπε να είναι αναμενόμενη, δεδομένου ότι την τελευταία δεκαετία οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είχαν επωφεληθεί από την υπερβάλλουσα ρευστότητα που δημιουργήθηκε παγκοσμίως από την εξαιρετικά διευκολυντική νομισματική πολιτική των Κεντρικών Τραπεζών των ανεπτυγμένων οικονομιών, ιδιαίτερα της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας (Fed), για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής και οικονομικής κρίσης. Στο πλαίσιο αυτό, προσέλκυσαν μεγάλες ποσότητες επενδυτικών κεφαλαίων στις οικονομίες τους, ενισχύοντας ουσιαστικά τις αναπτυξιακές τους επιδόσεις. Τώρα, που έχει ήδη αρχίσει η διαδικασία περιορισμού της παγκόσμιας ρευστότητας από την Fed, υπάρχουν τάσεις φυγής κεφαλαίων από πολλές αναδυόμενες αγορές. Έτσι, τις ημέρες αυτές ζούμε για μία ακόμη φορά την ιστορία των επαναλαμβανόμενων συναλλαγματικών και οικονομικών κρίσεων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες ακολουθούν συνήθως περιόδους υπέρμετρα υψηλών καθαρών εισροών κεφαλαίων από το εξωτερικό, όπως άλλωστε συνέβη και στην Ελλάδα έως το 2009.

Όμως, πέρα από τα τεκταινόμενα στην Αμερική και τον αναπτυσσόμενο κόσμο, στην Ευρώπη της κρίσης τα δημόσια ελλείμματα έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ. Η παραγωγικότητα βελτιώνεται, το μοναδιαίο κόστος εργασίας μειώνεται και τα άλλοτε μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία εξαφανίζονται. Η Βρεταννία μπαίνει και πάλι σε τροχιά ανάπτυξης και η Ιαπωνία υποδέχεται τα Abenomics –ένα αισιόδοξο σχέδιο ανάκαμψης από το όνομα του δημοφιλούς πρωθυπουργού της Shinzo Abe.

Εκτιμάται έτσι από πολλές πλευρές ότι καμμία από αυτές τις πλούσιες οικονομίες δεν θα δεχθεί κάποιο πλήγμα το 2014. Η Αμερική θα σημειώσει μία αξιοπρεπή ανάπτυξη κατά 3%, η Ιαπωνία κατά 2% και η ευρωζώνη κατά 1,2%. Οι περισσότερες αναδυόμενες αγορές θα έχουν καλύτερες επιδόσεις από τις προαναφερθείσες, αλλά το χάσμα της απόδοσης θα μειωθεί. Καθώς η υπερβολική παροχή μετρητών της Κεντρικής Τράπεζας μειώνεται, χρήματα θα εισρεύσουν από πολλές αναπτυσσόμενες οικονομίες, φέρνοντας στην επιφάνεια αδυναμίες επισκιασμένες –και αγνοημένες– κατά την διάρκεια των καλών περιόδων. Το φαινόμενο αυτό είναι ήδη ορατό –με χώρες όπως η Αργεντινή, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Μαλαισία και η Ρωσία να αντιμετωπίζουν συναλλαγματική και νομισματική κρίση ταυτοχρόνως. Οι υποδομές της Ινδίας παραμένουν δραματικές, οι Βραζιλιάνοι ακόμα δεν επενδύουν αρκετά και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας διευρύνεται και πάλι. Οι φουσκωμένες τράπεζες της Κίνα, γεμάτες με δάνεια που οι εταιρείες θα δυσκολευτούν να αποπληρώσουν, μοιάζουν με αυτές της Ιαπωνίας στην δεκαετία του 1990 και της Αμερικής στη δεκαετία του 2000. Οι «σκιώδεις» τράπεζες της Κίνας μετακίνησαν τρισεκατομμύρια περισσότερα γουάν μεταξύ των επενδυτών και των δανειοληπτών, κυρίως με τρόπους επικίνδυνα αόρατους στις ρυθμιστικές αρχές.

Κατά τους Φαϊνάνσιαλ Τάϊμς, στη Νότιο Αφρική, στην Τουρκία και στην Ρωσία, όπως και στην Αργεντινή, οι κάθετες πτώσεις των νομισμάτων των τελευταίων ετών έχουν προκαλέσει σοκ στο λιανεμπόριο, καθώς οι τιμές των εισαγόμενων αγαθών ανεβαίνουν και ο κόσμος κόβει τις δαπάνες. Ακολουθώντας την Αργεντινή, οι κάτοικοι πολλών αναδυομένων αγορών προφυλάσσονται για την προοπτική αύξησης του εγχώριου πληθωρισμού και της υποτίμησης μετατρέποντας αποταμιεύσεις σε δολλάρια. Η μεγαλύτερη ρωσική εφημερίδα, η Komsomolskaya Pravda, συμβούλευσε τους αναγνώστες της να μετατρέψουν το 30%-40% των αποταμιεύσεών τους σε δολλάρια και ευρώ.

Σχετικό πρόβλημα είναι και οι αυξήσεις στα επιτόκια –που πρέπει να γίνουν για να πολεμηθεί ο πληθωρισμός και να στηριχθούν τα νομίσματα– θα πλήξουν τις χρεωμένες επιχειρήσεις, αναστέλλοντας τα επενδυτικά τους σχέδια. Το σοκ της ζήτησης για την μεταποίηση της Αργεντινής, τονίζει η Nomura, θα επηρεάσει τους Βραζιλιάνους προμηθευτές, αφαιρώντας 0,2% από το προβλεπόμενο φετινό ΑΕΠ της Βραζιλίας.

Μέσα σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, ακόμη και ο Νουριέλ Ρουμπίνι –ο οικονομολόγος που προβλέπει κρίσεις και υφέσεις– δεν παύει τον τελευταίο καιρό να υπογραμμίζει  ότι, με αφετηρία τις οικονομίες της Αμερικής και της Ιαπωνίας, η Δύση επανέρχεται στο διεθνές οικονομικό προσκήνιο, ως πηγή καλών νέων.

Οι επιτυχίες

Μια πρώτη επιτυχία του ευρώ είναι, χωρίς καμμιάν αμφιβολία, ο πολύ χαμηλός πληθωρισμός και τα εξίσου χαμηλά επιτόκια. Την περίοδο 1999-2013, ο μέσος πληθωρισμός στην ευρωζώνη δεν ξεπέρασε το 2%, γεγονός που δείχνει ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανταποκρίθηκε άψογα στην αποστολή της. Τα επιτόκια, από την πλευρά τους, ποτέ δεν ξεπέρασαν το 4,75%, ασχέτως αν κάποιες χώρες, όπως η Ελλάδα για παράδειγμα, δεν αξιοποίησαν παραγωγικά το δώρο αυτό.

Θα πρέπει επίσης να τονιστεί ότι το ευρώ τόνωσε το κύρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην διεθνή σκηνή, με αποτέλεσμα να είναι το δεύτερο παγκόσμιο αποταμιευτικό νόμισμα, το οποίο καλύπτει το 24% των δηλωθέντων για το 2013 συναλλαγματικών αποθεμάτων. «Μπροστά στο δολλάριο και το γουάν της Κίνας, το ευρώ είναι το κύριο στοιχείο της ευρωπαϊκής ταυτότητας», αναγνωρίζουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι παρατηρητές.

Μία άλλη θετική πλευρά της εισαγωγής του ευρώ είναι η μείωση του κόστους για τις επιχειρήσεις. Όπως τονίζεται σε έκθεση της Ένωσης Ευρωπαίων Εργοδοτών, η ύπαρξη του ευρώ εξαφάνισε το κόστος των συναλλαγματικών κινδύνων, το οποίο αντιπροσώπευε περί τα 24 δισεκατ. ευρώ. Ακόμα, τελευταία μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά ότι, πέρα από την εξαφάνιση του συναλλαγματικού κινδύνου, η ύπαρξη του ευρώ αύξησε σε ποσοστό πέραν του 50% τις εμπορευματικές συναλλαγές στην ευρωζώνη, με άμεση ωφέλεια την δημιουργία 8,7 εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας την περίοδο 1999-2010.

Όπως μάς υπογράμμισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κ. Χέρμαν Βαν Ρομπάϊ, χάρη στο ευρώ η Ένωση αντιμετώπισε πολύ πιο αποτελεσματικά την χρηματοοικονομική κρίση, παράλληλα δε, από το 2008 και μετά, διόρθωσε και αρκετές γενετικές αδυναμίες του ευρωνομίσματος, το οποίο σήμερα είναι παράγοντας σταθερότητος για τις επιχειρήσεις. «Το ευρώ είναι στοιχείο εμπιστοσύνης και επιτρέπει σε νοικοκυριά κα επιχειρήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο χαρακτήρα, χωρίς να φοβούνται πληθωριστικές εκρήξεις. Επιτρέπει επίσης στις επιχειρήσεις να εισάγουν και να εξάγουν χωρίς να φοβούνται επικίνδυνες συναλλαγματικές διακυμάνσεις. Με την τραπεζική ένωση, την δημοσιονομική ολοκλήρωση και την οικονομική ένωση, στα χρόνια που έρχονται η Ευρώπη θα είναι μεταξύ των πρωταγωνιστών της παγκοσμιοποίησης», μάς είπε ο κ. Βαν Ρομπάϊ.

Οι αποτυχίες

Η σημαντικότερη αποτυχία του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος, όπως αναγνωρίζουν οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι, είναι η μη σύγκλιση των οικονομιών που συμμετέχουν στην ευρωζώνη. Κατά τον Γάλλο οικονομολόγο Ζαν Πισσανύ Φερρύ, «στο επίπεδο της σύγκλισης το ευρώ απέτυχε και η αποτυχία αυτή είναι το σοβαρότερο λάθος που έκαναν οι κυβερνήσεις και οι οικονομολόγοι. Έτσι, αντί το ευρώ να φέρει τις οικονομίες πιο κοντά, τροφοδότησε την αντίθετη πορεία…».

Δεν έχει καθόλου άδικο, ο γνωστός οικονομολόγος. Αντί η πτώση των επιτοκίων που προέκυψε από την υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος να τονώσει την παραγωγή και την ανταγωνιστικότητα των ασθενέστερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατευθύνθηκε προς κερδοσκοπικές επενδύσεις και υπέρμετρη κατανάλωση, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα. Έτσι, σε χώρες όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Ολλανδία, δημιουργήθηκαν απίθανες φούσκες ακινήτων, ενώ στην Ελλάδα κυριάρχησε μία πρωτοφανής δανειακή ευημερία. «Επρόκειτο για μία τεχνητή σύγκλιση, η οποία, αντί να προκύπτει από κέρδη σε παραγωγικότητα, στηρίχθηκε στην υπερχρέωση», τονίζει ο Χανς-Βέρνερ Σιν, ο Γερμανός πρόεδρος του Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (IFO). Εκτιμά δε ότι η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να αντιστραφεί, παρά μόνον με γενναίο κούρεμα του χρέους των προβληματικών χωρών, υπό συνθήκες αυστηρής λιτότητος και πιθανώς με έξοδό τους από την ευρωζώνη.

Μιλώντας με δημοσιογράφους στο γραφείο του Ιδρύματός του στις Βρυξέλλες, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Ζακ Ντελόρ τόνισε εκ νέου ότι «η ευρωζώνη παραμένει πάντα περισσότερο νομισματική ένωση, παρά οικονομική. Έχουμε έτσι ομοσπονδιοποίηση της νομισματικής κυκλοφορίας, χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική». Επίσης, ο κ. Ντελόρ επεσήμανε την αποτυχία της Συμφωνίας της Λισαβώνας για μία πιο ανταγωνιστική Ευρώπη και την αποδίδει στις τότε διαφωνίες Γαλλίας και Γερμανίας ως προς τους όρους μιας φορολογικής εναρμόνισης που θα οδηγούσε και στον καλύτερο συντονισμό των δημοσιονομικών πολιτικών των χωρών μελών της ευρωζώνης.

«Ο δημοσιονομικός απολογισμός της ευρωζώνης είναι θλιβερός. Οι χώρες μέλη δεν τήρησαν τις συμβατικές τους υποχρεώσεις ως προς το ύψος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αλλά ούτε και ως προς το ποσοστό χρέους προς το ΑΕΠ. Παράλληλα, η ανοχή που επέδειξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις διάφορες παρεκκλίσεις από την Συνθήκη του Μάαστριχτ στην ουσία υπονόμευσε την ανάπτυξη στην ευρωζώνη, καλλιεργώντας ένα σοβαρό έλλειμμα ανταγωνιστικότητας», τονίζει ο Βέλγος οικονομολόγος Μισέλ Μουζολινό.

«Η πλασματική ανάπτυξη με εύκολο δανειακό χρήμα, σήμερα εκδικείται», τονίζει ο καθηγητής Οικονομίας Ντανιέλ Κοέν, επισημαίνοντας ότι «επειδή το ευρώ είχε την εμπιστοσύνη των αγορών, προσέλκυε σημαντικές χρηματοοικονομικές ροές που κατασπαταλήθηκαν σε άγονα κερδοσκοπικά παιχνίδια και σε καταναλωτική φούσκα».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τεχνητής ευφορίας, ο χρηματιστηριακός αναλυτής Τζωρτζ Λίον αναγνωρίζει ότι οι αγορές έκαναν το σοβαρό λάθος να θεωρήσουν ότι η ευρωζώνη ήταν ένα «όλον» και άρχισαν να δανείζουν οικονομίες όπως η ελληνική με τα ίδια επιτόκια που δάνειζαν την Γερμανία. Στέλεχος στην Νομούρα Ευρώπης, ο Τζωρτζ Λίον θεωρεί ότι αυτή η τακτική των αγορών επέτρεψε στις τράπεζες να επιδοθούν σε άκριτους δανεισμούς για αγορές ακινήτων και σε εξίσου άκριτες αγορές κρατικών ομολόγων. Στην συνέχεια, όμως, η θεραπεία για τον εθισμό στις πρακτικές αυτές απεδείχθη ότι είχε υπέρογκο κόστος. Από το 2008, πάνω από 1.600 δισεκατ. ευρώ δημοσίου χρήματος έχουν «φαγωθεί» από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, οι οποίες, από πλευράς εθνικής οικονομίας, τροφοδότησαν αρκετά παρατράγουδα. «Υπό παρόμοιες συνθήκες, η τραπεζική ένωση στην Ευρώπη είναι πλέον εκ των ων ουκ άνευ και αποτελεί σήμερα το μόνο μέσο που μπορεί να δώσει αισιοδοξία στις αγορές, αφ’ ενός, και στο μέλλον της ευρωζώνης, αφ’ ετέρου», τονίζει ο Τζωρτζ Λίον.

«Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι μεσοβέζικες λύσεις δεν βοηθούν πλέον την παραπέρα πορεία του ευρωνομίσματος. Από έλλειψη προβλέψεων, από ελαφρότητα και από σοβαρές αμέλειες, το ευρώ φαντάζει σήμερα στα μάτια των Ευρωπαίων σαν μία αποτυχία, χωρίς να φέρει καμμία απολύτως ευθύνη γι αυτό. Το ευρώ, που στο ξεκίνημά του ήταν ένα πολιτικό σχέδιο, παρέμεινε ημιτελές με τεράστια ευθύνη των εθνικών κρατών, που τελικά αποδεικνύονται ανάξια του σχεδίου. Παραβίασαν συστηματικά τους κανόνες πειθαρχίας του Συμφώνου Σταθερότητος, δημιούργησαν φούσκες δημοσίου χρέους, άφησαν τις τράπεζες να δανείζουν χωρίς φειδώ και εξέθρεψαν την ευημερία της φούσκας, η οποία σήμερα απειλεί να εκθεμελιώσει 60 και πλέον χρόνια ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», τονίζει ο καθηγητής Ντανιέλ Κοέν, ευχόμενος να προχωρήσει πλέον και η πολιτικο-οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης.

Την ίδια ευχή δεν μπορεί παρά να κάνει και κάθε Ευρωπαίος δημοκράτης βλέποντας μπροστά του έναν κόσμο που αλλάζει σε βάθος και σε συσχετισμούς δυνάμεων.

Με τον διάσημο επί εποχής Γκορμπατσώφ οικονομολόγο και ακαδημαϊκό συναντηθήκαμε δύο φορές. Την πρώτη στην Αθήνα, το 1990, με την ευκαιρία ενός διεθνούς οικονομολογικού συνεδρίου, και την δεύτερη στις Βρυξέλλες, το 2002, όπου είχε προσκληθεί από την Ένωση Γαλλόφωνων Βέλγων Οικονομολόγων. Στην πρώτη μας συνάντηση, ο καθηγητής Α. Ανγκαμπενγκιάν μάς εξήγησε επί μακρόν γιατί κατέρρεε η σοβιετική οικονομία. Στην δεύτερη συνομιλία μας, προφητικά ανέλυσε για ποιους λόγους χώρες όπως η Ελλάδα αποτελούσαν ωρολογιακή βόμβα στα θεμέλια του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος.

Στο πλαίσιο λοιπόν αυτών των συζητήσεων, ο καθηγητής αναφέρθηκε στο κλεπτοκρατικό κράτος και στην δημοκρατική του νομιμοποίηση. Κατά τον ορισμό του, ένα κράτος είναι κλεπτοκρατικό όταν κάποιες πολιτικές και κομματικές συντεχνίες νέμονται τους πόρους του, χωρίς έλεγχο και υπό συνθήκες ουσιαστικής ανομίας. Έτσι, η κλεπτοκρατία είναι ένα κρατικό τέρας, χωρίς την ύπαρξη του οποίου η πολιτική εξουσία καλείται να καταρρεύσει. Πρόκειται για μία παράλληλη κοινωνία στην οποία βασιλεύει το βόλεμα, η αισχροκέρδεια, η εξαπάτηση και η αυθαίρετη καταπάτηση ανθρώπινων και ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων.

«Στην Σοβιετική Ένωση, η λεηλασία, η υπεξαίρεση εμπορευμάτων, το παράνομο εμπόριο, οι δωροδοκίες και η απροκάλυπτη κλοπή αποτελούσαν κορυφαία οικονομικά χαρακτηριστικά, τα οποία τελικά οδήγησαν και στην κατάρρευση ενός συστήματος που, από την φύση του, ήταν ανήθικο», μας έλεγε ο καθηγητής Α. Ανγκαμπενγκιάν.

Πολύ φοβούμεθα ότι οι ομοιότητες μεταξύ του πάλαι ποτε σοβιετικού κλεπτοκρατικού κράτους και της ελληνικής εκδοχής του είναι πολλές και επικίνδυνες για την οικονομία μας. Από την άποψη αυτή, αποκαλυπτικά είναι τα διαθέσιμα στοιχεία, όπως αυτά έχουν αποτυπωθεί σε διάφορες εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και όχι μόνον.

Οι διάφοροι «ανησυχούντες» για το «ξεπούλημα ελληνικής γης» θα πρέπει να πληροφορηθούν ότι, κατά τους πλέον μετριοπαθείς υπολογισμούς της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου, απ την σύστασή της, σε σημερινές τιμές κτήσεως, στην Ελλάδα έχουν καταπατηθεί εκτάσεις αξίας 110 δισεκατ. ευρώ, ήτοι το 35% περίπου του συνολικού μας δημοσίου χρέους. Για ορισμένες από αυτές τις καταπατηθείσες εκτάσεις, τα ποσά που έχουν καταβληθεί ως αποζημίωση είναι ζήτημα αν σωρευτικά αντιπροσωπεύουν περί τα 2,5 δισεκατ. ευρώ, κατανεμημένα σε 30 χρόνια.

Αν αυτή η λεηλασία εθνικού πλούτου δεν αποτελεί κατάφωρη παραβίαση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων, τότε οι «ανησυχούντες» για το «ξεπούλημα δημοσίου πλούτου» ας μάς πουν τί είναι. Εκτός και αν θεωρούν την κλοπή ως «κοινωνική κατάκτηση», όπως αυτό συνέβαινε με τους ανθρώπους της νομενκλατούρας στην Σοβιετική Ένωση.

Κατά τα λοιπά, η λεηλασία εθνικού πλούτου από τους εγχώριους άρπαγες προσφέρει πραγματική πανδαισία αριθμών. Αναφέρουμε μερικούς από αυτούς, για να ξέρουμε για ποια πράγματα μιλάμε όταν αναφέρονται οι «ανησυχούντες» στο «ξεπούλημα». Την περίοδο 1981-1989, οι τότε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, για να «ικανοποιήσουν» τα «δίκαια αιτήματα» 26.000 εργαζομένων που «εργάζονταν» σε επιχειρήσεις οι οποίες είχαν υπαχθεί στον αλήστου μνήμης Οργανισμό Αποκαταστάσεως Επιχειρήσεων, τους επιδότησαν με 130.000 ευρώ τον καθέναν –ποσόν που υπερέβαινε τότε έξι φορές το εθνικό κατά κεφαλήν εισόδημα. Επίσης, κατά τις εκθέσεις ορκωτών λογιστών, στην διάρκεια της «αποκαταστάσεως» εξαφανίσθηκαν από τις επιχειρήσεις αυτές μηχανήματα, έπιπλα, οχήματα και αναλώσιμο υλικό της τάξεως των 29 εκατ. ευρώ σε σημερινή αξία.

Την τελευταία εικοσαετία, οι δηλωμένες απάτες στην Ελλάδα με γεωργικές κοινοτικές επιδοτήσεις φθάνουν αισίως τα 2,6 δισεκατ. ευρώ, ενώ άγνωστος παραμένει ο αριθμός των μη δηλωμένων απατών. Ανεπισήμως, πάντως, εκτιμώνται σε άλλα 3,4 δισεκατ. ευρώ. Άγνωστες παραμένουν επίσης σε μεγάλο βαθμό οι καταχρήσεις κοινοτικών πόρων από τους διάφορους Δήμους της χώρας, με τις οποίες το επίσημο κράτος ουδέποτε δέησε να ασχοληθεί, παρά τις εκθέσεις και τις αυστηρές επισημάνσεις του αείμνηστου Νίκου Θέμελη, προέδρου τότε του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Εξάλλου, στο θαυμάσιο βιβλίο του με τίτλο «Τον Βίο Τετέλευκα», ο Ν.Θέμελης περιγράφει με τα πιο ζοφερά χρώματα τις κατασπαταλήσεις δημοσίου πλούτου, τις αμέτρητες παρανομίες στην διαχείριση των πόρων των φορολογουμένων και τις διάφορες κραυγαλέες οικονομικές ατασθαλίες στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοικήσεως.

Ποσοτική καταγραφή αυτής της περιγραφής, συν των πορισμάτων του κ. Λέανδρου Ρακιντζή στις τελευταίες εκθέσεις του, οδηγούν στο αβίαστο συμπέρασμα ότι η ελληνική κλεπτοκρατία αντιπροσωπεύει το 35% του συνολικού δημοσίου χρέους μας. Σωρευτικά, δηλαδή, αγγίζει τα 100 δισεκατ. ευρώ. Ως φαίνεται, όμως, αυτό το νούμερο ποσώς ενοχλεί κάποιους θλιβερούς «υπερπατριώτες» –και γιατί να ενοχλούνται, όταν και οι ίδιοι έχουν πάρει μέρος στην σχετική ληστεία…

Υπό αυτές τις συνθήκες αρπαγής, λεηλασίας, χλευασμού της στοιχειώδους νοημοσύνης μας, καιρός είναι οι βολεμένοι, οι άρπαγες και οι κάθε είδους συντεχνιακές συμμορίες να αρχίσουν να καταβάλλουν το τίμημα της κραιπάλης. Αν αυτό δεν συμβεί, το τέλος της ελληνικής κλεπτοκρατικής δημοκρατίας επίκειται. Και θα είναι άσχημο.

Ένα σύστημα, εξάλλου, το οποίο, λόγω της συντεχνιακής και βαθύτατα πελατειακής του διαρθρώσεως, είναι γενεσιουργό κατάφωρων κοινωνικών αδικιών –των οποίων, βέβαια, ο συντεχνιακός συνδικαλισμός κάθε άλλο παρά την άρση επιθυμεί. Αντίθετα, ο αντικοινωνικός αυτός συνδικαλισμός επί πολλές δεκαετίες συνέβαλλε στην δημιουργία δημοσίων ελλειμμάτων, πιέζοντας τις εκάστοτε κυβερνήσεις να χρηματοδοτούν ένα παμφάγο ασφαλιστικό και συνταξιοδοτικό σύστημα. Ένα σύστημα στο πλαίσιο του οποίου κάποιοι εισπράττουν πέντε και έξι συντάξεις μηνιαίως, χωρίς να έχουν συνεισφέρει ούτε για την μία!

Σημειώνουμε ότι, σύμφωνα με στοιχεία των οικονομικών υπηρεσιών της Alpha Bank, την περίοδο 2002-2009, η υπέρμετρη αύξηση των επιχορηγήσεων των ασφαλιστικών Ταμείων από τον κρατικό προϋπολογισμό οδηγούσε στην ταχεία άνοδο των πρωτογενών δαπανών, με άμεση συνέπεια οι τελευταίες, από 18% του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος το 2002, να αντιπροσωπεύουν σχεδόν 25% (ή 56 δισεκατ. ευρώ) το 2009! Υπογραμμίζεται ότι εκείνο το έτος οι δαπάνες για συντάξεις στην Ελλάδα έφθασαν τα 37,6 δισεκατ. ευρώ. Δυστυχώς δε, την ίδια περίοδο, παρά την ικανοποιητική πορεία των εισφορών στα Ταμεία –οι οποίες είχαν αυξηθεί λόγω της εντάξεως 500.000 μεταναστών στο σύστημα– οι διοικήσεις τους προχώρησαν για πολιτικο-πελατειακούς λόγους σε απίθανες αυξήσεις των παροχών, με αποτέλεσμα να μην ενισχυθούν τα αποθεματικά, που ήδη τότε ήσαν ανεπαρκή.

Σήμερα, το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, με την κατάρρευσή του να είναι η πιθανότερη προοπτική, δεν έχει πλέον δυνάμεις. Οι έσχατες δυνατότητες σωτηρίας του που υπήρχαν, τού αφαιρέθηκαν από κάποια παχύδερμα του συνδικαλισμού, που διεκδικούν και εύσημα «προόδου».

Στην Ελλάδα του 1951, κάπου 14 εργαζόμενοι συντηρούσαν έναν συνταξιούχο. Είκοσι χρόνια αργότερα, η σχέση αυτή ήταν 1 προς 4. Το 2000 είχε πέσει στο 1 προς 1,7 και σήμερα βρίσκεται στο 1 προς 1,3, με προοπτική σε λιγότερο από μία δεκαετία να γίνει 1 προς 1. Σε απόλυτους αριθμούς, στην Ελλάδα του 2013 και με αρνητική πορεία για το ΑΕΠ μας περί το 5%, εργάζονται 3.600.000 άτομα για να συντηρούν 2.800.000 συνταξιούχους και 1.400.000 ανέργους. Έτσι, στην χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας και των «προοδευτικών δυνάμεων», το διανεμητικό ασφαλιστικό σύστημα έχει εισέλθει σε φάση παραλογισμού. Και τούτο διότι οι λήσταρχοί του ποτέ δεν το άφησαν να αποκτήσει και κεφαλαιοποιητική διάσταση.

«Στην ελληνική κοινωνία πλανάται μία λανθασμένη αντίληψη περί των ασφαλιστικών εισφορών που καταβάλλουν εργαζόμενοι και εργοδότες. Οι εργαζόμενοι θεωρούν ότι οι ασφαλιστικές εισφορές που παρακρατούνται από τον ακαθάριστο μισθό τους αφορούν τις δικές τους συντάξεις, όμως με το ισχύον σύστημα, οι εισφορές των εργαζομένων δεν αφορούν τις δικές τους συντάξεις αλλά τις συντάξεις που καταβάλλονται κάθε έτος στους συνταξιούχους», είχε επισημάνει παλαιότερα και ο καθηγητής-τ.υπουργός Τάσος Γιαννίτσης. «Έτσι λοιπόν, στο διανεμητικό σύστημα, οι εργαζόμενοι πληρώνουν εισφορές αλλά οι εισφορές αυτές χρησιμοποιούνται την ίδια χρονιά για να ικανοποιηθούν τα θεσπισμένα δικαιώματα των συνταξιούχων, δηλαδή να πληρωθούν οι συντάξεις τους. Η πληρωμή των εισφορών από τους εργαζόμενους μπορεί να μην χρηματοδοτεί την δική τους σύνταξη, όμως δημιουργεί μία προσδοκία και στηρίζεται σε έναν άτυπο κανόνα ότι στο μέλλον και αυτοί θα λάβουν από την επόμενη γενεά τα ίδια οφέλη που εξασφάλισαν στο παρελθόν στους τότε συνταξιούχους. Το πόσο μπορούν να εξασφαλιστούν τα ίδια οφέλη όταν συντελούνται σημαντικές μεταβολές των συνθηκών, και ιδιαίτερα το πόσο ίδιες θυσίες συνεπάγονται τα ίδια οφέλη από πλευράς των επόμενων γενεών, είναι ένα εξαιρετικά προβληματικό θέμα…».

Αυτά έγραφε το 2007 ο Τάσος Γιαννίτσης, απολυθείς υπουργός από τις «δυνάμεις της προόδου» και σήμερα οι εξελίξεις τον επιβεβαιώνουν με τον τραγικότερο τρόπο. Ακόμα χειρότερα, η σημερινή κατάσταση αποδεικνύει με τον πλέον δραματικό τρόπο την πλήρη κατάρρευση της περί «αλληλεγγύης των γενεών» μυθολογίας, με την σκληρή πραγματικότητα να μάς δείχνει ότι είμεθα μάρτυρες μιας πρωτοφανούς ΛΗΣΤΕΙΑΣ γενεών. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα ιδιαιτέρως ειδεχθές κοινωνικό έγκλημα, οι πρωτεργάτες του οποίου δεν αισθάνονται ούτε στοιχειώδη ντροπή έχοντας κατακλέψει τα παιδιά τους. Υποθέτουμε, όμως, ότι γι αυτούς το προϊόν της ληστείας ήταν τόσο υψηλό ώστε τα τέκνα τους ενδεχομένως να μην έχουν ανάγκη μελλοντικής προστασίας.

Υπό τις συνθήκες που περιγράψαμε, αν η σημερινή κυβέρνηση –εις πείσμα των γελωτοποιών και των κερδοσκόπων της πολιτικής– δεν προχωρήσει σε ριζικές μεταρρυθμίσεις προς την κατεύθυνση του μεικτού ασφαλιστικού συστήματος, η πλήρης κατάρρευση του τελευταίου θα είναι και η πραγματική ελληνική τραγωδία του 21ου αιώνα.

Μιλώντας σε εκδήλωση της «Κίνησης Πολιτών», ο κ. Π. Πικραμμένος είπε ότι το κόστος των καθυστερήσεων απονομής δικαιοσύνης στην Ελλάδα κατατάσσει την χώρα τέταρτη μεταξύ των 47 χωρών που είναι μέλη στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Αναπτύξεως (ΟΟΣΑ), γεγονός που επιβαρύνει το λειτουργικό κόστος της οικονομίας και ταυτοχρόνως δημιουργεί και επιχειρηματικές αβεβαιότητες. Προς επίρρωσιν των θέσεών του, ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε σε συγκεκριμένες περιπτώσεις επενδύσεων που αμφισβητήθηκαν 13 χρόνια μετά την πραγματοποίησή τους.

Τόνισε επίσης ότι η εκδίκαση αστικών υποθέσεων μπορεί να φθάσει και τις 820 ημέρες. Κατά την άποψή του, μία από τις αιτίες για την κατάσταση αυτή είναι το πολύ χαμηλό κόστος προσφυγής στη δικαιοσύνη στην Ελλάδα –η οποία, όμως, είναι και τελευταία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για δαπάνες στον κλάδο της δικαιοσύνης. Οι τελευταίες στην χώρα μας αντιπροσωπεύουν 0,15% του Ακαθάριστου Εγχωρίου Προϊόντος (ΑΕΠ), με τον μέσο κοινοτικό όρο να βρίσκεται στο 0,29%. Όσο για το κόστος προσφυγής στην δικαιοσύνη, κατά τον κ. Παν. Πικραμμένο δεν ξεπερνά τα 5.500 ευρώ.

Η κατάσταση αυτή, σε συνδυασμό με την αναποτελεσματικότητα του πτωχευτικού συστήματος, την ανεπάρκεια της δημόσιας διοικήσεως, την κρίση χρέους και τις χρηματιστηριακές καταχρήσεις, οδήγησε στην σημερινή συνολική και βαθειά κρίση της χώρας, η έξοδος από την οποία θα είναι επώδυνη, είπε ο πρώην πρωθυπουργός. Απαντώντας δε σε ερωτήσεις του κοινού, τόνισε ότι ισχυρά συμφέροντα εμποδίζουν κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια στην Ελλάδα, ακυρώνουν σοβαρές επενδύσεις και βεβαίως πλήττουν την αξιοπιστία της χώρας σε μία κρίσιμη περίοδο γενικότερων αλλαγών και ανακατατάξεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Επίσης, κάνοντας λόγο για την ελληνική γραφειοκρατία, ο κ. Παν. Πικραμμένος είπε ότι, αν τού εδίδετο η ευκαιρία να αναλάβει εκ νέου την προεδρία της κυβερνήσεως, η πρώτη απόφαση που θα ελάμβανε θα ήταν αυτή της καταργήσεως του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.

Το θέμα αυτό, εξάλλου, εθίγη με αφορμή την ομιλία στην ίδια εκδήλωση της «Κίνησης Πολιτών» του πρώην προέδρου της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος, καθηγητή κ. Βασίλη Ράπανου, ο οποίος διεξοδικά και παραστατικά αναφέρθηκε στο κόστος της ελληνικής γραφειοκρατίας. Και αυτά που υπογράμμισε μόνον αισιοδοξία δεν δημιουργούν. «Οι καθυστερήσεις είναι η μεγαλύτερη πληγή της γραφειοκρατίας, που είναι και από τις πλέον ακριβές στην Ευρωπαϊκή Ένωση», τόνισε. Χαρακτηριστικά ο κ.Β.Ράπανος ανέφερε ότι, για να πραγματοποιηθεί μία εξαγωγή στην Ελλάδα, η οποία έχει άμεση και επείγουσα ανάγκη τονώσεως της εξωστρέφειάς της και εισόδου της σε ξένες αγορές, μία επιχείρηση πρέπει να ταλαιπωρείται 19 ημέρες κατ’ ελάχιστον! Αντιθέτως, για την πραγματοποίηση εισαγωγής προϊόντων η σχετική γραφειοκρατική ταλαιπωρία απαιτεί 15 ημέρες. Επισημαίνουμε ότι για αμφότερες τις ανωτέρω λειτουργίες, ο μέσος κοινοτικός όρος είναι ένα τριήμερο.

Ο κ. Β. Ράπανος είπε ακόμα ότι, για να συμμετάσχει μία επιχείρηση σε διαγωνισμό, πρέπει να αφιερώσει στην σχετική διαδικασία 25 ημέρες –χρόνος ρεκόρ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εντυπωσιακά ήταν επίσης και τα ποσοτικά στοιχεία που ανέφερε, για την αύξηση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων την περίοδο 2000-2009, με αποτέλεσμα οι συνολικές δαπάνες για αμοιβές εργασίας στο Δημόσιο να αυξηθούν 81%, έναντι αυξήσεως μόνον 18% στις υπόλοιπες χώρες της ευρωζώνης. Ο πρώην πρόεδρος της ΕΤΕ έκανε ειδική μνεία και στην «βιομηχανία» ρυθμιστικών αποφάσεων: από 4.127 που εκδόθηκαν το 1997, έφθασαν δέκα έτη αργότερα, το 2007, τις 14.892 – και δικαιώνεται έτσι παλαιότερη έρευνα του καθηγητή Δημόσιας Διοίκησης κ. Παν. Καρκατσούλη η οποία κάνει λόγο για 172.000 αποφάσεις την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα.

Πρόκειται, δηλαδή, για ένα απαράδεκτο σύστημα, το οποίο μόνον διαφθορά και υπανάπτυξη μπορεί να παράγει. Εξάλλου, όπως ξεκάθαρα παραδέχθηκαν οι δύο ομιλητές στην εκδήλωση, αλλά και ο συντονιστής της καθηγητής κ. Στ. Γερουλάνος, το σύστημα αυτό φαλκιδεύει κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια και καθιστά τους υπουργούς ομήρους ενός δαιδαλώδους και αποκρουστικού στην υφή του συστήματος το οποίο εκ του ασφαλούς οδηγεί την χώρα στον κρημνό. «Όσο διαιωνίζονται η πολυνομία, η πολυπλοκότητα και οι ασάφειες, τόσο η χώρα θα απομακρύνεται από την ανάπτυξη», παραδέχθηκαν οι κ.κ. Παν. Πικραμμένος και Β. Ράπανος. Όχι, όμως, χωρίς να υπογραμμίσουν ότι κάποιες προσπάθειες γίνονται προς την σωστή κατεύθυνση και μία από αυτές, είπαν, είναι η δημιουργία των Κέντρων Εξυπηρέτησης του Πολίτη (ΚΕΠ).

Το δικό μας ερώτημα, όμως, έγκειται στο κατά πόσον μία βαρειά άρρωστη και ευρέως διαφθαρμένη δημόσια διοίκηση μπορεί να θεραπεύεται με ασπιρίνες…

Η ελληνική οικονομία, από πολλές πλευρές είχε και έχει περισσότερα κοινά γνωρίσματα με τις πρώην κομμουνιστικού τύπου οικονομίες της Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης, παρά με δυτική οικονομική οντότητα. Η παραοικονομία, η κλεπτοκρατία, η εκτεταμένη κρατική παρέμβαση και η πολύ χαμηλή ανταγωνιστικότητα, σε συνδυασμό με μία αναποτελεσματική και διεφθαρμένη γραφειοκρατία, ήταν τα πιο αδρά χαρακτηριστικά των οικονομιών του «υπαρκτού σοσιαλισμού», οι οποίες πέρασαν δύσκολες περιόδους προσαρμογής μετά την κατάρρευση των καθεστώτων. Κατά κύριο δε λόγο, το μεγάλο πρόβλημα των χωρών αυτών ήταν η βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους, η οποία αποτελεί και την βασικότερη προϋπόθεση για την πορεία μιας οικονομίας προς την ανάπτυξη.

Όπως αναγνωρίζεται από τις περισσότερες σχολές οικονομικής σκέψης, το ανταγωνιστικό ρυθμιστικό πλαίσιο κάθε χώρας, στον βαθμό που διευκολύνει την ανάπτυξη ανταγωνιστικών συνθηκών στην λειτουργία των βασικών της αγορών, συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγικότητας και των επενδύσεων και ενισχύει την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας και την κοινωνική ευημερία. Η εξασφάλιση της λειτουργίας υγιών ανταγωνιστικών συνθηκών σε όλους τους κλάδους αποτελεί την ισχυρότερη βάση για την βελτιστοποίηση της κατανομής των παραγωγικών πόρων στην οικονομία και για την ενίσχυση των κινήτρων που οδηγούν σε ταχύτερη ανάπτυξη προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Γενικά, ο ανταγωνισμός αποτελεί βασικό προσδιοριστικό παράγοντα του οικονομικού περιβάλλοντος της χώρας, που προσδιορίζεται επίσης από τα βασικά συγκριτικά της πλεονεκτήματα και από τον βαθμό ανάπτυξης της οικονομικής και κοινωνικής της υποδομής. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να είναι φιλικό για την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και για την αύξηση των επενδύσεων και της απασχόλησης στην χώρα, ή μπορεί να είναι αρνητικό και να καθιστά την χώρα μη ελκυστική ως τόπο εγκατάστασης επενδύσεων, εγχώριων και ξένων.

Αυτό το περιβάλλον, λοιπόν, στην Ελλάδα –όπου η οικονομική ύφεση ήταν παρούσα από το 2007– βρισκόταν σε πολύ χαμηλό επίπεδο, με τον κρατισμό και τις ανελαστικότητές του να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων. Ο ανταγωνισμός απουσίαζε από πολλούς κλάδους της οικονομίας, κυρίως δε από τις συγκοινωνίες, τις μεταφορές, την εκπαίδευση, την χρηματοδότηση του αγροτικού τομέα, τις ταχυδρομικές υπηρεσίες και το Σύστημα Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, το ελληνικό δημοσιονομικό έλλειμμα είχε σαφέστατο διαρθρωτικό χαρακτήρα, ο οποίος έκανε οξύτερα και τα συγκυριακά ελλείμματα –αυτά, δηλαδή, που εξαρτώνται από την πορεία του οικονομικού κύκλου. Ήταν έτσι γνωστό και, βεβαίως, είναι ακόμη, ότι η άμεση πτώση του διαρθρωτικού ελλείμματος μπορούσε να προέλθει μόνον από την δραστική μείωση των δημοσίων δαπανών και όχι τόσο από την αύξηση των δημοσίων εσόδων. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, η εφαρμογή πολιτικών είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, καθ’ όσον δεν είναι ευχερής ο επακριβής υπολογισμός των διαφόρων συνθετικών στοιχείων του ελλείμματος.

Με δεδομένες, έτσι, τις αστοχίες και επιπολαιότητες της κυβέρνησης του Γιώργου Α. Παπανδρέου, η διαχείριση της ελληνικής κρίσης μόνον σε εσφαλμένους υπολογισμούς μπορούσε να οδηγήσει. Παρ’ όλα αυτά, όσοι ασχολούνται με την οικονομία και κυρίως με την μακροοικονομική της διάσταση, γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο πολλαπλασιαστής εξαρτάται από την σύνθεση της δημοσιονομικής προσαρμογής, με τις σχετικές μελέτες να δείχνουν ότι τα προγράμματα που βασίζονται στις περικοπές δαπανών έχουν μικρότερη αρνητική επίπτωση στο ΑΕΠ και άρα μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας από τα αντίστοιχα που στηρίζονται στην αύξηση των φόρων. Ο ίδιος ο Κέϋνς, αν ζούσε, θα εξηγούσε σε αυτούς που συνεχώς τον επικαλούνται ότι το ελληνικό μείγμα δημοσιονομικής προσαρμογής με βασικό κριτήριο την διατήρηση συντεχνιακών συμφερόντων ξεφεύγει πλήρως της περίφημης κεϋνσιανής θεωρίας του πολλαπλασιαστή.

Στο μεταξύ, η ύφεση της οικονομίας συνεχίζεται και η παραγωγική μηχανή θα βρίσκεται σε πλήρη αδυναμία να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Συνεπώς, για την χώρα μας και το μέλλον της επείγουν οι εις βάθος διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, με κύριο ζητούμενο την άμεση καταστολή της γραφειοκρατίας και των νοσηρότατων φαινομένων που αυτή παράγει.

Ωστόσο, ένα σοβαρό πρόβλημα παραμένει σχεδόν άλυτο –και αυτό είναι η απερίγραπτη δημόσια διοίκηση της χώρας. Πρόκειται για μια Λερναία Ύδρα που, από την μια στιγμή στην άλλη, μπορεί να καταστρέψει κάθε θετική εξέλιξη στην χώρα μας. Και αν στο επίπεδο αυτό δεν γίνουν τάχιστα ριζικές μεταρρυθμίσεις, έγκυροι κοινοτικοί παράγοντες επισημαίνουν ότι το δεύτερο εξάμηνο του 2013 μπορεί να αποδειχθεί οδυνηρό για την Ελλάδα. Εν ολίγοις, η χώρα θα μπορούσε να βρεθεί σε κατάσταση άτακτης χρεοκοπίας, παραμένοντας στην ευρωζώνη. Γι αυτό, επιβάλλονται μέγιστες προσπάθειες στους τομείς των ιδιωτικοποιήσεων, της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής και της απλοποίησης των νομοθετικών ρυθμίσεων που αφορούν τις παραγωγικές επενδύσεις. Από τα αποτελέσματα συγκεκριμένων κινήσεων στα προαναφερόμενα επίπεδα θα κριθεί πόσο διατηρήσιμα είναι τα επιτεύγματα στην μακροοικονομική πορεία της χώρας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, θα πρέπει να υπάρξει σταδιακή υλοποίηση στόχων σε τέσσερα μέτωπα: δημοσιονομική προσαρμογή, ρευστότητα, επενδύσεις και ιδιωτικοποιήσεις, με παράλληλη διοικητική μεταρρύθμιση.

Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα θα πρέπει να αξιοποιήσει παραγωγικά συγκεκριμένα πλεονεκτήματά της στον τουρισμό, στην λιμενική οικονομία, στην ενέργεια και στην βιομηχανία ειδών διατροφής σε συνάρτηση με τον αγροτικό τομέα. Οι κλάδοι αυτοί μπορούν να έχουν γρήγορες αποδόσεις και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας. Γι αυτό επείγει η ενίσχυσή τους, αλλά και η ποιοτική τους βελτίωση.

Οι επενδύσεις που θα συμφωνηθούν το επόμενο εξάμηνο θα αρχίσουν να προσφέρουν θέσεις εργασίας από το 2014 και μετά. Ωστόσο, οι επόμενοι έξι μήνες προσφέρονται για το κλείσιμο τέτοιων συμφωνιών, καθώς: α) Δείχνει να ομαλοποιείται η κατάσταση στο μακροοικονομικό μέτωπο· β) Το κόστος της επένδυσης στην ελληνική αγορά –ακίνητα, ενοίκια, κλπ–, καθώς και το κόστος εργασίας έχουν περιοριστεί σημαντικά· γ) Υπάρχουν υποσχόμενοι κλάδοι οι οποίοι θα μπορούσαν να αποδώσουν σε σημαντικό βαθμό μεσο-μακροπρόθεσμα· δ) Υπάρχουν πολλές εταιρείες με αξιοσημείωτα πλεονεκτήματα αλλά και με μεγάλα προβλήματα ρευστότητας, με αποτέλεσμα το κόστος απόκτησής τους να είναι ιδιαιτέρως χαμηλό, ιδίως αν συνοδευτεί και από κάποιας μορφής «κούρεμα» τραπεζικών δανείων.

Στο μέτωπο των επενδύσεων θα πρέπει, φυσικά, να συμβάλει και η κυβέρνηση με σειρά δράσεων. Για παράδειγμα, οι παράγοντες της αγοράς ζητούν την τάχιστη προκήρυξη και ανάθεση έργων του ΕΣΠΑ, μέσα από τα οποία όχι μόνον θα τονωθεί η ζήτηση στην πραγματική οικονομία, αλλά παράλληλα θα δημιουργηθούν και οι προϋποθέσεις για μεγάλη αύξηση της παραγωγικότητας στην οικονομία σε μακροπρόθεσμο διάστημα. Βέβαια, μπορεί τα περισσότερα έργα να αρχίσουν να τρέχουν από το 2014, ωστόσο το κρίσιμο ζητούμενο είναι η ταχεία διαδικασία προώθησής τους μέσα στο έτος.

Τέλος, η κυβέρνηση θα πρέπει να λύσει τον γόρδιο δεσμό των τεσσάρων αυτοχρηματοδοτούμενων οδικών αξόνων. Ο υπουργός Ανάπτυξης Κωστής Χατζηδάκης έχει θέσει ως χρονικό όριο της συμφωνίας επανεκκίνησής τους τον προσεχή Απρίλιο, ωστόσο η αγορά θα είναι ευτυχής αν κάτι τέτοιο γίνει μέχρι τον Ιούνιο και τα έργα αρχίσουν μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του δεύτερου έτους.

Η προώθηση των αποκρατικοποιήσεων όχι μόνον θα μειώσει το δημόσιο χρέος, αλλά παράλληλα θα συμβάλει και στην προσέλκυση πρόσθετων επενδύσεων και θα τονώσει το κλίμα γύρω από την οικονομία.

Για παράδειγμα, το project του Ελληνικού θα μπορούσε να προσφέρει σε βάθος χρόνου γύρω στις 20.000 θέσεις εργασίας και πολύ μεγάλο ύψος συναλλάγματος σε ετήσια βάση. Υψηλές επενδύσεις, θέσεις εργασίας και συνάλλαγμα θα μπορούσαν να προέλθουν και από τις μακροπρόθεσμες παραχωρήσεις και άλλων σημαντικών ακινήτων της χώρας. Η πώληση του ΟΠΑΠ και η προώθηση άλλων αποκρατικοποιήσεων σε τομείς όπως τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και η ενέργεια θα μπορούσαν να μειώσουν σημαντικά το χρέος αλλά και να δρομολογήσουν μακροπρόθεσμα οφέλη για την ελληνική οικονομία. Βέβαια, στο επόμενο εξάμηνο οι πιθανές ιδιωτικοποιήσεις δεν θα είναι πολλές –όμως, από την πρόοδο που θα έχει υπάρξει στην όλη διαδικασία, η αγορά θα έχει σχηματίσει μια καλύτερη άποψη για το πώς και πόσο τελικά αυτές θα προχωρήσουν.

Πέρα όμως από τις ιδιωτικοποιήσεις, πολύ σημαντικό ρόλο καλούνται να παίξουν οι μεταρρυθμίσεις. Μερικές από αυτές είναι, :

- Στον τομέα των καυσίμων οι παράγοντες της αγοράς πιέζουν την κυβέρνηση για την εφαρμογή του συστήματος εισροών-εκροών ώστε να παταχθεί το πρόβλημα της λαθρεμπορίας καυσίμων

- Στην ασφαλιστική αγορά οι εταιρείες περιμένουν με ανυπομονησία τον ηλεκτρονικό εντοπισμό των ανασφάλιστων οχημάτων –τα οποία υπερβαίνουν το ένα εκατομμύριο!

- Για την πάταξη της φοροδιαφυγής αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον η λειτουργία του περιουσιολογίου

- Η αγορά περιμένει εναγωνίως το νέο φορολογικό νομοσχέδιο, ώστε να τονωθεί η επιχειρηματικότητα, να προσελκυστούν επενδύσεις και να υπάρξουν διαδικασίες ανάπτυξης

- Η απελευθέρωση κλειστών επαγγελμάτων.

Πηγή φωτό: Stournaras’ Flickr

Όπως και να έχουν πάντως τα πράγματα, το αντικείμενο της οικονομικής ανάλυσης είναι απλό και αμετάβλητο: πρόκειται για τις συναλλαγές. Οι τελευταίες, από την εποχή του Αδάμ Σμιθ βρίσκονται στην καρδιά της οικονομικής πρακτικής και πολύ πριν τον Διαφωτισμό παίζουν σημαντικό διαρθρωτικό ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες. Από τους Φοίνικες εμπόρους έως τους Βενετούς τραπεζίτες, τους Βρεταννούς βιομηχάνους του 18ου και του 19ου και τους Έλληνες εφοπλιστές του 20ου αιώνα, οι συναλλαγές και η αναζήτηση των καρπών τους οδήγησαν και έφεραν την ανάπτυξη τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία και την Αμερική. Τελικά δε, μέρος της οικονομικής φιλοσοφίας εδράζεται στο φαινόμενο της προσφοράς και της ζήτησης αγαθών, είτε αυτά είναι εμπράγματα είτε υπηρεσίες. Και επειδή το μέσον που χρησιμοποιείται για την ικανοποίηση της προσφοράς και ζήτησης αγαθών είναι το χρήμα, πολύ σοβαρό φαινόμενο είναι και ο εκχρηματισμός μιας οικονομίας. Όσο για το επίκεντρο της οικονομίας και βασικό υποκείμενό της είναι το άτομο, η αυτονομία του, η πληροφόρησή του, ο ορθολογισμός και ο μέσω της αγοράς συντονισμός των συμπεριφορών του.

Υπό τους όρους αυτούς, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η οικονομία μελετά τις ατομικές επιλογές και τις εν συνεχεία κοινωνικές τους επιπτώσεις. Αυτή περίπου ήταν και η αρχή πάνω στην οποία στηρίχθηκε ο Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς την δεκαετία του 1930 για να διατυπώσει την «Γενική Θεωρία» του, για την οποία έχει χυθεί άφθονο μελάνι. Στο πλαίσιο αυτό, ο Κέϋνς θεωρείται «νεκροθάφτης της οικονομίας της αγοράς» από τους ακροφιλελεύθερους, «σωτήρας» του παραπαίοντος το 1930 καπιταλισμού για τους μαρξίζοντες, για δε τους δημοκράτες σοσιαλιστές είναι ο άνθρωπος που έδωσε κοινωνικό περιεχόμενο και άρα ανθρώπινο πρόσωπο στην αμιγώς φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς.

Κατά την δική μας ταπεινή γνώμη, ο Βρεταννός οικονομολόγος, σε μια κρίσιμη για την οικονομία της αγοράς περίοδο, πραγματοποίησε μία πραγματιστική ανάλυση των ορίων της. Δεν προτείνει την εγκατάλειψη της κλασσικής φιλελεύθερης λογικής, αλλά μία επανατοποθέτηση των λειτουργιών της μέσω κυβερνητικών παρεμβάσεων στο επίπεδο των οικονομικών πολιτικών. Με άλλα λόγια, ο Κέϋνς, χωρίς να είναι αντιφιλελεύθερος, ενίσχυσε την παρουσία της πολιτικής στην οικονομία –αλλά δεν μπορούσε βεβαίως να προβλέψει ότι πιθανότατα, από την εξέλιξη αυτή μύρια έπονται.

Σήμερα, λοιπόν, ο κεϋνσιανισμός βρίσκεται εκ νέου στο προσκήνιο και κάποιοι τον επικαλούνται ως το απόλυτο «φάρμακο» σε μία κρίση χρηματοοικονομική την οποία αποδίδουν στον «νεοφιλελευθερισμό», την στιγμή που η κρίση αυτή είναι γνησιότατο «κεϋνσιανό» προϊόν.

Ωστόσο, ας υποθέσουμε ότι η κρίση στην ελληνική εκδοχή της είναι «νεοφιλελεύθερη» και άρα χρίζει «κεϋνσιανής» θεραπείας –την οποίαν εσχάτως «ανακάλυψε» και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κ. Αλέξης Τσίπρας. Κατά τον Βρεταννό οικονομολόγο και όχι μόνον, σε περιόδους παρατεταμένης υφέσεως, η έξοδος από την κατάσταση αυτή μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Είτε με την ενίσχυση της προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών, είτε με την ενίσχυση της ζήτησής τους, η οποία προϋποθέτει και την ικανή ύπαρξη παραγωγής.

Στην ελληνική περίπτωση, η τόνωση της ζήτησης είναι ουτοπική για τον απλούστατο λόγο ότι δεν υπάρχει αργούσα παραγωγική δραστηριότητα. Η Ελλάδα δεν έχει την παραγωγή που πρέπει για να εφαρμόσει την κεϋνσιανή συνταγή που προτείνουν κάποιοι άσχετοι με την ελληνική πραγματικότητα. Έτσι, πλανώνται πλάνην οικτράν και όλοι αυτοί που υποστηρίζουν την επιστροφή στην δραχμή. Με δεδομένη την παραγωγική δύναμη της χώρας, οποιαδήποτε υποτίμηση και έκδοση χρήματος θα κατέληγε σε υπερπληθωρισμό και όχι σε έξοδο από την ύφεση. Εξάλλου, τα τριάντα τελευταία χρόνια έγιναν τρεις υποτιμήσεις στην Ελλάδα, χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ερχόμεθα έτσι στο σκέλος της προσφοράς. Πώς μπορεί η τελευταία να ενισχυθεί σε μία χώρα όπου το επιχειρείν ξορκίζεται και η επιχειρηματικότητα καταδιώκεται; Ποια επιχείρηση θα ενισχύσει την προσφορά της όταν, για να επεκτείνει μία αποθήκη της απαιτούνται γραφειοκρατικές διαδικασίες επί δέκα μήνες; Ποια προσφορά μπορεί να προωθήσει, την στιγμή που τεχνογνωσία, κεφάλαια και άνθρωποι είναι είδη εν ανεπαρκεία στην χώρα μας; Μία χώρα που παράγει κατά κόρον δικηγόρους, φιλολόγους και δημοσίους υπαλλήλους τι μπορεί να περιμένει από πλευράς προσφοράς, όταν διεθνώς είναι λιγοστά και αυστηρώς επιλεκτικά τα κεφάλαια που ζητούν να επενδυθούν; Ποια τεχνογνωσία μπορεί να εισαχθεί ή να παραχθεί στην χώρα μας όταν, για να ασκηθεί ηλεκτρονική εμπορική δραστηριότητα, απαιτούνται έξι, επτά ή και οκτώ μήνες ταλαιπωρίας;

Το πραγματικό, λοιπόν, στοίχημα για να υπάρξει ανάπτυξη σε τούτη την χώρα είναι η ριζική διοικητική της μεταρρύθμιση, για να ακολουθήσει στην συνέχεια, μέσω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, παραγωγική αναδιάρθρωση και να αρχίσουν να εισρέουν επενδυτικά κεφάλαια. Την ίδια στιγμή, άμεση θα πρέπει να είναι η σύνδεση του πανεπιστημίου με την παραγωγή και γενναία η χρηματοδότηση νέων επιχειρηματιών που βλέπουν μπροστά. Αν όλα αυτά δεν γίνουν …χθες, το αύριο μάλλον θα είναι η επανάληψη της ιστορίας ως τραγωδία. Όσο για τον Τζων Μαίηναρντ Κέϋνς, ας τον αφήσουν ήσυχο αυτοί που υπερκαπηλεύονται το όνομά του.